Bijlage.Rapport Noordzeekanaalgebied in ontwikkeling 2022
Tekst van het document
projecten en investeringen daarvoor gerealiseerd
digde koerswijziging van Tata Steel. Alle projecten die
moeten worden, wordt vormgegeven in het dash-
in de CES zijn benoemd, worden onder het UVP ET
board Energietransitie NZKG. Dit is in het derde
NZKG in samenwerking met betrokken bedrijven,
kwartaal van 2022 beschikbaar en aan te passen als
netbeheerders, de provincie en gemeenten uitgewerkt.
er veranderingen zijn.
Het komende jaar moet duidelijk worden wat de milieu-ruimtelijke impact van de projecten is en hoe
Daarnaast wordt er een programmering en planning
dit op een zorgvuldige manier kan worden ingepast.
gemaakt voor de projecten die nodig zijn om de energietransitie te realiseren. Denk hierbij aan
De CES zal periodiek geüpdatet worden. In het najaar
projecten rondom energie-infrastructuur, maar ook die
vindt een (beperkte) update plaats. Er kunnen dit
vraag en aanbod van duurzame energie mogelijk
jaar weer nieuwe projecten worden ingediend voor
moeten maken in het NZKG. Op deze manier wordt
het MIEK. Ook krijgt het regionale programma
het duidelijk welke concrete projecten er gereali-
verder vorm.
seerd moeten worden, welke stappen daarvoor gezet
FABRIEK TATE & LYLE AAN DE ZAAN | Foto: Rob Verweij
moeten worden en wie daarvoor welke besluiten De CES is gebaseerd op de transitiepaden die
moet nemen. De p rogrammering is in het tweede
bedrijven hebben geformuleerd, zoals het overstap-
kwartaal van 2022 beschikbaar.
TRANSITIEPAD ALBEMARLE Chemiefabriek Albemarle is gevestigd in Amstedam. Het produceert katalysatoren voor chemiebedrijven Figuur: visualisatie Energietransitie Noordzeekanaalgebied. Samen op weg naar een geïntegreerde energiehub.
en raffinaderijen. Katalysatoren zijn onmisbare hulpstoffen in de chemie en nodig voor de productie van vele alledaagse producten. Met behulp van de katalysatoren van Albemarle kunnen nieuwe generaties op efficiënte wijze brandstoffen produceren. Voor haar productieprocessen is Albemarle afhankelijk van elektriciteit (10 procent van de huidige totale energieconsumptie) en aardgas (90 p rocent van de huidige totale energieconsumptie). In het verduurzamingsproces richt Albemarle zich op het toenemend hergebruik van restwarmte, elektrificatie en de introductie van nieuwe droog- en scheidings technologieën. Albemarle verkent bovendien de mogelijkheden van het leveren van restwarmte in de vorm van warm water aan het nieuw te bouwen H amerkwartier. Vanaf 2030 wil Albemarle haar aard gasverbruik gaan vervangen door waterstof, met aandacht voor de mogelijkheden van aanvullende elektrificatie. Om deze verduurzamingsplannen te realiseren, is voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet en een aansluiting op infrastructuur voor waterstof essentieel.
TRANSITIEPAD TATE & LYLE In de fabriek van Tate & Lyle, al meer dan 150 jaar gevestigd in Koog aan de Zaan, worden van mais allerlei zetmeelproducten gemaakt voor zowel de voedingsmiddelenindustrie als voor bijvoorbeeld de papierindustrie. Via warmte-krachtkoppeling (WWK) wekt Tate & Lyle zelf stoom en elektriciteit op voor haar productieprocessen, met behulp van aardgas. Om de CO2-uitstoot te reduceren, worden ver schillende strategieën verkend. Een deel van de processen kan geëlektrificeerd worden, door groene elektriciteit in te kopen en de WKK’s uit te faseren. Ook wordt gekeken naar de mogelijkheid om restwarmte te leveren aan de buurt. Een scenario voor de langere termijn is om in plaats van aardgas, waterstof te gebruiken voor stoomopwekking. Dit wordt op zijn vroegst in 2030 voorzien. De businesscase voor waterstof wordt interessant naarmate meer partijen in de regio de overstap willen maken.
38
39
4.2.2 DATA SAFEHOUSE EN MONITORING
procedures van projecten voor te bereiden. Het
MODELONTWIKKELING LAADBEHOEFTE
Voor de uitwerking van de CES en de transitiepaden
document wordt in het tweede kwartaal van 2022
De klimaat- en verstedelijkingsopgaven in
van bedrijven is informatie van bedrijven opgehaald.
opgeleverd.
het NZKG zijn zeer omvangrijk. De voorzie-
Om in de toekomst betrouwbaar, actueel en effectief
ne groei in verstedelijking (woningbouw/
datagebruik te realiseren, wordt er gewerkt aan de
In de keuzes die gemaakt worden in de energie
ontwikkeling van een data safehouse die naar
transitie zijn gezondheid en leefbaarheid belangrijke
verwachting in het vierde kwartaal van 2022 wordt
randvoorwaarden. Opwek, transport en gebruik van
GROEPSFOTO TET-BIJEENKOMST BIJ DE NUON CENTRALE
opgeleverd. Op basis van deze data kan vervolgens
energie hebben een impact op de omgeving in de
| Foto: Ebbes Fotografie
de CES worden samengesteld. Ook kunnen de
vorm van bijvoorbeeld windmolens, waterstof
klimaatdoelstellingen te behalen, moet zowel
investeringsplannen van de netbeheerders erop
fabrieken en transformatorstations. Deze elementen
de groei van de mobiliteit worden afgevlakt
worden gebaseerd. Er wordt samen met andere
moeten zorgvuldig ruimtelijk ingepast worden met
en de m obiliteit die er is zo min mogelijk
industrieclusters en het ministerie van EZK gekeken
aandacht voor de mogelijke gevolgen zoals geluids-
gesprekken, nieuwsbrieven en het jaarlijkse
CO2-uitstoot veroorzaken. Het gebruik van
op welke wijze dit gezamenlijk verder kan worden
hinder of risicocontouren. Hierop wordt nauw
NKZG-congres gefaciliteerd. Er wordt intensief
fossiele brandstoffen moet daarom zoveel
ontwikkeld. Zowel de ontwikkeling van de transitie-
samengewerkt met het programma Gezonde
samengewerkt met partners om de energietransitie
mogelijk worden vervangen door schone
paden als de voortgang in projecten wordt gemoni-
Leefomgeving van de provincie Noord-Holland. Er
in het NKZG op de kaart te zetten.
vormen van energie. Daarbij komt de Europese
tord, zodat er kan worden bijgestuurd als dit nodig is.
wordt van hieruit ook input geleverd aan de CES
Unie met steeds ambitieuzere doelstellingen
werkgelegenheid) brengt een forse groei in mobiliteit met zich mee, terwijl de mobiliteit in Nederland verantwoordelijk is voor circa 20 procent van de totale CO2-uitstoot. Om de
NZKG. Daarnaast vindt er verdiepend onderzoek
en verplichtingen voor energie-infrastructuur
4.2.3 RUIMTELIJKE VERKENNING ENERGIEPROJECTEN
plaats met betrekking tot de milieu- en veiligheids-
en CO2-reductie voor mobiliteit. Samen met
Door middel van een ruimtelijke verkenning wordt
contouren in het traject gebiedsvisie Westpoort, wat
TALKS ENERGIE TRANSITIE (TET) AMSTERDAM
de sterk toenemende vraag naar elektriciteit,
een overzicht verkregen hoeveel (milieu-)ruimte
vervolgens wordt verbreed naar het hele NKZG.
