Bijlage.Jaarverslag RMA 2021

JAARVERSLAG 2021

Jaarverslag 2021 RMA Rekenkamer Metropool Amsterdam 14 APRIL 2022

RMA - JAARVERSLAG 2021

Inhoudsopgave 1

Inleiding ..................................................................................................................... 5

1.1 Missie van de rekenkamer ............................................................................................................5 1.2 Indeling en opzet...........................................................................................................................5

2

Beleidsvisie ................................................................................................................ 5

2.1 Inhoud ...........................................................................................................................................5 2.2 Uitvoering .....................................................................................................................................6 2.3 Evaluatie .......................................................................................................................................7

3

Resultaten .................................................................................................................. 7

3.1 Wat is er afgesproken? .................................................................................................................7 3.2 Wat is er gedaan voor Amsterdam, Zaanstad en Weesp?..............................................................9 3.3 Effecten van onderzoek ...............................................................................................................18 3.4 Overige externe producten .........................................................................................................21 3.5 (Nog) niet uitgevoerde of gepubliceerde onderzoeken ................................................................23 3.6 Overige activiteiten .....................................................................................................................25 3.7 Wat heeft het gekost? .................................................................................................................27

4

Paragrafen ............................................................................................................... 30

4.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .................................................................................30 4.2 Financiering .................................................................................................................................31 4.3 Overlegorgaan RMA ....................................................................................................................31 4.4 Bedrijfsvoering ............................................................................................................................32

5

Jaarrekening ............................................................................................................ 37

5.1 Programmarekening....................................................................................................................37 5.2 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ...................................................................38 5.3 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ........................................................................39 5.4 Overzicht van de baten en lasten naar taakvelden .....................................................................45 5.5 Balans..........................................................................................................................................46 5.6 Toelichting op de balans per 31 december 2021..........................................................................46 1

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM

5.7 Niet uit de balans blijkende verplichtingen .................................................................................50 5.8 Gebeurtenissen na balansdatum .................................................................................................51

6

Overige gegevens van de jaarrekening ................................................................... 52

2

RMA - JAARVERSLAG 2021 Voorwoord De gemeenten Amsterdam en Zaanstad hebben sinds 2005 gezamenlijk een rekenkamervoorziening. Vanaf 1 juni 2010 vindt de samenwerking plaats op basis van een gemeenschappelijke regeling. De gemeenschappelijke regeling heeft als naam Rekenkamer Metropool Amsterdam (RMA). In 2020 is ook de gemeente Weesp toegetreden tot de gemeenschappelijke regeling. Op basis van de wet stelt de bestuurder van de gemeenschappelijke regeling zelf de begroting, het jaarverslag en de onderzoeksprogramma’s vast. Vaststelling van de begroting vindt plaats nadat deze voor een zienswijze is voorgelegd aan de gemeenteraden. In de periode 2016-2021 stond het thema 'verantwoorden' centraal. In 2020 werd er vanwege de coronapandemie veel thuisgewerkt. Dat was in 2021 niet veel anders. In de zomerperiode kon er weer meer, maar thuiswerken bleef toch wel de norm. De projecten hebben daar weinig onder te lijden gehad. Er zijn, zoals uit het jaarverslag is te zien, weer veel onderzoeken voor Amsterdam, Zaanstad en Weesp uitgevoerd; voor elk project is een korte beschrijving opgenomen. De rapporten en rekenkamerbrieven staan ook op onze website. Hopelijk wordt 2022 een jaar waarin corona echt naar de achtergrond verdwijnt. Voor sommige collega’s was het toch zwaar en ook de onderlinge sociale contacten op het werk werden gemist.

Er is wel informeel digitaal contact geweest, maar dat blijft toch behelpen. Op een gegeven moment zal daar ook het werk onder gaan lijden. Daarom is het belangrijk om het thuiswerken zo snel mogelijk te vervangen door een hybride vorm van werken, waarbij de voordelen van thuiswerken kunnen worden gecombineerd met de voordelen van het samen werken op kantoor. In dit verslag wordt - naast verantwoording over de uitgevoerde onderzoeken - ook verantwoording afgelegd over de overige uitgevoerde activiteiten en de bedrijfsvoering. In het slothoofdstuk staat de financiële verantwoording over 2021. Uit de jaarrekening blijkt dat 2021 wordt afgesloten met een positief financieel resultaat. Voorgesteld wordt om een deel van dit overschot toe te voegen aan de reserve symposium Waardevol bestuur en het restant toe te voegen aan de algemene reserve. Ook wordt voorgesteld om ten laste van de algemene reserve een bestemmingreserve te vormen voor de zesjaarlijkse afrekening. In 2021 was de heer dr. J.A. de Ridder nog de bestuurder/directeur van de RMA. Vanaf 1 maart 2022 heb ik zijn taak overgenomen. Ik bedank hem voor de prettige overdracht. Amsterdam, 14 april 2022 drs. Annelies Daalder Bestuurder/directeur Rekenkamer Metropool Amsterdam

3

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM Dankwoord van dr. J.A. de Ridder Het jaar 2021 was voor mij als rekenkamer het laatste volledige jaar. Het lijkt mij goed om daarom nog een keer nadrukkelijk de raadsleden te bedanken voor het vertrouwen dat ze in de afgelopen jaren in mij hebben gesteld. Een rekenkamer kan niet goed functioneren als het niet goed ingebed is in de lokale politiek. En dat was in Amsterdam, Zaanstad en het afgelopen jaar in Weesp goed in orde. Dus ook dank daarvoor aan mijn directe gesprekspartners zoals het presidium van de gemeente Amsterdam, het Overlegorgaan RMA, de auditcommissie in Zaanstad en de rekeningencommissie van de gemeente Amsterdam en niet te vergeten de verschillende raadsgriffies. Tot slot rest mij niets dan dank aan mijn team voor alle steun en inzet in de afgelopen jaren en het veel succes toewensen aan mijn opvolgster Annelies Daalder. Ik heb er alle vertrouwen in dat de RMA bij haar in goede handen is. dr. J.A. de Ridder Voormalig bestuurder/directeur Rekenkamer Metropool Amsterdam

4

RMA - JAARVERSLAG 2021

1 Inleiding 1.1 Missie van de rekenkamer De Rekenkamer Metropool Amsterdam (RMA) verricht onderzoek om de gemeenteraden van Amsterdam en Zaanstad te helpen bij hun controlerende taak. Het onderzoek richt zich op doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het gemeentelijk bestuur, het gevoerde beleid en de beleidsuitvoering. Tot 24 maart 2022 vervulde de RMA ook de rekenkamerfunctie voor de gemeente Weesp. Onze rapporten zijn primair bedoeld voor de gemeenteraden van de bij de gemeenschappelijke regeling aangesloten gemeenten. De rapporten zijn openbaar. Door actief de kennis uit te dragen die via het uitgevoerde onderzoek is verkregen, willen we een bijdrage leveren aan goed openbaar bestuur. De publieke functie die we daarmee willen vervullen was voor de periode 2016-2022 in de beleidsvisie (zie hoofdstuk 2) nader uitgewerkt. Voor de komende periode zal een nieuwe beleidsvisie worden opgesteld. We willen zelf ook een doelmatige en doeltreffende organisatie zijn, die open en controleerbaar haar werk verricht. Met dit jaarverslag willen wij daaraan bijdragen.

1.2 Indeling en opzet Bij het opstellen van het jaarverslag zijn de richtlijnen van het Besluit begroting en verantwoording provincie en gemeenten (BBV) in acht genomen. Het jaarverslag begint met een beleidsmatige verantwoording, waarbij ingegaan wordt op de beleidsvisie van 20162022 en de onderzoeken die in 2021 zijn uitgevoerd. Daarna volgen de gebruikelijke paragrafen. De financiële verantwoording over 2021 vindt plaats met behulp van de programmarekening en de balans.

