Bijlage I Jaarverslag schuldhulpverlening over 2023.pdf

Fase 2: Stabilisatie Na de intake wordt de Amsterdammer geholpen om de inkomsten en uitgaven in balans te brengen. Schulden worden in kaart gebracht

Daarnaast is er een start gemaakt met het verder vormgeven van het relatiebeheer met schuldeisers en is er samen met Purpose een actieplan aanpak relatiebeheer opgesteld dat

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

we in het komende jaar verder gaan vormgeven. Dit alles om de gemiddelde doorlooptijd voor de totstandkoming van een succesvol schuldsaneringstraject te verkorten.

Herfinancieringskrediet. Hierdoor komt de uiteindelijke doelstelling “voor iedere schuld hebben we een oplossing” steeds dichterbij.

In 2023 is de doorlooptijd van een intake naar een plan van aanpak gemiddeld 82 dagen. De stabilisatiefase is in 69 procent van alle trajecten binnen het jaar afgerond. De duur van de stabilisatiefase blijft ook in het komende jaar een aandachtspunt om het traject van de Amsterdammer zo kort als kan en zo lang als nodig in te blijven zetten.

Doorlooptijd tot schuldenoplossing 2017

dagen 617

2018

528

2019

500

2020

439

2021

441

2022

421

2023

483

Dit is de doorlooptijd vanaf de start van het schuldhulptraject tot aan de definitieve oplossing voor de schulden. De doorlooptijd voor de aanvraag van een minnelijke regeling is licht toegenomen naar 139 dagen in 2023 (133 dagen in 2022). De oorzaak daarvan is de toegenomen complexiteit van de ingediende aanvragen, maar ook het inwerken van nieuwe collega’s bij de Kredietbank Amsterdam. Minnelijke schuldregelingen uitgevoerd door Kredietbank Amsterdam De Kredietbank Amsterdam is voor veel Amsterdammers het sluitstuk van vaak jarenlange schuldenproblematiek. Het verstrekken van saneringskredieten biedt direct perspectief op een toekomst zonder schulden. Daarnaast biedt de Kredietbank diverse andere financiële oplossingen voor schuldenproblematiek, zoals Jongeren Schuldenvrije Start (JSS), de Schuldenrustlening, de Sociale lening en per 2022 het

29

Fase 4: Nazorg Zodra de situatie van de Amsterdammer is gestabiliseerd en/of een regeling tot stand is gekomen, is er aandacht voor nazorg. Daarbij zetten we in op het voorkomen van terugval en het stimuleren van financiële zelfredzaamheid. Dit gebeurt in afstem­ming met ander ondersteuningsaanbod. In 2023 heeft een advies­bureau voor sociale ontwikkelingen (ink) een onderzoeksopdracht afgerond om de duurzaamheid van gezond financieel gedrag te bevorderen. Met deze opdracht is de kennis vanuit de wetenschap en de praktijk bij elkaar gebracht tot een breed gedragen algemene Amsterdamse Nazorg Methode. De aanbevelingen uit dit adviesrapport gaan we in het komende jaar in samenwerking met buurtteams implementeren. In de verschillende schuldhulpfasen worden ondersteunende instrumenten ingezet gericht op verbetering van financiële vaardigheden of ter maatschappelijke ondersteuning, zoals sociaaljuridisch advies, trainingen in digitale vaardigheden of budgetcoaching. Als Amsterdammers desondanks niet in staat blijken om de financiën goed te beheren, verwijst de schuldhulpverlener door naar een passende vorm van inkomensbeheer (budgetbeheer of bewindvoering). Succesratio In 2023 hebben we het succes door middel van de succes­ratio schuldhulpverlening verder vorm kunnen geven. Ook zonder een schuld­ regeling worden successen geboekt.

Schulden worden bijvoorbeeld steeds vaker opgelost met de juiste ondersteuning vanuit de buurtteams. We meten successen voortaan vanuit de volgende principes: 1. De Amsterdammer heeft een financiële basis; 2. De inkomsten van de Amsterdammer zijn gemaximaliseerd; 3. De uitgaven van de Amsterdammer zijn geminimaliseerd; 4. De Amsterdammer heeft geen problemen op andere leef­ gebieden die financiële instabiliteit veroorzaken; 5. De Amsterdammer is in staat zijn financiën zelfstandig te beheren.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

In 2023 was de succesratio 71 procent. Voor ongeveer 51 procent van de deelnemers aan een schuldhulpverleningstraject konden de schulden volledig worden opgelost. Daarnaast was voor ongeveer 21 procent van de deelnemers nog geen oplossing mogelijk, maar kon wel financiële redzaamheid worden bereikt. Wsnp-toelatingen Cijfers van het Bureau voor de Wsnp tonen aan dat er in 2023 in totaal 70 Amsterdammers zijn toegelaten tot de Wsnp. Dit zijn 26 Amsterdammers minder dan in 2021. De daling past in een landelijke trend sinds 2016. Aanpak beschermingsbewind In februari 2020 is, als onderdeel van de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind, het convenant Kwaliteit Beschermingsbewind met bewindvoerders en de buurtteams gesloten. Hiermee zorgen we voor een integrale samenwerking tussen de gemeente, bewind­ voerders en de buurtteams, waarmee de kwaliteit van de dienst­ verlening verbetert. In het convenant staan resultaatafspraken met bewindvoerders over onder andere de termijnen om hulpvragers bij de Kredietbank Amsterdam aan te melden en om ze voor een hulpverleningstraject bij buurtteams aan te melden. In 2023 (oktober 2022 – oktober 2023) traden 5 nieuwe bewind­ voerderskantoren definitief toe tot het convenant. Daarmee komt het totaal op 34 convenantpartners. Er zitten daarnaast nog 3 bewindvoerderskantoren in de proefperiode om convenantpartner te worden.

Bij benadering is het aantal Amsterdammers dat door een convenantpartner (inclusief de bewindvoerders in de proefperiode) wordt geholpen ruim 60 procent van het totale aantal Amsterdammers in schuldenbewind. Van de nieuwe instroom kwam afgelopen jaar ca. 80 procent bij een convenantpartner terecht. De bewindvoerders die zijn aangesloten bij het Amsterdamse convenant voldoen nagenoeg aan alle kwaliteitsafspraken.

30

In 2023 dienden zij gezamenlijk 356 aanvragen voor een saneringskrediet direct bij de Kredietbank Amsterdam in (51 in 2020, 289 in 2021 en 333 in 2022). Daarnaast deden buurtteams 36 kredietaanvragen voor Amsterdammers in schuldenbewind (in 2022: 86). De directe aanvragen van de bewindvoerders hadden een slagingspercentage van 77 procent (in 2022: 78 procent). Het totaal aantal Amsterdammers in bewind dat bij het CAK is aangemeld als wanbetaler bedroeg aan het eind van het jaar 757. Dat betekende een stijging ten opzichte van het jaar ervoor (+ 16 procent). Binnen de groep Amsterdammers met een bijstandsuitkering was er door gerichte inzet wel een aanzienlijke daling (- 57 procent). Eind 2023 ging het in die groep nog om 252 Amsterdammers. In 2020, toen het convenant Kwaliteit Beschermingsbewind werd gelanceerd, waren er in totaal ongeveer 1.300 Amsterdammers in bewind bij het CAK aangemeld. Pilot Adviesrecht beschermingsbewind Een belangrijke ontwikkeling in 2023 was de afronding van de pilot Adviesrecht beschermingsbewind. Sinds 1 januari 2021 kunnen gemeenten gebruikmaken van het wettelijk adviesrecht bij schuldenbewind, zodat ze de regierol bij schuldhulpverlening beter kunnen invullen. Als een gemeente aangeeft gebruik te maken van het adviesrecht, wordt elke bewindvoerder verplicht om de aanvraag tot een schuldenbewind, met onderbouwing, aan de gemeente door te geven.

