Bijlage I Jaarverslag schuldhulpverlening over 2023.pdf

Schuldhulpverlening

Jaarverslag 2023

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

2

Leeswijzer Jaarlijks doet de gemeente verslag van de belang­ rijkste landelijke en Amsterdamse ontwikkelingen binnen schuldhulpverlening. In de inleiding zetten we de ontwikkelingen die in 2023 van invloed zijn geweest op de financiële situatie van Amsterdammers kort uiteen. Vervolgens benoemen en duiden we de belangrijkste indicatoren van schuldhulpverlening in Amsterdam. Door deze indicatoren te monitoren, volgen we trends die mogelijk van belang zijn voor onze inzet en ambities in de toekomst. In dit jaarverslag vindt u ook de opbrengsten van instrumenten die de gemeente in 2023 heeft ingezet. De hoofdstukindeling is gebaseerd op de drie lijnen uit het beleidsplan Schuldhulpverlening 2021-2025 ‘Op weg naar schuldenrust’: hoofdstuk 1 schulden voorkomen, hoofdstuk 2 schulden klein houden, hoofdstuk 3 schulden snel oplossen. Hoofdstuk 4 focust op onze inzet voor jongeren, een belangrijke en kwetsbare doelgroep waar de gemeente Amsterdam extra aandacht voor heeft. Hoofdstuk 5 geeft een toelichting op de gemeentelijke inzet naar aanleiding van het Toeslagenschandaal. In hoofdstuk 6 lichten we de belangrijkste interne en externe samenwerkingsverbanden uit. Tot slot sluiten we in hoofdstuk 7 af met een blik vooruit naar de verwachte ontwikkelingen in 2024.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Inhoud Leeswijzer2

Cijfers Kwetsbare jongeren

36

Hoofdstuk 4 Inleiding

Schuldhulpverlening in Amsterdam  4 Sleutelindicatoren schuldhulpverlening Amsterdam  8 Trends9 Cijfers op stadsdeelniveau 12 Cijfers Schulden voorkomen

13

Hoofdstuk 1

Schulden voorkomen Financiële inloopspreekuren Financiële educatie Communicatie en campagnes Digitale dienstverlening Financiële nazorg pensioengerechtigden  Overheidsbrede loket Amsterdam 

14 14 15 15 16 17 17

Cijfers Schulden klein houden 

19

Hoofdstuk 2

Schulden klein houden Amsterdamse aanpak vroegsignalering  Producten Kredietbank Amsterdam 

20 20 23

Cijfers Schulden oplossen

26

Kwetsbare jongeren Schulden voorkomen  Schulden klein houden  Schulden oplossen 

37 37 39 40

Cijfers Toeslagenschandaal

42

Hoofdstuk 5

Toeslagenschandaal43 Algemene stand van zaken 43 Uitgaven Maatwerkbudget per maand 44 Kindregeling45 Hoofdstuk 6

Samenwerking en verbinding Sociaal Werkgeverschap  Schulden op de Werkvloer  Schuldeiserscoalitie  Maatwerk en doorbraak bij schulden Branchevereniging NVVK Landelijke lobby 

47 47 48 48 48 48 49

Hoofdstuk 7 Hoofdstuk 3

Schulden snel oplossen 27 Brede en toegankelijke schuldhulpverlening  27 Aanpak beschermingsbewind  30 Budgetbeheer31 Schuldhulpverlening voor specifieke doelgroepen  31 Borgen van kwaliteit  33 Inzet op bereiken van moeilijk bereikbare doelgroepen 33

3

Blik vooruit Beleidsplan 2025-2029  Start Buurtteam en Ouder- en Kindteam Weesp/Driemond Ontwikkeling Landelijke Pauzeknop Kortere saneringen voor economisch daklozen Experimenten vroegsignalering  Nieuwe werkwijze vroegtijdige advisering beschermingsbewind Doorontwikkeling collectief schuldregelen  Nieuwe aanbesteding schuldhulpverlening voor Amsterdamse (ex-)zelfstandig ondernemers Intensieve lobby

51 51 51 51 51 52 52 52 52 53

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Inleiding

Schuldhulpverlening in Amsterdam Via de Amsterdamse schuldhulpverlening kan iedere Amsterdammer met geldproblemen ondersteuning krijgen bij het vinden van een passende oplossing. De gemeente Amsterdam zet zich actief in om schulden te voorkomen, klein te houden en op te lossen. Dit jaarverslag geeft een overzicht van de opbrengsten uit alle ingezette interventies waarmee de gemeente Amsterdammers schuldenvrij probeert te krijgen en te houden. Onderstaande ontwikkelingen zijn van invloed op de sleutelindicatoren van schuldhulpverlening in Amsterdam.

