Bosplan 2020-2030 Onderweg naar 100 jaar Amsterdamse Bos DEFINITIEF
Tekst van het document
Onderweg naar 100 jaar Amsterdamse Bos
Bosplan 2020 - 2030
Dit Bosplan is een coproductie van Amsterdam en Amstelveen. Uitgave Amsterdamse Bos, 2021, gemeente Amsterdam Tekst, ontwerp en kaart gemeenten Amsterdam en Amstelveen Fotografie gemeente Amsterdam, tenzij anders vermeld www.amsterdamsebos.nl facebook.com/amsterdamsebos instagram.com/amsterdamsebos
Voorwoord Het Amsterdamse Bos is een plek waar je prachtige herinneringen kan opdoen: het bijna eindeloze geruis van bladeren in torenhoge bomen of een eekhoorntje dat een voetgangerspaadje oversteekt. Het Bos is ook een plek waar je actief buiten kunt zijn. Die beleving van de natuur willen we niet alleen herinneren, we gunnen ze ook aan nieuwe generaties die van het Bos moeten kunnen genieten. Het liefst nog meer dan wij dat vroeger hebben gedaan. De omgeving van het Bos is in beweging. Denk aan klimaatverandering, de toename van bewoners in omliggende gemeenten en de toenemende behoefte aan groen. Maar ook natuurwetgeving en onvoorspelbare gebeurtenissen zoals het Covid-19 virus, waardoor meer mensen ontspanning en vertier zoeken in de natuur dicht bij huis, hebben invloed op het Bos. Dat vereist een toekomstbestendig Bos, waar wij, de generaties na ons én de dieren van kunnen genieten. Om de toenemende vrijetijdsbesteding in het groen te kunnen blijven accommoderen met goed beheer en onderhoud én met oog voor de natuurwaarden, is een nieuw Bosplan gemaakt voor het Stadsbos van de toekomst. In dit Bosplan leest u hoe we dat de komende tien jaar willen aanpakken met behoud van het unieke karakter van het Bos waar voor iedereen ruimte blijft. Het is gemaakt in overleg met bezoekers, natuurorganisaties, maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven en medeoverheden.
Naar aanleiding van de ter inzagelegging is een aantal wijzigingen opgenomen. Het belangrijkste blijft: het Bos gaat niet op de schop. Het Bosplan legt principes vast voor beleid en voor het beheer en onderhoud van het gebied waarbij de zorg voor de natuur en ruimte voor recreatie gewaarborgd zijn. En Amsterdam en Amstelveen slaan voor het eerst de handen ineen voor een meerjarige visie op de toekomst van het Bos. Dat is goed bevallen. We vertrouwen erop dat die samenwerking, net zoals het Bos, mooie herinneringen oplevert.
Wethouder Laurens Ivens
Wethouder Floor Gordon
Gemeente Amsterdam
Gemeente Amstelveen
3
Inhoud
Voorwoord3 Werkwijze7 Leeswijzer7
1.
Inleiding
8
1.1
Aanleiding
10
Ambities15
4
2.
Beschermen
18
2.1
We verrijken de natuurwaarden
19
2.2
We brengen beheer en onderhoud duurzaam op orde
23
2.3
We spelen in op klimaatveranderingen
24
2.4
We versterken het oorspronkelijk ontwerp
27
3.
Bereikbaar
28
3.1
Snel naar het Bos en langzaam in het Bos
29
3.2
We verbeteren de Entrees
30
4.
Benutten
31
4.1
We bieden ruimte voor natuurontwikkeling en kleinschalige voorzieningen 35
4.2
We maken een gevarieerd (natuur)educatief programma
37
4.3
We sluiten aan bij stedelijke programma’s voor breedtesport
37
4.4
We zetten in op meer vrijwilligers en bijzondere doelgroepen
39
5.
Bekend
5.1
We versterken de identiteit van het Bos als natuurgebied
39
5.2
We zijn zichtbaar en aanspreekbaar
39
5.3
We maken de diversiteit van het Bos beter zichtbaar
41
6.
Kaders
6.1
Gebiedszonering als basis voor toetsing
44
6.2
Toetsingskader voorzieningen en evenementen
48
6.3
Spelregels voor gebruik
50
40
44
7.
Financiën
51
Samenvatting53 Bijlagen54 Bijlage 1
Uitvoeringsagenda
54
Bijlage 2
Natuurontwikkeling Amsterdamse Bos
59
Bijlage 3
Wet- en regelgeving
61
Bijlage 4
Huisregels op basis van artikel 461
64
Bijlage 5
Duurzaamheidsdoelstellingen
66
Bijlage 6
Natuurwaardenkaart Amsterdam
67
Bijlage 7
Uitkomsten participatie
68
Bijlage 8
Bezoekersdruk
74
5
6
Werkwijze Het Bosplan hebben we samen met een groot aantal partners en bezoekers van het Amsterdamse Bos opgesteld. Het Bos is eigendom van de gemeente Amsterdam maar ligt voor het overgrote deel binnen de stadsgrenzen van Amstelveen. Daarom is Amstelveen verantwoordelijk voor de publiekrechtelijke taken. Dit plan is voor het eerst gezamenlijk opgesteld. We hebben vooraf een groot aantal mensen geïnterviewd: belanghebbenden, omwonenden, organisatoren van activiteiten en evenementen, ambtenaren van gemeenten en provincie Noord-Holland en een aantal ondernemers in het Bos. Daarnaast is in acht expertsessies een groot aantal interne en externe betrokkenen bij het Bos geraadpleegd. Ook zijn duizenden mensen uit Amsterdam, Amstelveen en Aalsmeer online benaderd. Meer dan 3.000 personen hebben een online-enquête ingevuld. Naar aanleiding van de resultaten hebben we daarna nog twee productieve rondetafelgesprekken georganiseerd. Een uitwerking van de participatie is opgenomen in bijlage 7. Deze uitgebreide participatie is de opmaat naar een structureel overleg met belanghebbenden bij het Bos. Om de ambities goed te laten aansluiten bij de huidige stand van het Bos zijn in het voorjaar van 2019 ook twee onderzoeken gedaan:
Meting van het bezoek en de waardering voor het Bos onder stadsbewoners door interviews met Amsterdammers en Amstelveners.
In het Groot Groen Onderzoek Amsterdam (2018) zijn Amsterdammers specifieke vragen gesteld over het Bos.
De concept versie van het Bosplan is in juni 2020 vrijgegeven voor inspraak. Er zijn 557 inspraakreacties op het Bosplan binnengekomen. In de nota van beantwoording is te lezen of en hoe de reacties in dit plan zijn verwerkt. Deze nota staat op de website www.amsterdamsebos.nl..
Leeswijzer In hoofdstuk 1, de inleiding, schetsen we de identiteit en het toekomstbeeld van het Bos. Ook komt de aanleiding voor dit Bosplan aan bod. Vervolgens staan in de hoofdstukken 2 tot en met 5 de ambities voor het Bos, onderverdeeld in vier hoofdthema’s: beschermen, bereikbaar, benutten en bekend. De kaders waaraan we nieuwe ontwikkelingen in het Bos toetsen, komen op basis van de zoneringskaart aan bod in hoofdstuk 6. Hoofdstuk 7 biedt een overzicht van de structurele en incidentele financiële middelen van het Bos.
7
1. Inleiding Ruim 200 kilometer fiets-, wandel- en ruiterpaden op 10 minuten
Geschiedenis 1928
Besluit gemeenteraad van Amsterdam om te komen tot een 'Boschplan'
1931
je er helemaal uit. Een natuurgebied met de vrijheid om te recreëevenementen. Een plek onderhouden door professionals, met een
sie voor het Boschplan
waardevolle historie. In 1934 begon de aanleg van het Amsterdamse Bos. Vanuit het bewustzijn dat mensen in een moderne, groeiende stad een groot groengebied nodig hebben. Stadsbewoners hadden en hebben
Start aanleg met het
licht, lucht en ruimte nodig. Niet lang nadat het Bos ‘af’ was, ver-
uitgraven van de Bos-
schoof het denken over groenbeheer: meer aandacht voor ecolo-
baan
gie en milieu. In de jaren negentig werd voor een deel van het bos
Gemeenteraad geeft
natuurlijk, ecologisch beheer ingevoerd. Hierdoor is de biodiversi-
Bos de naam Amster-
teit toegenomen.
damse Bos
Nog altijd is het Bos één van de toonaangevende natuur- en re-
De laatste boom op
creatiegebieden van de Metropoolregio Amsterdam. Het biedt
de Heuvel (uitvoering gereed) 1993
te vinden. Je bent hier midden in een stedelijk gebied en toch ben
start van de commis-
Jakoba Mulder)
1970
je te verwonderen over alles wat er in de natuur gebeurt. Om rust
ren, in de natuur of bij één van de diverse lokale ondernemers en
lis van Eesteren en
1947
Het Amsterdamse Bos is dé plek om een frisse neus te halen. Om
Eerste ontwerp en
(ontwerp van Corne-
1934
van de stad Amsterdam en aan de westzijde van Amstelveen.