In mei 2021 heeft het Amsterdamse college kenbaar gemaakt gebruik te willen maken van het adviesrecht. Na voorbereidingen is op 1 juli 2022 een pilot gestart. Elke maand werden steekproefsgewijs 8 dossiers van bewindvoerders die geen partner zijn van het Amsterdamse convenant nader onderzocht en van advies voorzien. De pilot had een looptijd van een jaar (juli 2022 – juli 2023), maar liep door tot november, omdat tot die datum adviezen konden worden uitgebracht over de aangemelde dossiers. In totaal zijn in de pilot 378 dossiers aangemeld, waarvan 78 (21 procent) door kantoren die niet zijn aangesloten bij het

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Amsterdamse convenant. Die dossiers kwamen voor een uitgebreider onderzoek in aanmerking. In totaal was het aantal dossiers met het oordeel ‘twijfel’ of ‘negatief’ beperkt: 9 procent. Door het late stadium waarop de adviezen konden worden uitgebracht is vaak afgezien van het uitbrengen van een negatief advies. In totaal is er 1 keer een ander traject dan een schuldenbewind tot stand gekomen. De eindconclusie van de pilot was daarmee dat het adviesrecht het beoogde doel niet tot stand brengt . Het instrument maakt het niet mogelijk om als gemeente adequaat te kunnen sturen op de best passende dienstverlening. Het college heeft daarom besloten om de toepassing van het adviesrecht te beëindigen en een nieuwe aanpak voor vroegtijdige advisering bij beschermings­bewind te organiseren. De nieuwe werkwijze houdt in dat we ons vooral richten op advisering aan de voorkant. De meest voorkomende verwijzers worden extra ondersteund via een nieuw afwegingskader en een gemeentelijk expertteam dat op verzoek kan worden geraadpleegd over complexe doorverwijzingen. We starten begin 2024 met deze nieuwe werkwijze. Budgetbeheer In Amsterdam zijn er veel mogelijkheden voor financiële bege­ leiding. Budgetbeheer is een belangrijke activiteit om financiële problemen te voorkomen en kwetsbare inwoners te ontzorgen.

Amsterdammers die van budgetbeheer gebruikmaken zijn veelal (tijdelijk) niet in staat om de eigen financiën te beheren. De redenen daarvoor lopen uiteen, maar vaak is er sprake van een complexe zorgvraag of GGZ-achtergrond. Budgetbeheer is dan een waardevol preventief instrument, waarmee de betaling van vaste lasten (huur, energie, zorgverzekering) kan worden gegarandeerd. Ook tijdens een schuldhulpverleningstraject kan budgetbeheer waardevol zijn voor Amsterdammers die door omstandigheden tijdelijk geen grip meer hebben op hun financiën en betaalverplichtingen. Het reguliere budgetbeheer werd in 2023 uitgevoerd door CAV en Humanitas. Het reguliere budgetbeheer in Amsterdam kent vier varianten: preventief, basis, compleet en coaching. Zodoende kunnen

31

Amsterdammers de begeleiding krijgen die aansluit bij hun specifieke behoeften en vaardigheden. Het aantal Amsterdammers in budgetbeheer is de laatste paar jaar telkens gedaald, in lijn met een afname van het aantal getroffen schuldregelingen. Eind 2023 waren er in totaal 1.222 lopende dossiers. Afgelopen jaar meldden 608 Amsterdammers zich aan voor een nieuw traject en van 667 Amsterdammers kon het traject worden beëindigd. Dat resulteerde in een daling van het aantal lopende trajecten met 9 procent. Amsterdammers in budgetbeheer

lopende trajecten

Eind 2020

1.781

Eind 2021

1.547

Eind 2022

1.328

Eind 2023

1.222

Schuldhulpverlening voor specifieke doelgroepen Economisch daklozen Op basis van binnenkomende hulpvragen is te zien dat de groep daklozen zonder zorgindicatie (‘economisch daklozen’) de laatste jaren flink stijgt. Tot 2021 werden er per jaar gemiddeld circa 100 economisch daklozen met financiële problemen begeleid. In 2021 groeide dit aantal aanzienlijk naar 311. In 2022 steeg het aantal verder tot 379 Amsterdammers en in 2023 ging het om 439 mensen. In samenwerking met de buurtteams kregen zij ondersteuning bij uiteenlopende (en vaak meervoudige) problemen. Kenmerkend voor economisch daklozen is dat ze vaak voor een langere periode zelf niet in staat zijn om grip te krijgen op hun financiële problemen. Economisch daklozen met een uitkering van WPI worden begeleid door begeleiders van de afdeling Bijzondere Doelgroepen. Mensen met financiële problemen en/of schulden krijgen daarnaast ondersteuning van dedicated begeleiders schuldhulpverlening. Door nauwe samenwerking met de buurtteams en warme overdachten worden zij snel geholpen. De begeleiders en schuldhulpverleners monitoren gezamenlijk hoe uitval uit trajecten of escalatie kan worden

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

voorkomen. Het doel is dat de mensen weer financieel zelfredzaam worden, zodat zij uiteindelijk zelf hun financiën weer kunnen regelen en schuldenvrij kunnen deelnemen aan de maatschappij. Budgetbeheer (FIBU) Binnen de afdeling Bijzondere Doelgroepen organiseert FIBU financiële dienstverlening en budgetbeheer voor kwetsbare Amsterdammers. FIBU ondersteunt met name inwoners die ook in begeleiding zijn bij de Maatschappelijk Opvang. In 2023 heeft FIBU in het bijzonder ingezet op het verbeteren van interne processen, zodat onder andere de CAK-lijsten effectief konden worden opgepakt. In afstemming met de afdeling Armoede­bestrijding zijn Amsterdammers die door FIBU worden begeleid en zijn aangemeld als wanbetaler bij het CAK proactief benaderd. Aan het eind van het jaar stond een kleine 3 procent van de Amsterdammers die door FIBU worden begeleid nog als wanbetaler bij het CAK geregistreerd (11 procent in 2022). Statushouders Sinds de ingang van de Wet inburgering 2021 (per 1 januari 2022) is de regie op de uitvoering van de inburgering weer bij gemeenten komen te liggen. De weg vinden in het Nederlandse financiële systeem vereist specifieke kennis en vaardigheden en is met name voor statushouders niet eenvoudig. Zonder de juiste onder­ steuning lopen zij een relatief groot risico dat ze in betalings­ problemen (en mogelijk schulden) raken.

Samen met de afdeling Inburgering & Taal proberen we daarom zo veel mogelijk te voorkomen dat financiële problemen ontstaan. Dat doen we hoofdzakelijk door in te zetten op financieel ontzorgen. Waar nodig ondersteunen we statushouders door vaste lasten in te houden op de uitkering. Daarnaast worden ze gestimuleerd om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun financiën als dat mogelijk is. Statushouders met een bijstandsuitkering komen in aanmerking voor budget- en adviesgesprekken met hun begeleider. Als via vroegsignalering een signaal over een

32

betalingsachterstand of financieel probleem is afgegeven, komen ze in aanmerking voor schuldhulpverlening. Statushouders die vanuit de afdeling Inburgering & Taal worden begeleid en/of die bij een andere afdeling van WPI in een nazorgtraject zitten, worden vanuit dezelfde aanpak eveneens benaderd door de buurtteams voor een budgetadviesgesprek. Wanneer er sprake is van een huurachterstand, wordt een budgetadviesgesprek ingezet vanuit de stedelijke aanpak Geregelde betaling. In 2023 kwamen er via vroegsignalering in totaal 163 meldingen binnen van vaste lasten partners (exclusief verhuurders) die statushouders betroffen. In 2022 ging het om 142 meldingen. Er zijn in 2023 in totaal 88 budgetadviesgesprekken gepland voor status­houders met een uitkering. In 2022 werden 52 budget­adviesgesprekken met statushouders gevoerd. Ondernemers In 2023 is de samenwerking met de buurtteamorganisaties en de twee gespecialiseerde schuldhulpverleningsbureaus verder geïntensiveerd voor schuldhulpverlening aan ondernemers. Dit heeft mede tot gevolg gehad dat de mogelijkheden voor de ondernemers om schuldhulpverlening in te kunnen schakelen steeds sneller zijn gevonden. Hierdoor zijn de klantbegeleiders schuldhulpverlening van de gemeente over 2023 steeds vaker benaderd door de ondernemers als ook door de netwerkpartners.