2 Beleidsvisie Voor de periode 2016-2022 hebben we een beleidsvisie ontwikkeld die de leidraad was voor onze activiteiten in deze periode. De beleidsvisie is via onze website in te zien en te downloaden.a

2.1 Inhoud De taak van de rekenkamer is verankerd in de Gemeentewet. Binnen dit kader kunnen we accenten leggen. De ideeën over onze werkzaamheden leggen we neer in beleidsvisies. Voor de periode 2016-2022 was het hoofdthema van onze beleidsvisie ‘Navolgbaar rekenen op de participatiesamenleving’. Daarmee speelden we in op de veranderde

a Ook al onze bestuurlijke en onderzoeksrapporten kunnen worden gedownload op onze website:

www.rekenkamer.amsterdam.nl.

5

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM context bij gemeenten als gevolg van de decentralisaties in het sociaal domein, waarin de gemeenten worden geacht de nieuwe taken uit te voeren volgens het gedachtegoed van de participatiesamenleving. Een gemeente die haar werk wil vormgeven door met partners samen te werken, kan niet alles zelf onder controle hebben. Toch blijft de besteding van publieke middelen vragen om het afleggen van verantwoording. Dit blijkt in de praktijk lastig. Gebrekkige en weinig transparante verantwoording ondergraaft uiteindelijk het draagvlak voor het handelen van de overheid. Voor de beleidsperiode 2016-2022 speelde het begrip ‘verantwoorden’ daarom een belangrijke rol in ons onderzoek. Het ging daarbij om de vraag of de effecten van de besteding van publieke middelen maatschappelijk zichtbaar zijn.

2.2 Uitvoering Bij de jaarlijkse selectie van onderzoeksonderwerpen wogen we mee of deze relevant zijn voor de vijf thema’s die wij onderscheidden met betrekking tot verantwoorden:

• Verantwoorden bij vrijheid: ook ruime beleidskaders vragen om een inzichtelijke • • •

•

verantwoording van de besteding van belastinggeld; Verantwoorden bij samenwerking: geld dat samen met andere overheden en particuliere organisaties wordt besteed, moet ook goed worden verantwoord; Verantwoorden bij inzet burgers: publieke middelen die burgers in het kader van de participatiemaatschappij besteden, moeten passend worden verantwoord; Feitelijk verantwoorden: het verhaal over wat er gebeurt bij overheidsinterventies is belangrijk; maar naast vertellen blijft ook tellen belangrijk: smart-indicatoren zeggen niet alles, maar bieden wel houvast bij het verhaal; Voor de burger verantwoorden: de verantwoordingen van de overheid moeten ook inzichtelijk zijn voor de geïnteresseerde burger.

Daarnaast zijn er een aantal algemene criteria voor de keuze van uit te voeren rekenkameronderzoek, zoals het maatschappelijk en financieel belang van een onderwerp, de risico’s die op een specifiek beleidsterrein worden gelopen en een evenwichtige spreiding over de verschillende beleidsterreinen. We voeren verschillende soorten onderzoek uit. Naast regulier onderzoek (waarin diepgaand een bepaald onderdeel van het gevoerde beleid wordt onderzocht) onderscheiden we:

• uitbrengen van gevraagd of ongevraagd advies aan gemeenteraden, indien we daartoe aanleiding zien; • verzorgen van thematische publicaties of bijeenkomsten, waarbij aandacht wordt besteed aan de rode draad in projecten en geprobeerd wordt algemene lessen te trekken uit uitgevoerd onderzoek.

6

RMA - JAARVERSLAG 2021 De wijze waarop we onderzoeken uitvoeren en communiceren met de buitenwereld zijn uitgewerkt in een intern webbased Handboek RMA.

2.3 Evaluatie In het afgelopen jaar is ook gewerkt aan een evaluatie van de beleidsvisie 2016-2022. Daarin wordt aandacht besteed aan de vraag in hoeverre de doelen die de rekenkamer zichzelf voor deze rekenkamerperiode had gesteld, zijn gerealiseerd. De rapportage daarvan is in maart 2022 afgerond.

3 Resultaten 3.1 Wat is er afgesproken? Jaarlijks stellen we onderzoeksprogramma’s vast voor de aangesloten gemeenten. Hierin staan de nieuwe onderzoeken die zijn geprogrammeerd. Ook worden de onderzoeken vermeld uit vorige onderzoeksprogramma’s die nog afgerond moeten worden. Voor het jaar 2021 is een onderzoeksprogramma opgesteld voor Amsterdam en voor Zaanstad. Voor Weesp is geen separaat onderzoeksprogramma opgesteld. Maar eind 2020 is met de gemeente Weesp gesproken over mogelijke projecten die we voor deze gemeente zullen uitvoeren.b

Tabel 3.1 - Overzicht van projecten opgenomen in de onderzoeksprogramma's 2021 van Amsterdam, Zaanstad en Weesp Onderzoeksprogramma

Projecten

Amsterdam 2021

Voorgenomen nieuwe onderzoeken

• Navolgbaarheid uitvoering coalitieakkoord • Verdieping naar concrete uitvoering coalitieakkoord aan de hand van negen thema's: a. Klimaatwet, energietransitie en Amsterdam aardgasvrij b. Betaalbaar wonen voor lage en middeninkomens c. Democratisering d. Openbare ruimte, mobiliteit en water e. Zorg, Wmo en jeugdhulp f. Voorschool, primair en secundair onderwijs

b Vanaf 2020 is de RMA ook rekenkamer van de gemeente Weesp. Er is echter voor 2021 geen

expliciet onderzoeksprogramma vastgesteld. In de loop van 2020 is er met de raad van Weesp gesproken over mogelijke projecten. Op basis daarvan is er in 2020 al begonnen met het onderzoek Meldingen openbare ruimte en zijn er in 2021 ook nog een aantal projecten uitgevoerd. Voor 2022 zijn geen onderzoeken gepland vanwege de bestuurlijke fusie van gemeente Weesp met de gemeente Amsterdam per 24 maart 2022.

7

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM

Onderzoeksprogramma

Projecten

• • • •

g. Haven, circulaire economie en afval h. Schuldhulpverlening en armoede i. Werk en inkomen Jeugdhulp deelproject 2: de doeltreffendheid van de jeugdhulp Gemeentelijke rioolwatertaken 2: de uitvoering van de rioolwatertaken Openbaar maken van overheidsinformatie (hiervoor: Uitvoering van de Wob) Monitoring financiën

Mogelijke nieuwe verkenningenc Opvolgingsonderzoekend Afronding eerder toegezegde en al gestarte onderzoeken

• • • • Zaanstad 2021

Dienstverlening aan kwetsbare groepen Publieksonderzoek: Groen in de stad Meldingen openbare ruimte Gemeentelijke rioolwatertaken 1: de inrichting van de rioolwatertaken

Voorgenomen nieuwe onderzoeken

• Uitvoering Coalitieakkoord ambities duurzaamheid • Wob-verzoeken • Monitoring financiën Overige activiteiten

• Voorbereiding publieksonderzoek 2022

c In het onderzoeksprogramma zijn geen specifieke verkenningen opgenomen. De reden hiervoor is

dat te verwachten was dat het verdiepende onderzoek naar de concrete uitvoering van ambities uit het coalitieakkoord ook uiteenlopende inzichten in diverse beleidsvelden op zou leveren. Als deze inzichten daar aanleiding toe geven, dan kunnen we, net als bij verkenningen, besluiten daar op een later tijdstip nader onderzoek naar te doen. Los van deze werkwijze voor 2021 ten aanzien van verkenningen in het algemeen, overwogen we om ons in 2021 te verdiepen in (ethische) risico’s die kunnen ontstaan als er door de gemeente gebruik wordt gemaakt van voorspellende en voorschrijvende algoritmes. d We voeren tegenwoordig geen opvolgingsonderzoeken meer uit waarmee we na een paar jaar nagaan of aanbevelingen uit een eerder onderzoek zijn uitgevoerd. De afspraak is dat het college deze uitvoering zelf bewaakt en hierover rapporteert. We zullen ons dan ook beperken tot af en toe een controle van de rapportages van het college.