Met het TET-platform wil het bedrijfsleven uit
als gevolg van de verdere verstedelijking en
de MRA de (industriële) energietransitie
het elektrificeren van het wagenpark, leidt
nodig is en waar deze projecten gerealiseerd kunnen
4.2.4 INVESTERINGSAGENDA NZKG
versnellen. Dat doen ze door concrete
dit tot congestie op het energienetwerk. Dit
wordt vervolgens gebruikt als bouwsteen voor de
De investeringsbehoefte van concrete projecten zijn
business cases voor energietransitie onder de
is van invloed op het succesvol realiseren
NOVI-gebiedsaanpak NZKG en om de planologische
samengevoegd in een NZKG-investeringsagenda. Dit
aandacht te brengen die tot navolging of
van de ambities rondom verstedelijking en
overzicht helpt bij het aantrekken van benodigde
samenwerking leiden. Andere ondernemers
klimaat. Het is daarom belangrijk om de
fondsen die nodig zijn om verduurzamingsprojecten te
kunnen zo kennis en inspiratie opdoen of bij
vraagstukken in het NZKG rondom benodigde
realiseren. De informeringsagenda bevat niet alleen
business cases aanhaken. TET lanceert
energie-infrastructuur, de groene industriepo-
informatie, maar wordt ook gebruikt om gemeen-
demo-projecten, organiseert regelmatig
litiek en de verduurzaming van mobiliteit en
schappelijke proposities te stellen. Door niet als
bijeenkomsten en netwerkevents om
de gebouwde omgeving in samenhang met
individueel project, maar als regio gezamenlijk
partnerships aan te gaan en de rol van het
elkaar op te pakken. Adviesbureaus Districon,
ketenproposities in te dienen, wordt de impact
bedrijfsleven in de energietransitie onder de
Over Morgen en bureau Gijs hebben een
vergroot. De investeringsagenda wordt in het tweede
aandacht te brengen. TET Amsterdam is
model ontwikkeld dat de laadbehoefte van
kwartaal van 2022 opgeleverd. Hierna krijgen de
opgericht door ORAM en POA en de raad van
verschillende doelgroepen zoals personenver-
ontwikkeling van ketenproposities de aandacht en
advies geeft een bredere afspiegeling, met
voer, taxi- en doelgroepenvervoer en logistiek
worden p rojecten met een financieringsbehoefte aan
TATA steel, HyCc, Vattenfall, PWC, TNO, Voorbij
voorspelt. De prognoses bestaan zowel uit de
financieringsstromen gekoppeld.
Prefab, EVOS en. EQUANS. Partners van TET
behoefte aan stroom (in kilowattuur), als de
Amsterdam zijn onder andere de Amsterdam
behoefte naar verschillende typen laadin-
4.2.5 COMMUNICATIE EN INFORMATIEVOORZIENING
Economic Board, AYOP, Deltalinqs, EZK, de
frastructuur (regulier laden, snelladen en
Om partijen in en rondom het NZKG van de juiste
NZKG-gemeenten, omgevingsdiensten, RVO en
ultrasnel laden). Hierin is ook te lezen welke
informatie te voorzien zodat ze de volgende stappen
Science Park Amsterdam. Meer informatie is te
prognoses er zijn rondom de laadbehoefte
kunnen zetten in de energietransitie, worden onder
vinden op: www.tetamsterdam.nl
van mobiliteit.
worden in het NZKG. Deze ruimtelijke verkenning
TET BIJEENKOMST IN 2021 OP HET NOORDZEEKANAAL | Foto: BLINKfotografie
andere werkbezoeken, kennissessies, rondetafel
40
41
TECHPORT 4.2.6 RANDVOORWAARDEN ENERGIETRANSITIE
Zo kunnen onderzoeken van universiteiten en
Techport is een netwerkorganisatie met meer dan zestig onderwijsinstellingen, bedrijven en
Het verloop en tempo van de energietransitie is
hogescholen met behoefte aan pilot- en experimen-
overheden in de MRA. Het netwerk zet zich in voor meer en beter opgeleide technici en meer
mede afhankelijk van Europese en Nederlandse wet-
teerruimte worden gematcht aan bedrijven die deze
innovatie in de maak- en onderhoudsindustrie.
en regelgeving. Door belangrijke aandachtspunten te
ruimte hebben of kunnen creëren en die tegelijkertijd
signaleren en aan te kaarten in Den Haag en Brussel,
het onderzoek in hun bedrijfsvoering kunnen mee
Vanwege de omslag naar duurzame energiesystemen en automatisering, worden er vooral in de
wordt deze transitie niet alleen zorgvuldig maar ook
nemen. Ook de volgende, cruciale stap van de
industriële elektrotechniek en automatisering grote tekorten aan geschikte arbeidskrachten
sneller gerealiseerd in het NKZG. De samenwerking
onderzoeksfase naar de uitvoering kan door samen-
verwacht. Om te voorkomen dat deze tekorten zorgen voor een vertraging van de industrie en de
tussen regionale overheden, het bedrijfsleven
werking met mbo’s en ROC’s een vloeiender energie-
energietransitie, richt Techport zich op vier pijlers: kiezen, leren, werken en innoveren. De eerste
(inclusief de andere Nederlandse industrieclusters),
transitie opleveren. Het Nova College, Tata Steel,
pijler (kiezen voor technologie) is gericht op het enthousiasmeren van jongeren voor technologie.
energiepartijen en het Rijk is hierbij essentieel.
gemeente Velsen en de provincie Noord-Holland
Dit doen zij in samenwerking met basisscholen en middelbare scholen. De tweede pijler (leren
hebben met Techport een mooi voorbeeld neergezet
voor technische beroepen van de toekomst) draagt bij aan het beter op elkaar laten aansluiten van
4.2.7 K ENNISINSTELLINGEN, ARBEIDSMARKT EN ONDERWIJS
hoe samenwerking tot synergie tussen partijen leidt
onderwijs en praktijk. Zo wordt er in samenwerking met het bedrijfsleven voor gezorgd dat
en opleidingen vernieuwd en verrijkt zijn. Daarnaast
studenten kennis en vaardigheden opdoen, waar het bedrijfsleven daadwerkelijk behoefte aan
Voor het slagen van de energietransitie zijn de
gaan kennisinstellingen, de industrie, start-ups en
heeft. Voor de oudere, al werkzame doelgroep zet Techport zich in voor goede om-, her- en
arbeidsmarkt en het onderwijs van grote invloed. Zo is
overheden met elkaar in gesprek, bijvoorbeeld tijdens
bijscholingsmogelijkheden. De vierde pijler is het bevorderen van innovatie. Zo heeft Techport
er veel technisch geschoold personeel nodig in de
kennissessies en op het NZKG-congres: de kennis van
bijvoorbeeld het Fieldlab Smart Maintenance Techport opgezet. Dit is een proeffabriek voor
maak- en energie industrie. In het NZKG zijn verschil-
de een helpt de ander verder. Tot slot is House of Skills
innovaties met als doel nieuwe ideeën marktklaar te maken.
lende netwerken en samenwerkingsverbanden waar
(een publiek-private samenwerking tussen het
publieke en private organisaties gezamenlijk
bedrijfsleven, brancheorganisaties, werknemers- en
Dit jaar is Techport gestart met de bouw van het Techport Innovation Centre aan de Rooswijkweg
optrekken, waarbij wordt gekeken hoe en op welke
werkgeversorganisaties in de MRA) een mooi initiatief,
in Velsen-Noord. Dit wordt het ontmoetingscentrum voor de technici van de toekomst, bedrijven,
manier de samenwerking van kennisinstellingen,
dat erop is gericht de focus op de arbeidsmarkt naar
onderwijs en overheid en dé plek voor innovaties van de maakindustrie. Meer informatie over
bedrijven en industrie en overheden in het NZKG kan
skills te verleggen, zodat de kans dat mensen werk
Techport Innovation Centre is te vinden op: www.techport.nl/innovationcentre/
bijdragen aan de versnelling van de energietransitie.
vinden en houden groter wordt.
TET BIJEENKOMST: OP H2 GEDREVEN AUTO | Foto: Ebbes Fotografie
42
PRESENTATIE TET BIJEENKOMST | Foto: Ebbes Fotografie
43
CIRCULAIR NOORDZEEKANAALGEBIED In een circulaire economie worden reststromen hergebruikt, zodat er zo min mogelijk grondstoffen nodig zijn en er zo min mogelijk afval is. Deze kringloopeconomie is belangrijk, omdat bijna de helft van alle CO2-uitstoot wereldwijd is gerelateerd aan de productie van goederen en producten én er voor steeds meer (kritische) grondstoffen schaarste ontstaat. In
4.3 VERSNELLINGSTAFELS
het NZKG valt er, gezien de vele maakindustrie in het gebied, nog een grote slag te slaan op het gebied van circulariteit. Een belangrijk onderdeel van het UVP ET NZKG zijn
verschillende rollen in de waterstofketen; zowel
In de CES 2022 worden grondstoffenstromen en scope 3 emissiereducties1 eveneens deels meegenomen. De komende
de versnellingstafels, waarin relevante partijen per
producenten als gebruikers en aanbieders van
jaren wordt er geprobeerd om meer inzicht te krijgen in de vraag en het aanbod van grondstoffenstromen in het NZKG, op
modaliteit (elektriciteit, waterstof, warmte en CCUS)
waterstof en infrastructuurbeheerders. Deze versnel-
welke wijze er een duurzaam gesloten systeem gecreëerd kan worden en wat daarvoor nodig is aan infrastructuur en
samenkomen. De partijen aan de versnellingstafels
lingstafel wordt getrokken door Port of Amsterdam en
andere randvoorwaarden.
spelen een actieve rol (bijvoorbeeld als gebruiker,
bestaat verder uit Tata Steel, Gasunie, Vattenfall,
producent of netbeheerder). Op deze manier ontstaat
Schiphol, gemeente Amsterdam, provincie Noord-
Er wordt momenteel voortgebouwd op de vele initiatieven die er zijn rond circulaire economie in het NZKG. Zo werkt de
er slagkracht in de ontwikkeling en uitvoering van de
Holland, Alliander, Argent Energy, HyCC en Programma-
provincie Noord-Holland met haar ‘Actieagenda Circulaire Economie 2021 – 2025’ aan het aanjagen van circulaire
energietransitie in het NZKG. De versnellingstafels
bureau NZKG, met daaromheen een schil van samen-
initiatieven en het oplossen van knelpunten. Voorbeelden hiervan zijn de zogeheten CIRCO tracks voor ondernemers om
koppelen p eriodiek terug aan het Bestuursplatform
werkingspartners zoals Zaanstad Maakstad, gemeente
zich te oriënteren op circulair ondernemen en een onderzoek naar het storten en verbranden van afval in Noord-Holland,
Energietransitie.