In 2023 waren er in totaal 1.062 ondernemers die zich meldden voor hulp bij schulden. Zij hebben allemaal tenminste een adviesgesprek gehad over de hulpmogelijkheden. Hiervan was 13 procent reeds eerder gesproken. Van de gemelde ondernemers heeft 24 procent via de gemeente hulp van een buurtteamorganisatie ontvangen. 27 procent is door de gemeente aangemeld bij een specialistisch schuldhulpverleningsbureau. De overige meldingen zijn gebleven bij een adviesgesprek of de ondernemer is niet (meer) bereikt. Daarnaast zijn 178 ondernemers in 2023 geholpen met hun boek­houding of met budgetcoaching.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

33

In 2023 is daarnaast ook actief verder aansluiting gezocht en uitgebreid met externe relevante partners zoals de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Kamer van Koophandel, de Belastingdienst en Geldfit Zakelijk, zodat ondernemers goed worden doorverwezen en de dienstverlening goed op elkaar aansluit.

Inzet op bereiken van moeilijk bereikbare doelgroepen Voedselbank Begin 2023 maakten 1.870 huishoudens gebruik van de Voedsel­ bank. Dit was gelijk het hoogste aantal in heel 2023. De stijgende energieprijzen en inflatie eind 2022 veroorzaakten een piek in het aantal gebruikers. In de loop van 2023 is het aantal Voedsel­ bankbezoekers gestaag gedaald naar 1.620 huishoudens. Het aantal gebruikers daalde waarschijnlijk vanwege het effect van het pakket koopkrachtmaatregelen uit januari, waardoor het besteedbaar inkomen van een deel van de huishoudens steeg. Voedselbankklanten krijgen sinds 2022 ook sneller hulp bij schulden of andere inkomensproblemen, vanwege de professionele intake door buurtteammedewerkers. In vergelijking met 2022 en 2021 is het aantal huishoudens stabiel, maar dat is lastig te vergelijken vanwege de impact van corona en vluchtelingen uit Oekraïne die een noodpakket ontvingen. Ondanks het stabiele aantal huishoudens in 2023, blijft het aantal Voedselbankbezoekers onverminderd hoog vergeleken met voor de coronacrisis en de energiecrisis.

Borgen van kwaliteit De gemeente en Buurtteam Amsterdam gaan onverminderd door met het verbeteren van de kwaliteit van de schuldhulpverlening. De gemeente voert drie keer per jaar een integrale prestatiedialoog met elk buurtteam over de resultaten en kwaliteit van het buurt­ team. Daarnaast verricht de gemeente kwaliteitsmetingen. Voor de reguliere schuldhulpverlening is het kwaliteitsonderzoek in 2023 afgerond. Naast een rapportage voor elk buurtteam is de opbrengst vastgelegd in een benchmarkrapport. Daarin staan stedelijke aanbevelingen en worden good practices uitgelicht. Dit stimuleert om van elkaar te leren. In 2023 is voor schuldhulp­ verlening voor ondernemers ook een kwaliteitsmeting afgerond. Daarin nemen de buurtteams sinds een aantal jaar een actieve rol naast de gespecialiseerde schuldhulpverleningsbureaus. In 2024 wordt het benchmarkrapport verwacht.

Ondersteuning van voedselinitiatieven De gemeente heeft het Rode Kruis en Human Aid Now ondersteund bij het verstrekken van ongeveer 3.600 pakketten en boodschappen­ bonnen per week. Ongeveer 6.400 Amsterdammers worden in de stadsdelen Noord, Zuidoost en Oost wekelijks met voedselhulp geholpen. 80 procent van deze groep zijn Amsterdammers zonder geldige verblijfspapieren. Het Rode Kruis en Human Aid Now worden met de verspreiding van de pakketten en bonnen geholpen door ongeveer 25 maatschappelijke initiatieven. Het bieden van voedselhulp door maatschappelijke initiatieven levert een veilige omgeving op voor Amsterdammers die door schaamte of slechte ervaringen geen gebruik (meer) maken van buurtteams en wel vertrouwen hebben in deze informele organisaties. Vrijwilligers van deze initiatieven dragen Amsterdam­mers vervolgens warm over aan de buurtteams.

Het aantal nieuwe meldingen is in 2023 niet gestegen ten opzichte van 2022. Het aantal lopende trajecten is echter wel toegenomen; de in 2022 gestarte schuldhulpverleningstrajecten liepen namelijk in 2023 vaak door. Een deel van het traject ligt in behandeling bij de buurtteamorganisaties, een deel bij de gemeente vanwege mogelijk een Bbz-aanvraag en een deel bij de gespecialiseerde schuldhulpverleningsbureaus. De klantbegeleiders schuldhulpverlening van de gemeente voeren de regie in deze keten. Waar de focus eerst lag op preventie door klanten proactief te benaderen voor hulp, ligt de focus nu óók op de ondernemer helpen het schuldhulp­ verleningstraject zo goed en snel mogelijk te doorlopen.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

34

Aanpak Schuldenvrije Buurt Onder de noemer Aanpak Schuldenvrije Buurt volgen en onder­ steunen we vier lokale initiatieven in stadsdelen Oost, Zuidoost, Noord en Nieuw-West. De initiatieven zijn erop gericht om het vertrouwen van burgers te herstellen om zodoende de weg naar (formele) hulpverlening weer vrij te maken. Gedurende 2022 heeft Onderzoek en Statistiek (O&S) kwalitatief onderzoek gedaan naar de voorwaarden waaronder deze initiatieven succesvol zijn en de rol van tussenpersonen die in potentie een brug naar formele hulpverlening vormen. Dit heeft in 2023 geresulteerd in het onderzoeksrapport ‘Helpende Handen’. Het rapport beschrijft werkzame elementen die gebruikt kunnen worden als leidraad voor andere lokale initiatieven in de stad. Komende periode gaan we samen met collega’s uit de stadsdelen, de lokale initiatieven en de buurtteams deze werkzame elementen in de praktijk nader toepassen en verdiepen.

35 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Cijfers Kwetsbare jongeren

Budgetcoaches Aanmeldingen: 1.252 (1.533 in 2022) Informatievragen: 763 (897 in 2022) Enkelvoudige hulpvragen: 432 (541 in 2022) Aanvraag leermiddelen: 341 (484 in 2022) Complexe hulpvragen: 52 (67 in 2022) No show: 17 (18 in 2022)

36

Inloopspreekuren op basisscholen: 55

Financiële educatie op het voortgezet onderwijs: Leerlingen: 6.690 (5.827 tussen 2021 en 2022) Lessen: 1.862 (1.909 tussen 2021 en 2022) Klassen: 408 (390 tussen 2021 en 2022) Scholen: 46 (51 tussen 2021 en 2022)

Aanvragen Jongeren Schuldenvrije Start: 90

Jongeren begonnen aan een intake (fase 1) van SHV-traject: 732

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Hoofdstuk 4

Kwetsbare jongeren Jongerenschuldhulpverlening wordt sinds twee jaar georganiseerd vanuit de buurtteams. Voor een goede borging van de aanpak op schulden voor jongeren is het actieplan Jongeren en Geld opgesteld. Het actieplan beschrijft de drie actielijnen: 1. Schulden voorkomen, 2. Schulden klein houden en 3. Schulden oplossen. Met de beschreven inzet en acties blijven we samen werken aan een goede verankering van de jongerenschuldhulpverlening in alle buurtteams en een doorontwikkeling van de aanpak.

Schulden voorkomen Laagdrempelig hulp bij geldzorgen in de wijk Bij financiële en juridische vragen kunnen jongeren op afspraak of tijdens spreekuren geholpen worden door een jongeren­ schuldhulpverlener of sociaal raadslid. In elk stadsdeel zoekt de jongerenschuldhulpverlening naar verbinding met locaties waar veel jongeren komen of van waaruit activiteiten voor jongeren worden georganiseerd. Ook worden afspraken gemaakt voor outreachend werken op locaties bij hulpverlenende ketenpartners. In verschillende stadsdelen bieden we ook een Jongeren Financieel Café aan, waar jongeren zonder afspraak kunnen binnenlopen. Hier kunnen zij onder andere hulp krijgen bij het regelen van hun geldzaken, informatie over betalingsregelingen en het in orde maken van hun administratie.

37

Jongerenpunten In 2023 zijn 703 jongeren met financiële problemen gesproken via de Jongerenpunten bij Werk, Participatie en Inkomen (WPI). De jongerenadviseurs van WPI werken nauw samen met de jongerenschuldhulpverleners van de buurtteams. Daarnaast zijn er totaal 217 jongeren binnen WPI gesproken, vanuit de afdelingen Werk & Veiligheid, Inburgering & Taal, bij het project Jonge Moeders in Beweging en bij de aanpak Geregelde betaling (huurachterstanden). De interventies kunnen bestaan uit een budgetadviesgesprek, een inkomensreparatie, een schuldhulpverleningstraject en het instrument Jongeren Schuldenvrije Start (JSS).