Invoering deel ecologisch beheer
1999-2005 Aanleg Schinkelbos
een bijzondere en afwisselende rijkdom in flora en fauna. Het Bos biedt ruimte aan sport, evenementen, initiatieven en activiteiten die de ontwikkeling van de metropool en haar inwoners helpen. En als groene oase, met zuurstof en ruimte, draagt het Bos bij aan de leefbaarheid van de steeds drukker wordende metropool. Het belang van het Bos neemt alleen maar toe. De 200.000 bomen in het Bos zijn ook nog de groene longen van de metropool: ze vangen 530 ton CO2 per dag op.
Het Bos ontwikkelt zich steeds meer van een buitengebied naar een centraal stadsbos. De maatschappelijke, ecologische en economische betekenis neemt naar verwachting verder toe. De opgave voor dit plan wordt daarmee duidelijk: zowel ruimte voor rust, natuur en natuurbeleving als het aanbieden van extra faciliteiten voor en het faciliteren van de toenemende drukte. Het uitgangspunt is daarbij altijd het beschermen en weerbaarder maken van de natuur. Dat lukt niet zonder de mensen achter de schermen, zoals de Boswachters, medewerkers van Beheer & Onderhoud en van De Boswinkel. Ze organiseren excursies en rondvaarten, zorgen voor de afhandeling van klachten, educatieve activiteiten, het faciliteren van evenementen, het beheer en onderhoud, de handhaving en de communicatie. Het Bos is bovendien een erkend leer- en werkbedrijf. We willen als Bosorganisatie meer leer-werkplekken, vrijwilligersplaatsen en stages. We gaan als gemeenten ook onderzoeken of de betrokkenheid van ondernemers, omwonenden en gebruikers van het Bos te bundelen is, bijvoorbeeld in een Bosraad. Onze missie
8
Ontwikkelingen in de omgeving van het Bos Het Bosplan beperkt zich tot het Amsterdamse Bos. Er is veelvuldig afstemming over de belangrijkste ontwikkelingen in de omgeving van het Bos zoals Verdi, Sportas, Westeinderscheg en ZWASH.
Westeinderscheg: Binnen dit project wordt gekeken naar een verbinding van het
Amsterdamse Bos met bijvoorbeeld de Westeinderplassen en het Groene Hart. Daarbij is veel aandacht voor verhogen van de leefkwaliteit, versterken van de natuur en het versterken van de fiets-, wandel- en vaarmogelijkheden.
Verdi (onder meer Jachthavengebied Nieuwe Meer): Binnen dit project van de
Zuidas is de recreatieve verbinding met het Bos relevant. Klein gedeelte van noordkant van het Amsterdamse Bos (oever Nieuwe Meer) is onderdeel van Verdi.
Sportas is de langzaam verkeersverbinding tussen Amstelveen, het Wagener
stadion en het Olympisch Stadion. Naar verwachting wordt deze fiets- wandel verbinding in 2022 heringericht onder meer met de aanleg van nieuwe bruggen.
Zuidwest Amsterdam-Schiphol-Hoofddorp (ZWASH). Binnen het Rijk-regio pro-
gramma Samen Bouwen aan Bereikbaarheid ontwikkelt ZWASH de strategie om het gebied tussen Zuidwest Amsterdam, Schiphol en Hoofddorp te transformeren tot dé internationale entree van Nederland. Deze ontwikkelstrategie is relevant voor de bereikbaarheid van en extra bezoekers voor het Bos; de noordkant Nieuwe Meer ligt binnen het onderzoekgebied.
9
blijft overeind: ‘het Amsterdamse Bos levert als uniek stadsbos met een hoge natuurwaarde een belangrijke bijdrage aan een gezond en actief leven. De Bosorganisatie streeft naar een gastvrije Boswachterij die de belangen behartigt van planten en dieren en de mensen die er komen en zij zorgen ervoor dat natuur en recreatie goed samengaan en elkaar versterken.’ De verandering in het gebruik en het karakter van het Bos biedt zowel uitdagingen als kansen. De uitdaging zit, naast het omgaan met meer bezoekers, voornamelijk in een optimaal beheer van het Bos: het duurzaam onderhouden van wegen, bruggen, groen en water om de kwaliteit van het Bos te bewaken. We zoeken naar extra financiën, onder meer door nieuwe verdienmodellen. Het Bosplan is erop gericht om de toenemende vrijetijdsbesteding in het groen te kunnen blijven accommoderen met goed beheer en onderhoud én met oog voor de natuurwaarden. Dat is van begin af aan ook de opzet en kracht geweest van de ontwerpers: Jakoba Mulder en Cornelis Van Eesteren. Dat Amsterdam en Amstelveen een bos hebben is uniek, maar we moeten niet vergeten dat mensen het hebben aangelegd en dat we moeten blijven bouwen aan het Bos. Om een 85-jarig bos mee te laten groeien met haar tijd moeten de ambities ook mee-ontwikkelen. Stilstand betekent in dit geval achteruitgang.
1.1 Aanleiding Centraal stadsbos met groeiend aantal bezoekers In de groeiende Metropoolregio Amsterdam krijgt het Bos als centraal stadsbos steeds meer betekenis. Dat zien we terug in het aantal bosbezoeken. In 1987, 2010 en 2015 zijn bij elke ingang van het Bos gedurende alle maanden van het jaar telling en verricht. In de laatste periode (1987-2015) is het aantal bezoeken (dus niet het aantal bezoekers) gestegen van 4 miljoen naar 6 miljoen per jaar. Ten opzichte van de laatste meting is wederom een sterke toename van bezoeken zichtbaar. Het is aanneembaar dat de drukte de komende tien jaar verder zal toenemen. De verwachting is dat het aantal inwoners van Amsterdam toeneemt van 850.000 in 2018 naar ruim 1 miljoen in 2040, en het aantal huishoudens in Amsterdam van 430.000 in 2018 naar ruim 550.000. De mogelijke groei van Amstelveen (van 90.000 nu tot mogelijk ruim 110.000 inwoners in 2040) en Aalsmeer (rond de 4.000 nieuwe woningen) komt daar bovenop. Daarnaast worden de Amsterdamse parken steeds drukker. Mensen zoeken nieuwe plekken om te verblijven. Het wordt drukker in het Bos en dat vraagt om sturing en maatregelen om te kijken hoe we samen van het Bos kunnen blijven genieten. Toerisme in het laagseizoen neemt toe, de gebruikelijke lichte zomerdip wordt minder en de pieken houden langer aan.
De steden en de Metropoolregio Amsterdam kunnen niet zonder de unieke landschappen en groengebieden zoals het Bos. Inwoners van de metropool kunnen hierdoor prettig wonen en werken. Even buiten uitwaaien, genieten, bewegen en de gedachten verzetten in de natuur. Zeker in de Corona tijd is het Bos van extra waarde geweest. Oog voor diverse bezoekersgroepen én versterken en behoud natuurwaarden De omgeving rond het Amsterdamse Bos verandert snel. De komende jaren moeten we een goede balans vinden tussen de groene en maatschappelijke functie, binnen de grenzen van wat ecologisch, maatschappelijk en financieel verantwoord is. Gro-
10
1952
1962
1990
2015
Ruimtelijke ontwikkeling rond het Bos
te (sport)evenementen trekken een enthousiast publiek maar geven ook (geluids) overlast. Bezoekers die rust zoeken, willen het liefst een bos voor zich alleen. Sporters willen geen last hebben van loslopende honden. Leerlingen willen zich op hun schooldag in het bos kunnen uitleven. De ringslangen willen ongestoord uit hun eieren komen en eekhoorns willen kunnen struinen, en honden willen graag loslopen. Schiphol wil voor vliegtuigen een bos zonder ganzen. Gevolgen klimaatveranderingen Onder andere door de jarenlange toename van uitstootgassen verandert het klimaat. Dit zorgt steeds vaker voor extreme weersituaties. Het Bos biedt kansen om een grotere bijdrage te leveren aan klimaatadaptatie, bijvoorbeeld door aanplant van bomen en de aanleg van nieuwe natuur. Het Bos blijft met haar 200.000 bomen de buffer van de stad, zowel qua CO2-opname als qua koel gebied om aan de stedelijke hittestress te ontsnappen. Klimaatveranderingen hebben ook effect op de natuurwaarden en biodiversiteit. Zo zullen diersoorten oprukken die van warmte houden, zoals de eikenprocessierups. Het Bos, dat bestaat uit een aaneenvoeging van slootjes, vijvers, poelen en zelfs een meer, is heel mooi en zeer kwetsbaar. Het bewaken van de waterkwaliteit wordt een steeds grotere opgave en heeft gevolgen voor de recreatie, biodiversiteit en ecologie.
