Bijlage V Evaluatie JSS.pdf
Tekst van het document
Klikken om de tekststijl van het model te bewerken Evaluatie Jongeren Schuldenvrije Start Continueer JSS-aanpak in nieuwe vorm Maart 2024
Colofon Dit rapport is uitgegeven door Purpose in opdracht van de Gemeente Amsterdam met als opdrachtgever Harro Hoogerwerf (afdeling armoedebestrijding)
Publicatie: maart 2024 Betrokkenen Gemeente Amsterdam:
Doenya Amraoui - Beleidsadviseur armoedebestrijding, coördinator evaluatie JSS Ria Langereis - Procesregisseur schuldhulpverlening Floor Hovenkamp - Expert Uitvoeringsorganisatie WOJ en WPI Gemma Groot - Stedelijk coördinator jongerenschuldhulpverlening Mario Visser - Teammanager Kredietbank Amsterdam Freek Sesseler - Senior business analist WPI Sjoerd Bakker - Procesregisseur schuldhulpverlening Sharon Roberts - Procesondersteuner schuldhulpverlening WPI
Onderzoeksteam Purpose:
Frank van Jeveren Pien van Deth Jesper Janssen
Voor meer informatie, neem contact op met: • Doenya Amraoui (d.amraoui@amsterdam.nl) • Frank van Jeveren (f.van.jeveren@purpose.nl)
Inhoudsopgave Nr. Hoofdstuk
Pg.
Titel
4
Managementsamenvatting
1.
Vraagstelling en aanpak
Wat is het effect van JSS mede in vergelijking met regulier SK?
19
2.
Achtergrondkenmerken van jongeren
Jongeren met schulden zitten in een kwetsbare situatie
23
3.
Effect JSS vanuit procesperspectief
Het is de vraag of JSS meer jongeren daadwerkelijk bereikt
28
4.
Effect JSS op ontwikkeling leefgebieden
JSS-jongeren laten grote verbetering zien op alle leefgebieden
33
5.
Effect JSS in de beleving van jongeren
JSS-jongeren ervaren begeleiding nog wisselend
40
6.
Effect JSS in euro’s
JSS bespaart € 7.000 euro per jongere meer dan met regulier SK
48
7.
Organisatieperspectief op werkwijze
Organisatie loopt soepeler maar nog steeds wel knelpunten
54
8.
Toekomstperspectief
Alle betrokkenen maken zich zorgen over houdbaarheid JSS
63
Bijlagen 3.
65 EVALUATIE JSS I MAART 2024
Een samenvatting
Managementsamenvatting POWERED POWERED BY BY PURPOSE PURPOSE
4.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Aanleiding en vraagstelling: Wat zijn de effecten van het JSS en wat gaat er goed en kan er beter? Aanleiding: JSS is opgezet om meer jongeren in Amsterdam sneller uit de schulden te helpen De start van JSS viel tegelijkertijd met de eerste fase coronamaatregelen, waardoor implementatie lastig was.
Vraagstelling: Wat is het succes en wat gaat er goed en kan er beter?1 Succes? • • • • •
Wat is de voortgang op de leefgebieden en op de mijlpalen? Hoe ervaren jongeren het effect van JSS, voelen jongeren zich geholpen en gestimuleerd? Wat is het perspectief van de hulpverleners op het succes van de JSS? Heeft JSS meerwaarde ten opzichte van een regulier saneringskrediet? Wat is de globale MKBA van het JSS?
Werkzame elementen? • Wat zeggen jongeren over beweegredenen van andere jongeren waarom ze wel/niet zouden meedoen? • Welke invloed heeft de werkwijze op het succes?
Organisatie? Werkwijze: JSS-aanpak bestaat uit coaching met mijlpalen om te werken aan toekomstperspectief, een korting voor de jongere en een extra bijdrage voor de schuldeiser. Jongeren worden begeleid door jongerenadviseurs en worden beloond als zij werken aan mijlpalen. De Kredietbank scheldt max. 12 van de 36 maanden schuld kwijt. JSS is verder opgezet als sociale lening en geen saneringskrediet, waardoor zij geen zware BKR-registratie krijgen (slechts een reguliere lening) en de afloscapaciteit hoger is. Ten slotte biedt de gemeente schuldeisers 750 euro. 5.
1 Zie voor details: Adviesonderzoeksopzet evaluatie JSS, mei 2023.
• Welke invloed heeft de samenwerking op het succes?
Out of scope ‘Bereik’: Stijgt het aantal aanmeldingen cq. hoeveel jongeren bereikt het JSS?
Scope onderzoek: alleen de jongeren die nog niet onder de verkorting van MSNP en WSNP vallen in de periode 2020-2022.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
‘One-pager’: Doelstellingen JSS worden voor groot deel behaald, vraag is alleen of er meer jongeren worden geholpen Doelstellingen JSS*
Toelichting • Geen cijfers bekend of er meer aanmeldingen zijn sinds JSS • Nog relatief weinig aanmeldingen uit stadsdeel Zuidoost • 58% die aanvraag doet voor JSS krediet, doorloopt JSS succesvol
? • Jongeren ervaren pas echte rust na akkoord op krediet. Dit is niet Minder stress ervaren ? anders dan in het reguliere saneringskrediet • JSS is aantrekkelijk vooral door de korting. Doelen stellen wordt als Motiveren door te werken aan eigen doelen ✓ fijn ervaren. Begeleiding wordt nog wisselend ervaren harde data, maar uit gesprekken lijkt wel dat ze sneller Schuldeisers sneller akkoord ✓ • Geen akkoord zijn. Alleen banken lijken vaak nog dwars te liggen • Jongeren in JSS zijn zeer positief en laten grote vordering zien op alle Werken aan toekomstperspectief meer dan met het reguliere saneringskrediet (SK) ✓ • leefgebieden, JSS levert de maatschappij 7K meer op per jongere dan regulier SK • Jongeren lossen het krediet meestal af in 26 maanden, met minder Jongeren sneller schuldenvrij ✓ achterstanden dan jongeren met een regulier SK • Organisatie loopt soepeler maar nog steeds wel knelpunten door Organisatie en toekomst wisselingen en veel betrokkenen ? • onderbezetting, Betrokkenen maken zich zorgen over houdbaarheid van het model Meer jongeren helpen met schulden
6.
* Bron: Tussenevaluatie Jongeren Schuldenvrije Start, april 2021.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Oorzaak: Jongeren komen vanuit kwetsbare situatie in schulden Schulden ontstaan vaak door combinatie van gemis aan financiële opvoeding, nieuwe levensfase en incidenten Gebrek aan financiële Nieuwe levensfase opvoeding samen met onbezonnenheid
Jongeren hebben net als volwassenen te maken met multi-problematiek, wel vaker huisvestingsproblematiek1 69%
62%
Incidenten
58%
63%
61% 50%
46%
41%
16%
35%
39% 16%
20% 12% 9%
0% N/A
“Ik had nooit van huis uit meegekregen hoe ik met geld moet omgaan.”
“Je gaat veel uitgeven als je gaat werken, de verleidingen zijn groot. Het kwam ook door mijn laksheid.”
“Ik kan goed omgaan met geld, was al vroeg zelfstandig. Mijn relatie ging uit en hij stal geld van mij.” JSS
De oorzaak van de schulden is vaak een combinatie van verschillende factoren: kennis en vaardigheden, levensstijl, de start van het volwassen worden en onfortuinlijke incidenten. Het grootste deel van de gesproken jongeren geven aan dat ze van huis uit te weinig hebben geleerd om met geld om te gaan, waardoor ze bij het 18 worden al snel in de problemen komen. De verleidingen van het onbezorgde leven zijn voor sommigen moeilijk te weerstaan. Voor sommigen waren incidenten zoals de kinderopvangtoeslag-affaire of een vechtscheiding de primaire oorzaak. 7.
Volwassenen
JSS-jongeren komen uit kwetsbare buurten en situaties: • € 13.415 is het gemiddelde schuldenpakket • 70% is uitkeringsgerechtigd • 24 jaar als gemiddelde leeftijd • 1 op 5 heeft kinderen, 90% daarvan is alleenstaand • 32% heeft helemaal geen startkwalificatie • Meeste jongeren uit Nieuw-West, opvallend weinig uit Zuidoost
1 Bron: NVVK (april 2022): Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening. Uitgevoerd door Purpose.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Aanmelding: Onduidelijk of JSS (ondanks korting) zorgt voor meer aanmeldingen, maar er lijkt nog wel verbeterpotentieel Jongeren noemen vier redenen waarom ze zich niet melden Schaamte en ontkenning “Een vriendin zit in dezelfde situatie. Ze meldt zich niet aan, het voelt als een confrontatiemoment met zichzelf. Ze zit in een ontkenningsfase.”
Het zelf willen doen “Ik wou het graag zelf doen. Het had geholpen als iemand die ook schulden had, daarover had verteld en gezegd had dat ik hulp moest zoeken.”
% instroom in JSS per stadsdeel
Onbekendheid “Ik wist niet dat schuldhulpverlening bestond, mijn zus had JSS online gevonden.”