8

RMA - JAARVERSLAG 2021

Onderzoeksprogramma

Projecten Afronding lopende zaken

• Social return on investment • Meldingen openbare ruimte Naast de genoemde projecten in tabel 3.1 werd in 2021 capaciteit gereserveerd voor de volgende activiteiten:

• Het bijdragen aan het publieke debat, door het tussentijds informeren en

• • • • •

adviseren van de gemeenteraad op basis van eerder uitgevoerd onderzoek, verkenningen, lopend onderzoek of monitoractiviteiten als de actualiteit daartoe aanleiding geeft; Eventuele verzoekonderzoeken; Het monitoren van politiek en bestuurlijk belangrijke onderwerpen; Voorbereiding symposium 2022; Regulier doorlopend toezicht op Auditdienst ACAM; Voorbereidende werkzaamheden voor het ontwikkelen van onderzoeksprogramma’s 2022.e

In paragraaf 3.2 hebben we over de verschillende uitgebrachte rapporten en producten korte beschrijvingen opgenomen. Paragraaf 3.3 geeft een beeld van de doorwerking van de onderzoeken die door de raad of raadscommissies zijn besproken. In paragraaf 3.4 wordt een toelichting gegeven op de overige externe producten die we voor de gemeenten hebben uitgebracht. In paragraaf 3.5 zijn de overige voorgenomen onderzoeken, die (nog) niet tot een publicatie hebben geleid, toegelicht.

3.2 Wat is er gedaan voor Amsterdam, Zaanstad en Weesp? In deze paragraaf zijn de onderzoeken beschreven die we voor behandeling aan de gemeenteraad hebben aangeboden of door een raadscommissie zijn besproken. In paragraaf 3.3 is - via scores - inzicht gegeven in de bestuurlijke behandeling door de raadscommissies en de gemeenteraden.

e Vanwege de wisseling van bestuurder is, in afwijking van voorgaande jaren, ervoor gekozen om

(nog) geen onderzoeksprogramma’s Amsterdam en Zaanstad voor 2022 op te stellen. Door de bestuurlijke fusie van Weesp met Amsterdam wordt voor Weesp geen onderzoeksprogramma meer opgesteld.

9

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM

3.2.1

Amsterdam

In deze paragraaf beschrijven we onderzoeken voor Amsterdam waaraan wij in 2021 hebben gewerkt en waarvan de publicatie in 2021 heeft plaatsgevonden.

Ambities Coalitieakkoord 2018-2022

In 2021 voerden wij een onderzoek uit naar het Coalitieakkoord 2018-2022. Een nieuwe lente en een nieuw geluid. Aan het huidige college ligt een inhoudelijk akkoord van de vier coalitiepartijen ten grondslag: het coalitieakkoord. In dit coalitieakkoord hebben de coalitiepartijen opgeschreven welke ambities zij nastreven bij hun samenwerking in het college. Met dit onderzoek wilden we nagaan hoe het nu staat met de ambities uit het coalitieakkoord. Dit onderzoek bestaat uit twee delen: Ambities Coalitieakkoord 2018-2022: navolgbaarheid (één deelonderzoek) en Ambities Coalitieakkoord 2018-2022: uitvoering (negen deelonderzoeken). De uitkomsten van beide delen zijn in 2022 gebruikt voor het bestuurlijke rapport waarin we onze overkoepelende conclusies hebben getrokken en aanbevelingen hebben gedaan. Deel 1: Navolgbaarheid Gepubliceerd: 22 september 2021 In dit eerste deel richtten we ons op het beoordelen van de beschikbare informatie over de realisatie van de ambities uit het coalitieakkoord. Is het navolgbaar wat er nu van de ambities terecht is gekomen? De uitvoering van het coalitieakkoord blijkt onvoldoende navolgbaar. Een integraal en helder inzicht (op hoofdlijnen) in de stand van zaken bij de uitvoering van het coalitieakkoord ontbreekt. Ook de reguliere planning en control-documenten zoals de begroting en de jaarrekening bieden geen bruikbaar inzicht.

Deel 2: Uitvoering In dit tweede deel richtten we ons op het beoordelen van wat er daadwerkelijk is gebeurd met de ambities uit het coalitieakkoord. We hebben voor dit deel negen thema’s geselecteerd. Van ieder thema hebben we de uitvoering van ambities onderzocht.

10

RMA - JAARVERSLAG 2021 Thema 1: Democratisering Gepubliceerd: 22 september 2021 Het uitvoering geven aan democratisering wordt door de ambtelijke organisatie gekenschetst als een complexe zoektocht waarin een balans moest worden gezocht tussen de participatieve en de representatieve democratie. Dit leidde ertoe dat gaandeweg ambities en maatregelen veranderden of dat nieuwe ontwikkelingen, zoals rondom het referendum, zijn ingezet die niet voorkwamen in de ambities van het coalitieakkoord. De realisatie van de ambities is grotendeels op weg. Van alle ambities vindt de ambtelijke organisatie dat het beschikbaar stellen van buurtbudgetten, de stadsdeelfondsen en het participatiebeleid het meest bijdragen aan democratisering. Het samen met bewoners of andere belanghebbenden vormgeven van beleid en processen komt echter moeilijk van de grond. Thema 2: Openbare ruimte, mobiliteit en water Gepubliceerd: 30 september 2021 Alle ambities van dit thema gaan over de leefbaarheid van de stad. Hierbij moet de gemeente een balans zien te vinden waarin bewoners en ondernemers centraal staan en bezoekers welkom blijven in Amsterdam. Deze mengeling van belangen zorgt voor complexiteit. De focus van de ambities ligt op het terugdringen van overlast van drukte en afval, reclame en bedrijfsmatig pretvervoer. De realisatie van de ambities is grotendeels op weg, maar soms is er meer focus nodig.

Tot slot blijkt de effectiviteit van de genomen maatregelen vaak onbekend door een gebrek aan monitoring. Thema 3: Haven, circulaire economie en afval Gepubliceerd: 10 november 2021 Vrijwel alle ambities van dit thema zijn gericht op of bevatten aspecten van duurzaamheid. De haven wordt als een belangrijke partner gezien in het realiseren van de ambitieuze duurzaamheidsdoelen. Veel van de ambities van dit thema kunnen niet binnen één coalitieperiode gerealiseerd worden en vergen een lange adem. Hoewel het merendeel van de maatregelen overwegend passend en dekkend is om uitvoering te geven aan de ambities, zijn concrete acties vaak maar beperkt. Opvallend is de ambitie om fossiele activiteiten te vervangen, waaronder steenkool. Deze ambitie wordt in onvoldoende mate geadresseerd en blijft in uitvoering ook achter. Thema 4: Klimaat, energietransitie en Amsterdam aardgasvrij Gepubliceerd: 10 november 2021 Amsterdam wil de groene koploper van Nederland en Europa worden. Met het coalitieakkoord is duurzaamheid nadrukkelijker dan in voorgaande coalitieperioden een speerpunt. De overkoepelende ambitie is bijna (95%) klimaatneutraal in 2050 en aardgasvrij in 2040. De ambities horende bij dit thema zijn ambitieus met een lange horizon en afhankelijkheid van partners voor de realisatie.

In de huidige bestuursperiode zijn veel concrete stappen ondernomen (momenteel voornamelijk op strategisch niveau).

11

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM Desondanks is de bijdrage aan de realisatie van de ambities nog beperkt. Zonder extra maatregelen, middelen en bevoegdheden is het niet mogelijk om een (bijna) klimaatneutrale en aardgasvrije stad te zijn binnen het gestelde tijdspad. Thema 5: Voorschool, primair en secundair onderwijs Gepubliceerd: 17 november 2021 De ambities raken het onderwijsveld in de breedte en betreffen het lerarentekort, segregatie en internationalisering tot aan onderwijshuisvesting. De nadruk ligt op een eigen accent: kansengelijkheid voorop. De gemeente heeft overzicht gecreëerd over het onderwijsbeleid en de meeste ambities zijn goed tot uitvoering gebracht. We vinden het positief dat de monitoring en evaluatie in de aanpakken veelal zijn uitgewerkt en uitgevoerd en de raad met regelmaat is geïnformeerd over de plannen en de voortgang. Thema 6: Werk en inkomen Gepubliceerd: 17 november 2021 Zeker zeven van de elf ambities zetten de koers van het vorige stadsbestuur voort. Wel legt het bestuur eigen accenten. Dit zijn de nadruk op werk als basis voor bestaanszekerheid (in plaats van meedoen en participatie) en het centraal stellen van vertrouwen (in plaats van wantrouwen en controledwang). Er zijn bij iets meer dan de helft van de ambities duidelijk concrete stappen gezet.