Vooral de lange warme perioden kunnen voor problemen zorgen zoals (blauw) algen en botulisme.
11
Wensen Waardering
Meer (kwalitatieve) horeca (pinnen, betere bediening, ook buiten seizoen) Meer banken Wilder en natuurlijker bos Beter beheer fietspaden
8
Betere bereikbaarheid / bewegwijzering
Herkomst
42% Bezoekfrequentie
2,5 x per week
26%
Bezoeken
25%
5,7 miljoen 2015
7%
>6 miljoen
Amsterdam
Amstelveen
Regio
Elders
2019
Vervoerswijzen 4%
Overig
1%
1%
16%
Overig
1%
30% 38%
48%
Natuur Evenementen Bacchus
Bosgolf
Pure markt
KIKA run
Dekmantel Festival
31%
Leefgebied bijzondere
soorten: welriekende nachtorchis, ronde zonnedauw, wespendief, kleine bonte specht en de raaf.
Groot bos op kleibodem uniek in Nederland
Ruim 300 evenementen per jaar
31%
Amsterdam
Ondernemers Biologische geitenboerderij Horeca
Klimpark
Openluchttheater
Bostheater
Maneges Veerponten
Hondenuitlaatcentrales Spa
Vunzige Deuntjes Jaarlijks 2500 uitgekomen ringslangeieren
12
Amstelveen
Camping
Kanoverhuur
1000 hectare Amsterdamse Bos
Ergenissen Loslopende honden
Drukte
Vervuiling / zwerfvuil Vliegtuigoverlast
Longen van de stad
Bereikbaarheid
200.000 bomen waarvan 3500 solitaire- en laanbomen 19 hectare moeras in het bos
Oppervlakte
22x 116 bruggen waarvan 67 van de Amsterdamse-Schoolarchitect Piet Kramer
Vondelpark
3.000 terrein meubilair
3x 1000 hectare Amsterdamse Bos
Wandel
Central Park NY
200 km
Paden
Ruiter
Kunst en cultuur Sport
Culturele manifestaties
Totaal circa 8500 leden cricket voetbal paardensport
hockey tennis
Leer- en werkomgeving
Educatieve publieksactiviteiten
Samenwerking WPI
18.000 deelnemers per jaar
Vrijwilligers Beelden Theatervoorstellingen
Fiets
(Maatschappelijke) Stageplaatsen voor leerlingen in het Voortgezet Onderwijs
Geitenboerderij Workshops IVN Samenwerking NME Natuurtellingen Rondleidingen boswachter
roeien
Werkplekken mensen met arbeidsbeperking
De Boswinkel: 70.000 bezoekers per jaar
13
foto: Marijke Mooy
14
Ambities Bewaken van het oorspronkelijke Boschplan Bij het ontwerp van het Amsterdamse Bos stond vast dat het een gebruiksbos moest zijn voor alle Amsterdammers. Ideeën hiervoor kwamen uit het buitenland. Tot dan waren de Nederlandse parken vooral bedoeld voor een zondagse wandeling. Dat in Londen mensen in parken op het gras mochten zitten of picknicken was revolutionair. De Duitse volksparken hadden als belangrijkste doel ruimte bieden voor sport en recreatie. Deze basisgedachte blijven we bewaken. Het Bos kent als belangrijk groengebied hoge natuurwaarden. Het groen en het water biedt ruimte aan een rijke variatie aan flora en fauna. Met de groei van de steden, de toenemende behoefte van de stedeling aan groen en buitensporten en de klimaatveranderingen kunnen de natuurwaarden in het gedrang komen. Om het Bos ook aantrekkelijk te houden voor de komende generaties willen we eerst en vooral deze natuurwaarden nog meer beschermen en verbeteren. En tegelijk ruimte bieden voor vrijetijdsbesteding en andere ontwikkelingen. Hoofddoel en thema’s Ons doel is de natuur nog meer beschermen en verbeteren, terwijl er ruimte blijft voor vrijetijdsbesteding. Dit doel is leidend voor onze ambities.
Wat de gemeenten Amsterdam en Amstelveen voor ogen hebben op het gebied van groen, bereikbaarheid, recreatie, kunst en cultuur, sport, gezondheid en arbeidsmarkt, zoals in de collegeakkoorden staat, geeft richting aan de ambities van het Bos. Dit is onder te verdelen in vier thema’s: 1. Beschermen: natuur- en cultuurwaarden behouden, beschermen en verbeteren. 2. Bereikbaar: het Bos zo goed mogelijk bereikbaar maken voor fietsers en per Openbaar Vervoer. 3. Benutten: ruimte bieden aan natuurontwikkeling en maatschappelijke en recreatieve ontwikkelingen die aansluiten bij de behoeften van bezoekers en passen bij onze ambitie om natuurwaarden te beschermen. Hier verstaan we BeschermenBeschermen
Bereikbaar Bereikbaar
ook onder het beter benutten van bestaande faciliteiten van het Bos.
4. Bekend: het beter bekend maken van de veelzijdigheid van het Bos, de regelgeving en natuureducatieve functies.
Beschermen Beschermen
Benutten Benutten
Bereikbaar Bereikbaar
Benutten
Benutten
Bekend
Bekend
Bekend Bekend
15
Hoofddoelstelling Ons doel is de natuur nog meer beschermen en verbeteren, terwijl er ruimte blijft voor
Beschermen
Hoofdthema's
Uitgangspunten
Ambities
Beschermen
Bereikbaar
Bereikbaar
Bereikbaar
De buitengrenzen van het Amsterdamse Benutten Bos blijven bestaan en het Bos moet vooral Bos blijven.
Het Bos isBenutten voor iedereen goed bereikbaar Bekend met meer ruimte voor voetgangers, openbaar vervoer en fietsers.
De natuurwaarden blijven minimaal gelijk en we verrijken waar het kan.
Iedereen moet zich veilig kunnen verplaatsen in het Bos.
Het bos is schoon, heel en veilig.
Het Bos wordt beschermd tegen de gevolgen van klimaatverandering.
Het landschappelijke en cultuurhistorische ontwerp is de basis.
1.
We verrijken de natuurwaarden.
5.
Snel naar het Bos en langzaam in het Bos.
2.
We brengen beheer en onderhoud duurzaam op orde.
6.
We verbeteren de entrees
3.
We spelen in op klimaatveranderingen.
4.
We versterken het oorspronkelijke ontwerp.
Bekend
Resultaat Toekomstbeeld uitgewerkt in ambities Een zoneringskaart als basis voor de toetsingskaders Uitvoeringsagenda 2020-2024
16
Beschermen
vrijetijdsbesteding.
Beschermen
Bereikbaar Beschermen
Benutten
Benutten
Bekend Benutten
Bereikbaar
Bekend
Bekend
Het Bos is voor iedereen gratis toegankelijk; voor specifieke voorzieningen wordt betaald.
Het aanbod van voorzieningen en activiteiten is heel divers en sluit aan bij de behoefte van de bezoekers.
Het Bos is dé plek om te leren over de natuur, het grootste biologielokaal van de stad.
Het Bos is dé plek voor sport en beweging in de openbare ruimte.
Het Bos blijft een erkend leer-werkbedrijf en we blijven verschillende doelgroepen, zoals vrijwilligers, faciliteren.
7.
We bieden ruimte voor natuurontwikkeling en kleinschalige voorzieningen.
11. We versterken de identiteit van het Bos als natuurgebied.
8.
We maken een gevarieerd (natuur)educatief programma.
12. We zijn zichtbaar, duidelijk en aanspreekbaar.
9.
We sluiten aan bij stedelijke programma’s voor breedtesport.
13. We maken de diversiteit van het Bos beter zichtbaar.
De veelzijdigheid van het Bos is goed bekend in Amsterdam, Amstelveen en de regio.
10. We zetten in op meer vrijwilligers en bijzondere doelgroepen.
17
Beschermen
Bereikbaar
2. Beschermen Benutten
Uitgangspunt: de buitengrenzen van het Amsterdamse Bos blijven bestaan en het Bos moet vooral het Bos blijven. Het Amsterdamse Bos is opgenomen in
moet vooral het Bos blijven. Het groen
het Natuur Netwerk Nederland (NNN).
is een aantrekkelijke vestigingswaarde
Provincie Noord-Holland bewaakt dit
voor nieuwkomers in de stedelijke om-
netwerk. Dit betekent, dat bij de pro-
geving, zowel inwoners als bedrijven.
vincie moet worden onderbouwd dat
Het monumentale ontwerp van het Bos
ruimtelijke ingrepen in het Bos de op-
blijft overeind. We versterken de natuur-
pervlakte of kenmerken en waarden van
waarden en accommoderen de behoefte
het NNN niet significant beschadigen.
aan recreatie
De NNN beschermt dus mede het Bos.