“Het is een drempel, sommige jongeren denken dat je van 50 euro per week moet leven. Ze weten niet dat ze ook voor je sparen.”
1 CBS statline dashboard schuldenproblematiek in beeld, 2023.
% Huishoudens in schulden1 27% 16%
Nieuw-West West
18%
Noord
14%
10% 13%
Zuidoost
12%
21%
Oost
12%
10%
Angst budgetbeheer
Vaakst genoemde oorzaak is de schaamte, ontkenning en het zelf willen doen (autonomie) om niet om hulp te vragen. Bij de vraag waarom andere jongeren in hun omgeving met schulden geen hulp zoeken, geven jongeren aan dat de onterechte angst voor leefgeld en budgetbeheer een rol speelt en jongeren vaak nog niet van het bestaan afweten. 8.
Opvallend weinig JSS meldingen in Zuidoost
Zuid Centrum
10%
5%
8% 9%
Het is niet duidelijk of het aantal jongeren dat zich meldt voor schuldhulpverlening is gestegen vanwege JSS. Deze vraag lag ook niet in scope van de evaluatie. Wel is opvallend dat er weinig instroom is vanuit stadsdeel Zuidoost, terwijl de schuldenproblematiek daar groot is. Verder blijkt uit de gesprekken dat de JSS-korting een belangrijke drijfveer om te kiezen voor een JSS traject, maar niet om jezelf aan te melden voor schuldhulp. EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Akkoord: Lang niet alle jongeren krijgen akkoord op krediet door lange tijd, instabiliteit jongere en dwarse schuldeisers 58% van de jongeren maakt het JSS traject af (periode data 2020-2022) 100%
100% 80%
70%
12%
270 Niet bekend* Aanmelding SHV
58%
189
20%
Aanvraag JSS krediet
Akkoord JSS krediet
157
40%
Lopend of afgelost JSS traject
• In periode 2020-2022 hebben 189 jongeren (70%) van de 270 jongeren een krediet toegekend gekregen. • 157 jongeren (58%) die een aanvraag JSS krediet hebben gedaan, hebben het traject volledig doorlopen of zijn nog bezig. De overige 32 jongeren (12%) zijn gestopt met JSS begeleiding. Bij deze jongeren blijft het reguliere saneringskrediet wel gewoon open staan en de schulden zijn dus wel gesaneerd, alleen krijgen ze geen korting. 9.
Mediaan 9 maanden
Doorgegaan in regulier SK
60%
0%
Lange tijd (van budget adviesgesprek tot akkoord krediet) is een van mogelijke verklaringen waarom jongeren stoppen
0
5
10
15
20
25
30
35
Gehoorde verklaringen voor relatief lange tijd zijn: 1. Onderbezetting bij zowel kredietbank als sommige buurtteams 2. Jongeren die inherent aan levensfase instabiel zijn en daardoor vaak wisselen van inkomensbron of huisvesting 3. Dwarsliggende schuldeisers: in gesprekken kwamen bijvoorbeeld Klarna en banken naar voren als dwarsliggende schuldeisers. Dit is nog niet vastgesteld vanuit data-analyse EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Begeleiding: Korting en doelen stellen worden als meest positief beoordeeld, de begeleiding wordt wisselend ervaren Korting is grootste drijfveer om mee te doen en doelen werken motiverend
Begeleiding wordt nog wel wisselend ervaren
Van “heel fijn” (coachend)… “Ik zou het vooral aanraden vanwege de korting: Ja, je bent 3 jaar bezig, duurt wel lang, maar zou het altijd doen als het geld oplevert.”
“Het was ook motiverend en geeft het vooruitzicht dat je er sneller vanaf bent, dan kan je meer vooruit plannen.”
“Het waren wel mijn doelen, ik heb ze zelf opgesteld. […] Mijn doelen kwamen op de mail en het was fijn om terug te kunnen lezen.”
10.
“Ik vond haar heel meelevend, een luisterend oor. Fijn om met haar te werken, ze stond altijd klaar. Wel een soort coach, we waren gewoon aan het praten.”
Tot “wel prima” (checklist-achtig)… “Ik had niet het gevoel dat de mijlpalen heel belangrijk waren. Ze vragen het om het vragen, het voelde als een checklistje. Maar ik nam het zelf wel heel serieus.”
Bepalende factoren hiervoor zijn: 1. ‘Klik’ met adviseur
Jongeren geven aan dat de vertrouwens-‘klik’ bepalend is voor de diepte van gesprekken
2. Houding jongeren
Adviseurs geven aan dat sommige jongeren minder gemotiveerd zijn om gesprekken te voeren
3. Stijl en visie op rol adviseur
Sommige adviseurs zien zichzelf meer als dienstverlener en minder als hulpverlener. Doelen worden vaak vooral gesteld op werk en opleiding, nog minder op bredere leefgebieden EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Resultaat: Omdat jongeren pas na akkoord krediet in JSS komen, ontstaat dan pas ook de rust, net als bij SK-jongeren Toeleiding
Aanmelding
Rust Hoop
Depressief Stress Schaamte Paniek Negeren “Ik had angst bij elke rekening die binnenkwam, ik dacht dat ik het zelf kon doen.”
“Het was stressvol en confronterend om alle schuldeisers zelf te bellen.”
Stabilisatie
Stressvol Wachtstand Ontzorgen Angstig
“Ik dacht ‘alles komt goed’ toen het werd goedgekeurd en alles werd overgenomen.”
Akkoord Vreugde Alles komt goed Opgelucht Last van schouders
Begeleiding Stabiliteit Begrip Gemotiveerd Overzicht Fijn Doel hebben
“Je doet het voor jezelf, je krijgt meer motivatie om meer te doen.”
Nazorg Blij Vrijheid Zekerder Spannend In diepe gegooid Vertrouwen
“Er was geen nazorg. Ineens ben je schuldenvrij, dan moet je het zelf maar weer uitvogelen. Je wordt meteen in het diepe gegooid.”
Jongeren ervaren de ‘reis’ van toeleiding tot en met aan schuldenvrij over het algemeen positief. Hierin zit weinig tot geen verschil tussen JSS en SK-jongeren. In de periode vóór aanmelding voelen jongeren zich vaak depressief, in paniek en schamen zich voor de schulden. Zodra ze zich aanmelden gaat het vaak beter: ze krijgen rust, vinden het fijn om doelen te hebben en zijn gemotiveerd om daaraan te werken. Ze kijken uit naar het moment dat ze schuldenvrij zijn, het geeft hen vrijheid, maar ze ervaren ook spanning omdat ze het nu ineens weer allemaal zelf moeten doen. 11.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Resultaat: Jongeren die JSS succesvol doorlopen laten zeer positieve ontwikkeling zien, meer dan de SK-jongeren Jongeren verbeteren zich het meeste op inkomen, werk en opleiding 54%
52%
Jongeren geven ook in gesprekken aan enorme ontwikkeling te hebben gemaakt Van: gebroken, alleen en paniek…
50%
…naar: sterk, vrijheid en stabiliteit
36% 25% 16%
13% 5%
JSS
SK
Jongeren maken dankzij JSS traject enorme ontwikkeling door op alle leefgebieden, ook meer dan de SK-jongeren. Hoewel er wel iets minder SK-jongeren met een uitkering in het onderzoek zaten, is de ontwikkeling van JSS-jongeren overtuigend hoger*. Ook zijn hun achterstanden op lopende kredieten lager (22% t.o.v. 30%).
12.
*SK-jongeren ontwikkelen zich meer bij psychische gezondheid en justitie dan JSSjongeren, deze verschillen zijn echter relatief klein t.o.v. de andere verschillen.
Je staat alleen
Gebroken, verdwaald, ik had niks, weet niet hoe ik verder kan leven
Creatief, ware ik weer zien
Stabiliteit, verantwoordelijkheidsgevoel
Ik kom nooit meer uit de schulden, paniek, schaamte
Frustratie en boos, gevoel van falen
Sterk
Vrijheid, dingen doen die ik wil doen, geen stress
Gesproken jongeren die het traject (bijna) succesvol hebben doorlopen zijn zeer te spreken over JSS en geven allemaal in zeer positieve bewoordingen weer wat het traject voor hen en hun leven heeft betekend. In gesprekken is echter niet direct een groot verschil te merken tussen succesvolle JSS-jongeren en SK-jongeren.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Maatschappij: JSS bespaart de maatschappij ~7K extra t.o.v. regulier SK traject Op korte termijn (tijdens traject) zit grootste besparing per jongere in werk, inkomen en opleiding
JSS bespaart € 15.200 euro per jongere en SK € 8.600 euro € 16.000
€ 15.200
€ 14.000
€ 12.000 € 10.000 € 8.000 € 6.000
€ 9.384
Werk, inkomen en opleiding Huisvesting € 8.600
JSS
€ 6.002 € 5.645 € 1.129
Schulden
€ 2.272 € 2.098
Psychische gezondheid
€ 1.188 €2.595
SK
€ 4.000 € 2.000
Verslaving
€ 328 €-
€De kosten voor een JSS traject (~€ 8.500 euro per jongere) liggen ongeveer € 5.000 euro hoger dan een regulier traject (~€ 3.400 euro per jongere). Dit wordt echter terugverdiend doordat de besparingen ook hoger liggen, ongeveer € 7.000 euro hoger na aftrek van de kosten.