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Financiële voorlichting op scholen Op het primair onderwijs (po) vallen een aantal scholen onder de familiescholen, in 2023 hebben we dit uitgebreid van 10 naar 34 scholen. In een gezamenlijke aanpak met basisscholen, de Buurt­ teams en het Ouder en Kind Team (OKT) zetten we in op het tijdig signaleren en laagdrempelig aanbieden van hulp. Dit gebeurt via een inloopspreekuur op de school bij (beginnende) geldproblemen van kind en ouder. Daarnaast bieden we op een aantal VO-scholen in Zuidoost gedurende de lessen ook een financieel spreekuur om jongeren advies en coaching te geven, maar ook om hen te ondersteunen bij financiële vraagstukken. Deze vorm van schuldenpreventie wordt georgani­seerd door Stichting Humanitas. Op scholen in het voortgezet- en middelbaarberoepsonderwijs hebben we de financiële educatie van kinderen en jongeren de afgelopen jaren geïntensiveerd. Zo organiseren we op het voortgezet onderwijs lessen financiële educatie om jongeren tijdig financiële kennis en vaardigheden bij te brengen, zodat zij voldoende financieel (zelf)redzaam zijn wanneer zij de leeftijd van 18 jaar bereiken. Sinds schooljaar 2020-2021 doen we dit samen met drie aanbieders financiële educatie, namelijk Money Start, Aflatoun en Diversion. Deze aanbieders hebben in 2023 wederom geprobeerd om zoveel mogelijk lessen te verzorgen.

We zien dan ook een stijging in het bereik van het aantal leerlingen als resultaat van deze inspanning en de extra ingezette middelen door het college. In schooljaar 20202021 waren dit 1.683 lessen en 4.220 leerlingen op 41 scholen. In schooljaar 2021- 2022 waren dit 1.908 lessen en 5.827 leerlingen op 51 scholen. En in het schooljaar 2022-2023 bereikten we op 46 scholen zo’n 6.690 leerlingen met 1.862 lessen. In het mbo hebben we al een geruime tijd de aanpak School en Schuld waar budgetcoaches jongeren ondersteunen bij geldvragen en zorgen.

38

Jongeren (en hun ouders) informeren bij 18 jaar worden In Amsterdam worden jaarlijks ongeveer 8.000 jongeren 18 jaar. Op het moment dat jongeren 18 worden krijgen zij veel financiële verantwoordelijkheden waar zij niet altijd op zijn voorbereid. Een deel van hen loopt al snel betalingsachterstanden of schulden op, vooral door het niet betalen van de zorgverzekeringspremie. Om dit te voorkomen sturen wij Amsterdamse jongeren voordat zij 18 jaar worden een verjaardagskaart. Deze kaart wijst ze op alle verantwoordelijkheden die zij krijgen, geeft relevante informatie en ondersteuningsmogelijkheden om (geld)zaken te regelen. Daarvoor verwijst de kaart naar de webpagina amsterdam.nl/ikword18 en de app PingPing, waar jongeren op een interactieve manier de voor hun relevante informatie krijgen aangeboden. In 2023 zijn er 8.253 verjaardagskaarten gestuurd. Daarnaast sturen wij de ouders van tevoren een brief, om ook hen te informeren over alle veranderingen die gaan plaatsvinden op financieel vlak, zowel voor hun kinderen als zijzelf. In 2023 ontvingen 7.461 ouders deze informatiebrief. De Week van het geld vond in 2023 plaats van 27 t/m 31 maart. Dit initiatief van Wijzer in Geldzaken (onderdeel van het ministerie van Financiën) heeft als doel de financiële vaardigheden van kinderen en jongeren te ontwikkelen. Het thema van deze editie was ‘Bedwing de Bling’.

Gedurende deze week werden po-, vo- en mbo-scholen gestimuleerd om met hun leerlingen in gesprek te gaan over hoe zij verstandig omgaan met geld, verleidingen doorzien en dromen zonder in financiële problemen te komen. Hierin stimuleerden we de scholen ook om gebruik te maken van het lesaanbod dat door Wijzer in geldzaken beschikbaar wordt gesteld op weekvanhetgeld.nl. De gemeente Amsterdam organiseerde dit jaar met maatschappelijke organisatie PACT voor Amsterdam, het platform tegen armoede, een live sessie in de Tolhuistuin voor professionals en vrijwilligers die werken met jongeren. Daarbij stond de vraag ‘Hoe kunnen we voorkomen dat jongeren schulden krijgen en hoe ondersteunen we jongeren die met schulden te maken hebben?’ centraal.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Schulden klein houden Vroegsignalering Via vroegsignalering ontvangt de gemeente meldingen van betalingsachterstanden op vaste lasten. Een betalingsachterstand wordt gezien als een eerste signaal van mogelijk meer schulden of andere problematiek. Het geeft aanleiding om tijdig hulp te bieden en ergere problemen te voorkomen. Bij jongeren die 18 jaar worden is duidelijk zichtbaar dat zij niet altijd weten dat zij verplicht zijn om ziektekostenpremie te betalen. We zien een flink aantal jongeren vanaf 19 jaar in de wanbetalersregeling van het CAK. Eind 2023 waren er 3.117 jongeren in het boeteregime van de wanbetalersregeling van het CAK. Dit is een stijging van 9% ten opzichte van 2022 (2.861 jongeren). In de buurtteams wordt de Vroeg Eropaf aanpak uitgevoerd. Zij pakken de signalen op van jongeren zonder uitkering. De uitvoering van de vroegsignalering voor jongeren in de bijstand vindt plaats op de Jongerenpunten en het dak- en thuislozenloket voor jongeren van WPI. Vanuit het Jongerenpunt is de leeftijd waarop jongeren ondersteuning kunnen krijgen verlaagd van 18 naar 16 jaar. De interventies die worden ingezet zijn het budgetadviesgesprek, een inkomensreparatie, een schuldhulpverleningstraject en het instrument Jongeren Schuldenvrije Start (JSS). Uit onderzoek is gebleken dat een groot aantal jongeren een betalingsachterstand bij DUO heeft.

In het kader van vroegsignalering hebben we in 2023 daarom een experiment met DUO voorbereid. DUO gaat betalingsachterstanden doorgeven aan de gemeente voordat het dossiers overdraagt aan het CJIB. De gemeente kan daardoor op tijd de juiste ondersteuning aanbieden. Het experiment gaat in 2024 van start. We verwachten dat de meldingen van DUO een goede manier zijn om een nieuwe groep met (dreigende) problematische schulden te bereiken, met name jongeren in de leeftijdscategorie van 18 tot en met 26 jaar.

39

Ondersteuning aan extra kwetsbare jongeren die 18 jaar worden Om schulden te voorkomen is tijdige voorlichting nodig, zodat jongeren leren hoe ze met geld omgaan en zij en hun ouders zich goed kunnen voorbereiden op het 18 jaar worden. Jongeren met een licht verstandelijk beperking (lvb) zijn echter kwetsbaarder voor financiële problemen bij de overgang naar 18 jaar. Daarom hebben we in 2023 op vijf scholen in het voortgezet speciaal onderwijs (vso) en praktijkonderwijs in stadsdeel Zuidoost de pilot Geld Gappie gedraaid. Hierin kregen 30 jongeren die binnenkort 18 jaar werden met een onvoldoende steunend netwerk, gedurende anderhalf jaar ondersteuning bij het volwassen worden en de financiële verantwoordelijkheden die zij daarmee krijgen. Met de aanpak beogen we deze jongeren weerbaarder te maken tegen financiële problemen, misbruik en criminaliteit. Tijdens de begeleiding wordt duidelijk of een jongere voldoende (zelf)redzaam wordt of dat een jongere blijvend begeleiding nodig heeft, zoals bijvoorbeeld een maatje, budgetbeheer of bewindvoering. De bedoeling is om met deze aanpak steeds meer leerlingen in een kwetsbare onderwijspositie te bereiken en financiële problemen vaker te voorkomen. Budgetcoaches op het mbo In een convenant tussen alle mbo-scholen in Amsterdam en de gemeente Amsterdam is de aanpak School en Schuld (S&S) overeengekomen.