Dit zijn de ambities die hierbij horen:
Omdat meer mensen het Bos bezoeken, slijt het sneller. Dit betekent dat er meer
We verrijken de natuurwaarden
investeringen nodig zijn voor duurzaam
We brengen het beheer en onderhoud duurzaam op orde.
beheer. In het verleden is er te weinig onderhoud gepleegd door gebrek aan
We spelen in op klimaatverandering.
financiële middelen. Het behoud van
We versterken het oorspronkelijke
ecologische kwaliteiten is uitgangspunt, evenals de wens het groene karakter van de steden te behouden en te versterken. De buitengrenzen van het Bos blijven dan ook bestaan en het Bos
18
ontwerp.
Bekend
2.1 We verrijken de natuurwaarden Uitgangspunt: De natuurwaarden blijven minimaal gelijk en we verrijken deze waar het kan. Op de Amsterdamse natuurwaarden kaart (bijlage 6 ) staat het Bos aangegeven als toplocatie. Voor dit Bosplan is een meer gedetailleerde kaart gemaakt door de natuurwaarde van de verschillende delen van het Bos ten opzichte van elkaar te vergelijken en een score toe te kennen. Een ‘lage natuurwaarde’ in het Bos komt in een stedelijke omgeving overeen met een gemiddelde natuurwaarde, terwijl een zeer hoge natuurwaarde behoort tot de topnatuur van Amsterdam. Met het ouder worden van het Bos groeit de waarde voor typische bosdieren als de havik, de eekhoorn en de rosse vleermuis. Een bijzondere nieuwkomer is de raaf, die er in 2019 met succes heeft gebroed. Door het gevarieerde karakter van het Bos met een afwisseling van bos, grasland, open water en moeras vinden ook soorten als de ringslang, roerdomp, waterral en de welriekende nachtorchis hier een geschikt leefgebied. De oeverlanden van De Nieuwe Meer en Amstelveen en de begraasde gebieden in het zuidelijk deel van het Bos en het Schinkelbos hebben een kleinschalige afwisseling van natuurtypen en een hoge biodiversiteit. In bijlage 2 staat voor de verschillende gebieden van het Bos in een tabel de voorkomende natuurtypen, het beheer en specifieke ontwikkelingen.
Het versterken van de aanwezige natuurwaarden vraagt om een zorgvuldig en constant beheer, zeker van de bijzondere vegetaties van bijvoorbeeld de oeverlanden. Naast het op reguliere basis maaien van moerasvegetaties moet de toplaag van het rietland regelmatig worden afgegraven om te voorkomen dat
Ecologische kansen benutten De Bosorganisatie wil de biodiversiteit van het Bos verder verrijken door de aanleg van ecologische verbindingen: natuurvriendelijke oevers, poelen, struwelen en faunapassages onder wegen. Dat sluit aan op de Ecologische Structuur van Amsterdam (Structuurvisie Amsterdam 2040). Zo is recent de Ecologische Verbindingszone “Groene AS” langs de Ringvaart en door het Bos tussen de Nieuwe Meer en het Schinkelbos aangelegd. En er zijn ecologische knelpunten in de Burgemeester A. Colijnweg, Nieuwe Meerlaan en Provinciale Bosrandweg aangepakt door faunapassages aan te leggen. Om de natuurwaarden van de Groene AS verder te versterken zijn voorzieningen in deze zone ongewenst. Daarom geldt voor de ligplaatsen van (woon)boten in de Ringvaart (het Amsterdamse Bos deel) een uitsterfbeleid. Een beter beheer biedt ook kansen om de natuurwaarden te versterken. Bijvoorbeeld door een gevarieerder maaibeheer van de graslanden in het Bos en gemengde begrazing van het Schinkelbos met Schotse hooglanders en Exmoorpony’s. De ecologische verbinding langs de Ringvaart willen we verder uitbreiden richting Aalsmeer. De ontwikkeling van de natuurwaarden in het Bos en de resultaten van veranderingen worden bijgehouden. De gegevens worden opgeslagen in de Nationale Databank voor Flora en Fauna (NDFF).
Die data gebruikt de Bosorganisatie om te kunnen bijsturen in het beleid en het beheer.
hier bos ontstaat.
19
20
Voor het bijhouden van de ontwikkeling
blijven. Ook maken veel eigenaren van
van de natuurwaarden worden alge-
honden tijdens het uitlaten van het dier
meen gehanteerde en reproduceerbare
een praatje met elkaar. In die zin dra-
methoden gebruikt.
gen honden bij aan het vergroten van
Meer bosareaal Het bosareaal in de natuur- en rustzone gaan we vergroten door 7,5 hectare aan (parallelle en overbodige) paden, bermen en fundering te verwijderen (zie ook kansenkaart natuur en recreatie 4.1). In totaal wordt 2,75 hectare teerhoudend asfalt verwijderd (circa 13 kilometer, circa 5% van het padennetwerk), ten behoeve van natuurontwikkeling. Hierdoor ontstaat meer aaneengesloten natuur, ruimte voor nieuwe bomen en rustige boskernen en wordt de biodiversiteit verhoogd. De te verwijderen paden zijn vooral overbodige en parallelle paden, die weinig worden gebruikt en waar dus goede alternatieven voor zijn. Uiteraard worden in de drukkere gebieden geen paden verwijderd. Honden en natuur In de gemeenten Amstelveen en Amsterdam geldt over het algemeen een aanlijnplicht voor honden. Omdat het belangrijk is dat honden ook vrij kunnen bewegen en spelen, wijzen de gemeenten geschikte locaties aan als losloopgebieden. Deze leggen ze vast op een hondenkaart. Het Amsterdamse Bos heeft er ook één. Als gebieden functies hebben waar loslopende honden minder
het aantal sociale contacten en – in een aantal gevallen – het doorbreken van eenzaamheid. Hondenbezitters dragen door hun frequente bezoek tegelijk ook bij aan de sociale controle in het Bos. Voor honden zelf is het belangrijk dat ze regelmatig worden uitgelaten. Het is hierbij van belang dat zij kunnen rennen, spelen en zwemmen. In het Amsterdamse Bos is momenteel het grootste gedeelte van het Bos als losloopgebied bestemd. Dit betekent dat honden mogen loslopen op de paden en op de daarvoor toegestane velden. Hierdoor kan het voorkomen dat er aanvaringen kunnen ontstaan met andere gebruikers van het Bos of kunnen de in het wild levende dieren worden verstoord. Hoewel de meeste hondenbezitters hun honden onder toezicht houden, volgen honden soms het natuurlijk instinct, schieten een bosvak in en verjagen daarbij konijnen, vossen of bodembroeders zoals de fazant en de houtsnip. Voor zowel de (aantasting van de) natuurwaarden als de verschillende aanvaringen (tussen mens en dier, of mensen onderling) wordt een structurele monitor opgezet. Doel hiervan is om met jaarlijkse rapportages en evaluatie
welkom zijn, zoals een hoge ecologische waarde of een kinderspeelplaats, kunnen deze op deze kaart als verbodsgebied worden aangewezen. Een kwart van de bezoekers van het Bos komt met de hond. Het gaat om ca. 1,5 miljoen bezoeken per jaar, ca. 500.000 meer dan 20 jaar geleden. Honden zorgen voor plezier, gezelschap en levendigheid in het Bos. Voor veel eigenaren is de hond dé reden om frequent naar buiten te gaan en in beweging te
21
goed de vinger aan de pols te houden
uit de inspraakreacties op het Bosplan.
op veiligheid en natuurontwikkeling.
Bijvoorbeeld hondenbezitters begrijpen
Omdat het wenselijk is dat alle bezoekers en alle dieren – zowel huisdieren als dieren die in het wild leven – van het Amsterdamse Bos kunnen genieten, willen we gezamenlijk met belanghebbenden en experts komen tot nieuwe afspraken die ruimte bieden aan mens en dier. Belangrijk kader daarbij is dat de bospercelen en de natuurzone onveranderd verbodsgebied blijven voor de hond (zie Kaders). Daarnaast geven we ook extra aandacht aan het uitdragen van de reeds bestaande en toekomstige nieuwe huisregels (zie Bekend).