Aanhoudende druk op bestaanszekerheid Bestaanszekerheid was een belangrijk thema bij de Tweede Kamerverkiezingen in november 2023. De zorgen over bestaans­ zekerheid zijn er al veel langer, maar de opeenvolgende crises van de laatste jaren (coronacrisis, energiecrisis, hoge inflatie) hebben het probleem veel zichtbaarder gemaakt. Recente onderzoeken laten zien dat de inkomenspositie van steeds meer mensen onder druk staat en structurele verbeteringen, zoals de herziening van het toeslagenstelsel, op zich laten wachten. De Nationale Ombudsman stelde eind 2022 dat minima in de knel zitten en door de ondergrens zakken. Het sociaal minimum is ontoereikend, mensen kunnen geen buffers opbouwen en de regels in het sociaal domein zijn veel te ingewikkeld1. In november 2023 heeft het Amsterdamse college de Agenda Bestaanszekerheid voor Iedereen vastgesteld met de visie op financiële bestaanszekerheid en een groot aantal maatregelen om de bestaanszekerheid van Amsterdammers te versterken.

1 Sociale minima in de knel – Nationale Ombudsman, 17 oktober 2023

4

De landelijke koopkrachtmaatregelen die in 2023 door het Rijk zijn genomen, boden voor veel mensen uitkomst, maar desondanks rapporteert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) dat de zorgen over financiën toenemen. In 2022 maakte 29 procent van de volwassenen zich veel zorgen over hun financiële toekomst, terwijl het in 2021 nog om 21 procent ging. Met name jongvolwassenen en alleenstaande ouders maken zich veel zorgen over hun toekomstige financiële situatie. Deze zorgen vertaalden zich in 2023 (en de jaren daarvoor) nog niet in een toename van het beroep op de schuld­ hulpverlening. De al jarenlange inzet op preventie (met name vroeg­signalering) speelt daarbij waarschijnlijk een rol. Met de halvering van de saneringstermijn naar 18 maanden is beoogd de drempel te verlagen om een beroep te doen op de schuldsanering. De verwachting is dat het effect daarvan in 2024 zichtbaar wordt.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Bereiken van Amsterdammers met schulden in onzekere tijden Ruim zes op de tien Amsterdammers die problematische schulden ervaart, geeft aan geen hulp te ontvangen.2 Omdat het hier gaat om ervaren schulden, is het niet gezegd dat al deze mensen daad­ werkelijk in een problematische schuldsituatie verkeren, maar we weten dat schulden vaak gepaard gaan met schaamte, stress en vaak ook een gebrek aan vertrouwen in hulpverlening, waardoor mensen vaak niet actief hulp zoeken of zelfs aangeboden hulp weigeren. Het is van groot belang om te werken aan vertrouwen en de drempel om hulp te zoeken zo laag mogelijk te maken. Toegankelijkheid is dus een belangrijk aandachtspunt. In 2023 zien we, net als voor­ gaande jaren, dat het aantal minnelijke schuldregelingen verder afneemt. Er zijn aanzienlijk minder regelingen getroffen dan in 2022 (-30 procent). Dat heeft meerdere verklaringen. We zijn er bijvoorbeeld steeds vroeger bij via uitgebreidere vroegsignalering, de incasso heeft bij een aantal grote instanties tijdelijk stilgelegen en we zetten vaker in op alternatieve laagdrempelige oplossingen. Met de Amsterdamse vroegsignalering-aanpak hebben we in 2023 ruim 31.907 Amsterdammers met een betaalachterstand bereikt. Dit is een ongekend hoog aantal.

Toch komen niet alle (problematische) schulden via deze route aan het licht, omdat niet alle betalingsachterstanden via de vroegsignalering worden gemeld. Alleen vaste lasten partners zijn op grond van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht om betaal­ achterstanden bij de gemeente te melden. Als de schuld geen vaste lasten betreft, wordt er dus ook geen melding van gemaakt. Om Amsterdammers met schulden beter te bereiken willen we andere (informele) netwerken in de stad benutten zoals voedselinitiatieven, wijkgerichte organisaties, de Voedselbank en scholen. Dit willen we doen naast onze intensieve inzet op vroegsignalering en laagdrempelige hulpverlening. In 2023 breidden we onder andere het aantal familiescholen uit van 10 naar 34. Op 55 basisscholen worden er door buurtteams inloopspreekuren georganiseerd. 2 O&S, Schuldenmonitor 2023

5

Naast vroegsignalering is ook laatsignalering nodig In sommige gevallen kunnen of willen mensen pas hulp accepteren als de situatie dreigend is geworden. Bijvoorbeeld bij een aan­ zegging voor woningontruiming of mogelijke afsluiting van energie, gas of water. Met de Eropaf-aanpak brachten we het aantal woningontruimingen om financiële redenen in Amsterdam reeds drastisch terug van 151 in 2018 naar 35 in 2023. Dit aantal is al meerdere jaren stabiel. De hoge energieprijzen leidden in 2023 tot veel ontbindingen van energiecontracten waardoor dreigende afsluiting van energie een aanzienlijk probleem werd. Op 19 januari 2023 sloot het college een overeenkomst om een proef te starten met netbeheerder Liander (de organisatie die de feitelijke afsluitingen doet). De gemeente Amsterdam ontving van Liander drie maanden lang adresgegevens van Amsterdammers zonder energiecontract. Deze groep huishoudens ging niet in op de hulp van Vroeg Eropaf-medewerkers van buurtteams toen de energiemaatschappij melding deed van een betaalachterstand of waarvan de melding niet bij de gemeente terecht is gekomen. Een contractontbinding en een dreigende energieafsluiting kunnen ertoe leiden dat deze groep toch hulp accepteert. Via de pilot zijn 162 afsluitingen voorkomen. Dat is 59 procent van de in totaal 274 huishoudens die van Liander een brief hebben ontvangen.