Hierin is vastgesteld dat de gemeente Amsterdam budgetcoaches aanbiedt die studenten ondersteunen bij financiële vraagstukken, met de voorwaarde dat de scholen zelf ook aandacht geven aan financiële educatie tijdens lessen burgerschap. Ook in 2023 hadden de budgetcoaches een belangrijke rol bij de financiële ondersteuning van studenten. Deze budget­coaches zijn laagdrempelig toegankelijk op circa 25 locaties van het ROC van Amsterdam, ROC TOP, het Mediacollege en het Hout- en meubileringscollege, voor alle leerlingen van die scholen. De budgetcoaches zijn per locatie een of meer dagdelen per week aanwezig en laagdrempelig toegankelijk, waarbij zij

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

aansluiten bij de zorgstructuren van de scholen. De budgetcoaches geven adviezen, begeleiden de studenten bij het zoeken naar een oplossing voor financiële problemen en ondersteunen bij het aanvragen van leermiddelen, toeslagen en/of studiefinanciering. Bij problematische schulden verwijzen ze studenten door naar de jongerenschuldhulpverlening van de buurtteams. We beogen hiermee jongeren met geldzorgen tijdig in beeld te krijgen en hulp te bieden om studieuitval te voorkomen. Schulden oplossen Het bieden van toekomstperspectief staat centraal in de schulden­ aanpak voor jongeren. Dat doen we met de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start en Route 020, de reguliere aanpak voor het oplossen van schulden van de buurtteams. De doorontwikkeling van de aanpak JSS In 2020 is de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) gelanceerd. Daarmee kunnen jongeren een kortere aflosperiode verdienen en sneller schuldenvrij zijn. Zo ervaren ze minder schuldenstress en wordt een toekomstperspectief gecreëerd doordat ze werken aan door hen zelf gevormde toekomstdoelen. De aanpak is bedoeld voor jongeren tot 27 jaar met een schuld hoger dan € 2.200,–. Een jongere wordt bij het oplossen van zijn schuld begeleid door een jongerenschuldhulpverlener en een jongerenadviseur van de Jongerenpunten (WPI).

Samen maken ze een perspectiefplan waarin een jongere doelen formuleert op een of meerdere leefgebieden, zoals werk, opleiding of wonen. In 2023 is voor 90 jongeren een JSSaanvraag ingediend bij de Kredietbank Amsterdam. Dit aantal is lager dan het aantal jongeren in 2022, er is in dat jaar voor 145 jongeren een aanvraag gedaan bij de Kredietbank Amsterdam.

40

In februari 2023 moest de aanpak JSS door de aangekondigde halvering van de Msnp worden herzien. De wetswijziging leidde tot nieuwe werkafspraken die per 1 juli van kracht werden. De aflosperiode kan sindsdien worden verkort van 18 maanden naar 12 maanden. In november 2023 is onderzoeksbureau Purpose begonnen met een evaluatie van JJS. De uitkomst is interessant mede in relatie tot het halveren van het traject en de doorontwikkeling van de aanpak. Purpose concludeert dat JSS zich bewijst als aanpak om jongeren te helpen met schulden en hun toekomst. Jongeren die het traject helemaal hebben doorlopen maken grote vorderingen op verschillende leefgebieden. Bijvoorbeeld: • 48 procent van jongeren is geholpen van een uitkering naar werk. • 31 procent van jongeren verbetert in hun woonsituatie van bijvoorbeeld dakloos naar zelfstandig of thuis met een groter sociaal netwerk. In vergelijking met jongeren met een regulier saneringskrediet zijn de positieve vorderingen duidelijk zichtbaar. In maart 2024 wordt een uitgebreide rapportage opgeleverd die dieper ingaat op de effecten van deze aanpak.

41 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening Schuldhulpverlening 2023 2022 Jaarverslag 2022

Cijfers Toeslagenschandaal

Amsterdamse ouders gemeld als gedupeerde: 6.660

Kwijtscheldingsbeschikking ontvangen: 1.691 (waarvan in 2023: 1.248)

42

Aantal schuldenlijsten in behandeling: 539

Verstrekt maatwerkbudget: 10,5 miljoen euro (waarvan in 2023: 8 miljoen euro)

Amsterdamse kinderen van erkend gedupeerde ouders: 8.736

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Hoofdstuk 5

Toeslagenschandaal Vanaf de start van de hersteloperatie eind 2020 tot en met sluiting van het aanmeldportaal (31 december 2023) hebben 6.660 Amsterdamse ouders zich bij de Belastingdienst gemeld als potentiële gedupeerde van het kinderopvangtoeslagschandaal. Daarnaast zijn 8.736 Amsterdammers kind van een erkend gedupeerde.12 Al deze gedupeerden hebben, naast de financiële compensatie door het Rijk, recht op de brede ondersteuning die de gemeente aanbiedt op de leefgebieden financiën, gezin, werk, wonen en zorg. Het doel is om deze gezinnen te helpen met het maken van een nieuwe start. Recent zijn hier de ex-toeslagpartners bijgekomen en binnenkort komen hier ook de nabestaanden van gedupeerden bij. De ondersteuning aan gedupeerden wordt in Amsterdam uitgevoerd door de buurtteamorganisaties, de jongerenpunten en de ouder-kindteams. Bij complexe problematiek kan het gemeentelijk Doorbraakteam ondersteuning bieden.

Algemene stand van zaken Het aantal aanmeldingen bij Uitvoeringorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) ligt eind 2023 op 68.376. De afhandeling van de hersteloperatie door het Rijk duurt veel langer dan vooraf voorzien. Landelijk gezien is aan het eind van 2023 voor 51 procent van de ouders (ruim 34.000 ouders) de integrale beoordeling afgerond. De prognose van de Belastingdienst is dat de integrale beoordelingen voor de gehele groep in 2025 worden afgerond. Na de integrale beoordeling is een

12 Deze cijfers zijn afkomstig van de Belastingdienst.

43

ouder financieel gecompenseerd voor de onterecht teruggevorderde bedragen in het verleden. Veel ouders gaan echter in bezwaar, en/ of melden zich met aanvullende geleden schade bij de zogeheten Commissie Werkelijke Schade (CWS). CWS heeft tot en met 2023 in totaal 446 adviezen uitgebracht. Ruim 3.000 ouders hebben zich aangemeld. Voor CWS zijn daarmee lange wachttijden die bovendien snel oplopen naarmate voor meer ouders de integrale beoordeling is afgerond.

De uitgaven hiernaast zijn in de afgelopen jaren (t/m december 2023) verdeeld over 1.364 huishoudens met een gemiddeld bedrag van € 8.599,– per huishouden. De toename in uitgaven in 2023 komt vooral vanwege een toename van het aantal huishoudens dat gebruik maakt van de materiële ondersteuning, namelijk een toename van

44

€ 1.400.000 € 1.200.000 € 1.100.000 € 800.000 € 600.000 € 400.000 € 200.000

dec-23

okt-23

aug-23

jun-23

apr-23

feb-22

dec-22

okt-22

aug-22

jun-22

apr-22

feb-22

dec-21

okt-21

€ aug-21

Een perspectief op afronding op korte termijn ontbreekt echter nog voor veel ouders en dit heeft zijn weerslag op de uitvoering van de brede ondersteuning in de gemeente. We zien dat de hulpvragen van ouders toenemen als gevolg van het lange wachten. Door deze toename van hulpvragen kan niet iedereen direct geholpen worden, waardoor er in sommige stadsdelen wachtlijsten zijn ontstaan. Dit geldt ook voor het beroep dat ouders doen op de materiële ondersteuning, die gemeenten kunnen bieden als onderdeel van de brede hulp. In Amsterdam wordt deze materiële ondersteuning uitgekeerd middels het maatwerkbudget. Waar dit oorspronkelijk een budget was om eerste urgente- en noodzakelijke materiële hulp te bieden aan gezinnen die in barre omstandigheden leefden, doen ouders in toenemende mate een beroep op de materiële ondersteuning voor een divers palet aan goederen en diensten die in het teken staat van een nieuwe start, maar deels ook het karakter heeft van compensatie voor geleden schade. Cumulatief is er tot en met 2023 ruim 10,5 miljoen euro uitgegeven middels het maatwerkbudget, waarvan 8 miljoen euro in het jaar 2023. In de grafiek zijn de uitgaven per maand in beeld gebracht.