op de paden geldt en op daarvoor toegestane velden en dus niet het omliggende Bospercelen en dat er een opruimplicht geldt. Scooters rijden het Bos in ook al is duidelijk aangegeven dat dit niet mag. Fietsers houden niet altijd rekening met wandelaars op de paden en wegen terwijl ze eigenlijk te gast zijn en wandelaars beschouwen dit pad als hun wandelpad. Mountainbikers fietsen en hardlopers rennen op ruiterpaden terwijl dat niet is toegestaan. Dit leidt tot ongewenste situaties. Het is belangrijk om helderheid te geven over de regels
Bos blijft donker
en in de drukbezochte gebieden en ge-
Het is een bijzondere en voor de regio
bieden met veel aanvaringen de regels
zeldzame kwaliteit dat het echt donker
eventueel aan te scherpen. Iedere be-
kan worden in het Bos. Dat maakt het
zoeker moet op makkelijke wijze kunnen
bijvoorbeeld voor vleermuizen en uilen
vinden wat wel en niet is toegestaan in
een belangrijke biotoop. We houden het
het Bos. Daarvoor wordt een uitgebreid
Bos donker. Alleen de fietspaden beho-
communicatie traject opgestart (zie ook
rende tot het hoofdnet fiets, de Sportas
hoofdstuk Bekend). In het Amsterdamse
fietsroute en de omgeving van Sport-
Bos vindt handhaving onder meer plaats
park Amsterdamse Bos hebben openba-
door de Boswachters. Goede voorlich-
re verlichting. Voor een veilige uitstroom
ting en handhaving versterkt het ver-
van evenementen (inclusief het Bosthea-
trouwen in naleving van regels.
ter) kijken we steeds naar een passende,
De beschikbare capaciteit van de Bos-
veilige maar tijdelijke oplossing voor verlichting. Regels en handhaving Boswachterij Het is van belang dat alle gebruikers en bezoekers van het Bos op de hoogte zijn van de regels van het Bos en dus weten wat er van hen wordt verwacht. De bezoekersaantallen nemen toe. De kans op het aantal aanvaringen tussen verschillende gebruikers neemt in de drukke gebieden van het Bos hierdoor ook verder toe. Daarbij is het opvallend dat veel gebruikers en bezoekers niet precies weten wat de huisregels zijn, of zich hier niet aan houden. Dit bleek ook
22
soms niet dat het losloopgebied alleen
organisatie wordt zo efficiënt mogelijk ingezet en verdeeld. Een deel van de capaciteit wordt ingezet op geplande acties, zie uitvoeringsagenda: handhavingsplan Boswachterij. Er wordt dagelijks gesurveilleerd en opgetreden bij signalen van overlast. De vraag om handhaving is door toenemende bezoekersaantallen gegroeid, maar de handhavingscapaciteit is gelijk gebleven. De Bosorganisatie moet daarom keuzes maken, zoeken naar efficiëntere werkwijzen en naar samenwerkingsverbanden met andere Boa’s.
2.2 We brengen beheer en onderhoud duurzaam op orde Uitgangspunt: Het bos is schoon, heel en veilig. Onderhoud onder druk, niveau gedaald
schilderen tot het vervangen van toplagen op speelweiden en wegen.
Door een tekort aan financiële middelen en menskracht is het gemiddelde onder-
Samenwerkingsagenda water
houdsniveau van het Bos gedaald. Ook
Naast achterstallig onderhoud ervaren
de infrastructuur is op bepaalde onder-
bezoekers overlast van waterplanten in
delen (onder andere drainage, wegen en
de watergangen en de Bosbaan. Het be-
paden, bruggen en beschoeiingen) ruim
heer en onderhoud van deze watergan-
tachtig jaar oud en heeft achterstallig
gen vallen onder de verantwoordelijk-
onderhoud. Dit blijkt uit recente NEN-in-
heid van Hoogheemraadschap Rijnland
specties en het ‘Instandhoudingsplan
en de gemeente Amsterdam. Samen
Amsterdamse Bos’ uit 2017.
met Rijnland wil de Bosorganisatie
We gaan binnen de Amsterdamse systematiek van assetmanagement meerjaren onderhoudsplannen voor paden, water, civiele constructies, vastgoed en groen opstellen, met als doel het onderhoud duurzaam te verbeteren. Amsterdam werkt toe naar een situatie waarin achterstallig onderhoud aan bijvoorbeeld de monumentale bruggen verleden tijd is en waarbij een oplossing is gevonden voor het structurele financiële tekort van het Bos. Het wordt daarnaast drukker in het Bos. Dit leidt tot meer kosten voor het beheer en onderhoud. Van afvalinzameling tot graffitiverwijdering en van bankjes
maatregelen nemen om het water weer toegankelijker te maken. De kanoroutes zijn belangrijke recreatieve routes in het Bos. We willen de hoofd watergangen in het Bos door ecologisch maaibeheer toegankelijk houden voor vaarrecreatie. Maar er speelt meer naast de toegankelijkheid: van kadeverbetering, bagger vervuild met PFOS, overname van sluizen, een inhaalslag in baggeren, vervanging van beschoeiingen, aanleg van poelen en natuurvriendelijke oevers en visvriendelijke gemalen tot het verbeteren van de waterkwaliteit. Met de belangrijkste partners maken wij een strategische samenwerkingsagenda voor het water in het Bos.
23
2.3 We spelen in op klimaatveranderingen Uitgangspunt: Het Bos wordt beschermd tegen de gevolgen van klimaatverandering. De natuur en recreatie in het Bos staan
beplanting moet garanderen. We sluiten
onder druk. Niet alleen door een stij-
ook aan bij de stedelijke, landelijke en
gend aantal bezoekers, maar ook door
Europese aanpak van invasieve exoten,
huidige en toekomstige klimaatverande-
zoals de Japanse Duizendknoop en reu-
ringen en al dan niet daarmee samen-
zenbalsemien.
hangende plagen en ziekten. Denk aan de oprukkende eikenprocessierups en de essentaksterfte (ongeveer 15% van alle bomen in het Bos is es), en sinds kort loopt ook de gezondheid van de spar en beuk achteruit.
Energietransitie: CO2-reductie door meer natuurontwikkeling Het verkeer van de regio is verantwoordelijk voor een groot deel van de uitstoot van stikstofdioxide, fijnstof en
Het is lastig om proactief te handelen
roet. We willen de uitstoot van CO2 ver-
op onvoorspelbare ontwikkelingen in de
minderen. Ook het Bos draagt hieraan
natuur. Het is belangrijk dat de Bosorga-
bij. De komende jaren gaan we waar
nisatie door goed monitoren een helder
mogelijk meer bomen planten. Rekening
beeld krijgt van de ontwikkeling van
houdend met het cultuurhistorische ont-
ziekten en plagen en op basis daarvan
werp van het Bos is echter weinig ruimte
noodzakelijke maatregelen kan nemen.
voor de aanplant van nieuwe bomen.
Zo wordt de ontwikkeling van essentak-
We gaan bijvoorbeeld geen bospercelen
sterfte al een aantal jaar bijgehouden en
aanleggen op de speelweiden.
is op basis daarvan een plan van aanpak
Het Bos is FSC-gecertificeerd. Dit houdt
opgesteld dat de veiligheid van bezoe-
onder andere in dat niet meer hout wordt gekapt dan er groeit. Het ge-
foto: Marijke Mooy
kers en de instandhouding van de bos-
24
kapte hout wordt zo veel mogelijk (her)
gebruik van hout. Zo bekijken we moge-
gebruikt.
lijkheden om oppervlakte- of hemelwa-
Duurzame mobiliteit We willen dat mensen zich van, naar en in het Bos zoveel mogelijk duurzaam verplaatsen. Denk aan elektrisch vervoer, fietsen, lopen en gebruik van het open-
ter te gebruiken voor nieuwe aanplant of voor het doorspoelen van (openbare) toiletten (in plaats van drinkwater). Hout kan weer hergebruikt worden voor nieuwe beschoeiingen.
baar vervoer. Waar mogelijk faciliteren
Gedragsverandering
we dit, zie het hoofdstuk Bereikbaar.
Tot slot kan gedragsverandering van bezoekers, ondernemers en verenigingen
Van een lineaire naar een circulaire
in het Bos het tegengaan van klimaat-
economie
veranderingen helpen. We willen hen
In het Bos stimuleren we circulaire
bewust maken van de rol die zij daarin
bedrijvigheid. Zo moedigen we onder-
kunnen spelen. We vragen ondernemers
nemers en evenementenorganisaties
actief bij te dragen aan onze duurzaam-
aan of verplichten hen om duurzame
heidsopgaven (zie ook bijlage 5).
materialen en faciliteiten (herbruikbare hardcups, spoeltoiletten en milieuvriendelijk toiletpapier) te gebruiken. Daarnaast willen we met onze partners meer grondstoffen en materialen terugwinnen door te investeren in een duurzame afvalketen. Ook gaan wij onderzoeken hoe we slimmer kunnen omgaan met hemel- en oppervlaktewater en het (her)
25
26
2.4 We versterken het oorspronkelijk ontwerp Uitgangspunt: Het landschappelijke en cultuurhistorische ontwerp is de basis. In het oorspronkelijke ontwerp van het
sche ontwerp de basis, maar daarbinnen
Bos werd gestreefd naar duidelijke
willen we wel bepaalde delen van het
zichtlijnen, scherpe afscheidingen tussen
Bos verruigen. De Bosorganisatie be-
bosrand en grasland, laanbeplanting en
heert het Bos ecologisch.
soortenrijkdom, zoals diverse bomentuinen. In de jaren 90 van de vorige eeuw is een meer natuurlijk en ecologisch beheer geïntroduceerd. De cultuurhistorische waarde botst soms met keuzes voor bijvoorbeeld ecologische ingrepen zoals aanleg van natuurvriendelijke oevers en de aanleg van geleidelijke natuurlijke overgangen langs bosranden. Maatwerk is daarom van belang. Het ontwerp wordt hoog gewaardeerd, maar uit de online participatie blijkt dat een grote meerderheid van de bezoekers ook graag ongerepte en een beetje ruige natuur wil in het Bos. Daarom blijft het landschappelijke en cultuurhistori-
Bij de ambities 2.2 en 2.3 (‘we brengen het beheer en onderhoud structureel op orde’ en ‘we spelen in op klimaatveranderingen’) bekijken wij altijd hoe het oorspronkelijke ontwerp kan worden versterkt. We zoeken altijd naar een balans in cultuurhistorie en ecologie. Op verschillende locaties vergroten we juist de biodiversiteit, bijvoorbeeld door ander graslandbeheer. In het Bos worden jaarlijks noodzakelijke dunningen verricht. In percelen waar dunningen plaatsvinden wordt gekeken of we zichtlijnen in stand kunnen houden en/of kunnen herstellen.