13.
De besparingen worden vooral gerealiseerd door besparingen op uitkeringen en huisvesting (zoals maatschappelijke opvang). Vooral door de grote uitstroom van uitkering naar werk realiseert het JSS een veel grotere besparing dan het reguliere SK traject. SK bespaart meer op psychische gezondheid dan JSS, mogelijk omdat SK-jongeren hier bij aanvang relatief zwaardere problematiek hadden dan JSS-jongeren. EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Nazorg: Zowel jongeren als medewerkers wensen een betere nazorg voor duurzamer resultaat Jongeren vragen impliciet of expliciet om ondersteuning Geen financiële training
“Ik heb geen training gehad over geld. Wel tijdens de gesprekken erover gehad wat ik zou doen als het weer zou gebeuren. Het zou fijn zijn om een cursus te hebben over hoe je een financieel overzicht maakt.”
Niet voorbereid op zelf doen “Je kan niet goed met geld omgaan en dan ineens ben je schuldenvrij. Hoe pak je het nu weer op. Dan moet je het zelf maar weer uitvogelen. Je wordt meteen weer in het diepe gegooid. Dat is heel jammer. Dit is de reden dat ik mee doe aan dit interview.”
Alle medewerkers onderkennen het gebrek en belang van nazorg €
Jongerenadviseurs “Ik loop er tegenaan bij JSS dat we jongeren niet heel zelfstandig maken. Ik zou meer verplichte financiële training een goed idee vinden.”
JSS beleid en procesmanagement “Ik zou graag zien dat er meer coaching komt op financiële zelfredzaamheid. Er wordt wel iets op ingezet maar lijkt nu nog stil te liggen.”
Schuldhulpverleners “Ik zou financiële zelfredzaamheid meer willen opnemen in de voorfase. Op vaardigheid en kennis, maar ook houding t.o.v. geld en hun overtuigingen.”
Kredietbank management en medewerkers “Jongeren hebben relatief veel boetes en maken zo vaak nieuwe schulden. Nazorg en duurzaamheid vinden we daarom wel een belangrijk punt.”
Noot: wisselend begrip van nazorg. Er bestaan nog verschillende definities van nazorg. In beleving van schuldhulpverlening start nazorg na toekenning krediet. Met nazorg kan echter ook bedoeld worden het traject na afbetaling van het krediet. 14.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Organisatie: Loopt soepeler maar nog steeds wel knelpunten door onderbezetting, wisselingen en veel betrokkenen Alle geïnterviewden zijn in de basis positief over JSS
✓ Jongerenadviseurs €
“Heel mooi traject voor jongeren om een nieuwe start te maken in het leven.”
✓ “Erg fijn dat wordt erkend dat jongeren aparte begeleiding nodig hebben, zo blijven ze beter in beeld.”
Schuldhulpverleners
Met ook aantal beleid-, proces- en organisatie-verbeterpunten 1
2
3
4
5
Wens bij SHV voor bredere toelating tot JSS
Stabilisatie duurt relatief lang
Vooral banken liggen nog vaak dwars
Brede coaching lijkt soms lastiger
Zorgen over duurzaamheid, nazorg ontbreekt
Aanmelding
Stabilisatie
Akkoord
Begeleiding
Nazorg
Organisatie JSS en samenwerking tussen de drie partijen
✓ “Ik vind de werkwijze met de doelen Kredietbank management en medewerkers
en beloning erg goed, dit zou ook voor reguliere schuldhulp kunnen gelden.”
✓ JSS Beleid en procesmanagement
15.
“Het perspectief bieden is heel goed.”
6 Uniformiteit en mate van soepele samenwerking verschilt sterk tussen partijen, mede veroorzaakt door hoog verloop en door onderbezetting bij kredietbank en schuldhulpverleners, vele organisaties en tevens betrokkenen per organisatie met eigen interpretatie van de uitvoering. Genoemde praktische knelpunten zijn bijvoorbeeld: niet doorgeven van mijlpalen aan kredietbank, schuldhulpverleners die niet betrokken worden bij drie-gesprekken en het niet doorgeven van statusupdates door adviseurs. EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Toekomst: Alle gesprokenen maken zich zorgen over huidige JSS-aanpak in het nieuwe ‘1,5 jaars-model’ Genoemde zorgen zijn onder te verdelen in vier onderwerpen: 1. Prikkel om deel te nemen neemt af
“Jongeren met een uitkering zullen misschien denken, wat levert het me op die korting? Mogelijk vinden ze het niet genoeg. ‘Als ik 50 euro per maand aflos en 6 maanden korting krijg, dan is dat 300 euro.’ Daar hebben ze misschien geen zin in.”
2. Doelen worden kleiner en minder relevant
“De doelen moeten dan ook kleiner worden, anders kunnen ze niet behaald worden. Bijvoorbeeld: nadenken over een opleiding volgen. Maar ja, hoe waardevol is dan zo’n doel?”
3. (Te) korte periode voor ontwikkeling en gedragsverandering
4. Snellere terugval in schulden
16.
“Als het nog maar 1 jaar duurt, is het dan wel mogelijk om aan gedragsverandering te werken? Ik zie dat wel als een risicofactor.”
“Nu de tijd verkort is, moeten we wel wat hardere eisen stellen om terugval te voorkomen. Anders kunnen jongeren een jaar feestvieren en dan weer aankloppen bij de gemeente”
€
Schuldhulpverleners
Jongerenadviseurs
JSS Beleid en procesmanagement
Jongerenadviseurs
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Aanbevelingen: Continueer de JSS-aanpak in nieuwe vorm Verhoog het aantal aanmeldingen
Verhoog het aantal jongeren dat een aanvraag krediet mag doen
Ontwikkel JSS door naar nieuwe situatie
Denk hierbij aan: • Onderzoek achterblijven van stadsdeel Zuidoost • Geef gastlessen op mbo’s / hogescholen (1 van de geïnterviewde jongeren wist niet van het bestaan van JSS of zelfs van schuldhulpverlening) • Bedenk een campagne om de bestaande angst rondom het kleine leefgeld te verminderen. Voer geen campagne met als strekking ‘praat erover’ (zoals jongeren aangaven: je wilt er niet over praten). Maar voer wel campagnes met als strekking ‘Er is hulp beschikbaar’ of ‘Je bent niet de enige’ • Geef jongeren die 18 jaar worden een kleine attentie of informatiepakket over financiën en mogelijkheid SHV
1. Onderzoek of het mogelijk is om meer instabiele jongeren toch te kunnen helpen • Organiseer een brainstorm / ontwerpsessie met kredietbank en schuldhulpverleners met de vragen: • Kan er iets gedaan worden aan de voorwaarden? • Wat kan bedacht worden voor jongeren die inherent instabiel zijn?
Start een werkgroep doorontwikkeling van JSS-aanpak in de nieuwe situatie van 1,5 jaar, mede met jongeren zelf
17.
2. Onderzoek het dwarsliggen van notoire schuldeisers en maak waar mogelijk afspraken • Onderzoek of het dwarsliggen van notoire schuldeisers inderdaad relatief vaak voorkomt en welke dat zijn • Zo ja, ga het gesprek aan om specifieke afspraken te maken voor jongeren met een JSS traject
Denk bijvoorbeeld aan volgende mogelijkheden / ideeën: • Maak de JSS-aanpak voor iedereen beschikbaar (een ‘uniforme aanpak, tenzij…’) • Bekijk of coaching al kan starten vanaf eerste aanmelding bij schuldhulp • Draai de filosofie om: van korting en daarvoor doelen halen naar ‘we gaan je helpen met je toekomst en doelen te behalen en geven korting als je meewerkt en afspraken nakomt’ • Introduceer een buddy-systeem met een ervaringsdeskundige bij de intake (idee van een jongere zelf)
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Managementsamenvatting
Aanbevelingen: Continueer de JSS-aanpak in nieuwe vorm Ontwikkel, versterk en uniformeer het jongerenadviseursteam als belangrijkste asset van het JSS Bespreek en uniformeer met jongerenadviseurs de gewenste coachingswijze • Bespreek waar je wel en niet van bent. Waar begint je rol als coach en waar houdt deze op? • Neem eventueel deel aan een gezamenlijke coachingstraining Breng verbreding aan in het coachingspalet • Gebruik een leefgebiedenmodel waarop jongeren zichzelf mogen scoren (waar staan ze nu en waar willen ze heen?) om zo meer leefgebieden bespreekbaar te maken dan alleen werk en wonen • Verbreed het hulpverleningspalet van de jongerenadviseur, door meer samenwerking te creëren met andere hulporganisaties zoals GGZ, sport, integrale leefstijl et cetera, om zo breder te kunnen helpen / coachen
18.