Bij de ambities waar de concrete stappen beperkt zijn, komt dat doordat elementen niet zijn uitgewerkt, ingezet beleid niet is bestendigd of resultaten achterblijven. Tot slot lijkt een systematisch overzicht over en inzicht in de uitvoering van ambities te ontbreken. Thema 7: Betaalbaar wonen voor lage en middeninkomens Gepubliceerd: 9 december 2021 Bij veel ambities zijn concrete stappen gezet. Er is gebouwd, gelobbyd bij het Rijk en er zijn afspraken gemaakt met woningbouwcorporaties en belangenorganisaties. Wel blijven de resultaten in het gehele middensegment erg achter bij wat was beoogd, ondanks dat er met passende en dekkende maatregelen concrete of beperkte concrete stappen zijn gezet. Voor de uitvoering van veel ambities is de gemeente afhankelijk van derden, en dit bemoeilijkt de uitvoering van ambities soms. Thema 8: Zorg, Wmo en jeugdhulp Gepubliceerd: 9 december 2021 Het merendeel van de ambities is een voortzetting van de koers van het vorige stadsbestuur. De context van het beleidsveld zorg en jeugd is in de huidige bestuursperiode weerbarstig gebleken. Hierdoor moest één ambitie anders worden ingevuld dan oorspronkelijk beoogd en was doelbereik niet altijd eenvoudig. Desondanks zien we bij acht van de veertien ambities duidelijke concrete stappen. Bij zes van de ambities ontbreken deze of is onduidelijk wat er echt is bereikt.

Tot slot merken we op dat we geen vaste systematiek zien voor het uitwerken, uitvoeren en monitoren van de ambities.

12

RMA - JAARVERSLAG 2021 Thema 9: Schuldhulpverlening en armoede Gepubliceerd: 15 december 2021 We concluderen dat de ambities vooral bestaand beleid voortzetten. De twee ambities die per raadsamendement zijn toegevoegd, zijn gericht op educatie over en het ondersteunen van initiatieven rondom schulden. Het overgrote deel van de ambities is verwerkt in een beleidsagenda. De nadruk daarin ligt op het continueren van bestaand beleid en vernieuwing gericht op preventie en perspectief. Bij zes van de elf ambities zijn concrete stappen gezet. Bij vijf ambities, waaronder de twee geamendeerde, zijn beperkte concrete stappen gezet. Door de coronacrisis is de ambitie om de doelgroep van armoedevoorzieningen te verruimen, uitgesteld. Deze verruiming is grondig voorbereid, maar zal deze collegeperiode niet meer worden uitgevoerd. Tegelijkertijd heeft de coronacrisis gezorgd voor extra investeringen en het (tijdelijk) verder terugdringen van huisuitzettingen.

Bestuurlijk rapport - Navolgbaarheid en uitvoering ambities (deel 1 en 2) Gepubliceerd: 28 januari 2022 In het bestuurlijke rapport hebben we onze overkoepelende conclusies en aanbevelingen uiteengezet van de tien deelonderzoeken naar de navolgbaarheid en uitvoering van ambities uit het coalitieakkoord. We constateren dat een integraal overzicht ontbreekt van wat er van de ambities uit het coalitieakkoord terecht is gekomen. Daarmee is de uitvoering van ambities niet goed navolgbaar. Bij de aanvang van de collegeperiode zijn er door het college wel pogingen ondernomen om de realisatie van ambities inzichtelijk te maken, maar hier is geen verdere invulling aan gegeven. De ambtelijke organisatie meldde ons bij het onderzoek dat de gemeenteraad er ook geen opdracht voor heeft gegeven en het college er verder niet op heeft aangedrongen. Het ontbreken van een integraal overzicht betekent niet dat er met het coalitieakkoord in de uitvoering weinig is gedaan. Ons onderzoek laat echter een wisselend beeld zien over de manier waarop uitvoering is gegeven aan de onderzochte ambities. Het lijkt inhoudelijk vaak wel passend (bij ongeveer 90% van de ambities), maar belangrijke elementen uit ambities blijven onderbelicht (ongeveer 25%).

Hoewel de uitvoering serieus lijkt te zijn opgepakt, zijn er regelmatig kanttekeningen te zetten bij de concrete stappen die zijn gezet en lijken behaalde resultaten soms anders uit te pakken dan bedoeld. Of dat erg is, is vooral een politiek oordeel. Maar om zich een oordeel te kunnen vormen, is overzicht voor de gemeenteraad wel essentieel en dat ontbreekt nu. We deden zeven aanbevelingen waarvan één gericht aan de gemeenteraad zelf om meer grip te krijgen op de uitvoering van het coalitieakkoord. De overige zes aanbevelingen zijn gericht op wat het college moet doen: zorgdragen voor een ordentelijke uitvoering van het coalitieakkoord en het verstrekken van heldere informatie daarover aan gemeenteraad en Amsterdammers. In het bijzonder wezen we op het democratisch tekort dat ontstaat als deze verantwoording tekortschiet.

13

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM Het college erkende dat verbeteringen noodzakelijk zijn in de wijze waarop een coalitieakkoord wordt vertaald naar beleid en uitvoering en hoe daar inzichtelijk en proportioneel verantwoording over kan worden afgelegd. Het college ging echter niet specifiek in op de aanbevelingen en laat het aan een nieuw college en de nieuwe raad om hier later invulling aan te geven. Hoewel verbeteringen nu al mogelijk zijn en ook noodzakelijk zijn voor de komende raad, de vorming van een nieuw college en het opstellen van een nieuw coalitieakkoord, worden deze daardoor op de lange baan geschoven. We vinden dit jammer en zijn hierop in ons nawoord nader ingegaan.

Gemeentelijke rioolwatertaken 1: inrichting Gepubliceerd op: 15 april 2021

Het riool heeft een belangrijke rol in onze samenleving. De gemeente Amsterdam is verantwoordelijk voor een goede werking van het riool en laat de uitvoering en het beheer ervan over aan Waternet. In dit eerste deelonderzoek naar de gemeentelijke rioolwatertaken onderzochten we de inrichting en aansturing van de gemeentelijke rioolwatertaken. Op hoofdlijnen werkt de huidige inrichting naar behoren. Over het ontwerp is goed nagedacht. En de gemeente, AGV en Waternet zijn tevreden. We vinden wel dat de inrichting heroverwogen moet worden. Deze is sinds de oprichting in 1997 vrijwel niet veranderd. Door het succes van de samenwerking zijn belangrijke punten uit het oog verloren. Er zijn geen evaluaties, heroverwegingen en herijkingen geweest. Hierdoor is de toekomstbestendigheid van de inrichting in gevaar gekomen. Dit resulteert in incidenten en problemen. Ook is er sprake van een gebrek aan professioneel-kritische houding van het stichtingsbestuur naar de directie toe.

14

RMA - JAARVERSLAG 2021

Dienstverlening aan kwetsbare groepen – Een onderzoek naar ondersteuning tijdens de eerste coronalockdown Gepubliceerd op: 2 juni 2021

In Dienstverlening aan kwetsbare groepen onderzochten we de wijze waarop de gemeente Amsterdam met de coronacrisis is omgegaan. Hierbij legden we de focus op de ondersteuning aan twee kwetsbare groepen tijdens de lockdownsituatie: de algemene voorzieningen voor dak- en thuislozen en preventieve diensten voor mensen met geldproblemen. Wat heeft de gemeente aangepast in de ondersteuning en hoe kwam ze tot die aanpassingen? We concluderen dat de gemeente grotendeels adequaat heeft gereageerd op de lockdownsituatie. De gemeente heeft de dienstverlening aangepast en ze heeft nieuwe diensten ingericht. Hierdoor kon de gemeente de dienstverlening grotendeels continueren tijdens de eerste lockdown. De kanttekening die we maken is dat de gemeente niet altijd zorgvuldig was. Bijvoorbeeld doordat kaders voor besluitvorming niet altijd helder waren en soms een ingeslagen weg te lang gecontinueerd werd terwijl duidelijk was dat bepaalde diensten of (doel)groepen een andere aanpak nodig hadden.