27
Beschermen
Bereikbaar
3. Bereikbaar Bekend
foto: Richard Mouw
Benutten
Uitgangspunt: Het Bos is voor iedereen goed bereikbaar met meer ruimte voor voetgangers, openbaar vervoer en fietsers. Amsterdam, Amstelveen en omgeving
is het nieuwe credo en ook gezamenlijk
trekken de komende jaren fors meer
sporten (bootcamp) gebeurt meer.
inwoners, werknemers en bezoekers. Er komen duizenden nieuwe woningen in Schinkelkwartier, Haven-Stad, Kronenburg/Uilenstede, Legmeer, De Scheg en Aalsmeer-Oost en ook nieuwe werklocaties. Die zorgen voor een groeiende druk op de groene (recreatieve) gebieden in en om de steden.
De toenemende drukte zorgt er ook voor dat de verschillende bezoekers in het Bos elkaar vaker letterlijk in de weg zitten. Op drukke dagen passen wandelaars, hardlopers en fietsers en (loslopende) honden niet op alle paden, wat leidt tot irritaties en conflicten en verkeersonveilige situaties. Daarnaast
Daarnaast neemt het toerisme in en om
groeit het verkeer van en naar het Bos
Amsterdam steeds meer toe. Toeristen
ook, wat leidt tot filevorming.
zoeken alternatieven voor bijvoorbeeld de té druk wordende parken als het
De ambities die hierbij horen zijn:
Vondelpark, Westerpark en Oosterpark
Bos.
en gaan vaker naar het Bos. Ook groeit de buitensport. Hardlopen is populairder dan ooit, buiten ontspannen
28
Snel naar het Bos en langzaam in het
We verbeteren de entrees.
3.1 Snel naar het Bos en langzaam in het Bos Uitgangspunt: iedereen moet zich veilig kunnen verplaatsen in het Bos De toename van verkeer stelt hogere ei-
Amsterdam en Amstelveen die aan de
sen aan de bereikbaarheid naar en in het
oostkant van het Bos loopt. Ook goe-
Bos. Het is belangrijk om de (bestaande)
de fietsverbindingen van het Bos met
routes te versterken.
Aalsmeer (naar Westeinder) en met het
We kiezen voor snel naar het Bos, maar
Groene Hart en de Amstelscheg zijn on-
zo veel mogelijk langzaam in het Bos.
derdeel hiervan.
Het openbaar vervoer is daarbij zeer
Er is een uitgebreid ruiterpadennetwerk
belangrijk. Reizen van en naar het bos
in het Bos. Dit padennetwerk blijft in-
met het OV moet gestimuleerd wor-
tact. De regels over het gebruik van de
den. We gaan namen van bestaande
ruiterpaden gaan we nadrukkelijker uit-
haltes wijzigen (Halte van Nijenrode-
dragen en indien nodig handhaven.
weg heeft bijvoorbeeld reeds de naam halte Amsterdamse Bos gekregen), we gaan aanhaken bij deelfiets initiatieven bijvoorbeeld bij de entrees en via communicatiekanalen wordt op de goede bereikbaarheid van het Bos met OV en fiets gewezen. We onderzoeken of nieuwe OV-routes en haltes haalbaar zijn. Er is een pontverbinding tussen NieuwWest en het Bos en een over de Ringvaart richting Badhoevedorp. Maar deze varen alleen in het weekend en op feestdagen in april tot en met oktober. We onderzoeken of het mogelijk is deze ponten vaker te laten varen. Veel bezoekers (ook Amsterdammers en Amstelveners) komen met de auto naar het Bos. Dit bezoek concentreert zich niet alleen op bepaalde weekenden, maar komt steeds vaker ook in vakanties en op mooie dagen voor. De uitdaging is om de automobilisten te verleiden om te komen fietsen, lopen of het openbaar vervoer te pakken. Dat doen we door bijvoorbeeld samen te werken binnen de Metropoolregio Amsterdam (MRA).
Snel van en naar het Bos… Het Bos moet prima bereikbaar zijn met het OV, de (e-) fiets en auto. We willen het liefst dat mensen met het OV, fietsend of wandelend naar het Bos komen, daarom ontmoedigen we het autogebruik. Doorgaand autoverkeer, vooral sluipverkeer, door het Bos moet zoveel mogelijk worden geweerd. …langzaam in het Bos. Het Bos kent officieel alleen wandelpaden, waar fietsen ook mag. Het niet meer scheiden van wandel- en fietspaden is in 2014 ingevoerd. De aanleiding hiervoor was dat massaal op fietspaden werd gelopen en/of op voetpaden werd gefietst waardoor effectieve handhaving onbegonnen werk was. Nu kunnen zowel fietsers als wandelaars gebruik maken van de verschillende paden. Mede door de toenemende drukte, meer snelle en grote fietsen (zoals elektrische fietsen en bakfietsen), meer buitensporters als hardlopen en loslopende honden is het belangrijk, voor de verkeersveiligheid, het huidige beleid te
In de MRA wordt nadruk gelegd op
evalueren.
fietscorridors (doorfietsroutes) waarbij
Daarnaast is er ook steeds meer vraag
fietsers vlot tussen stedelijke kernen en
naar regionale (snelle) fietsroutes door
vanuit het stedelijk gebied de natuur in
het Bos. Tenslotte vraagt de toename
kunnen rijden. Eén van de MRA-routes
van het aantal fietsers ook om een on-
is bijvoorbeeld de Sportas route tussen
derzoek naar fietsparkeerplaatsen. We
29
gaan daarom, samen met de Vervoer-
vraag of een bepaalde periode (bijvoor-
regio Amsterdam, nadrukkelijker kijken
beeld de eerste 3 uur) wel gratis blijft.
naar fietsen van, naar en in het Bos als
We willen het doorgaande autoverkeer
onderdeel van een breder onderzoek
(sluipverkeer) in het Bos tegengaan.
naar bereikbaarheid van het Bos.
De auto is te gast in het Bos. Bij (sport)
Naast het stimuleren van fietsen willen we autoverkeer naar en in het Bos verminderen. Er komen niet meer parkeer-
evenementen maken we bijvoorbeeld gebruik van pendelbussen vanaf parkeerplaatsen buiten het Bos.
plaatsen en Amsterdam onderzoekt of
Voor de bereikbaarheid gaan we de
een vergoeding voor autogebruik op-
bewegwijzering in en naar het Bos voor
parkeerplaatsen kan worden ingevoerd.
alle vervoerswijzen verbeteren. Bestem-
Randvoorwaarde voor dit onderzoek is
mingen moeten makkelijk en snel te
dat eventuele invoering van vergoeding
vinden zijn, door wegwijzers ter plekke,
voor parkeren niet mag leiden tot een
maar mogelijk ook door (digitale) kaar-
onevenredige parkeerdruk in de gebie-
ten en apps. In 2021 worden bijvoor-
den rond deze parkeerplaatsen. Onder-
beeld al de paaltjes van de wandel- en
deel van het onderzoek vormt ook de
hardlooproutes vernieuwd.