Ontwikkel financiële training en nazorg voor moment na schuldenvrij
• Overweeg de inzet van groepsgesprekken Bespreek met elkaar in het team de onder goede begeleiding vanwege de mogelijkheden over hoe de perfecte match helende werking in het horen van elkaars (‘klik’) gerealiseerd zou kunnen worden. verhaal (zo bleek ook al uit de focusgroep) Denk hierbij aan: • Geef niet alleen training op inhoud maar • Betrek ervaringsdeskundige bij de intake ook op overtuigingen, houding t.o.v. geld en in het eerste gesprek laat de groep elkaar inspireren • Wellicht kan de ervaringsdeskundige • Overweeg ook hier de inzet van een helpen met het vinden van een goede ervaringsdeskundige match tussen adviseur en jongere? • Geef zowel jongere als jongerenadviseur Ontwikkel een continue leerproces de mogelijkheid om te wisselen als hij / zij merkt dat het niet lekker loopt (niet alleen middels monitoringtool bij een klacht) • Maak een meetraamwerk (wellicht gebaseerd op deze effectmeting) Overweeg een meer dedicated jongerenteam • Bekijk hoe je ontbrekende data zoals binnen de staande organisatie aanmeldingen, voortgang op leefgebieden, • Overweeg een meer geconcentreerd team uitval, SK vs. JSS, redenen van uitval etc.
van jongerenadviseurs en schuldhulpverleners ten behoeve van een • Ontwikkel een monitoringtool om de ontwikkeling van jongeren en de effecten meer uniforme werkwijze en minder van de werkwijze continue te kunnen meten versplintering • Ontwikkel leer-dialoogsessies EVALUATIE JSS I MAART 2024
Een samenvatting
1. Vraagstelling en aanpak Met multi-perspectief onderzoek is effect van JSS in kaart gebracht ten opzichte van jongeren met regulier saneringskrediet POWERED POWERED BY BY PURPOSE PURPOSE
19.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
1. Vraagstelling en aanpak
Aanleiding: JSS heeft als doel om meer jongeren te helpen met hun schulden en toekomst middels trajectbegeleiding JSS is in 2020 gestart in Amsterdam om jongeren met schulden te helpen
Doelstellingen van JSS zijn…1 Meer jongeren helpen met schulden
Motiveren door te werken aan eigen doelen
Schuldeisers sneller akkoord
Werken aan toekomstperspectief
Jongeren sneller schuldenvrij
Minder stress ervaren
JSS-aanpak bestaat uit coaching met mijlpalen, een korting voor de jongere en een extra bijdrage voor de schuldeiser JSS is opgestart in roerige coronaperiode De opstart van JSS is lastig geweest door de coronaperiode. Begeleiding van jongeren werd bemoeilijkt door de restricties die destijds golden. Dit heeft mogelijk zijn weerslag op de beleving van de jongeren die toentertijd coaching hebben gehad. 20.
1 Bron: Tussenevaluatie Jongeren Schuldenvrije Start, april 2021.
Jongeren worden begeleid door jongerenadviseurs in het werken aan toekomstperspectief en worden beloond als zij werken aan hun eigen doelen (mijlpalen). De Kredietbank scheldt max. 12 van de 36 maanden schuld kwijt. JSS is verder opgezet als sociale lening en geen saneringskrediet, waardoor er minder zware BKRregistratie is en de afloscapaciteit hoger. Ten slotte biedt de gemeente schuldeisers 750 euro. EVALUATIE JSS I MAART 2024
1. Vraagstelling en aanpak
Vraagstelling: Wat zijn de effecten van het JSS en wat gaat er goed en kan er beter? Vraag aan Purpose: wat zijn effecten van JSS vanuit vijf perspectieven en wat gaat er goed en kan er beter?
Out of scope: het aantal aanmeldingen / bereik van JSS
Onderzoeksvragen die de gemeente Amsterdam tenminste beantwoord wil zien1, zijn:
Buiten scope van het onderzoek zijn de vragen in relatie tot het bereik van JSS en schuldhulpverlening, te weten:
•
•
Hoeveel jongeren bereik je met JSS?
•
Waarom wel / niet?
•
Wat kan je er eventueel aan doen?
Succes? • Wat is de voortgang op de leefgebieden en op de mijlpalen? • Hoe ervaren jongeren het effect van JSS, voelen jongeren zich geholpen en gestimuleerd? • Wat is het perspectief van de hulpverleners op het succes van JSS? • Heeft JSS meerwaarde ten opzichte van een regulier saneringskrediet? •
•
21.
Wat is de globale MKBA van het JSS?
Werkzame elementen? • Wat zeggen jongeren over beweegredenen van andere jongeren waarom ze wel/niet zouden meedoen? •
•
Noot: bevindingen uit interviews of data die het onderwerp ‘bereik’ raken zijn wel meegenomen in deze evaluatie. Er is echter geen diepgaand onderzoek naar gedaan.
Welke invloed heeft de werkwijze op het succes?
Organisatie? • Welke invloed heeft de samenwerking op het succes? 1 Zie voor details: Adviesonderzoeksopzet evaluatie JSS, mei 2023.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
1. Vraagstelling en aanpak
Aanpak: Purpose past multi-perspectief analyse toe en maakt vergelijking met jongeren met regulier saneringskrediet Effecten van JSS onderzocht vanuit 5 perspectieven
Proces (data)
Hfd.3
Effecten JSS vanuit vijf perspectieven
Hfd.6
Maatschappij (euro’s)
Voortgang leefgebieden
Hfd.4
Organisatie
Beleving jongeren
Hfd.7
Hfd.5
Effecten JSS zijn vergeleken met effecten regulier saneringskrediet onder het ‘oude 3-jaarsmodel’ De effecten van JSS zijn vergeleken met jongeren die een regulier saneringskrediet (SK) hebben, om te zien wat de meerwaarde is van JSS. Deze effectmeting gaat over jongeren die onder het ‘oude’ model het traject hebben gedaan (3 jaar naar 2 jaar). Er was nog te weinig data over jongeren in het nieuwe model (1,5 jaar naar 1 jaar. De werkwijze is aangepast n.a.v. de wetswijziging WSNP en MSNP van 1 juli 2023). 22.
Met zowel kwalitatieve als kwantitatieve methodes zijn de meetbare en merkbare effecten in kaart gebracht Merkbaar Interviews beleving: • JSS-jongeren (7) • SK-jongeren (4)
Interviews organisatie: • Beleid (6) • Jongerenadviseurs (3) • Schuldhulpverleners (3) • Medewerkers kredietbank (2)
Meetbaar • Vragenlijsten ingevuld door jongerenadviseurs en schuldhulpverleners over kenmerken en voortgang leefgebieden (26 voor JSS en 27 SK) • Interne data opgehaald voor procesinformatie over JSS- en SK-jongeren • Kosten van JSS afgezet tegen maatschappelijke baten en vergelijking met kosten-baten van regulier saneringskrediet
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Een samenvatting
2. Achtergrondkenmerken jongeren Jongeren komen uit een kwetsbare situatie en belanden in de schulden door gemis aan financiële opvoeding, de nieuwe levensfase en incidenten POWERED POWERED BY BY PURPOSE PURPOSE
23.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
2. Achtergrondkenmerken jongeren
JSS-jongeren met schulden komen uit kwetsbare situaties en buurten, nog opvallend weinig uit Zuidoost Schulden: relatief al hoge schulden
€ 13.415
€ 2.871
Gebied: Relatief veel uit Nieuw-West maar weinig uit Zuidoost % instroom in JSS per stadsdeel % huishoudens in schulden 1
Gem. hoogte schuldenpakket
Gem. hoogte saneringskrediet
Leeftijd
Nieuw-West West Noord Zuidoost Oost Zuid Centrum
16% 10% 13% 21% 10% 8% 9%
27% 18% 14% 12% 12% 10% 5%
Startkwalificatie: 32% geen startkwalificatie2
24 jaar gemiddelde leeftijd 5%
32%
36%
9%
14%
5%
Geslacht 56% vrouw
44% man
Kinderen: 20% heeft kinderen 1 op de 5 jongeren heeft kinderen, 90% daarvan is alleenstaande ouder
24.
Onbekend
Geen startkwalificatie
Precieze startkwalificatie (mbo 2)
mbo 3
mbo 4
hbo
Uitkering: 70% is uitkeringsgerechtigd
1 CBS statline dashboard schuldenproblematiek in beeld, 2023 2 Gegevens over startkwalificatie zijn enkel gebaseerd op de JSS-jongeren waar een vragenlijst voor is ingevuld.