Afhandeling meldingen openbare ruimte in Amsterdam Gepubliceerd op: 2 juni 2021

Amsterdammers melden steeds vaker als zij iets zien wat gemaakt of opgeruimd moet worden. Zoals een losse stoeptegel of een volle prullenbak. Het college wil dat burgers snel en altijd een melding kunnen doen. Dus ook ’s avonds en in het weekend. De gemeente wil vervolgens ook alle meldingen snel afhandelen. Daarbij wil ze de melder goed op de hoogte houden van de afhandeling. In Afhandeling

15

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM meldingen openbare ruimte in Amsterdam gingen we na of de afhandeling doeltreffend is. Wij concluderen dat de afhandeling gedeeltelijk doeltreffend is. Meldingen kunnen 24/7 worden gedaan en het meldingsformulier is versimpeld. De communicatie met de melder is verbeterd en de klanttevredenheid stijgt. Maar een ander deel van de doelen is niet bereikt. Een aanzienlijk deel van de (urgente) meldingen wordt niet binnen de toegezegde termijn afgehandeld. Meldingen met de status ‘afgehandeld’ zijn niet altijd resultaatgericht opgelost, en het college slaagt er maar beperkt in om terugkerende problemen, bijvoorbeeld afval naast de container, structureel op te lossen.

Groen in de stad (publieksonderzoek 2020) Gepubliceerd op: 29 september 2021

Het groen in Amsterdam is voor veel Amsterdammers van grote waarde. Ook het college van burgemeester en wethouders onderkent het belang van groen in de stad en heeft de ambitie uitgesproken in het Coalitieakkoord (2018) om de openbare ruimte in de stad groen en gezond te houden. Met dit onderzoek wilden we in beeld brengen of er in Amsterdam voldoende, goed en bruikbaar groen is. Daarnaast bekeken we hoezeer kan worden gevolgd in welke mate het college haar ambities (in de toekomst) realiseert. Groen in de stad was het publieksonderzoek van 2020. Het is niet goed mogelijk om te beoordelen of er in Amsterdam voldoende, goed en bruikbaar groen is. Hoewel het college veel ambities heeft ten aanzien van groen, is het beleid nog in ontwikkeling en ontbreken daardoor heldere normen. Dat is problematisch, omdat de stad ook moet groeien zonder dat het groen in het geding komt. Zonder goede normen kan bijvoorbeeld niet bewaakt worden of ruimtelijke ontwikkelingen niet te veel ten koste gaan van het groen.

3.2.2

Zaanstad

Voor Zaanstad zijn de volgende onderzoeken uitgevoerd.

16

RMA - JAARVERSLAG 2021

Meldingen openbare ruimte in Zaanstad Gepubliceerd op: 22 april 2021

Inwoners kunnen het melden als zij op straat of in een park iets zien wat gemaakt of opgeruimd moet worden. Een losse stoeptegel, bijvoorbeeld. Of een volle prullenbak. Alle meldingen over de openbare ruimte komen binnen bij de gemeente. De gemeente moet de binnengekomen meldingen afhandelen en over deze afhandeling communiceren met de melder. Hoe doet de gemeente Zaanstad dit? In Meldingen openbare ruimte in Zaanstad onderzochten we hoe het college van B en W de meldingen van de openbare ruimte afhandelt. Meldingen openbare ruimte die de gemeente Zaanstad ontvangt, gaan meestal over kapotte lantaarnpalen en rondslingerend afval. Het college in Zaanstad wil dat 95% van reguliere meldingen openbare ruimte binnen dertig dagen wordt afgehandeld (spoedmeldingen binnen twee dagen) en dat 65% van de melders tevreden is over de afhandeling. Daarnaast streeft het college naar een gebruiksvriendelijk meldproces en het actief informeren van melders over de afhandeling van hun melding. Het college heeft deze ambities nog niet bereikt. De kwaliteit van de informatievoorziening, zowel intern als richting de raad, schiet tekort.

Social return on investment Gepubliceerd op: 28 oktober 2021

Social return betekent dat gemeenten bij een inkoopopdracht als voorwaarde stellen dat opdrachtnemers ook bijdragen aan sociale doelstellingen. Het gaat dan meestal om het vergroten van de participatie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Bijvoorbeeld door het creëren van werk- of stageplekken. In Social return on investment onderzochten we hoe de gemeente Zaanstad social return

17

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM toepast: hoe heeft de gemeente Zaanstad SROI in de organisatie een plek gegeven en leidt dat tot het benutten van de kansen die social return kunnen bieden? Welke concrete resultaten worden ermee behaald en leidt dat tot het realiseren van de doelen van de gemeente? De afgelopen jaren heeft de gemeente Zaanstad stappen gezet om social return on investment (SROI) beter toe te passen. Zo is de SROI-desk opgericht en is er een nieuwe werkwijze ontwikkeld. Maar we signaleren nog de nodige knel- en ontwikkelpunten. Waaronder het ontbreken van concrete doelstellingen, gebreken in de registratie en de beperkte rapportage over de aanpak. De ambtelijke organisatie herkent deze punten grotendeels. Wij hebben echter de indruk dat deze, mede vanwege de beperkte ambtelijke capaciteit, niet voortvarend worden opgepakt.

3.2.3

Weesp

Voor Weesp is het volgende onderzoek uitgevoerd.

Afhandeling meldingen openbare ruimte in Weesp Gepubliceerd op: 22 juni 2021

In Afhandeling van meldingen openbare ruimte in Weesp onderzochten we hoe doeltreffend de gemeente Weesp de binnengekomen meldingen openbare ruimte afhandelt. Wij concluderen dat de afhandeling van deze meldingen na de ambtelijke fusie met Amsterdam is verbeterd. Maar de doeltreffende en doelmatige afhandeling blijft aandacht vragen. Met de overstap op het Amsterdamse meldingssysteem kunnen meldingen eenvoudig worden gedaan. De melder wordt geïnformeerd over de afhandeling en gevraagd naar de klanttevredenheid. Ook de interne monitoringsinformatie over de afhandeling is verbeterd. Het college heeft naar eigen zeggen twee ambitieuze doelstellingen gesteld. Beide zijn niet gehaald. Melders zijn namelijk minder tevreden (52 procent) dan het college zou willen (70 procent). En meldingen worden minder vaak binnen de daarvoor gestelde termijn afgehandeld (59 procent) dan beoogd (90 procent).

3.3 Effecten van onderzoek Alle rekenkamerrapporten monden uit in aanbevelingen. De bedoeling is dat onderzoek bijdraagt aan een verbetering van het openbaar bestuur, direct doordat aanbevelingen

18

RMA - JAARVERSLAG 2021 worden overgenomen en geïmplementeerd en indirect doordat de rapporten bijdragen aan het publieke debat. Die beoogde effecten worden in rekenkamertermen ‘doorwerking’ genoemd. Tabel 3.2 geeft een beeld van die doorwerking.

Tabel 3.2 - Doorwerking van de in paragraaf 3.2 vermelde rapporten en rekenkamerbrieven Amsterdam

Doorwerking (*) A

B

C

D

extra

Gemeentelijke rioolwatertaken 1: Inrichting

+

-

++

+

1)

Dienstverlening aan kwetsbare groepen

+

-

+

-

2)

Afhandeling meldingen openbare ruimte in

+

-

+

+

3)

Groen in de stad (publieksonderzoek 2020)

++

-

+

++

Ambities coalitieakkoordf

nnb

nnb

nnb

++

Meldingen openbare ruimte in Zaanstad

++

+

+

±

Social return on investment

++

-

++

-

4)

+

-

+

±

5)

Amsterdam

Zaanstad

Weesp Afhandeling meldingen openbare ruimte in Weesp (*) Legenda A. Behandeling raadscommissie(s) (in Zaanstad behandeling in Zaanstad Beraad) B. Behandeling gemeenteraad C.