Velsen, ORAM en de MRA. Andere relevante stake
gericht op mogelijke activiteiten van de provincie om deze omvang te verkleinen en tot een hoogwaardiger gebruik te komen. Er wordt hiervoor samengewerkt met ondernemers, overheden, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties.
holders worden betrokken op het moment dat dit
4.3.1 VERSNELLINGSTAFEL WATERSTOF
nodig is. Zo is er contact met kennisinstellingen zoals
De Versnellingstafel Waterstof bestaat uit partijen met
de Universiteit van Amsterdam en TU Delft.
Ook wordt er samengewerkt met het Netwerk Circulair, dat naast de initiatiefnemers ORAM en Port of Amsterdam uit de leden PARO, GIDARA Energy, Plastic Recycling Amsterdam, Waternet, GBN-AGR, Greenergy, Granuband, Crown& Van Gelder, Renewi, TNO en Van Doorne bestaat. Deze leden up- en recyclen jaarlijks meer dan 1 miljoen ton aan grondstoffen, waaronder hout, plastics, beton en huishoudelijk afval. Het doel is om de circulaire bedrijvigheid in het NZKG te laten groeien. Met het netwerk worden initiatieven met elkaar verbonden en best practices gedeeld, wordt industriële circulariteit beter op de kaart gezet en gekeken naar wat er nodig is om circulair op te schalen. De versnellingskansen zijn beschreven in het position paper
Figuur: kaart van de Hydrogen Hub Amsterdam NZKG met daarin de verschillende onderdelen in de waterstofketen. Aanbod (waterstof
‘De Circulaire haven, op naar 2030’: https://oram.nl/standpunt/circulaire-haven-op-weg-naar-2030/. Versnellingskansen
productie in het NZKG en import vanuit andere gebieden in Nederland en het buitenland), transport (de regionale waterstofinfrastructuur
bevinden zich bijvoorbeeld op het gebied van milieuruimte en vergunningen.
met aansluiting op de nationale waterstofbackbone) en vraag (in de waardeketens schone brandstoffen voor scheep- en luchtvaart, groen staal, aardgasvrije industrie, mobiliteit en netbalancering) komen hierin samen.
CIRCULAIRE INITIATIEVEN Ondertussen is er al een aantal toonaangevende circulaire initiatieven gerealiseerd in het NZKG. Zo maakt Voorbij Prefab circulair beton met het betongranulaat dat buurbedrijf PARO produceert uit bouwmateriaal uit de sloop. Voorbij Prefab
Hydrogen hub AMSTERDAM NZKG
heeft door dergelijke initiatieven in combinatie met andere innovaties de CO2-voetafdruk met 44 procent gereduceerd.
10GW
>>> naar waterstof
Daarnaast zamelt Granuband oude banden in, levert rubber en staal terug aan de industrie of maakt er producten van
Restwarmte voor gebouwde omgeving
H2
2GW 6GW
Met stroom wordt water gesplitst in zuurstof (O2) en waterstof (H2)
zoals vloertegels voor speelplaatsen.
2GW
8GW
Waterstof toevoer uit de rest van Nederland via waterstofbackbone
4GW 10GW
2GW 4GW
Beverwijk
Verschillende AYOP-leden zetten zich gezamenlijk in voor een efficiënte, snelle en vooral duurzame manier van
Van elektriciteit >>> Windparken op zee leveren groene stroom
decommissioning (ontmanteling) en recycling van offshore installaties en grote maritieme objecten. De Nederlandse
IJmuiden/Velsen
Noordzee telt 160 bestaande olie- en gasplatforms, waarvan een groot aantal het einde van de economische levensduur nadert. De sector staat voor een grote operatie om deze infrastructuur te hergebruiken of te ontmantelen. Hergebruik is H2
samen met DecomMissionBlue, de nieuwe Decom Amsterdam werf en de aanwezige infrastructuur perfecte oplossingen. Wanneer dit dichter bij het platform gebeurt, zijn de kosten van transport lager, komt er minder asbest vrij en verlaagt de
MRA NZKG Routekaart 2030 (11,5GW) Zoeklocaties
Zaanstad
>>> via leidingen
maar beperkt mogelijk en daarom kan ontmanteling de komende jaren veel werk opleveren. Het NZKG biedt hiervoor Voor het ontmantelen van platformen is de geografische afstand naar de locatie van ontmanteling namelijk van belang.
H2
H2
gaat waterstof via de H2BB NZKG naar de haven van Amsterdam en Zaanse industrie
>>> naar gebruikers
Waterstof wordt geïmporteerd per schip
in de waardeketens
Amsterdam
H2
CO2-voetafdruk. Door samen te werken, wordt er een totaalpakket aan oplossingen geboden, in het complete proces en door de gehele keten. Van inventarisatie tot hergebruik en van oil major tot staalverwerker binnen een duurzame gesloten cirkel in een gebied dat slechts 10 mijl groot is. Het bouwen aan een circulaire economie is een belangrijke doelstelling van het NZKG. Het recyclen van materialen en hergebruiken van hulpbronnen is daarom een belangrijk aandachtspunt in elk ontmantelingsproject. Meer informatie is te vinden op www.decommissionblue.com
Schone brandstoffen voor scheep- en luchtvaart
Restwarmte voor gebouwde omgeving
CO2-vrij staal Aardgasvrij in de industrie
Waterstof en schone brandstoffen voor industrie, transport in Nederland en Europa
Schone brandstoffen voor de luchtvaart
Mobiliteit
1
Scope 1 emissie is de directe CO -uitstoot van een bedrijf, bijvoorbeeld CO dat vrijkomt door aardgasgebruik in productieprocessen. Scope 2 emissie is de indirecte CO2-uitstoot, bijvoorbeeld van elektriciteit dat wordt ingekocht. Scope 3 emissies ontstaan als gevolg van de activiteiten van een bedrijf waar het geen invloed op heeft, bijvoorbeeld wanneer een bedrijf halffabricaten gebruikt voor het produceren van een eindproduct.
44
2
2
Netbalancering
Schiphol
45
Met de versnellingstafel waterstof wordt de gehele waterstofketen in het NZKG ontwikkeld, opgeschaald en zo
De partners van de Versnellingstafel Waterstof werken aan verschillende projecten om een waterstofcluster in
mogelijk versneld. Door vraag, aanbod, transport en opslag tegelijkertijd op te schalen, kan er versneld een
het NZKG te realiseren. Een aantal flagship projecten zijn:
waterstofcluster in het NZKG worden gerealiseerd om de CO2-uitstoot te verminderen. Heracless (vraag): de in september 2021 aangekondigde verduurzamingsplannen van Tata Steel hebben
WAAROM WATERSTOF?
de naam Heracless gekregen. Door middel van Direct Reduced Iron (DRI)-technologie stapt het bedrijf
Waterstof is vanwege haar eigenschappen een interessante vervanger voor fossiele brandstoffen. De
over van fossiele brandstoffen naar groene waterstof. In combinatie met (nog vorm te krijgen)
Hydrogen Hub Amsterdam/NZKG richt zich specifiek op vijf waardeketens:
CO2-opslag kan Tata Steel in 2050 klimaatneutraal staal produceren. In het onderzoeksrapport van Tata
1. Schone brandstoffen voor lucht- en scheepvaart: elektrificatie is bij zware voertuigen zoals
Steel en FNV is meer te lezen over dit plan, dat door Tata Steel momenteel in detail wordt uitgewerkt. Het
vliegtuigen en (vracht)schepen niet mogelijk, omdat de batterijen, die voldoende energie bevatten
komende jaar moet er meer duidelijk worden over de milieu-ruimtelijke implicaties en planning.
om dit soort grote voertuigen vooruit te bewegen, te groot en zwaar zijn. Het alternatief is duur zame brandstoffen gemaakt met waterstof. In het NZKG zet Argent Energy bijvoorbeeld volop in op het produceren van duurzame brandstoffen. Voor het verduurzamen van de scheepvaart is Port of Amsterdam aangesloten bij het Europese project H2SHIPS, wat zich richt op het realiseren van een
H2ermes (aanbod): dit is een project van HyCC, Tata Steel en Port of Amsterdam voor een honderd
Europees netwerk voor waterstofopslag en -bunkering. Een van de pilots binnen dit project is de
megawatt waterstoffabriek, ook wel elektrolyser genoemd, op het terrein van Tata Steel. In een elektroly-
bouw van een schip in Amsterdam dat op waterstof kan varen.
ser wordt water (H2O) met behulp van elektriciteit opgesplitst in waterstof (H2) en zuurstof (O2). De
2. Groen staal: Tata Steel is de grootste CO2-emmiter in het NZKG. Staal heeft allerlei toepassingen
vergunningaanvraag voor H2ermes start medio 2022. De provincie Noord-Holland is bevoegd gezag voor
en is onder andere onmisbaar voor de productie van bijvoorbeeld auto’s, windmolens en bruggen.