Uitgaven Maatwerkbudget per maand

jun-21

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

In september 2023 is er vanuit het Rijk een pilot gestart met een alternatieve schaderoute die complementair is aan de maatwerkroute via de CWS. De partner van het Rijk voor deze alternatieve schade­ route is de Stichting (Gelijk)Waardig Herstel (SGH). Deze alternatieve schaderoute is sneller en grofmaziger en geeft de ouder meer regie. Vergoeding van aanvullende werkelijk schade vindt plaats via een schadekader met forfaitaire bedragen per schadepost. Vervolgens sluiten ouder en staat een vaststellingsovereenkomst (VSO). De hoop is dat dit traject kan bijdragen aan het ontlasten van CWS en daarmee bijdraagt aan de versnelling van de hersteloperatie.

44 procent in de tweedee helft van het jaar. Ook is het gemiddelde uitgekeerde bedrag per huishouden in de tweede helft van 2023 gestegen met 50 procent. Per ouder of gezin brengt de hulpverlener in kaart wat er nodig is en levert maatwerk. Hiermee kan de gemeente ouders ruimhartig ondersteunen, tegelijkertijd werpt het ook vragen op over vergelijk­ baarheid en zeggenschap van ouders over hun eigen proces en legt dit een groot beslag op de capaciteit van de hulpverlenende instanties. De buurtteamorganisaties spannen zich in om te zorgen voor voldoende capaciteit, maar vanwege personeelskrapte ontstaan op sommige plekken toch wachttijden. Daarbij stelt de materiële component van de ondersteuning hulpverleners voor dilemma’s. Om hierin meer handvatten te bieden, heeft het college in 2023 een uitvoeringskader opgesteld. Maar het college wil ook in overleg met de VNG en het Rijk over een herziening van de brede ondersteuning. De langdurige afhankelijkheid van de overheid helpt ouders niet vooruit en een aanpak waarbij ouders zelf regie hebben is nodig. Waar dat kan, voegt het college onderdelen toe aan de ondersteuning die ouders meer regie geven, onder andere gesteund

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

45

door de raad in eerder aangenomen moties. Ook verkennen we de komende tijd hoe de gemeentelijke ondersteuning beter bij de wensen van ouders kan aansluiten. Hierbij willen we onder meer de ombudsman en gedupeerde ouders zelf betrekken. Naast de brede ondersteuning hebben we als gemeente ook een rol in de publieke en private schuldenaanpak voor gedupeerde ouders. In 2021 kondigde het Rijk aan dat publieke en private schulden van gedupeerde ouders werden kwijtgescholden of overgenomen door de Rijksbelastingdienst. De kwijtschelding van publieke schulden kwam halverwege 2021 in uitvoering en begin 2022 is Sociale Banken Nederland (SBN), waaronder de Kredietbank Amsterdam, gestart met de uitvoering van de private schuldenaanpak. Ouders kunnen digitaal of per post hun schuldenlijst indienen. SBN neemt contact op met de schuldeisers en betaalt openstaande schulden die hiervoor in aanmerking komen. Tot en met 2023 hebben cumulatief 2.093 gedupeerden één of meerdere schuldenlijsten ingediend (in het jaar 2023 waren dit 1.202 gedupeerden). Sinds de start van de schuldenregeling hebben in totaal 1.691 gedupeerden één of meerdere beschikkingen ontvangen (in het jaar 2023 waren dit 1.248 gedupeerden). Er zijn momenteel 539 schuldenlijsten in behandeling.

Twee op de drie kinderen is minderjarig (jonger dan 18 jaar). De ondersteuning aan gedupeerde ouders wordt in Amsterdam uitgevoerd door de buurtteamorganisaties, de jongerenpunten en de ouder-kindteams. Bij complexe problematiek kan het gemeentelijk Doorbraakteam ondersteuning bieden. In tegenstelling tot de ouders, hebben we geen gegevens van deze kinderen en kunnen we ze niet zelf benaderen. Kinderen kunnen telefonisch terecht bij het belteam van de buurtteams. We helpen hen naar wens en behoefte. De komende periode geven we samen met de kinderen het ondersteuningsaanbod verder vorm. Dit doen we op basis van verschillende landelijke en regionale rapporten én op basis van de adviezen van een Amsterdams kindpanel dat in 2023 is opgericht. Met al deze adviezen en bouwstenen zorgt het college de komende maanden voor een doorontwikkeling van de Amsterdamse steun aan kinderen en jongeren met als doel om hen te ondersteunen op een manier die tegemoetkomt aan hun behoeften en wensen.

Kindregeling Om ook de kinderen van gedupeerden een steun in de rug te geven na het aangedane leed, is in november 2022 de Kindregeling in werking getreden. Deze regeling is opgenomen in de Wet herstel­ operatie toeslagen.13 In deze regeling is vastgelegd dat kinderen recht hebben op een geldbedrag vanuit het Rijk en op brede hulp en ondersteuning vanuit de gemeente. De Belastingdienst stuurt alle Amsterdamse kinderen van erkend gedupeerde ouders een brief, waarna zij zich bij de gemeente kunnen melden voor brede ondersteuning. In Amsterdam wonen 8.736 kinderen (t/m december 2023) van ouders die als gedupeerde zijn aangemerkt in het Toeslagenschandaal, in de leeftijd van 0 tot 39 jaar.14 Ongeveer een op de drie kinderen is inmiddels volwassen (18 jaar of ouder).

Een groot obstakel in het ondersteunen van kinderen van gedu­ peerden is dat het Rijk tot voor kort niet voorzag in een schulden­ regeling voor kinderen van gedupeerde ouders. Een deel van de meerderjarige kinderen heeft problematische schulden als gevolg van het toeslagenschandaal en het langdurig uitblijven van een oplossing voor deze schulden bemoeilijkte het maken van een nieuwe start. Het college drong er daarom met de VNG al langere tijd op aan dat gemeenten deze kinderen kunnen ondersteunen bij het oplossen van hun schulden. In juli 2023 heeft de staatssecretaris laten weten dat gemeenten een aanvullend schuldhulpaanbod kunnen gaan bieden aan kinderen van gedupeerden die problematische schulden hebben die voortkomen uit problemen ten gevolge van het Toeslagenschandaal.15 Uitgangspunten van dit aanvullende schuldhulpverleningsaanbod is dat de jongeren met problematische schulden een minnelijke schuldsanering krijgen, waarvan het Rijk de aflossingen betaalt. De jongeren kunnen hierbij zelf over hun compensatiebedrag beschikken en deze regeling geldt ook voor jongeren die al in een schuldregeling zitten.

13 Wet hersteloperatie toeslagen.

15 Zie de kamerbrief van staatssecretaris de Vries van 4 juli 2023.

14 Deze cijfers zijn afkomstig van de Belastingdienst.

46 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Hoofdstuk 6

Samenwerking en verbinding Schuldenproblematiek volledig oplossen kunnen we als gemeente niet alleen. Het vraagt om brede inzet van verschillende partijen. Samenwerken met partners is daarom een centraal element in het Amsterdamse schuldenbeleid. Met schuldeisers, werkgevers en andere maatschappelijke instanties gaan we verbindingen aan en werken we continu aan verbeteringen in onze gezamenlijke schuldenaanpak.