3.2 We verbeteren de Entrees Het Bos moet beter verbonden zijn met
ger voorrang krijgt. Bij enkele entrees
de stad. Veel toegangen zoals die bij
kan, in combinatie met een autoparkeer-
Bosrandweg/ camping, Entree Amstel-
plaats of een OV-halte, gekeken worden
veen/ Oude Dorp en de Hoofdentree
naar deelfietsen of mogelijk zelfs deel-
hebben een hoog kruip-door-sluip-door-
buggy’s.
gehalte, missen de uitstraling van een entree en de routing is soms onduidelijk. De Hoofdentree is bijvoorbeeld niet optimaal door de veelheid van functies die ook een eigen dynamiek en groei kennen, waardoor de entree meer een overgangsgebied met veel geparkeerde auto’s is dan een uitnodigende groene ingang. De oversteken in de entreegebieden moeten veiliger (30-kilometer inrichting) waarbij de fietser en voetgan-
Wij gaan de ruimtelijke ingrepen en plannen in de directe omgeving van het Bos aangrijpen om de allure van de entreegebieden en de toegankelijkheid en bereikbaarheid te verbeteren. Deze ambitie sluit aan bijvoorbeeld op het Gebiedsplan Buitenveldert/Zuidas, dat de verbinding van groene gebieden noemt om de bereikbaarheid en daarmee de toegankelijkheid van het groen te verbeteren. Verbindingen tussen het Bos en het Gijsbrecht van Aemstelpark en het Amstelpark zien we als een mooie ambitie. Er moet een nieuw en herkenbaar ontwerp komen voor de entrees van de parken en het Bos, wat ook in het gebiedsplan staat. Daarnaast willen we de herkenbaarheid en de bereikbaarheid van het entreegebied bij de Noordelijke Poeloever versterken. Dit sluit aan bij de voorgestane recreatieve ontwikkeling van de oever en de plannen voor het Oude Dorp.
30
Benutten
Bekend
4. Benutten
Uitgangspunt: Het Bos is voor iedereen gratis toegankelijk; voor specifieke voorzieningen wordt betaald. We gaan de natuurwaarden van het Bos
Samenwerking Amstelveen/Amster-
verstevigen (zie ook paragraaf 4.1.). Op
dam en duurzame relaties met
een paar locaties willen we het aanbod
belanghebbenden
van (bestaande) voorzieningen en activi-
We streven naar een andere besturing
teiten in het Amsterdamse Bos verbre-
van het Bos waarbij de gemeente Am-
den en laten aansluiten bij de behoeften
stelveen ook mee besluit.
van bezoekers. Een bezoek blijft gratis, maar specifieke voorzieningen en activiteiten kosten geld. Bijvoorbeeld voor een tijdelijk, exclusieve claim van de openbare ruimte (filmploegen, trouwpartijen en dergelijke) en het commercieel uitlaten van honden. We onderzoeken welke voorzieningen en activiteiten we hieraan kunnen toevoegen. We rekenen marktconforme tarieven. Bovendien kijken we naar mogelijkheden voor sponsoring en adoptie (van bijvoorbeeld bomen en bankjes), sporttoestellen en routes.
Het Bos is eigendom van de gemeente Amsterdam, maar ligt grotendeels op het grondgebied van Amstelveen. Het wordt door veel Amstelveners met plezier gebruikt en het is voor het bestuur en de inwoners van Amstelveen soms moeilijk uit te leggen dat ze niet over het Bos gaat. Bij het nadenken over nieuwe besturing wordt ook gekeken naar het eventueel structureel meedenken en meebetalen van Amstelveen aan beheer, onderhoud en ontwikkeling. Dit gaat over toekomstige besluiten, niet om bestaande tekorten op te lossen.
31
Amsterdam en Amstelveen willen in
wezenlijk wie het bestuurt en betaalt.
2021 opties in beeld hebben over een
Die zoekt schoonheid, rust of bijvoor-
gezamenlijke verantwoordelijkheid voor
beeld natuur. Al het andere is in principe
het Bos. Hiervoor worden samen moge-
secundair.
lijke formele constructies van zeggenschap en financiering verkend. Besturing en financiering gaan hierbij hand in hand. Samen bepalen is samen betalen, en andersom.
foto: Marijke Mooy
relaties met belanghebbenden in en buiten het Bos. Duurzaam contact zorgt voor een beter onderling begrip, verbetering van onze dienstverlening en plan-
De volgende opties worden in ieder
nen en voor meer draagvlak voor onze
geval onderzocht:
werkwijze en activiteiten. We verenigen
Huidige situatie voortzetten
betrokken bosbezoekers en professio-
Nieuwe samenwerkingsafspraken
nals in een bosraad. Een ‘lobbyagenda’
maken
helpt ons om planmatig samen te wer-
Eigendom van het bos delen
ken met belanghebbenden.
32
We leggen en onderhouden duurzame
In ieder geval zal bij de vormgeving van
We laten iedereen zien hoe het Bos
de besturing en financiering van het
zijn groene rol vervult en nodigen be-
bos het belang en de behoeftes van de
langhebbenden uit om daar ook vooral
huidige en toekomstige gebruikers een
gezamenlijk in op te trekken. Een goede
belangrijk uitgangspunt moeten zijn.
relatie en een stevige samenwerking
Voor de gebruiker van het bos is het niet
met zowel nieuwe als bestaande on-
dernemers is voor het Bos van groot belang. Daarom streven we naar een actieve ondernemersvereniging om te zorgen voor eenheid en herkenbaarheid in het Bos, want de ondernemers bepalen tenslotte voor een belangrijk deel het aanbod en de beleving. De ambities die hierbij horen zijn:
We bieden ruimte voor nieuwe voorzieningen en natuurontwikkeling
We maken een gevarieerd (natuur) educatief programma.
We sluiten aan bij programma’s voor buiten- en breedtesport
We zetten in op meer vrijwilligers en bijzondere doelgroepen.
33
34
4.1 We bieden ruimte voor natuurontwikkeling en kleinschalige voorzieningen Uitgangspunt: Het aanbod van voorzieningen en activiteiten is heel divers en sluit aan bij de behoefte van de bezoekers. Het Bos verhuurt al jaren locaties en
Jaarlijks toetsen we of de programmering
terreinen, vaak aan ondernemers in het
en het voorzieningenpakket nog aan-
vvrijetijdssegment of aan bedrijven voor
sluiten bij de wensen van de bezoekers.
teamsessies. Er zijn een paar plekken
Nieuwe initiatieven werken we uit door
in het Bos die kansrijk zijn voor nieuwe
bezoekers te laten meedenken, bijvoor-
kleinschalige ontwikkelingen zoals bij-
beeld over de plek van een voorziening.
voorbeeld stadslandbouw, een voed-
Uit eerdere metingen en de inspraakre-
selbos, nieuwe speelvoorzieningen en
acties op het Bosplan kwam al naar voren
nieuwe horeca. Daarnaast gaan we loca-
dat de gebruikers van het Bos aanvullen-
ties vergroenen en meer ruimte geven
de kleinschalige voorzieningen wensen
aan flora en fauna. Het Bos streeft naar
op het gebied van voedselbos/stadsland-
een eigentijds en divers aanbod, dat bij-
bouw, (diverse en kleinschalige) horeca,
draagt aan de identiteit en de kwaliteit.
hondenspeeltuinen, een zwemlocatie,
De kernopgave hierbij is steeds natuur en
natuureducatie (leslokaal) en sport- en
recreatie samen te laten gaan en elkaar
speelplekken.
aanvullen en versterken. Toelichting kansenkaart voor natuur en recreatie N(atuur)1 Verbeteren waterkwaliteit en ecologie De Amstelveense Poel is een waardevol natuurgebied. Op de oeverlanden groeien bijzondere veenmos- en rietlandvegetaties. Het is een belangrijk leefgebied voor de ringslang. Een goede waterkwaliteit is een belangrijke randvoorwaarde
en dynamiek in het gebied. Veel planten- en diersoorten profiteren hiervan. We verkennen de mogelijkheden om het begraasd gebied uit te breiden. De introductie van Exmoorpony’s in het Schinkelbos naast de Schotse Hooglanders die hier al lopen draagt verder bij aan het vergroten van de biodiversiteit.
voor de natuur. De kwaliteit wordt verbeterd door defosfatering van het inlaatwa-
N3 Kwaliteitsimpuls leefgebied water-
ter vanuit de Nieuwe Meer en de aanleg
en rietvogels
van natuurvriendelijke oevers. Deze oe-
De graslanden in Polder Meerzicht en
vers beschermen ook de eilanden tegen
rietlanden langs de oevers van de Nieu-
(verdere) afslag. We verkennen met Rijn-
we Meer zijn een belangrijk leefgebied
land de mogelijkheden voor en effecten
voor water- en rietvogels. De kwaliteit
van baggeren van (delen van) de Poel
van dit leefgebied wordt verbeterd door
voor de natuur en recreatie.
herstel en ontwikkeling van de rietlanden door het afplaggen van de toplaag en
N2 Vergroten biodiversiteit door uit-
plaatselijk inplanten van jong riet. Het
breiding van begrazing
verhogen van het waterpeil en aanleggen
Delen van het Bos worden jaarrond be-
van natuurvriendelijke oevers in de Pol-
graasd door Schotse Hooglanders. Deze
der biedt mogelijkheden aan water- en
grote grazers zorgen voor meer variatie
oeverplanten, insecten en vogels.