H2ermes. Er wordt verkend of er op termijn een opschaling mogelijk is van H2ermes naar 400 tot 500
Het is lastig om de productie van staal op een duurzame manier te doen, omdat het op hoge
megawatt.
temperaturen moet gebeuren. In september 2021 kondigde Tata Steel een nieuwe verduurzamingsstrategie aan onder de naam Heracless, waarmee zij versneld overstappen op groene waterstof door middel van Direct Reduced Iron-technologie. Fossiele brandstoffen kunnen hierdoor worden uitgefaseerd. 3. Aardgasvrij in de industrie: samen met elektrificatie is de overstap op waterstof de voornaamste
H2era (aanbod): HyCC en Port of Amsterdam verkennen grootschalige groene waterstofproductie op basis van elektrolyse in het Westelijk Havengebied in Amsterdam.
mogelijkheid voor bedrijven om af te stappen van fossiele brandstoffen. Waterstof heeft soort gelijke eigenschappen als aardgas. Hiermee kunnen hogere temperaturen bereikt worden dan met elektriciteit. Dit is in sommige productieprocessen noodzakelijk, zoals bij veel bedrijven in Zaanstad en de haven van Amsterdam.
STEEL MAKING PROCES NOW AND IN FUTURE
4. Mobiliteit: de provincie Noord-Holland, Port of Amsterdam, Amsterdam Economic Board, Ontwikkelingsbedrijf Noord-Holland-Noord en de gemeente Amsterdam werken aan een convenant voor waterstof voor zware mobiliteit. De provincie moet gereed zijn voor de verwachte omschakeling door acht waterstoftankstations te realiseren in 2025 voor zwaar transport. Hierover worden met ver schillende partijen afspraken gemaakt. Het project TULIPS, wat een samenwerkingsverband is onder
Coal
leiding van de Royal Schiphol Group, zorgt er tot slot voor dat voertuigen die op de grond van de luchthaven staan via waterstof worden verduurzaamd. 5. Betrouwbare energievoorziening: een goede aansluiting van het NZKG op de landelijke water stofinfrastructuur is voor een betrouwbare energievoorziening cruciaal. Gasunie realiseert een landelijke backbone voor waterstof waardoor de industrieclusters van Nederland met elkaar worden verbonden. Het NKZG wordt hier naar verwachting in 2026 op aangesloten via een
Coal
regionale waterstofleiding, de H2BB NZKG. Tegelijkertijd volgt de lagedruk waterstofinfrastructuur in het havengebied van Amsterdam (H2avennet) en mogelijk ook het Zaanstad (ZaannetH2). Meer informatie over de aanpak van de Hydrogen Hub Amsterdam/ NZKG is te lezen in het position paper: www.noordzeekanaalgebied.nl/wp-content/uploads/2021/10/Hydrogen-Hub-NZKG-v9-04-10- NEDERLANDS-1.pdf
3
Sensitivity: confidential (Tata Steel Europe)
46
STRICTLY CONFIDENTIAL
47
P2F Hemweg (aanbod): voor de verduurzaming van industrie en mobiliteit ontwikkelt Vattenfall op het Hemwegterrein in Zaandam een elektrolyserproject voor de productie van fossielvrije waterstof. De hernieuwbare elektriciteit, afkomstig van wind op zee, wordt zo omgezet in een andere energiedrager die fossiele brandstoffen kan vervangen in sectoren waar directe elektrificatie op korte termijn niet mogelijk is. De eerste elektrolyser van tien megawatt is gepland om in 2025 of 2026 operationeel te zijn, waarna de faciliteit verder wordt opgeschaald naar honderd megawatt. De gemeente Amsterdam is bevoegd gezag voor de ontwikkelingen in de Amsterdamse haven.
H2A (aanbod): Waterstof importeren uit landen waar dit goedkoper kan worden geproduceerd vanwege een overvloed aan groene stroom, zoals in het Midden-Oosten, is belangrijk. Nederland kan namelijk zelf niet in haar waterstofvraag voorzien. De H2A-projecten in de haven van Amsterdam maken de grootschalige import van groene waterstof per schip mogelijk. Port of Amsterdam werkt hierin samen met Evos en Zenith. Waterstof importeren uit landen waar dit goedkoper kan worden geproduceerd vanwege een overvloed aan groene stroom, zoals in het Midden-Oosten, is belangrijk. Nederland kan namelijk zelf niet in haar waterstofvraag voorzien. De H2A-projecten in de haven van Amsterdam maken de grootschalige import van groene waterstof per schip mogelijk.
H2BB NZKG (infrastructuur): de H2BB voor waterstof in het NZKG is een regionale aftakking van de landelijke waterstofback-
ARTIST IMPRESSIE WATERSTOFTANKSTATION
SLEEPBOOT IN DE HAVEN VAN AMSTERDAM
| Impressie: Position paper Waterstof NZKG
| Michel Schnater
bone. De leiding tussen Amsterdam en IJmuiden moet volgens planning in 2026 in gebruik worden genomen. De H2BB wordt in de toekomst mogelijk ook verbonden met een nog te ontwikkelen lokaal lage druk waterstofnet (H2avennet) in het Amsterdamse havengebied en met Zaanstad (ZaannetH2). Beide infrastructuren zijn nauw met elkaar verbonden. Het ministerie van EZK heeft een uitrolplan gepubliceerd dat meer inzicht geeft wanneer het landelijke waterstofnetwerk gereed
WATERSTOFTANKSTATION IN DE AMSTERDAMSE HAVEN
is. Gasunie is door het Rijk aangewezen als netbeheerder voor de waterstofinfrastructuur en zal ook de backbones ontwikke-
Holthausen Energy Points (HEP) ontwikkelt een waterstoftankstation voor personenauto’s en vracht
len. Deze worden waar nodig opnieuw aangelegd. Ook worden bestaande gasleidingen, als dit nodig is, omgebouwd tot
wagens in de Amsterdamse haven aan de Australiëhavenweg. Naar verwachting is de tijdelijke voor
waterstofleidingen. Vaak is dit mogelijk en het beperkt de ruimtelijke impact. Het bevoegd gezag voor de landelijke net
ziening van dit project in het tweede kwartaal van 2022 gereed. De gemeente Amsterdam heeft het
werken is het Rijk, voor de regionale netwerken is dat de provincie Noord-Holland of de betreffende gemeente.
waterstoftankstation mede gefinancierd, wat goed in haar ambitie past om het gemeentelijk wagenpark
INLEIDING
KRACHT VAN HET NZKG: ACTIVEREN VAN CO2-NEUTRALE WAARDEKETENS
CO2-NEUTRALE WATERSTOF IN HET NZKG
HYDROGEN HUB AMSTERDAM NOORDZEEKANAALGEBIED
BIJLAGE PROJECTEN
in 2030 uitstootvrij te hebben. Zo gaan er in 2022/2023 zes vuilniswagens op waterstof rijden. Het
Meer waterstofinitiatieven is terug te vinden op de kaart via msp365.nl/amsterdam-nsca/
waterstoftankstation is ook een vulstation, waar cilinders gevuld kunnen worden met waterstof. Bedrijven kunnen dit vervolgens weer gebruiken voor bijvoorbeeld heftrucks. Daarnaast heeft
Figuur: weergave van de nationale waterstofbackbone en de H2BB NZKG.
OrangeGas al geruime tijd een waterstoftankstation voor personenauto’s in de Amsterdamse haven. OrangeGas is van plan dit tankstation in het tweede kwartaal van 2022 in te richten voor vracht
AANSLUITING REGIONALE BACKBONE OP GASUNIE WATERSTOF BACKBONE
wagens. Ook bij Shell in de Amsterdamse haven is het sinds kort mogelijk waterstof te tanken.