De overige gegevens zijn gebaseerd op alle jongeren die een JSS-krediet hebben aangevraagd
EVALUATIE JSS I MAART 2024
2. Achtergrondkenmerken jongeren
Jongeren hebben net als volwassenen vaak multi-problematiek, alleen huisvesting is logischerwijs in A’dam vaker een probleem % jongeren waarbij problematiek speelt op verschillende leefgebieden 69% 62%
58%
63%
61%
50%
46%
41%
35%
39%
16%
16%
20% 12%
9%
0% N/A Inkomen
Huisvesting Huisvesting
Werk, opleiding
Psychische gezondheid JSS
Sociaal netwerk
Lichamelijke gezondheid
Verslaving
Justitie
Volwassenen 1
Jongeren met schulden hebben vaak problemen op meerdere leefgebieden: vooral op inkomen, werk en opleiding en psychisch gezondheid. Deze cijfers zijn vrijwel vergelijkbaar met de cijfers die bij volwassenen spelen. Opvallend is ook dat bijvoorbeeld justitie en verslaving niet heel veel vaker voorkomen. Alleen op huisvesting hebben jongeren in Amsterdam logischerwijs veel vaker een probleem. Oorzaak en gevolg kunnen nog wel door elkaar lopen. Zo is bekend dat schulden stress veroorzaken en impact hebben op fysieke en psychische gezondheid. Ook kan dit er voor zorgen dat ze verder in de problemen komen doordat ze belangrijke beslissingen uitstellen. Andersom kunnen verslaving of hoge huurkosten de schulden ook juist veroorzaken. 25.
1 Bron: NVVK (april 2022): Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening. Uitgevoerd door Purpose.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
2. Achtergrondkenmerken jongeren
Schulden ontstaan vaak door combinatie van gemis aan financiële opvoeding, nieuwe levensfase en incidenten Gebrek aan financiële opvoeding
Nieuwe levensfase in combinatie met onbezonnenheid
Incidenten
7x genoemd1
5x genoemd1
4x genoemd1
Nola, 24 jaar, ZZP’er, getrouwd. Studie stopte door te laat betalen schoolgeld, geen kennis van omgaan met schulden 2
Liam, 26 jaar, hardwerkend. Ouders uit beeld. Verkeersboetes gemaakt, gevoelig voor geld uitgeven2
Zeynep, 25 jaar, werkt in de zorg, dochter van 6. Vroeg zelfstandig, maar ex stal geld2
“Ik had nooit van huis uit meegekregen hoe ik met geld moet omgaan.”
“Je gaat veel uitgeven als je gaat werken, de verleidingen zijn groot. Het kwam ook door mijn laksheid”
“Ik kan goed omgaan met geld, was al vroeg zelfstandig. Mijn relatie ging uit en hij stal geld van mij.”
De oorzaak van de schulden is vaak een combinatie van verschillende factoren: kennis en vaardigheden, levensstijl, de start van het volwassen worden en onfortuinlijke incidenten. Het grootste deel van de gesproken jongeren geeft aan dat ze van huis uit te weinig hebben geleerd om met geld om te gaan, waardoor ze bij het 18 worden al snel in de problemen komen. De verleidingen van het onbezorgde leven was voor sommigen moeilijk te weerstaan. Een ander deel van de gesproken jongeren geeft aan zelfstandig te zijn en goed met geld om te kunnen gaan. Zij zijn door omstandigheden in de schulden geraakt, bijvoorbeeld een ex die geld stal of de kinderopvangtoeslagaffaire. De jongeren gaven expliciet aan dat er te weinig voorlichting is over wat je moet doen en wat de mogelijkheden zijn als je 18 jaar wordt. Informatie over bijvoorbeeld zorgverzekering, belasting en toeslagen ontbreekt. Er zou meer voorlichting moeten zijn die (deels) door ervaringsdeskundigen wordt gegeven. 26.
1 Op basis van 11 interviews met JSS- en SK-jongeren
2 Fictieve personen op basis van de gevoerde gesprekken met jongeren.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
2. Achtergrondkenmerken jongeren
JSS-jongeren hadden bij de start meer problemen op inkomen en wonen en minder op GGZ en verslaving dan SK-jongeren JSS-jongeren hadden bij de start meer problemen op inkomen maar minder op GGZ en verslaving
Qua basis kenmerken lijkt er nauwelijks verschil
33% 21% meer problematiek dan SK
14% 4%
-5%
-8% -14%
SK
Hoogte schuld
€ 13.415
€ 12.305
Hoogte saneringskrediet
€ 2.871
€ 2.886
24
24
minder problematiek dan SK
-21% • Een groter aandeel van de JSS-jongeren heeft meer problemen op gebied van inkomen (uitkering), huisvesting en lichamelijke gezondheid dan de SK-jongeren, mogelijk door de toeleiding vanuit WPI / uitkeringen en daklozenloket. • SK-jongeren hebben in dit onderzoek meer problemen met verslaving en GGZ-problematiek dan JSS-jongeren. Hier is geen duidelijke verklaring voor. 27.
JSS
Kenmerk
Leeftijd
• De jongeren in JSS en de jongeren in SK kennen veel overeenkomsten in bovenstaande kenmerken. Zo hebben zij een vergelijkbare hoogte van hun schuld en saneringskrediet. • Gemiddeld zijn de jongeren in SK ongeveer even oud als de jongeren in JSS.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Een samenvatting
3. Effect JSS vanuit procesperspectief JSS-jongeren laten grote verbetering zien op alle leefgebieden
POWERED POWERED BY BY PURPOSE PURPOSE
28.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
3. Procesperspectief
58% van de jongeren die een aanvraag doen maakt het JSS traject ook echt af 58% van de 270 jongeren maakt het JSS traject af (periode data 2020-2022) 100%
100%
Doorgegaan in regulier SK
Na akkoord vallen jongeren het vaakst uit bij begeleiding door niet meewerken aan mijlpalen 60%
50% 50%
80%
70%
12%
60%
38%
40% 30% 16
270
0%
189
20% Niet bekend* Aanmelding SHV
58%
157
40%
12
20% 10%
39
48
12% 4
0% Aanvraag JSS krediet
Akkoord JSS krediet
Lopend of afgelost JSS traject
Werkt niet mee aan mijlpalen Komt afspraken Kredietbank niet na Verhuisd buiten Amsterdam
• In periode 2020-2022 hebben 189 jongeren (70%) van de 270 jongeren • 157 jongeren (58%) die een aanvraag JSS krediet hebben gedaan, een krediet toegekend gekregen. hebben het traject volledig doorlopen of zijn nog bezig. De overige 32 jongeren (12%) zijn gestopt met JSS begeleiding. Bij deze jongeren • Het is niet volledig bekend waarom jongeren uitvallen tussen aanvraag blijft het reguliere saneringskrediet wel gewoon open staan en de krediet (100%) en akkoord (70%). 12 jongeren (4%) hebben in ieder schulden zijn dus wel gesaneerd, alleen krijgen ze geen korting. geval wel een SK gekregen. Andere redenen zijn: 1. schuldeiser is niet akkoord 2. Jongeren voldoet toch niet meer aan de voorwaarden (bijv. • De geregistreerde redenen zijn: het niet meewerken aan de mijlpalen nieuwe schulden) 3. Jongere wilde zelf niet meer. (50%), de afspraken met de kredietbank niet nakomen (38%) of verhuisd zijn naar buiten Amsterdam (12%). 29.
*Tijdens het onderzoek is de data niet volledig gekregen om te bepalen hoeveel jongeren zich aanmelden en hoeveel daarvan een SK krediet kregen. Ook is niet bekend hoeveel uitval er was onder de SK jongeren.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
3. Procesperspectief
Relatief lange wachttijd van meestal 9 maanden is mogelijke tweede verklaring voor uitval van JSS-jongeren Doorlooptijd tussen BAG gesprek en Akkoord krediet (periode data 2020-2022) Mediaan 9 maanden
0
5
10
15
20
25
30
35
• Naast het niet akkoord gaan van de kredietbank is een mogelijke tweede verklaring voor het uitvalpercentage de lange doorlooptijd / wachttijd van een jongeren voordat een akkoord gegeven wordt of kan worden. • Jongeren moeten meestal 9 maanden wachten voordat JSS start. Het verschilt nog wel sterk per jongere. Sommigen zijn zeer snel gereed, bij anderen duurt het tot bijna twee en soms zelfs drie jaar. Gemiddeld moeten jongeren 11 maanden wachten. • Genoemde redenen hiervoor zijn: 1) De jongeren zijn vaak nog niet stabiel en 2) Onderbezetting bij de Kredietbank. 30.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
3. Procesperspectief
JSS-jongeren doen er meestal slechts 2 maanden langer over dan gepland om hun krediet af te betalen Doorlooptijd tussen akkoord en einde afbetaling (periode data 2020-2022) Mediaan 26 maanden
0
5
10
15
20
25
30
35
40
• Jongeren die het JSS-traject succesvol hebben afgerond, doen hier meestal (mediaan) 26 maanden over. Dit komt waarschijnlijk doordat een deel van hen betalingen mist en daardoor iets langer over het traject doet dan de twee jaar die ervoor staan. • Er zijn ook jongeren die sneller aflossen dan de geplande 24 maanden. Dit komt mogelijk doordat jongeren meer aflossen omdat ze aan het werk gaan of in één geval is bijvoorbeeld bekend dat zij te maken had met de kinderopvangtoeslagenaffaire waardoor zij na vergoeding in één keer haar schuld kon afbetalen. Gemiddeld doen jongeren 22 maanden over het aflossen.