(Expliciete) raadssteun voor aanbevelingen/aandachtspunten

D. Externe publiciteit ++ = uitgebreid; + = normaal; ± = beperkt; - = niet; n.v.t. = niet van toepassing nnb = ten tijde van het opstellen van het jaarverslag nog niet bekend.

f De deelpublicaties zijn ter kennisname aangeboden aan de gemeenteraad van Amsterdam. Voor

een verdere toelichting op het onderzoek zie paragraaf 3.2.1. Het bestuurlijk rapport zal voor behandeling in de nieuwe raad worden aangeboden.

19

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM 1) Aanbevelingen hebben een prominente plek gekregen in de bestuursopdracht die direct is opgepakt. 2) De gemeente besteedde zelf aandacht aan ons rapport in de nieuwsbrief Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening #46 van 30 juni 2021 en uitgebreider op de website. 3) In een interactieve kaart hebben we gegevens openbaar gemaakt over het aantal binnengekomen meldingen in 2020 per gebied en per categorie. Daarnaast zijn er informeel na afloop nog vragen gesteld over het onderzoek, onder andere over de meldingsbereidheid. 4) Op de website van PIANOo Expertisecentrum Aanbesteden is aandacht besteed aan ons rapport. 5) Er is door ons een technische sessie georganiseerd. Gewijzigde systematiek toetsing opvolging aanbevelingen Er is sprake van doorwerking wanneer de aanbevelingen worden overgenomen en uiteindelijk resulteren in nieuw dan wel aangepast beleid.g Het kan overigens soms wel even duren voordat de aanbevelingen worden geïmplementeerd. Tot en met 2019 voerden we daarom periodiek opvolgingsonderzoeken uit om vast te stellen of toezeggingen van het college om de aanbevelingen op te volgen, ook zijn nagekomen. Eind 2019 hebben we het college van Amsterdam gevraagd om de opvolging van de toezeggingen voortaan zelf te monitoren. We kunnen dan volstaan met het steekproefsgewijs toetsen van een jaarlijkse voortgangsrapportage.

Dit maakt het voor alle betrokkenen (ambtelijke organisatie, college, raad en rekenkamer) mogelijk meer continu een vinger aan de pols te houden. Hierdoor kan ook beter worden ingespeeld op het volgen van aanbevelingen waarvan opvolging snel moet plaatsvinden. Wij verwachten dat de nieuwe werkwijze meer doelmatig is voor zowel de ambtelijke organisatie als voor ons. Tot juni 2020 gingen we ervan uit dat het college in de bestuurlijke reactie redelijk nauwkeurig zou aangeven hoe opvolging wordt gegeven aan onze aanbevelingen. In de praktijk blijkt in de bestuurlijke reactie zo’n concreet plan van aanpak vaak te ontbreken. Het college heeft meestal meer tijd nodig om tot een gedegen plan te kunnen komen. Na afstemming met de gemeentesecretaris hebben we besloten het college langer tijd te geven (maximaal een half jaar) om zo’n plan op te stellen. In de bestuurlijke reactie kan het college dan volstaan met het aangeven van de intenties. Het college zal dit plan afzonderlijk aan de raad aanbieden en jaarlijks aan de raad rapporteren over de stand van

g In het kader van de dualisering van het gemeentebestuur heeft ook het ministerie van BZK de

effecten van rekenkamer(-commissie)s onderzocht. Uit deze evaluatie bleek dat de raden, de colleges en de ambtelijke organisaties bij de beleidsontwikkeling rekening houden met wat er in zijn algemeenheid geleerd kan worden van rekenkamerrapporten en dat er meer oog is voor de doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid. Bron: Eindrapport Evaluatie van de provinciale en gemeentelijke rekenkamers, 11 mei 2011.

20

RMA - JAARVERSLAG 2021 zaken totdat de aanbevelingen conform het plan van aanpak zijn uitgevoerd. De rapportages kunnen voor ons aanleiding zijn om een nieuw onderzoek te starten. In Zaanstad is in augustus 2021 een vergelijkbare systematiek afgesproken, die voor het eerst is toegepast bij het onderzoek Meldingen openbare ruimte in Zaanstad.h

3.4 Overige externe producten Naast de rapporten die ter behandeling aan de raad zijn aangeboden dan wel door de raad op eigen initiatief zijn behandeld (zie paragrafen 3.2), hebben we nog meer producten gepubliceerd. Deze producten hangen samen met reeds uitgevoerd onderzoek of nog uit te voeren onderzoek. Veelal zijn de producten ook ter informatie aangeboden aan de gemeenteraden en de betrokken raadscommissies in Amsterdam en Weesp, en het Zaanstad Beraad in Zaanstad.

3.4.1

Amsterdam Rekenkamerbrief: Wta-beoordelingsonderzoek Gepubliceerd op: 3 mei 2021

In de Gemeentewet is geregeld dat het doorlopend toezicht op gemeentelijke accountantsorganisaties moet worden uitgevoerd door de rekenkamer van de betreffende gemeente. De Rekenkamer Amsterdam houdt daarom toezicht op de Auditdienst ACAM. Bij het toezicht wordt getoetst aan de eisen die zijn opgenomen in de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta). Via het AFM-monitorformulier volgen we jaarlijks systematisch de ontwikkelingen bij ACAM.i Daarnaast dient minimaal eens per zes jaar een review plaats te vinden waarbij ook onderdelen van de controledossiers meer diepgaand worden onderzocht. In overleg met de rekeningencommissie is afgesproken dat wij dergelijke Wtabeoordelingsonderzoeken vierjaarlijks uitvoeren.

h In Zaanstad was het onderzoek Meldingen openbare ruimte in Zaanstad niet voorzien van een

toezegging van het college om een plan van aanpak op te stellen. In het Zaanstad Beraad ging de discussie erover of de rekenkamer wel rekening hield met het beschikbare budget om de aanbevelingen op te volgen. i Het AFM-monitoringsformulier wordt jaarlijks geactualiseerd door de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Deze gebruikt het formulier om private accountantskantoren te monitoren.

21

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM Op 3 mei 2021 hebben we het presidium en de rekeningencommissie geïnformeerd over het toezicht op de gemeentelijke auditdienst ACAM. Daarin gaan we in op de vraag of de gemeentelijke accountantsdienst ACAM bevoegd is om ook andere wettelijke controles uit te voeren dan de controle van de gemeentelijke jaarrekening en dus het aantal wettelijke controleopdrachten (in de toekomst) kan uitbreiden. Deze brief heeft geleid tot gesprekken met de Autoriteit Financiële Toezicht (AFM). En daarnaast buigen het ministerie van Financiën en het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) zich over deze vraag. Op 18 februari 2022 hebben we de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken. Wij geven daarbij aan dat wij het wettelijk toezicht op de ACAM blijven uitvoeren, voor zover dit betrekking heeft op de wettelijke controles van de gemeentelijke jaarrekeningen van de gemeenten Amsterdam en Weesp. Op andere wettelijke controles, zoals de controle van de jaarrekening van het waterschap, houdt een rekenkamer geen toezicht. De AFM doet dit ook niet.

Brief in het kader van Monitoring financiën Gepubliceerd op: 27 mei en 2 juni 2021

In 2017 is het onderzoek Zicht op de financiële positie gepubliceerd. In 2020 hebben we een update van het onderzoek uitgevoerd, mede om na te gaan hoe de gemeente met de gevolgen van de coronacrisis kon omgaan. De intentie is om de financiële positie van de gemeente periodiek te blijven monitoren. Dit heeft voor Amsterdam in 2021 geleid tot twee brieven. In mei 2021 is een brief aan de rekeningencommissie gestuurd met zaken die ons opvielen bij het Jaarverslag 2020 van de gemeente Amsterdam. In de brief van juni 2021 worden adviezen aan de gemeenteraad gegeven met betrekking tot de behandeling van het nieuwe stelsel van investeringen.