H2
IJmond
Noord-Nederland
Den Helder
Zaandam
4.3.2 VERSNELLINGSTAFEL ELEKTRICITEIT De Versnellingstafel Elektriciteit wordt getrokken door de provincie Noord-Holland en bestaat verder uit Alliander, TenneT, Port of Amsterdam, ODIJ, Tata Steel, ORAM en de gemeente Amsterdam, Zaanstad, Beverwijk en Haarlemmermeer.
Optie Noord
De Versnellingstafel Elektriciteit richt zich enerzijds op tijdige realisatie van de benodigde uitbreiding en
Amsterdam
Optie Zuid
Gasunie waterstof backbone
verzwaring van het elektriciteitsnet. Het elektriciteitsnet in Noord-Holland Zuid staat onder druk. De CES 1.0 NZKG laat zien dat de vraag naar elektriciteit vanuit de industrie sterk gaat toenemen richting 2030 en 2050.
Amsterdam
Daar komt de stijgende vraag van andere sectoren zoals mobiliteit en gebouwde omgeving nog bij. Er is meer
Rotterdam
Regional integrated backbone
elektriciteitsinfrastructuur nodig om aan die vraag te voldoen. Verzwaring van het elektriciteitsnet in het NZKG
Zeeland
Fasering
Limburg 2025
48
2026
2027
2028
2029
De projecten die nodig zijn voor verzwaring en uitbreiding van het hoogspanningsnet zijn beschreven in de CES 1.0 NZKG. De verzwaringen op het midden- en laagspanningsnet zijn onderdeel van de regionale programmering.
2030
Regionale backbones operationeel, inclusief verbinding Duitsland in Noord-Nederland
Bestaande gasleiding
5 Industriële clusters in Nederland verbonden met elkaar en H2 opslag
Electolyser
Backbone verbonden met Duitse en Belgische regio’s en Europese backbone
Nieuwe waterstofleiding
Industriecluster H2
Opslag waterstof Extra aanbod vloeibare H2
49
INFRASTRUCTUURVERSTERKING ELEKTRICITEIT (TENNET)
INFRASTRUCTUURVERSTERKING ELEKTRICITEIT (LIANDER)
Voor het ontsluiten van het NZKG is het
van het elektriciteitsnet van Liander in het NZKG. Deze projecten zijn belangrijk voor de groei en
belangrijk dat het hoogspanningsnet rondom
energietransitie van bedrijven, woningbouw en gebouwde omgeving. Zo werkt Liander in de gemeente
het gebied wordt verzwaard. Aan de zuidzijde
Zaanstad aan de verzwaring van meerdere bestaande 50/10 kilovolt stations. In de gemeente
zijn er drie projecten gepland waarbij Rijk
Beverwijk start een onderzoek naar uitbreiding van een bestaand 50/10 kilovolt station. In de gemeen-
(nummer 1 op de kaart, nog in studiefase)
te Amsterdam onderzoekt Liander hoe het knelpunt op het station Westhaven opgelost moet worden.
dan wel gemeente Amsterdam (2 en 3, beide
Daarnaast worden meerdere onderdelen van het station Hemweg vervangen en uitgebreid (relatie met
in procedure) formeel bevoegd gezag is.
CES-project 3).
Onderdeel van de regionale programmering is een aantal regionale uitbreidingen en verzwaringen
Ten noorden van het NKZG, in Oostzaan en Beverwijk, zijn op meerdere plekken verzwaringen nodig. Deze projecten zijn in aanbouw
Deze elektriciteitsprojecten zijn allemaal nodig om de netcongestie (file op het elektriciteitsnet) op te lossen.
of in procedure. De gemeente Oostzaan is
In een brief aan de Tweede Kamer heeft de Versnellingstafel Elektriciteit gevraagd om meer ruimte voor
voor twee projecten (4 en 7) bevoegd gezag.
oplossingen. Bijvoorbeeld door experimenteerruimte in wet- en regelgeving en nieuwe contractvormen tussen
De provincie heeft een provinciaal inpassings-
netbeheerder en klanten.
plan voor het tracé Beverwijk-Oterleek opgesteld (8). Daarnaast is er een 380 kilovolt
Zowel de voortgang van de nationale projecten als de regionale projecten wordt gemonitord. Het uitvoeren
netverzwaring nodig richting de kop van
van de elektriciteitsprojecten ligt bij de netbeheerders, maar met behulp van het totaaloverzicht worden
Noord-Holland (6). Hiervoor loopt een
knelpunten en mogelijke versnellingsopties op tijd in beeld gebracht. Hiervoor wordt nauw samengewerkt
onderzoek in opdracht van TenneT, EZK en de
met TenneT, Liander, de Taskforce Infrastructuur van provincie Noord-Holland en Elektriciteitsvoorziening
provincie. Dit project bevindt zich nog in de
Amsterdam (EVA).
verkenningsfase, er is nog geen tracé gekozen. Het Rijk is bevoegd gezag en zal een rijks-
Faciliteren elektrificatie industrie
coordinatieregeling toepassen. Tot slot loopt
De Versnellingstafel Elektriciteit richt zich verder op het faciliteren van verduurzaming via elektrificatie.
er een verkenning naar het aanlanden van
De transitiepaden van bedrijven zijn deels al in beeld gebracht door middel van de CES. In het tweede kwartaal
extra wind op zee in de periode na 2030 (het
van 2022 wordt dit verder uitgewerkt. Zo ontstaat er een overzicht van wat de elektriciteitsvraag van bedrijven
VAWOZ 2030 – 2040 traject). Hierin wordt
gaat zijn en hoe ontwikkelingen bij bedrijven zich verhouden tot de geplande netuitbreidingen. Ondertussen
aanlanding in het NZKG tevens als optie
zijn er ‘slimme’ netoplossingen nodig en mogelijk, zoals een flexibele elektriciteitsvraag, opslag of smart grids.
meegenomen. Ook hiervoor is het Rijk
De Versnellingstafel Elektriciteit brengt dit soort oplossingen in beeld en verbindt partijen en initiatieven
bevoegd gezag.
met elkaar.
Figuur: elektriciteitsprojecten van nationaal belang (8 projecten).
ELEKTROBOILER CROWN VAN GELDER DUURZAAM ALTERNATIEF VOOR GAS Papierproducent Crown Van Gelder onderzoekt samen met Eneco of het mogelijk is om 13 procent CO2-uitstoot (circa 17 kiloton) en circa 10 ton stikstofuitstoot per jaar te reduceren met een 25 megawatt elektrische boiler, die gebruikmaakt van groene elektriciteit dat wordt opgewekt door windparken op zee. Het drogen van het papier is het meest energie-intensieve onderdeel van het productieproces van Crown Van Gelder. Door middel van een op aardgas aangedreven warmtekrachtcentrale wordt zelf elektriciteit en warmte opgewekt. Deze kan deels vervangen worden door een elektrische boiler, waarmee aardgas wordt vervangen door groene stroom. Het technisch ontwerp van de elektrische boiler is gereed en er is een omgevingsvergunning ontvangen. De financiële haalbaarheid wordt onderzocht. Een belangrijke factor voor het afronden van de businesscase is de prijsver houding tussen aardgas en elektriciteit. Het verkrijgen van een SDE++-subsidie is hierbij ook een zeer belangrijke voorwaarde.
50
51
VAT TENFALL BAT TERIJ IN UPPSALA | Foto: Ruud Stevens
BOOT TOCHT TET ORAM OP HET KANAAL | Foto: BLINKfotografie
BATTERIJ VAN VATTENFALL OP DE HEMWEG BALANCEERT HET ENERGIENET
WALSTROOM DUURZAAM ALTERNATIEF VOOR DIESELGENERATOREN
Op het Hemwegterrein verkent Vattenfall de realisatie van een grootschalige li-ion batterij. Deze
Het NZKG ontvangt met haar zeehavens jaarlijks een groot aantal schepen per jaar. Zowel in de haven
batterij wordt samen met de warmte- en waterstofprojecten onderdeel van de fossielvrije energiehub
van IJmuiden als in de haven van Amsterdam wordt walstroom aangeboden als duurzaam alternatief
op de Hemweg. Met de batterij kan elektriciteit bij productiepieken van wind en zon opgeslagen
voor dieselgeneratoren. Schepen kunnen elektriciteit van land afnemen zodat de hulpmotoren aan
worden en bij schaarste gebruikt worden. Omdat er steeds meer hernieuwbare stroom wordt opgewekt,
boord kunnen worden uitgezet. Dit verminderd CO2-uitstoot, geluidsoverlast en stikstofuitstoot. Het
komen dit soort momenten van mismatch tussen vraag en aanbod van elektriciteit steeds vaker voor.
toepassen van walstroom voor schepen bevordert een gezonde leefomgeving en een duurzame
De opslag van elektriciteit is hiervoor één van de oplossingen. Met netbeheerders overlegt Vattenfall
ontwikkeling van de scheepvaart. Voor toepassing van walstroom voor schepen van scheepvaartbedrijf
daarnaast hoe deze batterij een bijdrage kan leveren in het balanceren van het energiesysteem en het
DFDS (ferry naar Newcastle) is een haalbaarheidsstudie uitgevoerd en een businesscase opgesteld. Er is
verminderen van de netcongestie in de regio. In Zweden heeft Vattenfall zo’n batterij inmiddels
een substantiële subsidie nodig om de onrendabele top af te dichten. De gemeente Velsen, ODIJ en
geïnstalleerd en naar verwachting wordt een opgeschaalde versie in 2026 in Amsterdam gerealiseerd.