31.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
3. Procesperspectief
JSS-jongeren zijn minder vaak in achterstand dan SK-jongeren en behalen redelijk goed hun mijlpalen Jongeren in JSS zijn minder vaak in achterstand dan jongeren in SK (periode data 2020-2022) 35%
30%
30% 25%
22%
20% 15%
De meeste jongeren behalen hun mijlpalen, hoewel het nog niet van iedereen bekend is (periode data 2020-2022) Mijlpaal 1
63%
8%
29%
N= 146
Mijlpaal 2
60%
13%
28%
N= 104
Mijlpaal 3
72%
12%
16%
N= 67
7% 7%
N= 29
10%
5%
Mijlpaal 4
86%
0%
0% JSS
20%
40%
60%
Behaald
Niet behaald
80%
100%
SK Onbekend
• Gemiddeld hebben jongeren in JSS relatief gezien minder vaak een achterstand (22%) dan jongeren in SK (30%). Deze relatief hoge achterstandspercentages komen naast betalingsachterstanden ook door de zogenaamde ‘slepers’. Slepers zijn degenen die elke maand net een maand te laat betalen. • Gemiddeld behaalt slechts 10% van de jongeren hun mijlpaal niet. Dit wisselt niet heel erg per fase. • Bij de eerste mijlpalen is het percentage ‘onbekend’ wel veel groter dan bij de latere mijlpalen. Het is niet duidelijk waarom deze in het begin minder zijn geregistreerd dan bij de latere mijlpalen. 32.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Een samenvatting
4. Effect JSS op ontwikkeling leefgebieden JSS-jongeren laten aanzienlijk meer verbetering zien, vooral op werk en wonen
POWERED POWERED BY BY PURPOSE PURPOSE
33.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
4. Ontwikkeling leefgebieden JSS-jongeren
JSS-jongeren verbeteren zich aanzienlijk: vooral op inkomen, werk en opleiding en huisvesting Jongeren verbeteren zich het meeste op inkomen en werk en opleiding 54%
52%
50% 36% 25% 16%
13% 5%
Inkomen
Werk, opleiding
Huisvesting
Psychische gezondheid
Sociaal netwerk
Verslaving
Lichamelijke gezondheid
Justitie
Jongeren laten de meeste ontwikkeling zien op werk, opleiding en inkomen en huisvesting. Verbetering is ook zichtbaar bij gezondheid, sociaal netwerk, verslaving en justitie.
34.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
4. Ontwikkeling leefgebieden JSS-jongeren
JSS-jongeren ontwikkelen zich aanzienlijk meer dan SK-jongeren JSS-jongeren ontwikkelen zich het meest t.o.v. SK op werk en opleiding, huisvesting en inkomen 44% 37%
28% 17%
16%
13%
-7% Inkomen
Werk, opleiding
Huisvesting
Psychische gezondheid
meer verbetering dan SKjongeren -5%
Sociaal netwerk
Verslaving
Lichamelijke gezondheid
Justitie
minder verbetering dan SKjongeren
Jongeren in JSS laten aanzienlijk meer ontwikkeling zien dan jongeren in SK*. Deze ontwikkeling is met name te zien op inkomen, werk en opleiding en huisvesting. Het is zeer aannemelijk dat dit komt door de JSS-aanpak met begeleiding en coaching. Een (waarschijnlijk kleiner) deel van de verklaring heeft ermee te maken dat ze ook iets minder problemen hadden op werk en opleiding, maar juist meer op verslaving en GGZ, waardoor een deel van de SK-jongeren wellicht een iets moeilijkere doelgroep is. Bij SK-jongeren heeft slechts één op de negen jongeren die eerst bijstand ontvingen momenteel inkomsten uit salaris. Bij JSS-jongeren gaat dit over elf van de zestien jongeren. 35.
*De voortgang op de leefgebieden van de SK-jongeren is in detail weergegeven in de bijlage. De T0meting gaat over de situatie aan het begin van een JSS- (BAG-gesprek) of SK-traject. De T1-meting gaat over de situatie bij afronding van een traject.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
4. Ontwikkeling leefgebieden JSS-jongeren
Toename aantal jongeren met betaald werk: +48%-punt Het aantal jongeren met bijstand neemt af -46%-punt van 24 jongeren inkomen uit bijstand 100% 80%
100%
4%
17%
Het aantal jongeren met werk neemt toe +48%-punt van 25 jongeren aan het werk 12%
80%
12%
32% 63%
60%
60%
60% 8%
40%
40%
67% 12%
20%
28%
48%
20%
21% 4%
0% N=24
Geen inkomen
T0 Bijstand
N=24
Stufi (en bijbaan)
0% T1 Salaris
Zwart geld
Het percentage jongeren met bijstand is gedaald van 67% naar 21%, voornamelijk omdat een aantal jongeren die eerder bijstand ontvingen, nu salaris ontvangt.
36.
12%
N=25
N=25
T0
T1
Werk
In opleiding
Vrijwilligerswerk/andere dagbesteding
Geen werk/geen opleiding
De stijging van 12% naar 60% van werkende jongeren komt voornamelijk door voormalig werkloze jongeren die nu werken. Het aantal jongeren met bijstand in T0 was aanzienlijk hoger (67%) dan het aantal jongeren dat geen werk of opleiding had (48%). Dit verschil is te verklaren doordat sommige jongeren destijds in opleiding zaten of vrijwilligerswerk deden, terwijl ze tegelijkertijd bijstand ontvingen. EVALUATIE JSS I MAART 2024
4. Ontwikkeling leefgebieden JSS-jongeren
Toename aantal jongeren dat nu zelfstandig of thuis woont (+31%-punt) en voldoende sociaal netwerk (+15%-punt) Meer jongeren met een stabiele woonsituatie +31%-punt van 22 jongeren woont zelfstandig 100%
100%
14%
80%
18%
44%
60% 41%
20%
N=22
Geen huisvesting Begeleid wonen Zelfstandig wonen
80%
23%
40%
9%
23%
20%
18%
5% 5%
0%
T0
N=22
T1
Thuisloos (bij familie, vrienden) Thuiswonend
Het aantal jongeren dat thuis of zelfstandig woont stijgt van 32% naar 67%, voornamelijk omdat een aantal jongeren die eerst begeleid woonden nu thuis of zelfstandig wonen.
37.
5%
10%
40% 55%
60%
40%
0%
Meer jongeren met een voldoende netwerk +15%-punt van 20 jongeren voldoende netwerk
55% 30%
5%
N=20
Geen netwerk
T0 Gering netwerk
N=20
T1
Voldoende netwerk
Sterk netwerk
Het aantal jongeren met een sterk of voldoende netwerk stijgt van 45% naar 65%, voornamelijk omdat een deel van de jongeren die eerst een gering netwerk hadden nu een voldoende netwerk heeft.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
4. Ontwikkeling leefgebieden JSS-jongeren
Toename jongeren met goede psychische gezondheid: +21%punt Meer jongeren met een goede psychische gezondheid +21%-punt van 22 jongeren goede gezondheid
100%
100% 80%
80%
41% 68%
60% 40%
18%
18% 14%
5%
N=22
Zwaar
N=22
T0
Middel
Licht
T1
Goede gezondheid
Het aantal jongeren met een goede psychische gezondheid stijgt van 41% naar 68%, voornamelijk omdat een aantal jongeren die middel of lichte problematiek hadden nu een goede psychische gezondheid hebben.
38.
61%
70%
60%
40%
36%
20% 0%
Meer jongeren met zwaardere lichamelijke problematiek +9%-punt 23 jongeren verergering problematiek
22%
4%
20%
22%
17%
0%
N=23
Zwaar
4% N=23
T0 Middel
Licht
T1 Goede gezondheid
Het aantal jongeren met middel- of zware lichamelijke problemen stijgt van 17% naar 26%, mogelijk omdat deze klachten vaak later optreden, nadat psychische problemen zijn afgenomen. Ditzelfde effect is ook te zien bij NVVK.1
1 Bron: NVVK (april 2022): Meetbare en merkbare waarde van financiële hulpverlening. Uitgevoerd door Purpose.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
4. Ontwikkeling leefgebieden JSS-jongeren
Lichte verbetering op verslaving en crimineel gedrag (+5%-punt) Het aantal jongeren met verslaving daalt +5%-punt van 19 jongeren geen verslaving
Het aantal jongeren met crimineel gedrag daalt +5%-punt van 20 jongeren geen criminaliteit
100%
100%
80%
80%
60%
85%
90%
90%
10% 5%
10%
20%
20%
5% 5%
5% 5%
5% N=19 Problematisch
T0 Redelijk
0%
N=19
T1
N=20
Licht
Niet aanwezig
Zwaar
Het aantal jongeren zonder problematische verslaving daalt van 5% naar 0%. Het aantal jongeren met redelijke of lichte verslavingsproblematiek blijft nagenoeg gelijk met 10%.
39.