3.4.2

Zaanstad Brief: Onderzoeken naar geheimhouding Gepubliceerd op: 1 februari 2021

Naar aanleiding van ons onderzoek naar geheimhouding in Amsterdam schreven wij de gemeenteraad van Zaanstad een brief (februari 2021). Deze brief bevat 23 voorbeeldvragen die raadsleden zichzelf kunnen stellen rondom vijf thema’s van geheimhouding:

22

RMA - JAARVERSLAG 2021 1. 2. 3. 4. 5.

De openheid van besloten vergaderingen; Het zelf opleggen van geheimhouding; Het bekrachtigen van geheimhouding; Het opheffen van geheimhouding; Een adequate ondersteuning.

In die brief boden wij de raad aan om een sessie rondom het thema geheimhouding te organiseren. Daarnaast hebben wij de raadsgriffie en de burgemeester in februari 2021 naar aanleiding van een vraag geïnformeerd over de wettelijke (on)mogelijkheden om documenten waarop geheimhouding rust, te delen met fractie-assistenten. De burgemeester heeft ons rapport en de aanvullende informatie gebruikt om een notitie voor de leden van de gemeenteraad op te stellen (Geheimhouding fractie-assistenten, 9 april 2021) en om een voorstel te maken om het Reglement van orde aan te passen.

3.4.3

Weesp

Voor Weesp zijn er in 2021 geen andere producten gepubliceerd.

3.5 (Nog) niet uitgevoerde of gepubliceerde onderzoeken In paragrafen 3.2 en 3.4 hebben wij de onderzoeken beschreven die in 2021 zijn uitgevoerd en tot een publicatie hebben geleid. In de onderzoeksprogramma’s van 2021 waren meer onderzoeken opgenomen. Hoe daarmee is omgegaan, wordt in deze paragraaf toegelicht.

3.5.1

Amsterdam

In de onderzoeksprogrammering 2021 zijn drie onderzoeken opgenomen die eind 2021 nog niet waren gepubliceerd. Dit betreffen: Openbaar maken van overheidsinformatie in Amsterdam, Gemeentelijke rioolwatertaken 2: de uitvoering van de rioolwatertaken en Jeugdhulp deelproject 2: de doeltreffendheid van de jeugdhulp. Openbaar maken van overheidsinformatie Van het onderzoek naar het openbaar maken van overheidsinformatie in Amsterdam is tijdens ons symposium (28 januari 2022) het eerste onderzoeksrapport en het bestuurlijk tussenrapport openbaar gemaakt. In de tussenrapportage van het onderzoek Openbaar maken van overheidsinformatie in Amsterdam rapporteren wij onze bevindingen over het beleid van het college om informatie openbaar te maken, welke procedures er zijn en hoe er wordt geleerd van Wob-besluiten, bezwaren en klachten. En wat de kwaliteit is van de informatievoorziening. Tot slot rapporteren wij wat Amsterdam kan leren van de openbaarheidspraktijk van Londen, Miami en Stockholm. Dit laatste is uitgebreid onderzocht door de Universiteit van Leiden. Het bestuurlijk eindrapport is op 18 februari 2022 openbaar gemaakt.

Daarin zijn ook de bevindingen verwerkt over de praktijk van het openbaar maken van overheidsinformatie, die is gebaseerd op de analyse van tweehonderd Wob-dossiers en jurisprudentie, en de reacties van ruim tweehonderd Wobverzoekers en ruim duizend ambtenaren op onze enquêtes.

23

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM Gemeentelijke rioolwatertaken 2: de uitvoering van de rioolwatertaken Het onderzoek Gemeentelijke rioolwatertaken is opgesplitst in twee afzonderlijke deelonderzoeken. Het eerste deelonderzoek over de aansturing van de rioolwatertaken is op 15 april 2021 afgerond en gepubliceerd. De start van het tweede deelonderzoek dat meer gericht is op de daadwerkelijke uitvoering van rioolwatertaken wordt heroverwogen in samenhang met de nog te maken onderzoeksprogrammering voor 2022. Jeugdhulp deelproject 2: de doeltreffendheid van de jeugdhulp Er waren twee deelonderzoeken binnen het jeugd(hulp)domein voorzien. We spreken nu niet langer van deelonderzoeken maar twee onderzoeken naar jeugdhulp. Daarbij is het eerste onderzoek in januari 2021 gepubliceerd en heeft betrekking op de beleidsredenering achter het nieuwe inkoopstelsel van hooggespecialiseerde jeugdhulp. Het tweede onderzoek wordt momenteel verkend. Onderzoeksprogramma 2022 Het is gebruikelijk dat de rekenkamer in december voor het komende jaar een onderzoeksprogramma opstelt. Dat is vanwege de komst van de nieuwe directeur/bestuurder dit keer niet gedaan. Er zijn wel voorbereidingen getroffen, maar de keuzes voor de projecten die in 2022 zullen worden uitgevoerd naast de nog lopende projecten is aan de nieuwe directeur/bestuurder die op 1 maart 2022 bij de RMA is begonnen.

3.5.2

Zaanstad

In Zaanstad zijn in 2021 twee lopende onderzoeken afgerond, te weten Social return on investment (oktober 2021) en Meldingen openbare ruimte (april 2021). Openbaar maken van overheidsinformatie in Zaanstad Voor de gemeente Zaanstad is een concept-rekenkamerbrief opgesteld over het openbaar maken van overheidsinformatie. Op 11 januari 2022 hebben wij deze brief voor een bestuurlijke reactie aangeboden aan het college van B en W, met als doel deze brief tijdens ons symposium (28 januari 2022) openbaar te maken. Op 25 januari 2022 hebben wij de gemeenteraad geïnformeerd dat wij deze brief zouden intrekken. Het externe onderzoeksbureau dat de landelijke benchmark heeft uitgevoerd, heeft ons en de andere deelnemende rekenkamers laten weten dat hun rapportages fouten bevatten. Wij hebben daarop besloten om de rekenkamerbrief in te trekken. Het was op dat moment namelijk voor ons niet duidelijk op welke onderdelen de benchmark en daarmee onze bevindingen in de rekenkamerbrief zouden wijzigen. Eind februari 2022 ontvingen wij de gecorrigeerde rapportages. Op 10 maart 2022 hebben wij het college van burgemeester en wethouders de herziene concept-rekenkamerbrief Openbaar maken van overheidsinformatie in Zaanstad aangeboden voor een bestuurlijke reactie. Op 1 april 2022 is deze brief openbaar gemaakt.

Uitvoering coalitieakkoord ambities duurzaamheid In 2021 is onderzoekstijd besteed aan een verkenning naar de betekenis van het coalitieakkoord van Zaanstad. Dat heeft uiteindelijk niet geleid tot een aparte publicatie

24

RMA - JAARVERSLAG 2021 voor Zaanstad. In het eindrapport voor Amsterdam zitten wel een aantal overwegingen en aanbevelingen die ook zinnig zijn voor het gesprek in andere gemeenten. Monitoring financiën In 2016 is het onderzoek Zicht op de financiële positie gepubliceerd. In 2020 hebben we een actualisatie van het onderzoek uitgevoerd. We overwegen om de financiële positie van de gemeente periodiek te blijven monitoren. Onderzoeksprogramma 2022 Net zoals voor Amsterdam is vanwege dezelfde reden - op 1 maart 2022 is een nieuwe directeur/bestuurder gestart - (nog) geen onderzoeksprogramma voor Zaanstad opgesteld voor de te starten onderzoeken in 2022.

3.5.3

Weesp

De onderzoeken van Weesp zijn allemaal afgerond in 2021. Per 31 december lopen er geen onderzoeken meer. Vanaf 2022 loopt het stadsgebied Weesp mee in het onderzoeksprogramma Amsterdam.