Sociaal Werkgeverschap In de aanpak Sociaal Werkgeverschap staat samenwerking met werkgevers die (ook) Amsterdammers in dienst hebben centraal. Er is aanbod voor ondersteuning bij taal- en financiële problematiek op de werkvloer. Werkgevers worden gestimuleerd om actief bij te dragen aan het voorkomen en oplossen van problemen bij hun medewerkers. Deze problemen kunnen een weerslag hebben op het functioneren van de medewerker. Sociaal Werkgeverschap heeft adviseurs die werkgevers adviseren en ondersteunen om actief aan de slag te gaan met dit onderwerp. In 2023 zijn tientallen werkgevers geïnformeerd en zoveel mogelijk op maat geadviseerd over het organiseren van relevante activiteiten, zoals trainingen voor managers en leidinggevenden over het herkennen en bespreekbaar maken van schuldenproblematiek. Binnen de aanpak wordt nauw samengewerkt met Buurtteam Amsterdam, Wegwijs in Schuldhulp voor werkgevers, het Werk­ geversservicepunt en Moedige Dialoog. Moedige Dialoog Amsterdam

47

is een netwerk van werkgevers die geldzorgen op de werkvloer bespreekbaar willen maken én ook actief met dit onderwerp aan de slag (willen) gaan. Het kernteam van Moedige Dialoog Amsterdam bestaat uit werkgevers uit verschillende branches zoals horeca, bankwezen, gezondheidszorg, maatschappelijke dienstverlening, bedrijfsleven en overheid. In 2023 zijn er meerdere klein- en groot­ schalige werkgeversbijeenkomsten georganiseerd, waarin ook de mogelijkheid voor ondersteuning is besproken. De afgelopen jaren werd de samenwerking tussen Sociaal Werk­ geverschap en het Amsterdamse Taalakkoord steeds intensiever. Beide onderdelen zijn werkgeversaanpakken met betrekking tot verwante thema’s (laaggeletterdheid en financiën). Eind 2023 zijn we gestart met de implementatie van een formele samenvoeging van de aanpakken. Er wordt een nieuw team gevormd dat de samenwerking met werkgevers rond drie onderdelen (laaggeletterdheid, schulden en voorzieningen) gaat verstevigen. De implementatiefase wordt naar verwachting medio 2024 afgerond.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Schulden op de Werkvloer Voor medewerkers van de gemeente Amsterdam (in loondienst maar ook externe inhuur) is sinds 2016 de aanpak Schulden op de Werkvloer ontwikkeld. Via de aanpak worden werknemers direct geholpen bij het oplossen van financiële vragen. Dat kan variëren van laagdrempelig advies tot aanmelding voor een schuld­ hulpverleningstraject. In 2023 zien we (wederom) een stijging in het aantal medewerkers dat ondersteund wil worden. Ook worden regelmatig presentaties en trainingen gegeven aan leidinggevenden en HR-adviseurs om geldproblemen beter te leren herkennen en bespreekbaar te maken. De Hogeschool Utrecht heeft een behoefte­ onderzoek gedaan onder medewerkers van de gemeente naar budgettrainingen. Dit onderzoek heeft ertoe geleid dat in 2023 trainingen aan medewerkers van de gemeente zijn gegeven door het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting). Vrijwel alle trainingen waren direct volgeboekt. Wegens enorme belangstelling zijn er ook online bijeenkomsten geweest over het thema pensioen. Ten slotte is de gemeente Amsterdam als werkgever toegetreden tot de Nationale Coalitie Financiële Gezondheid. Schuldeiserscoalitie In 2021 was de gemeente Amsterdam, samen met de gemeente Rotterdam, de eerste publieke schuldeiser die aansloot bij de Schuldeiserscoalitie.

Alle deelnemers aan dit samenwerkingsverband (veelal private schuldeisers) onderschrijven de uitgangspunten van het Ethisch Manifest van de coalitie. Dit manifest biedt concrete handvatten om een sociaal incassobeleid mee vorm te geven. Eind 2023 is via een zogeheten self-assessment in kaart gebracht in hoeverre iedere deelnemer voldoet aan de gemaakte afspraken uit het Ethisch Manifest. Uit de resultaten bleek dat dit op grote schaal gebeurt. Ten opzichte van de vorige meting in 2021 vielen een aantal verbeteringen op. Het organiseren van een warme overdracht naar schuldhulpverlening gebeurt vaker (onder andere via Geldfit) en het leggen van persoonlijk contact bij betalingsachterstanden komt meer voor. Als gemeente hebben we vooral ingezet op het verbeteren van

48

de communicatie, door op basis van een interne klantreis brieven van Belastingen aan te passen. Maatwerk en doorbraak bij schulden Een schuldhulpverleningsproces verloopt niet altijd vlekkeloos. Als (schuld)hulpverleners vastlopen, konden zij sinds 2015 een aanvraag doen bij het Doorbraakfonds via Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA). Met advies en/of financiële ondersteuning creëert het fonds waar mogelijk een snelle(re) doorbraak. Sinds 2021 is het Doorbraakfonds omgedoopt tot het Maatwerkbudget Schulden en aangesloten bij het Doorbraakteam, dat bredere casuïstiek uit het sociaal domein behandelt. Op deze manier wordt het eenvoudiger om schulden in samenhang met problemen op andere leefgebieden aan te pakken. Het Maatwerkbudget Schulden blijft de snelste doorbraakroute bij enkelvoudige schuldproblemen. In 2023 zijn er voor het maatwerkbudget schulden 61 situaties ingediend met een gemiddeld bedrag van € 835,48. Meervoudige problematiek, waar schulden een onderdeel van zijn, gaan naar het Doorbraakteam. Om escalatie voor te zijn, beschikt elk buurtteam over een mini-maatwerkbudget en heeft de buurtteamorganisatie een Maatwerkcoach-schulden die advies geeft over maatwerk bij schulden en naast het Doorbraakteam als portaal dient richting het Maatwerkbudget schulden. Branchevereniging NVVK De NVVK is als branchevereniging een waardevolle partner van de gemeente.

Er wordt op verschillende onderdelen mee samengewerkt. Zo trekken we samen op om knelpunten omtrent schuldhulpverlening aan te kaarten bij het Rijk, maar ook om processen of instrumenten in de hulpverlening te verbeteren. Een mijlpaal in 2023 was dat het jaarlijkse landelijke NVVK-congres plaatsvond in Amsterdam. Het thema ‘Vind, verbind, versterk’ kreeg een brede invulling, met 7 workshops en 8 werkbezoeken over Amsterdamse initiatieven. Daarnaast bleven we gezamenlijk inzetten op het doorontwikkelen van waardevolle nieuwe instrumenten. In het bijzonder bij de ontwikkeling van de Landelijke Pauzeknop en de opschaling van het

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Schuldenknooppunt trokken we samen op. Het Schuldenknooppunt kan zorgen voor forse versnellingen in een saneringstraject, doordat er met aangesloten schuldeisers vaste afspraken zijn over reactie­ termijnen en medewerking aan afkoopvoorstellen. In 2023 zijn laatste testen met het portaal van het Schuldenknooppunt gedaan. Die zijn succesvol afgerond en eind 2023 is de Kredietbank Amsterdam definitief aangesloten. Landelijke lobby Halverwege 2023 ontstond er door de val van het kabinet onduidelijk­ heid over het landelijke beleid, met name de voortzetting van de aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden. Die aanpak is gestart in juli 2022 en liep dus ongeveer een jaar toen het kabinet viel. Dat leidde ertoe dat veel aangekondigde maatregelen voorlopig niet worden doorgevoerd. En bijvoorbeeld de opvolging van de adviezen van de Commissie sociaal minimum16 wordt overgelaten aan het nog te formeren kabinet. Terwijl er grote urgentie is om hiermee en met aanbevelingen uit andere rapporten (zoals de IBO Vereenvoudiging sociale zekerheid) aan de slag te gaan en structurele verbeteringen binnen de sociale zekerheid door te voeren. De Commissie sociaal minimum liet zien dat het sociaal minimum nu voor verschillende groepen te laag is om rond te kunnen komen.

En doordat een uitkering of het minimumloon wordt aangevuld met toeslagen en andere regelingen, is het voor mensen ook onvoorspelbaar wat ze elke maand te besteden hebben. En wat een stap naar (meer) werk betekent voor hun (netto) inkomen. Desondanks hebben we, samen met vooral de VNG, NVVK en de andere G4 bij het Rijk aandacht gevraagd voor verschillende thema’s die raken aan bestaanszekerheid, armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Een aantal voorbeelden: • De pilot met netbeheerder Liander liep van januari tot april 2023 om via gegevensuitwisselingen te voorkomen dat mensen van energie worden afgesloten (zie inleiding: naast vroegsignalering

ook laatsignalering nodig). We blijven aandacht vragen bij het Rijk om te zorgen voor meer wettelijke mogelijkheden om gegevens uit te wisselen en crisissituaties te voorkomen. • Sinds juli 2023 is de halvering van de Wsno/Wsnp van kracht. In de aanloop daarnaartoe hebben we, met name in samenwerking met de andere G4-gemeenten, veelvuldig gepleit voor een kortere saneringstermijn. Dit was voor veel gemeenten een mijlpaal, maar de onverwacht snelle doorvoering zorgde ook voor veel onduidelijkheid. In Amsterdam hebben we zelf een overgangsregeling gerealiseerd. • In oktober 2023 is definitief besloten door het Rijk dat studenten een energietoeslag krijgen via DUO. Samen met de VNG, Divosa en andere studentensteden hebben we daar actief voor gepleit. Vanaf januari 2024 kunnen landelijk ca. 91.000 studenten een beroep doen op een energietoeslag van € 400,–. • In november 2023 lanceerden we de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen. In die agenda presenteerde het college zijn visie op financiële bestaanszekerheid en zette het verschillende maatregelen uiteen die we als gemeente nemen om de bestaans­ zekerheid van Amsterdammers te versterken. • In november 2023 heeft het Rijk toch een schuldenregeling voor kinderen van erkend gedupeerde ouders van het toeslagen­ schandaal gelanceerd.