85%
40%
40%
0%
60%
N=20
T0 Licht
Risico
T1 Geen
Het aantal jongeren met licht crimineel gedrag daalt van 5% naar 0%. Het aantal jongeren met risico op crimineel gedrag blijft nagenoeg gelijk met 10%.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
Een samenvatting
5. Effect JSS in de beleving van jongeren Jongeren zien toekomst positief tegemoet, maar ervaren de begeleiding nog wisselend
POWERED POWERED BY BY PURPOSE PURPOSE
40.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
5. Effect JSS in de beleving van jongeren
Zowel gesproken JSS- als SK-jongeren maken grote transitie door en kijken positief naar de toekomst Van: gebroken, alleen en paniek…
…naar: sterk, vrijheid en stabiliteit
Je staat alleen
Gebroken, verdwaald, ik had niks, weet niet hoe ik verder kan leven
Creatief, ware ik weer zien
Stabiliteit, verantwoordelijkheidsgevoel
Ik kom nooit meer uit de schulden, paniek, schaamte
Frustratie en boos, gevoel van falen
Sterk
Vrijheid, dingen doen die ik wil doen, geen stress
Op de vraag ‘Wat is het slechtste moment in het hele traject?’ antwoorden bijna alle jongeren hetzelfde: het moment vóórdat ze zich aanmelden. Ze zitten in een diep dal, voelen zich alleen en hebben het idee dat het niet meer goed komt.
41.
Jongeren ervaren een positieve invloed van het traject en de begeleiding op waar ze nu in het leven staan. Jongeren kijken positief naar de toekomst, voelen zich zekerder en hebben meer vertrouwen. • “JSS maakte het mogelijk om te gaan studeren” • “JSS heeft geholpen, zowel financieel als mentaal” • “Het heeft me aangezet tot beter te leven, ik hou meer van mezelf” • “Ik dank mijn leven letterlijk aan JSS” EVALUATIE JSS I MAART 2024
5. Effect JSS in de beleving van jongeren
Voor zowel JSS- als SK-jongeren start de rust daadwerkelijk vanaf moment akkoord krediet Toeleiding
Aanmelding
Rust Hoop
Depressief Stress Schaamte Paniek Negeren “Ik had angst bij elke rekening die binnenkwam, ik dacht dat ik het zelf kon doen.”
“Het was stressvol en confronterend om alle schuldeisers zelf te bellen.”
Stabilisatie
Stressvol Wachtstand Ontzorgen Angstig
“Ik dacht ‘alles komt goed’ toen het werd goedgekeurd en alles werd overgenomen.”
Akkoord Vreugde Alles komt goed Opgelucht Last van schouders
Begeleiding Stabiliteit Begrip Gemotiveerd Overzicht Fijn Doel hebben
“Je doet het voor jezelf, je krijgt meer motivatie om meer te doen.”
Nazorg Blij Vrijheid Zekerder Spannend In diepe gegooid Vertrouwen
“Er was geen nazorg. Ineens ben je schuldenvrij, dan moet je het zelf maar weer uitvogelen. Je wordt meteen in het diepe gegooid.”
Jongeren ervaren de ‘reis’ van toeleiding tot en met schuldenvrij over het algemeen positief. Hierin zit weinig tot geen verschil tussen JSS en SKjongeren. In de periode vóór aanmelding voelen jongeren zich vaak depressief, in paniek en schamen zich voor de schulden. Zodra ze zich aanmelden gaat het vaak beter: ze krijgen rust, vinden het fijn om doelen te hebben en zijn gemotiveerd om daaraan te werken. Ze kijken uit naar het moment dat ze schuldenvrij zijn, het geeft hen vrijheid, maar ze ervaren ook spanning omdat ze het nu ineens weer allemaal zelf moeten doen.
42.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
5. Effect JSS in de beleving van jongeren
Aanmelding: jongeren melden zich niet door schaamte, het zelf willen oplossen, angst budgetbeheer of onbekendheid
Schaamte en ontkenning
Het zelf willen doen
Angst budgetbeheer
Onbekendheid
“Een vriendin zit in dezelfde situatie. Ze meldt zich niet aan, het voelt als een confrontatiemoment met zichzelf. Ze zit in een ontkenningsfase.”
“Ik wou het graag zelf doen. Het had geholpen als iemand uit mijn omgeving die ook schulden had, daarover had verteld en gezegd had dat ik hulp moest zoeken.”
“Het is een drempel, sommige jongeren denken dat je van 50 euro per week moet leven. Ze weten niet dat ze ook voor je sparen.”
“Ik wist niet dat schuldhulpverlening bestond, mijn zus had JSS online gevonden.”
Schaamte en taboe zijn genoemde redenen waarom jongeren geen hulp zoeken; er wordt niet gepraat over schulden. Jongeren geven aan het probleem te negeren en dat je niet de confrontatie met jezelf wil aangaan (ontkenning).
Veel jongeren dachten het eerst zelf op te kunnen en/of te willen oplossen. Dit komt overeen met eerder onderzoek.1
Jongeren melden zich ook niet, omdat ze regie willen houden over hun geld. De opvatting heerst dat budgetbeheer verplicht is en weinig flexibiliteit kent. Jongeren zijn bang dat ze van een heel klein budget moeten leven.
43.
1 Schaamte, het zelf willen oplossen en onbekendheid met hulp zijn bekende redenen waarom mensen
zich niet bij schuldhulpverlening melden (Klantbelevingsmonitor: Schuldhulpverlening door de ogen van hulpvrager én hulpverlener, 2023).
Een groot deel van de gesproken jongeren wist niet dat JSS of schuldhulpverlening bestond. Eén van de jongeren moest bijvoorbeeld stoppen met de opleiding van de Hogeschool van Amsterdam omdat ze het schoolgeld niet kon betalen, maar werd niet verwezen naar hulpinstanties. EVALUATIE JSS I MAART 2024
5. Effect JSS in de beleving van jongeren
Aanmelding: korting is grootste drijfveer om voor JSS te kiezen Toelichting
Aflossing wordt kleiner
Traject wordt korter
“De korting was fijn, ik wist wel dat er dingen aan verbonden waren. Maar dat had ik er wel voor over.”
“Het was ook motiverend en geeft het vooruitzicht dat je er sneller vanaf bent, dan kan je meer vooruit plannen.”
“Ik kwam niet in aanmerking voor JSS, ik had een te lage schuld. Ik wist wel van JSS en had me daarom ook specifiek aangemeld. Omdat ik wist dat ik aan m’n carrière wilde werken en dan krijg ik korting.” “Ik zou het aanraden, je kan aan doelen werken. Dus doen als je dat ook wilt doen. Het is dus niet voor iedereen weggelegd.”
44.
“Ik zou het vooral aanraden vanwege de korting: Ja, je bent 2 jaar bezig, duurt wel lang, maar zou het altijd doen als het geld oplevert.”
De korting wordt het vaakst genoemd als stimulans om mee te doen met JSS en wordt ook benoemd als aanrader voor andere jongeren. Een deel van de SKjongeren wilde graag in JSS juist vanwege de korting, maar konden volgens hen niet worden toegelaten vanwege de voorwaarden. Sommige SK-jongeren hadden geen keus, zij startten hun saneringskrediet voordat JSS bestond. Het werken aan de toekomst wordt in mindere mate genoemd als reden om mee te doen. Het opstellen van doelen en het halen van mijlpalen lijkt voor sommige daarin meer een middel om de korting te krijgen. Het wordt wel als prettig ervaren om met doelen aan de slag te zijn. Eén jongere geeft ook aan dat het daarom niet voor iedereen is weggelegd om aan JSS mee te doen, omdat je wel aan doelen moet willen werken. Voor enkele jongeren lijkt JSS niet een bewuste keuze of was de korting niet de primaire reden om mee te doen. JSS werd voorgesteld door hun contactpersoon of ze benoemen dat ze ook mee zouden doen als er geen korting zou zijn.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
5. Effect JSS in de beleving van jongeren
Begeleiding: JSS-jongeren ervaren het doelen stellen als erg fijn Het opstellen van doelen geeft jongeren motivatie
“Ik kan tenminste ergens mee bezig zijn.”
“Fijn om aan de toekomst te werken. Mijn doelen kwamen op de mail, was fijn om terug te lezen.”
Toelichting Jongeren geven aan dat het stellen van doelen hen motiveert om ergens mee bezig te zijn en aan de toekomst te werken. Ze ervaren het als hun eigen doelen en vinden het prettig dat ze het nog eens kunnen teruglezen op de mail. Een deel van de jongeren geeft ook aan dat het realistische, haalbare doelen zijn waar ze sowieso al mee bezig gaan/ zijn, zoals werk behouden en studie halen.
“Het waren wel mijn doelen, ik heb ze zelf opgesteld. […] Mijn doelen kwamen op de mail en het was fijn om terug te kunnen lezen.”
“Dat waren dingen die ik normaal gesproken al zou doen. Bijvoorbeeld nieuw werk zoeken. Daar was ik sowieso al mee bezig; het kwam niet als extra. Dus het kwam altijd goed uit.”