35
N4 Vergroten bosareaal, onder meer
ken door de ontwikkelingen aan
door verwijderen paden
beide kanten van de eigendoms-
Door het verwijderen van circa 2,75 hec-
grens op elkaar af te stemmen.
tare teerhoudend pad in het Bos (circa 13
Belangrijke ontwikkelingen in
km overbodige en parallel lopende pa-
het gebied zijn onder meer de
den, dat is 5 procent van alle paden) ont-
mogelijke herinrichting van het
staan grotere aaneengesloten bosvakken
KLM-terrein en recreatieve ont-
en neemt de verstoring voor flora en fau-
wikkeling Noordelijke Poeloever.
na af. Door het planten en de natuurlijke
Aan boszijde valt naturistenter-
verjonging van bomen groeit het areaal
rein de Zonneweide binnen het
bos. Door het gemengd aanplanten van
gebied.
boomsoorten die zijn aangepast aan veranderende omstandigheden werken we
ping Amsterdamse Bos): een
toe naar een klimaatbestendig bos.
belangrijke en steeds drukker
N5 Versterken ecologische verbindin-
wordende entree. Tegelijkertijd
gen
ook de entree van een drukke
De natuur staat onder druk door een
private camping. Uitgangspunt
steeds intensiever gebruik van de be-
is dat we een nieuw ontvangst-
schikbare ruimte in en om het Bos. Door
gebied voor bosbezoekers willen
de natuurgebieden in en rond het Bos
maken met een heldere routing
met elkaar te verbinden ontstaat natuur
en ontsluiting en mogelijk aan-
die tegen een stootje kan. Bestaande
bod van deelfietsen en betere
verbindingszones worden versterkt door
benutting van de OV-halte. Zie
aanleg van natuurvriendelijke oevers, riet-
ook paragraaf 3.2.
moeras en poelen, langs de Ringvaart, in
R2 Ontwikkeling cultuureiland
het Schinkelbos en bij de Bosbaansluis.
Amsterdam wil zoveel mogelijk mensen
N6 Vergroten biodiversiteit door kwa-
in aanraking brengen met kunst en cul-
liteitsimpuls graslandbeheer
tuur. De succesvolle exploitatie van het
Een groot deel van het Bos is grasland.
theater ligt bij de Stichting Bostheater.
Door het toepassen van een kleinschalig
Door een steeds bredere programmering
en gefaseerd maaibeheer op de graslan-
is het aantal bezoekers flink gegroeid.
den die extensief door bezoekers wor-
Met het project Cultuureiland maken we
den gebruikt en het inzaaien en planten
het Bostheater toekomstbestendig. Door
van bloemenmengsels en nectarplanten
het te renoveren en te ontwikkelen tot
groeit de biodiversiteit in de graslanden.
een hoogwaardige voorziening (inclusief
De insecten die daarvan profiteren dra-
paviljoen) moet het eiland het hele jaar
gen bij aan de bestrijding van de eiken-
een programma met een grote culturele
processierups in het Bos.
diversiteit krijgen.
(R)ecreatie1 Herinrichting van entrees
R3 Kleinschalige recreatieve voorzie-
De hoofdentree. Nu een parkeerplaats, kansrijk om te vergroenen en te ontwikkelen tot een verblijfsgebied.
De Entree Noordelijke Poeloever. We zien kansen om de toegankelijkheid en bereikbaarheid van deze entree te verster-
36
Entree Bosrandweg (nabij cam-
ningen Verschillende kleinschalige locaties krijgen een nieuwe functie. Het gaat bijvoorbeeld om een oude gemeentewerf, voormalige dienstwoningen, de voormalige Radartoren en een voormalige scoutinglocatie. Het zijn plekken die in samenspraak met bezoekers verschillende
functies kunnen krijgen. Van bootcamp
Bij ontwikkeling wordt uiteraard gekeken
tot stadslandbouw. Van kiosk tot buiten
naar de mogelijke gevolgen voor bereik-
fitness locatie of natuurspeeltuin. Ook
baarheid en drukte.
teruggeven aan de natuur is een optie.
4.2 We maken een gevarieerd (natuur)educatief programma Uitgangspunt: Het Bos is dé plek om te leren over de natuur, het grootste biologielokaal van de stad. Het Bos biedt jong en oud aantrekkelijke natuureducatie. Jaarlijks doen zo’n 16.000 mensen mee. Hiermee helpt het Bos bij bescherming en bewustwording van natuur en biodiversiteit. Maar er is ruimte voor vernieuwing. Samen met onder andere ondernemers, hogescholen en natuur-en milieuverenigingen maakt de Bosorganisatie een nieuw, gevarieerd en eigentijds programma.
de vraag. Er wordt aangesloten op behoeften en wensen van de bezoekers. De Bosorganisatie kijkt daarbij naar inhoudelijke vernieuwing van het huidige aanbod en naar de manier waarop het wordt aangeboden (nieuwe media, apps et cetera). Afhankelijk van de interesse en behoefte van onderwijsinstellingen worden educatieve programma’s op maat gemaakt
De kern van elke educatieve activiteit
en wordt het Engelstalig aanbod verder
is het beleven van de natuur in het Bos.
ontwikkeld.
Dit kan specifiek over flora en fauna gaan of over het actief bezig zijn in de natuur. Buitenspelen en in de natuur zijn, is positief voor de ontwikkeling, de gezondheid en het welzijn van mensen. Het Bos heeft de ruimte, de steeds drukker wordende stedelijke omgeving
Daarnaast zoeken we vernieuwende middelen en nieuwe partners vanuit de uitvalsbasis van het Bos, de Boswinkel. We onderzoeken een herinrichting van de winkel met medegebruik door partners en het inrichten van natuureducatieve ruimten.
4.3 We sluiten aan bij stedelijke programma’s voor breedtesport Uitgangspunt: Het Bos is dé plek voor sport en beweging in de openbare ruimte. Met de Sportvisie 2025 zet Amsterdam
lijke speelvoorzieningen. Tegelijkertijd
stevig in op breedtesport. Nabijheid en
dragen deze voorzieningen bij aan doe-
toegankelijkheid van sportvoorzieningen
len op het gebied van gezondheid en
is daarbij het uitgangspunt: Sporten in
welzijn.
de openbare ruimte wordt gestimuleerd door vaker sporttoestellen te plaatsen. Ook Amstelveen legt de prioriteit bij breedte- en buitensport en talentontwikkeling. Zo wordt er een investeringsprogramma Buitensport opgesteld. Voor de individuele sporter investeert het in hardlooproutes, fietsroutes of avontuur-
De sportverenigingen groeien en hebben vaak wachtlijsten. Het Bos faciliteert de vraag naar sportvoorzieningen in de openbare ruimte, terwijl het sportpark Amsterdamse Bos binnen de huidige begrenzing blijft. We willen bestaande voorzieningen beter benutten, slim investeren in betere
37
samenwerking met sportieve partners
op gespannen voet met vrije recreatie-
in arrangementen. We gaan sporten in
vormen. Voorbeelden zijn wegafsluitin-
het Bos verder stimuleren door nieuwe
gen bij roei-evenementen of parkeren
locaties met fitnesstoestellen en andere
op de speelweiden tijdens hockeyeve-
faciliteiten te realiseren.
nementen. Hierover maken wij nieuwe
Mensen gaan steeds meer ongeorganiseerd sporten. Het Bos biedt de plek en faciliteert ook deze (commerciële) gebruikers, indien nodig met regels om de natuur te beschermen. Bij sporten in de openbare ruimte kan frictie tussen de verschillende gebruikers ontstaan. Zo hebben sporters verschillende snelheden (wandelaars versus snelle fietsers), zij kunnen botsen met andere gebruikers (ruiters versus hardlopers en hondenbezitters) of de natuur beschadigen. Wij maken een kaart met veilige routes en locaties voor de sporten die kunnen worden beoefend in het Bos. Ook informeren wij sporters over wie wat, hoe en wanneer mag en kan doen. Exclusief gebruik van de Bosbaan en Sportpark Amsterdamse Bos staat soms
38
afspraken met organisatoren en we informeren de bezoeker met een goed afgestemde en gecommuniceerde evenementenkalender. Het sportpark met het Wagenerstadion huisvest drie hockeyclubs die op het hoogste niveau acteren, er wordt gecricket op nationaal niveau en de Bosbaan is de thuishaven van het Olympisch Trainingscentrum van de toproeiers. Er wordt op hoog niveau getennist op de banen van het Amstel Tennispark. Regelmatig worden topsportevenementen georganiseerd met als hoogtepunt het wereldkampioenschap roeien in 2014. Ook in de toekomst willen we deze sportevenementen in het Bos blijven faciliteren, daarvoor investeren we in onze topsportaccommodaties zoals de renovatie van het Rijksmonument Bosbaancomplex.