Zeehaven IJmuiden werken hier gezamenlijk aan en communiceren actief met DFDS en maritiem dienstverlener KVSA via onder andere de Omgevingstafel Havenkwartier/Oud IJmuiden. Om de businesscase rond te krijgen, heeft gemeente Velsen voor 2022 € 50.000 beschikbaar gesteld om een subsidieaanvraag voor walstroom bij het Rijk te ondersteunen. DFDS gaat walstroom toepassen in haar nieuwe
SHARED ENERGY PLATFORM (SEP) VERHOOGT LEVERINGSZEKERHEID ELEKTRICITEIT
schepen. Port of Amsterdam en SKOON hebben tevens samen Project Clean Amsterdam ontwikkeld, een
Het elektriciteitsnet in de haven van Amsterdam zit tegen zijn capaciteitsgrenzen aan. Door vraag en
timesharingconcept met een drijvende batterij op een elektrisch schip die groene stroom levert aan
aanbod van elektriciteit beter op elkaar af te stemmen, wordt congestie vermeden. Het Shared Energy
projecten met een tijdelijke extra energiebehoefte. De batterij voorziet de haven van extra elektriciteit
Platform (SEP) is een opensource-platform dat lokale energievraag en lokaal aanbod op elkaar afstemt.
wanneer het elektriciteitsnetwerk de piekvraag van schepen niet kan faciliteren. Daarnaast wordt de
Door real-time matching balanceert SEP het elektriciteitsnetwerk. Er kan zo meer stroom worden
batterij afwisselend ook ingezet in de stad, bijvoorbeeld ingezet op bouwlocaties, waar men normaliter
geleverd via dezelfde hoeveelheid elektriciteitskabels. Congestie kan ook vermeden worden door de
anders ook afhankelijk is van dieselgeneratoren. De batterij wordt opgeladen met duurzame energie-
vraag met behulp van voorspellingalgoritmes aan te sturen. Op piekmomenten kunnen apparaten via
bronnen in de haven, zoals zonne-energie en energie uit biomassa van afvalverwerkingsbedrijf AEB.
de software, waarvan SEP gebruikmaakt, uit worden gezet. Het is bijvoorbeeld beter voor het net om elektrische voertuigen op te laden op een moment dat er weinig belasting op het net is. Aan de aanbodkant is er een oplossing voor het capaciteitsprobleem door batterijen en waterstofgeneratoren
Duurzaam opgewekte elektriciteit
te gebruiken. Zo kan SEP ook extra stroom leveren aan het net op de momenten dat het nodig is. SEP is
Voldoende beschikbaarheid van groene stroom is een randvoorwaarde voor verduurzaming van de industrie.
een initiatief van Port of Amsterdam en Entrance, een dochteronderneming van Alliander. Naast het ver-
De ministeries van EZK en BZK besluiten waar de windparken worden aangelegd en via welke route ze worden
groten van de leveringszekerheid, draagt het ook bij aan CO2-reductie van bedrijven doordat onderling
aangesloten op het elektriciteitsnet. Windenergie van de Noordzee is één van de belangrijkste aanjagers van
groene stroom wordt uitgewisseld.
de energietransitie in Nederland. Met het traject Verkenning aanlanding wind op zee (VAWOZ) kijkt het Rijk hoe deze energie het beste aan land kan worden gebracht. Hiervoor worden tussen 2031 en 2040 windparken
52
53
Hollandse Kust noord
Hollandse Kust west Alpha
Onderzoek planologie, vergunningen en aanbesteding
Start bouw platform, zeekabel
Ingebruikname Hollandse Kust (noord)
Ingebruikname Hollandse Kust (west Beta)
2017/2019
2021
2023
2026
Hollandse Kust west Beta
Strand Heemskerk
Tata Steel
Hoogspannings Station
2020
2022
2024
Uitspraak RvS Gunning contracten Start bouw op land: kabels en transformatorcontract station
Bouw en testen
Ingebruikname Hollandse Kust (west Alpha)
In dialoog met betrokken stakeholders, bewoners en ondernemers
Figuur: Kaart tracé TenneT.
Figuur: Planning en tijdspad TenneT.
gebouwd in het NZKG, waarbij dit een mogelijke
bedrijven zullen afstappen van fossiel door middel
Daarvoor wordt een ruim tien kilometer lange
overlegd met de provincie, omgevingsdiensten,
aanlandlocatie is. In de verkenning worden voor
van elektrificatie, andere zullen gebruikmaken van
kabelverbinding op land gerealiseerd. Om die
hoogheemraadschappen, waterschappen en gemeen-
potentiële aanlandlocaties en routes onder meer de
waterstof dat met energie van windparken op zee
verbinding tot stand te brengen, worden tijdens de
ten. Maar ook gaat TenneT in de IJmond om tafel met
milieueffecten, kosten en techniek onderzocht.
is geproduceerd.
uitvoering twaalf werkterreinen in de gemeenten
onder andere natuur- en milieuorganisaties, grondei-
Ook de impact op de omgeving wordt hierin mee
54
Heemskerk, Beverwijk en Velsen ingericht. Sinds
genaren, strandexploitanten en strandhuiseigenaren,
genomen. De verschillende partijen in het NZKG
Aanlanding windenergie
december 2020 trekt een aannemer met behulp
ondernemers, dorpsraden en belangenorganisaties
worden nauw betrokken om ervoor te zorgen dat
Voor de aanlanding van windenergie bouwt TenneT
van ondergrondse gestuurde boringen via GPS
en omwonenden.
dit goed samengaat met andere toekomstige
voor de kust van Noord-Holland drie platforms, de
lege kunststof mantelbuizen in de bodem. Hierin
gebiedsontwikkelingen.
zogenoemde ‘stopcontacten op zee’. Vanaf de
worden de elektriciteitskabels getrokken en aan
Meer informatie
platforms heeft TenneT in het voorjaar van 2022
elkaar verbonden.
Het hele project kan op afspraak met een VR-bril of
In opdracht van het ministerie EZK sluit TenneT in de
elektriciteitskabels in de zeebodem gelegd. Hiermee
komende jaren de windparken Hollandse Kust Noord,
komt in 2023 al de eerste windenergie van de
Betrokken partijen
informatiecentrum van TenneT, aan de Zeestraat 250
West Alpha en West Beta aan op het nationale
Hollandse Kust (noord) via het strand van Heemskerk
In samenwerking met de Rijksdienst voor Onderne-
tussen Wijk aan Zee en Beverwijk. Daarnaast kan het
elektriciteitsnet. Hiermee maakt TenneT in de
en Wijk aan Zee aan land. Via een ondergrondse 220
mend Nederland (RVO) en Rijkswaterstaat (RWS)
project op de voet worden gevolgd via de gratis
komende jaren 2,1 gigawatt aan duurzame stroom
kilovolt-kabelverbinding gaat die stroom onder de
bepalen de ministeries welke partijen de windparken
TenneT BouwApp waar actuele informatie over de
beschikbaar voor de Nederlandse huishoudens, het
duinen door richting het transformatorstation dat nu
aanleggen en beheren, kennen ze subsidies toe en
werkzaamheden voor de aansluiting van de windpar-
bedrijfsleven en de industrie. Met die hoeveelheid
in aanbouw is langs de Zeestraat in Beverwijk. Op dit
coördineren het vergunningentraject. TenneT heeft
ken voor de kust wordt gegeven. Meer informatie is
groene stroom kunnen 2,1 miljoen huishoudens
station wordt de spanning verhoogd naar 380
hierbij een adviserende rol. Als netbeheerder
te vinden op netopzee.eu/hollandsekustnoord/
worden voorzien van duurzaam opgewekte elektrici-
kilovolt en gaat de stroom naar het hoogspannings-
realiseert en beheert TenneT de hoogspannings
Vragen kunnen per mail worden gestuurd naar
teit. Windenergie kan helpen de verduurzaming van
station dat even verderop langs de snelweg A9 bij
verbinding tussen het windpark en het nationale
infocentrumwijkaanzee@tennet.eu
de industrie in het NZKG te versnellen. Sommige
Beverwijk ligt.