45.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
5. Effect JSS in de beleving van jongeren
Begeleiding: JSS-jongeren ervaren gesprekken nog wisselend Begeleiding is wisselend ervaren Van: ‘heel fijn’ (coachend)
Tot: ‘wel prima’ (checklist)
“Ik vond haar heel meelevend, een luisterend oor. Fijn om met haar te werken, ze stond altijd klaar. Wel een soort coach, we waren gewoon aan het praten.”
“Ik had niet het gevoel dat de mijlpalen heel belangrijk waren. Ze vragen het om het vragen, het voelde als een checklistje. Maar ik nam het zelf wel heel serieus.”
“We bespraken wat mijn talenten en hobby’s waren. Hij stelde ook voor toen ik meer vrije tijd had om daar gebruik van te maken. Hij kwam steeds met tips van hoe ik mezelf kan verbeteren.”*
“Doe het wat strikter, dat je het gevoel hebt dat je met JSS te maken hebt, een gezicht. Het voelt een beetje als een checklist.”
De ‘klik’ en stijl van de adviseur is bepalend voor succes Om echte coaching te ervaren is het voor jongeren belangrijk dat zij een klik hebben met de adviseur. Een jongere heeft een vertrouwensband en persoonlijke benadering nodig zodat iemand zich ook ‘laat’ coachen. Wisselingen in personeel zijn funest, omdat je dan opnieuw een band moet opbouwen en je open moet stellen om je verhaal te doen.
Over het algemeen vinden jongeren de begeleiding en gesprekken fijn en prettig. Ze hebben het gevoel dat er altijd iemand voor hen klaar staat, dat ze altijd iemand kunnen benaderen. Er zit echter wel een belangrijk verschil in hoe de gesprekken worden ervaren. Een aantal jongeren ondervindt echte coaching, terwijl andere jongeren vinden dat er meer een soort ‘checklist’ wordt afgelopen.
46.
*Deze jongere voerde de meeste gesprekken met de schuldhulpverlener
EVALUATIE JSS I MAART 2024
5. Effect JSS in de beleving van jongeren
Nazorg: zowel SK- als JSS-jongeren vragen impliciet en expliciet om ondersteuning om weer op eigen benen te kunnen staan Niet zelf doen (budgetbeheer)
Geen financiële training
Geen bewustzijn op aflossing
Niet voorbereid op zelf doen
47.
“Budgetbeheer zorgt ook voor een stukje dingen wegstoppen, niet de confrontatie aangaan, het is er niet. Maar daarna moet je weer je eigen rekeningen betalen, nu moet ik zelf opletten.”
“Ik heb geen training gehad over geld. Wel tijdens de gesprekken erover gehad wat ik zou doen als het weer zou gebeuren. Het zou fijn zijn om een cursus te hebben over hoe je een financieel overzicht maakt.” “Ik zat niet echt in een tijdlijn, de mail dat ik schuldenvrij was kwam als een verrassing.”
“Ik hoorde dat er nog 700 euro openstond, dat had ik niet verwacht.”
“Je kan niet goed met geld omgaan en dan ineens ben je schuldenvrij. Hoe pak je het nu weer op? Dan moet je het zelf maar weer uitvogelen. Je wordt meteen weer in het diepe gegooid. Dat is heel jammer.”
Toelichting Een aantal jongeren ervaart in het diepe te worden gegooid op het moment van schuldenvrij zijn. Dit was voor één jongere zelfs de reden om mee te doen met het interview om dit aan te geven. Twee jongeren hebben (de mogelijkheid tot) een financiële training gehad (naast het overzicht maken tijdens de stabilisatiefase), maar het merendeel van de gesproken jongeren niet. Voor een aantal jongeren zorgt budgetbeheer ervoor dat ze zich niet met financiën hoeven bezig te houden. Het moment van schuldenvrij komt voor sommige jongeren als een verrassing. Ze hebben onvoldoende zicht op de status van afbetaling, ook door de korting, waardoor het bedrag anders is dan in overzichten. Vooral SK-jongeren missen voorlichting over rechten en plichten als je 18 jaar wordt en hoe je met geld omgaat. Voor een aantal jongeren was het omgaan met geld echter nooit het probleem; schulden waren ontstaan door bijvoorbeeld incidenten. EVALUATIE JSS I MAART 2024
Een samenvatting
6. Effect JSS in euro’s JSS bespaart € 7.000 euro per jongere meer dan met regulier SK
POWERED POWERED BY BY PURPOSE PURPOSE
48.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
6. MKBA
JSS bespaart maatschappij bijna € 7.000 euro meer per jongere dan SK Per jongere bespaart JSS € 15.200 en SK € 8.600 euro
Toelichting
€ 16.000 € 14.000 € 12.000 € 10.000 JSS
€ 8.000
SK
€ 6.000 € 4.000
€ 2.000 €-
JSS
49.
SK
JSS bespaart, na aftrek van de kosten, meer dan €15.200 euro per jongere. Dit is ongeveer €7.000 euro meer dan bij SK wordt bespaard per jongere. Er moet bij vermeld worden dat JSS-jongeren een andere uitgangspositie hebben hadden dan SK-jongeren. JSS-jongeren hadden meer te maken met uitkeringen en dakloosheid, waardoor ze op deze gebieden (na ontwikkeling) meer besparingen kunnen realiseren voor de maatschappij. Toch blijkt uit de data dat de voornaamste verklaring voor het verschil in maatschappelijke besparing vooral ligt in de aanzienlijk grotere ontwikkeling van JSSjongeren ten opzichte van de SK-jongeren. Bijvoorbeeld: van de 16 bijstandsjongeren die JSS volgden gingen er 11 naar betaald werk. Bij het reguliere SK ging dat om 9 bijstandsjongeren, waarvan slechts 1 zich ontwikkelde naar werk. Kortom, mogelijk ligt het besparingsverschil tussen JSS en SK jongeren iets lager als de groepen meer vergelijkbaar zijn qua achterliggende problematiek, maar de verwachting is wel dat JSS meer bespaart.
EVALUATIE JSS I MAART 2024
6. MKBA
Kosten per JSS-jongere € 5.000 euro hoger dan een regulier SK Kostenpost
Hoogte SK per jongere
Toelichting
Standaard kosten per jongere
€ 750
Standaard kosten gemeente (€ 750 per jongere)
Overige kwijtschelding
€ 782
Overige kwijtschelding o.b.v. afloscapaciteit per maand voor 12 maanden met een maximum van € 1.500 per jongere
€ 1.532
Gemiddelde standaardkosten en kwijtschelding per jongere in JSS
Kosten jongerenadviseurs
€ 3.005
Loonkosten jongerenadviseurs (één uur per week per jongere voor begeleiding incl. extra overleggen, budgetadviesgesprekken en voortgangsgesprekken)
Kosten projectmanagement
€ 1.329
Totale standaard- en kwijtscheldingskosten
€ 1.087
Loonkosten projectmanagement (JSS: 0,1 uur per jongere per week; SK: 0,05 uur per jongere per week)
€ 3.188
€ 2.231
Loonkosten schuldhulpverleners (JSS: 66 uur begeleiding per jongere, 3 uur overhead, 0,02 uur overhead reguliere overleggen per week; SK: 66 uur begeleiding per jongere, 0,02 uur overhead reguliere overleggen per week)
Totale personeelskosten
€ 6.966
€ 3.416
Totale personeelskosten gemeente
Kosten per jongere per traject
€ 8.498
€ 3.416
Totale kosten per jongere per JSS traject (3 jaar) en SK traject (4 jaar)
Kosten schuldhulpverleners
50.
Hoogte JSS per jongere
EVALUATIE JSS I MAART 2024
6. MKBA
JSS levert de maatschappij € 9K per jongere meer op dan met een regulier SK Partij
Oplevering per partij per JSS-jongere
Oplevering per partij per SK-jongere
Gemeente (SZW)
€ 10.266
€ 6.002
Gemeente (OCW)
€ 10.410
€ 831
Schuldeisers*
€ 2.272
€ 2.160
Zorgverzekeraars
€ 1.516
€ 2.595
Woningcorporaties
€-
€ 379
Per jongere
€ 23.713
€ 11.966
51.
*Incassokosten konden niet worden berekend door ontbreken van data over het aantal schuldeisers
Toelichting Niet alle besparingen van het JSS- en SK-traject zijn opgenomen in de weergegeven cijfers. Voor het JSStraject zijn de resultaten gebaseerd op vragenlijsten ingevuld door 26 jongeren, wat is geëxtrapoleerd naar de 62 jongeren die het JSS-traject succesvol hebben afgerond. Voor het SK-traject gaat het om 27 vragenlijsten van jongeren, geëxtrapoleerd naar de 56 jongeren die het SK-traject succesvol hebben afgerond. Deze resultaten zijn gebaseerd op respectievelijk 62 en 56 jongeren. Alleen besparingen die met redelijke zekerheid kunnen worden vastgesteld, zijn meegenomen. Zo zijn bijvoorbeeld de extra belastinginkomsten van jongeren die na het traject zijn gaan werken niet meegenomen.