Eerder was het beleid dat gedupeerde kinderen alleen in aanmerking kwamen voor een compensatie­ bedrag tot € 10.000,– en brede ondersteuning en in het geval van schulden voor JSS. Met name in G4-verband hebben we het kabinet al sinds het begin van het jaar met klem opgeroepen ook voor gedupeerde kinderen met een schuldenregeling te komen.

16 Commissie sociaal minimum, Een zeker bestaan I en II, van respectievelijk 30 juni en 28 september 2023.

49

50 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Hoofdstuk 7

Blik vooruit Beleidsplan 2025-2029 Het vaststellen van een beleidsplan schuldhulpverlening is een verplichting die voortvloeit uit de Wet gemeentelijke schuldhulp­ verlening (Wgs). In deze wet (Artikel 2) is de verplichting opgenomen om een beleidsplan vast te stellen dat richting geeft aan de integrale schuldhulpverlening aan de inwoners van een gemeente. Het plan kent een maximale looptijd van vier jaar. Het bevat de hoofdzaken van het te voeren (integrale) schuldhulpverleningsbeleid en geeft aan op welke wijze de gemeente probeert te voorkomen dat inwoners onverantwoorde schulden aangaan. Het beleidsplan ‘Op weg naar schuldenrust 2021-2025’ van Amsterdam beschrijft de huidige aanpak van schulden in Amsterdam. In 2024 wordt een beleidsplan ontwikkeld voor 2025 tot en met 2028. Start Buurtteam en Ouder- en Kindteam Weesp/Driemond Een snelle mijlpaal in 2024 is de officiële start van het Buurtteam en het Ouder- en Kindteam in Weesp/Driemond per 2 januari 2024. Naar aanleiding van de fusie tussen Amsterdam en Weesp nemen Buurtteam Amsterdam en het Ouder- en Kindteam het roer over van het Sociaal Wijkteam. Deze stap markeert een frisse start na een periode van voorbereiding. Het buurtteam Weesp/Driemond neemt ook de individuele ondersteuning over van Versa Welzijn.

Voor een zorgvuldige overdracht van het Sociaal Wijkteam naar het Ouder- en Kindteam Weesp/Driemond is er een overgangsperiode die loopt tot 1 april 2024. Zodoende kan de zorg en ondersteuning op een positieve en warme manier worden overgedragen.

51

Ontwikkeling Landelijke Pauzeknop In 2021 experimenteerden we als eerste gemeente met de Amsterdamse Pauzeknop, een instrument waarmee alle invorderingen incassoactiviteiten worden gepauzeerd zodra iemand zich bij schuldhulpverlening meldt. Medio 2022 rondden we de pilot-fase af en boden we (inmiddels demissionair) minister Carola Schouten, samen met de NVVK en de gemeenten Den Haag en Eindhoven, een propositie aan met de oproep om bij te dragen aan de ontwikkeling van een Landelijke Pauzeknop. In de Amsterdamse pilot bleek dat vooral landelijke afspraken met schuldeisers en een digitale voorziening nodig zijn. De minister honoreerde ons verzoek en zegde structurele medewerking toe. Sindsdien is er onder coördinatie van de NVVK een projectgroep die de landelijke uitrol verder uitwerkt. Vanuit Amsterdam leveren we daarvoor een actieve en waardevolle bijdrage. Medio 2023 heeft de projectgroep een actieplan opgeleverd om een eerste versie landelijk uit te rollen. Het is de verwachting dat de uitrol in 2024 zal plaatsvinden. Kortere saneringen voor economisch daklozen Het Amsterdamse college probeert het schuldenbeleid constant verder te verbeteren en heeft daarbij met name oog voor kwets­ bare groepen. Een waardevolle nieuwe actie die in 2024 start is de organisatie van de pilot Uit Het Krijt, in samenwerking met De Regenboog Groep.

In dit nieuwe experiment kunnen economisch daklozen in Amsterdam sneller schuldenvrij zijn door een kortere aflosperiode te realiseren. Een deel van de schuld kan worden kwijtgescholden als deelnemers afgesproken mijlpalen behalen, zoals voor jongeren via de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start al mogelijk is.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Aan het experiment kunnen 100 economisch daklozen deelnemen. Zij hebben een schuld van minimaal € 2.200,– en moeten bereid zijn om actief te werken aan persoonlijke doelen, zodat ze zo snel mogelijk een stabiele woonsituatie kunnen bereiken. Samen met een begeleider van De Regenboog Groep bepalen de deelnemers wat hun persoonlijke doelen zijn. Dat kan het vinden van betaald werk zijn of het actief zoeken naar een geschikte woonruimte. Bij het behalen van de persoonlijke doelen kan twee keer drie maanden aflossing worden kwijtgescholden. Zo kan de standaard aflosperiode van 18 maanden worden ingekort naar 12 maanden. Experimenten vroegsignalering In 2023 is aangekondigd dat Syntrus Achmea Hypotheken vanaf 2024 ook zal meedoen aan het experiment met hypotheekverstrekkers. Daarnaast heeft Amsterdam akkoord gekregen van de minister om in 2024 te starten met nog 2 experimenten. Alle voorbereidingen zijn getroffen om te starten met: 1. DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) voor achterstanden lesgeld, studiekosten en OV-boetes. OV-boetes alleen in combinatie met andere achterstanden. 2. Het CAK voor achterstanden bij de eigen bijdrage Wmo (zorg­ kosten en maatschappelijke opvang) en Wlz (langdurige zorg). Nieuwe werkwijze vroegtijdige advisering beschermingsbewind De huidige Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind levert steeds duidelijkere resultaten op.

In 2024 wordt de aanpak verder doorontwikkeld. De doelstelling om meer grip te krijgen op beschermingsbewind en te zorgen dat Amsterdammers de hulp krijgen die ze nodig hebben staat nog steeds centraal. In het begin van 2024 introduceert het college daarvoor een nieuwe werkwijze om vroegtijdige advisering over beschermingsbewind te realiseren. De toepassing van het adviesrecht kan daardoor worden beëindigd. In de nieuwe werkwijze gaan we de meest voorkomende verwijzers (buurtteams en MO/BW-instellingen) vanuit de gemeente uitgebreider faciliteren via een nieuw afwegingskader. Daarin staan duidelijke

52

handvatten om weloverwogen doorverwijzingen te kunnen doen. Ook richten we een gemeentelijk expertteam in dat op verzoek kan adviseren over complexe dossiers waarbij een doorverwijzing naar beschermingsbewind wordt overwogen. Zowel verwijzende instanties als bewindvoerders kunnen voortaan een gemeentelijk advies vragen voordat ze een hulpvrager aanmelden bij de rechtbank. We beogen de gemeentelijke betrokkenheid bij complexe dossiers te vergroten en vroegtijdige gemeentelijke advisering over die dossiers actief te stimuleren. Doorontwikkeling collectief schuldregelen Net als voorgaande jaren gaan we verder met het maken van afspraken met schuldeisers om het proces van schuldhulpverlening nog meer te versnellen. Het streven blijft om zoveel mogelijk communicatie achterwege te laten, door schuldeisers bij voorbaat akkoord te laten gaan met saneringsvoorstellen. We hebben in de afgelopen jaren gezien dat het vertrouwen van schuldeisers in onze aanpak en werkwijze waardevol is om tot structurele afspraken te komen. Veel afspraken die we in Amsterdam voor het eerst overeenkwamen, zijn inmiddels door de koepelorganisatie NVVK met schuldeisers vervat in landelijk geldende overeenkomsten. De totstandkoming van meer landelijke convenanten blijven we ook in het komende jaar stimuleren.