3.6 Overige activiteiten Buiten het reguliere onderzoek waren we in het verslagjaar 2021 op diverse andere terreinen actief:

• De bestuurder/directeur was voorzitter van de Vereniging van Rekenkamers en

• • • •

• • •

Rekenkamercommissies (NVRR). Onderzoekers namen deel aan de landelijke kenniskringen. De bestuurder/directeur heeft geparticipeerd in de begeleidingscommissie Versterking positie gemeenteraden en provinciale staten. De bestuurder/directeur heeft geparticipeerd in de visitatiecommissie van de Randstedelijke rekenkamer. De bestuurder/directeur heeft een bijdrage geleverd aan het webinar Grip op grote projecten van de Nederlandse Vereniging van Raadsleden. De bestuurder/directeur participeerde in een regulier overleg van de G4rekenkamers en had regelmatig overleg met het college van de Algemene Rekenkamer, vertegenwoordigers van het ministerie van Binnenlandse zaken (BZK), VNG, vereniging van griffiers en de Nederlandse Vereniging van Raadsleden. De bestuurder/directeur heeft een werkbijeenkomst geleid voor de gemeenteraad van Purmerend over de toekomstige invulling van de rekenkamer. De bestuurder/directeur heeft een bijdrage geleverd aan de raadsenquête AEB via gesprekken met de onderzoekers en de raadsenquêtecommissie. De bestuurder/directeur heeft onder de titel Hoe nu verder een notie geschreven voor de gemeenteraden van Amsterdam en Zaanstad over de toekomst van de rekenkamer.

25

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM

• De bestuurder/directeur heeft een bijdrage geleverd aan het afscheidssymposium • •

•

•

•

• •

•

•

•

• •

•

voor Paul Hofstra, directeur rekenkamer Rotterdam. De bestuurder/directeur was de hoofdgast in het radioprogramma in BNR Zakendoen van BNR Nieuwsradio De bestuurder/directeur heeft een boek geschreven getiteld Transparantie van de overheid. Grip vergroten en verantwoording afleggen, waarin hij ervaringen deelt van twaalf jaar rekenkameronderzoek. De bestuurder/directeur heeft een bijdrage geleverd aan een bijeenkomst van Follow the Money over jeugdhulp (22 september 2021). Naar aanleiding daarvan was hij medeauteur van een opiniestuk in Follow the Money getiteld Stop onderbuikgevoelens over jeugdzorg met verplichte data-analyse. De registeraccountants van de rekenkamer hebben deelgenomen aan een bijeenkomst van de Kenniskring Frederikspleinberaad, een platform voor kennisuitwisseling tussen accountants werkzaam bij lokale overheden en de nonprofitsector. Door een senior onderzoeker is meegeschreven aan een artikel voor het Maandblad voor Accountancy en Bedrijfseconomie, te weten Towards a comprehensive assessment system of local government fiscal health. Door een senior onderzoeker is een presentatie gehouden naar aanleidingen van de rapporten Zicht op de financiële positie bij de rekenkamercommissie Breda. In november heeft een senior onderzoeker een presentatie gegeven voor Rekenkamer Rotterdam over het gebruik van het burgerpanel in rekenkameronderzoek.

Vanuit de onderzoeken Jeugdhulp in Zaanstad en Jeugdhulp in Amsterdam. Inkoop specialistische jeugdhulp is informatie aangeleverd aan Follow the money voor een artikel Jeugdzorgtekorten van gemeenten: een miljardenschip in de mist. Samen met de rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam is een podcast gemaakt over fietsdiefstalbestrijding in Amsterdam voor het vak recht en menselijk gedrag. Voor het onderzoek Afhandeling meldingen openbare ruimte Amsterdam hebben wij met de raad overlegd in verband met de Methode-Duisenberg waarin ook de meldingen openbare ruimte aan de orde zijn gesteld (2 juni 2021). We hebben meegewerkt aan de externe evaluatie erfpacht door Berenschot. In juni 2021 is het artikel Rechtmatigheid onderzocht van een van de senior onderzoekers gepubliceerd in het themanummer over Decentraal Rekenkameronderzoek van Bestuurswetenschappen (tijdschrift voor lokaal bestuur). Op 1 juli 2021 verzorgde een senior onderzoeker samen met bijzonder hoogleraar Lokaal en regionaal bestuur (Klaartje Peters) een webinar voor de NVRR waarbij de artikelen in het themanummer van Bestuurswetenschappen nader zijn toegelicht.

26

RMA - JAARVERSLAG 2021

• Op 1 juli 2021 hebben we een gesprek gevoerd met leden van de

• •

•

•

rekenkamercommissie Vallei en Veluwerand over het door hen te starten onderzoek naar leges. Door het jaar heen hebben we deelgenomen aan de auditcommissie van de gemeente Zaanstad. De directeur/bestuurder en een senior onderzoeker hebben onderdelen van de cursus verzorgd bij de vijfdaagse postacademische cursus Rekenkameronderzoek van de Erasmus School of Social and Behavioural Sciences. Verschillende junior onderzoekers hebben aan deze cursus deelgenomen. Voor de permanente educatie van de medewerkers worden geregeld bijeenkomsten georganiseerd. Bij dergelijke bijeenkomsten worden geregeld ook medewerkers van andere rekenkamers uitgenodigd. In 2021 zijn we gestart met het ontwikkelen van een bibliotheekfunctie voor de website, waarvoor alle onderzoeken uit de afgelopen twaalf jaar zijn ingedeeld op beleidsvelden en knelpunten. De bibliotheekfunctie maakt de resultaten van de onderzoeken van de rekenkamer en de overkoepelende kennis die is opgedaan transparant voor allerlei gebruikers.

3.7 Wat heeft het gekost? De totale kosten voor het voorbereiden en uitvoeren van de onderzoeken bedroegen in 2021 ruim € 2.226.019. Voor verdere details verwijzen we naar de financiële verantwoording in de jaarrekening en dan met name naar paragrafen 5.1 en 5.2. In deze paragraaf wordt via kengetallen inzicht gegeven in het aantal onderzoeksdagen, het productiviteitspercentage en de kosten per onderzoeksdagj. Ook wordt inzicht gegeven in de bestede onderzoekstijd voor Amsterdam, Zaanstad en Weesp en het gemiddeld aantal bestede onderzoeksdagen voor de verschillende soorten onderzoek.

Tabel 3.3 - Aantal geschreven dagen door onderzoeksmedewerkers en de kostprijs per onderzoeksdag Geschreven tijd in dagen

2021

2020

2019

Amsterdam

1.743

1.787

1.958

Zaanstad

167

234

202

Weesp

28

24

-

Totaal direct

1.938

2.045

2.160

Totaal indirect

619

663

673

Direct

j Een onderzoeksdag bestaat uit acht werkuren.

27

REKENKAMER METROPOOL AMSTERDAM

Geschreven tijd in dagen

2021

2020

2019

2.558

2.708

2.828

Percentage direct

75,8

75,5

76,4

Kostprijs per onderzoeksdagk

€ 945

€ 902

€ 913

Totaal aantal geschreven dagen (exclusief verlof)

In tabel 3.3 wordt met ‘direct’ de tijd bedoeld die is besteed aan onderzoeksprojecten en overige activiteiten, zoals het maken van onderzoeksprogramma’s. Bij indirect gaat het om de tijdsbesteding aan opleidingen, organisatie- en kennisontwikkeling (onderhoud handboek, bibliotheekfunctie en interne werkgroepen), personeelsbeoordelingen, planningsactiviteiten, themabijeenkomsten, sociale activiteiten, verzorgen externe presentaties, et cetera. Het productiviteitspercentage van de onderzoekers is in 2021 ten opzichte van 2020 iets gestegen: van 75,5% naar 75,8%. We hebben gestreefd naar een productiviteitspercentage van ten minste 75%. Verder laat de tabel zien dat de gemiddelde kostprijs van een onderzoeksdag € 945 bedraagt. Dit is een stijging van 4,8% ten opzichte van 2020 (€ 902). In de kostprijs per onderzoeksdag zijn zowel de directe programmakosten als onze overheadkosten opgenomen.l De hogere kostprijs is grotendeels een gevolg van hogere personeelskosten met daartegenover minder directe uren dan in 2020. Dit komt door meer (langdurig) ziekteverzuim en relatief meer urenbesteding aan kennisontwikkeling en opleiding. De volgende tabel laat zien hoe de bestede onderzoekstijd procentueel is verdeeld tussen Amsterdam, Zaanstad en Weesp.