hoogspanningsnet. Hierbij wordt verder nauw
met helicopterview van boven bekeken worden in het
55
4.3.3 WARMTE EN STOOM
In het tweede kwartaal wordt de Versnellingstafel
WIND OP ZEE – AYOP
In de CES 1.0 NZKG en de bijbehorende actualisatie
warmte opgestart, waarmee de behoefte van de regio
De Nederlandse overheid heeft de ambitie om 21 gigawatt windenergie op zee te installeren in 2030,
is de vraag en aanbod van warmte en stoom van de
op het gebied van warmte wordt geïnventariseerd en
waardoor de hoeveelheid wind op zee bijna gaat verdrievoudigen. Dat brengt veel en divers werk met
aanwezige industrie in het NZKG in kaart gebracht.
hoe daar, onder meer vanuit de RSW, al invulling aan
zich mee. Van productie van onderdelen, de daadwerkelijke bouw van de windparken, groot en dagelijks
Deze vraag- en aanbodkant wordt verder uitgewerkt.
wordt gegeven. Ook wordt er bekeken welke acties
onderhoud, tot en met het uiteindelijk weghalen van het windpark. Het NZKG ligt met haar Zeehaven
De transitiepaden worden hierbij in kaart gebracht.
en initiatieven van toegevoegde waarde zijn, zoals
IJmuiden geografisch het dichtst bij de nieuw te bouwen windparken op de Noordzee en is daarmee
Ook wordt er een langjarig programma opgesteld van
kennisdeling en het monitoren van de voortgang van
een gunstige uitvalsbasis voor deze werkzaamheden. Windparken op zee leveren de elektriciteit en
concrete projecten. De voortgang van deze projecten
de programmering in het gebied. Warmte-initiatieven
mogelijk waterstof die nodig is voor de energietransitie in de regio.
wordt inzichtelijk gemaakt, samen met de tijdslijnen
worden zo met elkaar verbonden en aangejaagd, net
en mijlpalen rondom besluitvorming en investerings-
als tijdige realisatie en uitbreiding van benodigde
Amsterdam IJmuiden Offshore Ports (AYOP) is een vereniging met zo’n 115 leden uit de regio die de
beslissingen. Hiervoor wordt er aangesloten bij
warmte-infrastructuur.
totale levenscyclus van de offshore windketen, elektrische infrastructuur en waterstofproductie op zee
regionale roadmaps.
kan bedienen. AYOP zorgt onder andere voor kennisopbouw en -uitwisseling en gezamenlijke promotie.
Ook voor het onderdeel warmte wordt het gezamenEr is begin dit jaar besloten om de samenwerking
lijke, integrale verhaal van de opgave in beeld
aan te gaan met Regionale Energie Strategie/
gebracht in een position paper. Hierin wordt, in
Westermeer Wind en Fryslân op het IJsselmeer. Windparken Hollandse Kust Zuid en Hollandse Kust
Regionale Structuur Warmte van Noord-Holland en
samenwerking met andere spelers in de warmte-
Noord zijn momenteel in aanbouw en over twee jaar operationeel, waarna windpark Hollandse Kust
gegevens uit te wisselen om (rest)warmtebronnen
transitie, in beeld gebracht welke ontwikkelingen
West wordt gerealiseerd.
vanuit de industrie goed in beeld te brengen, zodat
van invloed zijn op de vraag en het aanbod van
de verwarming van de gebouwde omgeving kan
warmte in het NZKG, welke randvoorwaarden er
worden gebruikt.
zijn en wat de directe en indirecte effecten van de
In het NZKG is eerder ervaring opgedaan met de eerste drie windparken op zee en windparken
Verschillende bedrijven uit de regio spelen een belangrijke rol met producten en diensten in de ondersteuning van installatie, volledige dienstverlening voor onderhoud, op- en overslag van kabels en
ontwikkelingen zijn.
elektrische infrastructuur. Daarnaast oriënteert AYOP zich op wat het bedrijfsleven kan betekenen voor offshore waterstofproductie en de bijbehorende infrastructuur. Meer informatie is te vinden op www.ayop.com en www.windopzee.nl
WARMTENET IJMOND In de IJmond wordt met een aantal partijen, waaronder de gemeenten, netbeheerders en woningbouwcorporaties en het warmtebedrijf HVC gewerkt aan de realisatie van een warmtenet. In 2020 is uit haalbaarheidsonderzoek gebleken dat dit technisch mogelijk is en dat er een groot potentieel aanbod WINDENERGIE OP ZEE | Foto: Windcat Workboats
is van duurzame warmtebronnen, namelijk geothermie, aquathermie en restwarmte van de industrie. Zo worden de mogelijkheden van het uitkoppelen van restwarmte van Tata Steel en waterstofproject H2ermes onderzocht. Het ontwikkelen van een duurzaam en rendabel warmtenet draagt bij aan de nationale doelstelling voor een gasloze gebouwde omgeving in 2050 en restwarmtebenutting draagt ook bij aan de klimaatopgave van de industrie. Het warmtenet wordt in delen ontwikkeld, welke uiteindelijk op elkaar aangesloten worden tot één open warmtenet. Met het warmtenet kunnen in totaal circa 30.000 woningequivalenten duurzaam worden verwarmd. De ontwikkelingen in Velsen zitten in de contractfase, voor Beverwijk vindt een nadere verkenning plaats. Het investeringsbesluit voor het warmtenet IJmond is gepland in het najaar van 2022, realisatie start eind 2023 en in 2025 is het warmtenet dan operationeel.
56
57
4.3.4 CARBON CAPTURE UTILISATION AND STORAGE (CCUS) STOOMNET IN DE HAVEN VAN AMSTERDAM
De gemeente Amsterdam verkent momenteel samen met onder
Voor sommige bedrijven kan het gasverbruik (gedeeltelijk) vervangen worden door de levering van
andere het Programmabureau NZKG en Port of Amsterdam de
stoom. Er zijn plannen voor de realisatie van een stoomnet in het havengebied van Amsterdam, waarbij
ontwikkelingen rond CO2-afvang en hergebruik van CO2. Er wordt in kaart gebracht welke bedrijven na
het Afval Energie Bedrijf (AEB) stoom levert. Dit stoomnet stelt bestaande industrie in staat haar
verduurzaming nog CO2 aanbieden. Daar zijn drie opties voor: het afvangen en opslaan van CO2 (CCS), het
gasverbruik van huidige processen te verlagen en faciliteert tegelijkertijd toekomstige projecten die
afvangen en hergebruiken van CO2 (CCU) of het realiseren van negatieve CO2-emissies. Na een eerste verken-
een stoombehoefte hebben. Ook vermindert het de vraag naar alternatieve energiedragers waardoor
ning zal in 2022 het gesprek met aanbieders van CO2 starten om te zoeken naar mogelijkheden om de
het bijvoorbeeld de druk op het elektriciteitsnet kan helpen beperken. Op dit moment wordt de
CO2-uitstoot in de atmosfeer te verlagen. Hiervoor is mogelijk een regionale CO2-infrastructuur nodig. Het AEB
tracéverkenning afgerond. Het stoomnet wordt in fases gerealiseerd, naar verwachting is de eerste
heeft plannen om CC(U)S toe te passen. Ook bij Tata Steel blijft het na implementatie van de waterstofroute
leiding eind 2023 operationeel. De verwachte CO2-reductie die met dit project gerealiseerd kan worden,
mogelijk CO2-afvang nodig om de CO2-reductiedoelstellingen te halen. CO2-infrastructuur faciliteert CCS en
is circa 150 kiloton per jaar, afhankelijk van het aantal afnemers.
kan bijdragen aan het creëren van een circulair systeem waarin CO2 wordt hergebruikt. De regionale CO2-infrastructuur is onderdeel van het regionale programma.
WARMTETRANSITIE AMSTERDAM
AEB BELANGRIJKE SPIL IN CO2-REDUCTIE
Vattenfall werkt samen met partners aan de doorontwikkeling en verduurzaming van het Amsterdamse
Het AEB verwerkt stedelijk en commercieel restafval en verbrandt wat na scheiding overblijft. Daar-
warmtenet. Momenteel is de meeste warmte voor het warmtenet afkomstige van de afvalenergiecen-
naast opereert AEB sinds 2020 een bio-energiecentrale (BEC). AEB levert momenteel warmte aan circa
trale AEB en de Vattenfall centrales in Diemen, waar warmte het bijproduct is van de realisatie van
40.000 woningen en elektriciteit aan het elektriciteitsnet, wat goed is voor 120.000 huishoudens. Het
elektriciteit. Een deel komt uit biogas dat gewonnen wordt uit groene afvalstromen. Met deze bronnen
afvalverwerkingsbedrijf heeft vergevorderde plannen om stoom te leveren aan bedrijven in de haven
wordt al een CO2-reductie van ongeveer 57 procent gerealiseerd ten opzicht van een gasketel thuis.
waarmee circa 150 kiloton CO2 bespaard kan worden. Daarnaast heeft het AEB de ambitie om vanaf
Op korte termijn wil Vattenfall deze CO2-prestatie nog verder verbeteren door het toevoegen van meerdere
2027 jaarlijks 440 kiloton CO2 af te vangen, op te slaan en eventueel te gebruiken in de glastuinbouw
duurzame bronnen en een koppeling met het warmtenet van Amsterdam West. Door deze koppeling
(CC(U)S). Hiervoor is eind 2021 een subsidieaanvraag in de SDE++ ingediend. Voor AEB is CC(U)S – naast
kan de warmte van het AEB een groter gebied voorzien. De nieuwe warmtebronnen betreffen een
het minder verbranden van afval – de (enige) voor de hand liggende technologie om CO2-uitstoot te
elektrische boiler (de grootste van Europa), duurzame biomassa (als transitieoplossing) en restwarmte
reduceren. Ter vergelijking: 440 kiloton is 9 procent van de gehele uitstoot van Amsterdam en staat
van datacenters. Vattenfall onderzoekt verder de mogelijkheden voor aquathermie samen met Water-
gelijk aan het aardgasverbruik van 68 procent van alle Amsterdamse huishoudens. AEB kan via een stuk
net. Ten slotte wordt er samengewerkt met de gemeenten Amsterdam en Almere aan de ontwikkeling
nieuwe pijpleiding in de haven op de bestaande OCAP-leiding aangesloten worden om de afgevangen
van geothermie. Hiervoor zijn vergunningen aangevraagd. Er wordt momenteel in opdracht van het Rijk
CO2 via het Rotterdamse transportleiding van Porthos naar lege gasvelden in de Noordzee op te slaan.
gezocht naar een locatie voor een proefboring in de regio Amstelland.
De afgevangen CO2 van het afvalverwerkingsbedrijf kan daarnaast ook gebruikt worden als grondstof voor industrie in de haven, bijvoorbeeld voor productie van synthetische kerosine.
AEB WARMTE BUFFERS | Foto: Amsterdam Economic Board
58
BEDRIJVENTERREIN IN DE IJMOND | Foto: ODIJ en dronebeelden
SYNKERO MAAKT SYNTHETISCHE KEROSINE VAN CO2 EN WATERSTOF In het NZKG werkt Synkero aan een fabriek voor de productie van synthetische kerosine uit waterstof en CO2. Deze fabriek is naar verwachting in 2027 operationeel en zal circa 50 kiloton synthetische kerosine per jaar produceren. Hiervoor is ongeveer 200 kiloton nodig. Hergebruik van CO2 (CCU) maakt deze brandstof CO2-neutraal. Dit kan vervolgens ingezet worden om CO2-uitstoot van de luchtvaart te reduceren, een sector die lastig te verduurzamen is. Partners van dit project zijn KLM, Royal Schiphol Group, Port of Amsterdam, SkyNRG en de gemeente Amsterdam. Synkero heeft Amsterdam gekozen als pilotlocatie, omdat KLM en Schiphol in de luchtvaartsector koplopers zijn op het gebied van duurzaamheid en Port of Amsterdam veel expertise heeft op het gebied van vloeibare brandstoffen. Daarnaast is er een infrastructuurnetwerk dat Schiphol verbindt met de haven van Amsterdam en zijn er in de regio verschillende CO2-afvang- en waterstofprojecten gestart. Het NZKG is daarom een ideale regio om deze innovatie te starten.
4.4 REGIONALE ROADMAPS In de regionale roadmaps wordt er per deelregio
voor een infrastructuur staan. Zo dragen de regionale
Zaanstad, Westpoort en de IJmond gekeken hoe het
roadmaps bij aan het verbinden en versnellen van
huidige fossiele energiegebruik over gaat naar een
duurzame initiatieven en het realiseren van een
duurzaam energiesysteem. Op basis van de individue-
duurzaam en geïntegreerd energiesysteem. Tevens
le verduurzamingsplannen van bedrijven worden
geven de regionale roadmaps input voor de CES (2.0),
geaggregeerde transitieambities van de deelregio’s
de regionale programmering en de investeringsplan-
beschreven in een roadmap, waarin ook de kansen
nen van de netbeheerders.
GREENBIZ IJMOND GreenBiz IJmond informeert, adviseert, ontzorgt en ondersteunt ondernemers in deze regio die hun bedrijf willen verduurzamen maar (nog) niet precies weten hoe. Zo helpt GreenBiz IJmond bij subsidieaanvragen voor zonnepanelen en kunnen bedrijven, als ze groene stroom opwekken, deelnemen aan de Lokale Energie Markt (LEM) die door GreenBiz Energy is opgezet. Daar kunnen bedrijven hun overschot aan groene stroom ‘verhandelen’ via een digitale lokale energiemarkt. Ook andere financiële middelen, zoals een HIRB+- subsidie of een SVM-subsidie voor het MKB, brengt GreenBiz IJmond voor bedrijven binnen handbereik door tijdig een seintje te geven. Daarnaast kunnen bedrijven, die de energierekening omlaag willen brengen, via GreenBiz IJmond tegen een gereduceerd bedrag een energiescan laten uitvoeren, of een afvalscan doen voor hergebruik van bedrijfsafval als nieuwe grondstoffen. GreenBiz IJmond investeert ook in de arbeidsmarkt van de toekomst. In 2018 is aan onderwijs partner Nova College gevraagd om een duurzaamheidsopleiding op te zetten. Zodoende is de mbo4+ opleiding Junior Consultant Duurzaamheid ontstaan. De eerste studenten zijn in augustus 2019 gestart aan deze unieke driejarige opleiding. Leerlingen die dit voorjaar als allround duurzaamheidsspecialist zijn afgestudeerd, zijn in staat om bedrijven te adviseren over alle groene technische vragen.
Meer informatie is te vinden via Home - GreenBiz IJmond: https://greenbizijmond.nl/
60
61
5. SNoordzeekanaalgebied amenwerking in het 5.1 HET BESTUURSPLATFORM NZKG
5.2 HET BESTUURSPLATFORM ENERGIETRANSITIE NZKG
Het Bestuursplatform NZKG is een samenwerkings-
kwartaal van 2022 een nieuwe communicatiestrate-
matig en in een vroeg stadium met elkaar in gesprek.
gie gepresenteerd. Hierin wordt gewerkt aan een
Zo versterken ze elkaar en blijft het gebied in
visie die ervoor moet zorgen dat het NZKG een
ontwikkeling.
heldere en duidelijke positionering krijgt bij de
verband tussen de gemeenten Amsterdam, Beverwijk,
De samenwerking met het Bestuursplatform Energie-
Haarlemmermeer, Heemskerk, Velsen en Zaanstad, het
transitie (BPF ET) NZKG zorgt voor een nog betere en
Rijk, Port of Amsterdam, Zeehaven IJmuiden N.V., Tata
snellere uitvoering van de energietransitie. Het BPF
Steel en de provincie Noord-Holland. De provincie is
ET NZKG wordt vertegenwoordigd door de provincie
voorzitter van dit platform. Het Bestuursplatform
Noord-Holland, gemeenten in het NZKG (Amsterdam,
NZKG is verantwoordelijk voor de uitvoering van de
Zaanstad, Haarlemmermeer, Velsen, Heemskerk en
Het Programmabureau NZKG is het centrale punt
de regio gedaan. Het Programmabureau organiseert
Visie NZKG 2040. Bij de start van de uitvoering heeft
Beverwijk), Port of Amsterdam, Zeehaven IJmuiden
voor beide bestuursplatforms en wordt enerzijds
in het derde kwartaal van dit jaar een jaarcongres
het Bestuursplatform besloten dat zij jaarlijks een
N.V., netbeheerders (TenneT, Liander en Gasunie),
gevormd door het secretariaat en is anderzijds ook
voor alle netwerkpartners, waarop meer wordt
overzicht verstrekt over de voortgang van de
het ministerie van EZK, energieproducent Vattenfall,
het centrale bureau waar regionale vraagstukken,
verteld over de bijdrage aan de ontwikkeling
projecten en de lopende ontwikkelingen. Op deze
Tata Steel, Zaanstad Maakstad en ondernemers
onderzoeken en overige vraagstukken worden
van het gebied.
manier is de Visie NZKG 2040 geen statisch docu-
vereniging ORAM.
gecoördineerd. Daarmee heeft het Programmabureau
ment, maar een koers waarlangs gezamenlijke
belangrijkste doelgroepen.
5.3 HET PROGRAMMABUREAU NZKG
De aanpak en uitvoering van deze visie wordt samen met andere communicatieafdelingen van partners uit
een spilfunctie in de uitvoering van de regionale
integrale besluiten worden genomen en ontwikke