Voor structurele gegevensuitwisseling tussen Liander en de gemeente is geen wettelijke grondslag waardoor de pilot na drie maanden is stopgezet. De pilot heeft er wel (mede) toe geleid dat energiemaatschappijen sinds april 2023 verplicht zijn om een voornemen tot contractontbinding bij de gemeente te melden. Dit maakt laatsignalering bij energiemeldingen nu mogelijk. In het afsluitbeleid van energiemaatschappijen zijn nu ook afspraken vastgelegd om energiecontracten minder snel te ontbinden en betalingsregelingen te stimuleren. Het aantal contractontbindingen is met 12 procent gedaald, van 2.665 in 2022 naar 2.357 in 2023.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Halvering saneringstermijn Msnp en Wsnp Een van de doelstellingen van het (nu demissionaire) kabinet Rutte IV was om inwoners sneller uit de problematische schulden te helpen. Daarom stemde de Tweede Kamer op 24 januari 2023 in met het amendement om de looptijd van de wettelijke schuldsanering in principe te halveren van drie jaar naar anderhalf jaar. In lijn hiermee is de termijn voor minnelijke schuldregelingen ook verkort. Beide verkortingen zijn ingegaan op 1 juli 2023. Landelijk werd er niet voorzien in een overgangsregeling. In Amsterdam is afgesproken dat inwoners die na het aannemen van de wetswijziging op 7 februari 2023 voor de Wsnp of Msnp in aanmerking kwamen, niet langer in de schuldsanering zitten dan inwoners die na 1 juli 2023 in stromen. Hiermee wilden we voorkomen dat Amsterdammers met schulden zich pas na 1 juli zouden melden voor schuldhulpverlening vanwege de kortere saneringstermijn, met alle gevolgen van dien. De halvering van de saneringstermijn had een aantal lokale uitvoeringsconsequenties die in hoofdstuk 2 worden besproken. Implementatie Aanpak Relatiebeheer schuldeisers Een nieuw element in de Amsterdamse schuldenaanpak in 2023 was de start van de Aanpak Relatiebeheer schuldeisers. Als onderdeel van het programma Schuldenrust werkt de gemeente de afgelopen jaren steeds intensiever samen met schuldeisers.

Naast de samenwerking in het kader van vroegsignalering en collectief schuldregelen, is het contact met schuldeisers op het terrein van incassobeleid en de medewerking aan schuldenoplossingen ook toegenomen. Onderzoeksbureau Purpose heeft in 2023 een actieplan opgesteld om duurzame samenwerking tussen de gemeente, hulpverleners en schuldeisers te stimuleren en te structureren. De Aanpak Relatiebeheer schuldeisers is eind 2023 geïmplementeerd. Er is een vast team geformeerd dat verantwoordelijk is voor het onderhouden van contacten met schuldeisers en hulpverleners. Er worden reguliere contactmomenten met zowel hulpverleners als schuldeisers georganiseerd en ook springen we direct in bij vragen

6

of signalen die de onderlinge samenwerking aangaan. Deze aanpak is een waardevolle stap om de uitgangspunten van schuldenrust zo breed mogelijk te borgen in het Amsterdamse stelsel. Opvolging rapport Knellende Mechanismen In februari 2023 publiceerden de Hogeschool Utrecht, Hogeschool van Amsterdam en de Universiteit Utrecht in opdracht van de gemeenten Amsterdam, Utrecht en Almere het rapport Knellende Mechanismen over de lessen die we als gemeente kunnen trekken uit het toeslagenschandaal. Het rapport maakte duidelijk dat een deel van de Amsterdamse professionals onvoldoende ruimte ervaart om knellende situaties te agenderen en maatwerk te bieden. In de bestuurlijke reactie op het rapport gaf het college aan dat het zich herkent in de aanbevelingen en er grote waarde aan hecht. Het college geeft opvolging aan het onderzoek door in te zetten op een aantal verbeteringen in de dienstverlening aan Amsterdammers. Een speerpunt is de structurele inbedding van maatwerk in de gemeentelijke organisatie en de uitvoerende organisaties daaromheen. In 2023 is daarom ingezet op een bredere invoering van de Amsterdamse Maatwerk Methode. Daarnaast was er expliciete aandacht voor de signaleringsrol van buurtteams en andere instanties. Dit deden we met name door het overleg met sociaal raadslieden uit te breiden en een structurele plek te geven.

Sociaal raadslieden zijn bij uitstek professionals die zien wanneer een situatie knelt. Ook richtten we in overleg met de buurtteams andere escalatieroutes in en gaven we signalering van knelpunten in onze samenwerking met andere instanties bijzondere aandacht. Het signalerings- en adviespunt beschermingsbewind blijft een belangrijk portaal in het stelsel van het beschermingsbewind, maar ook via de geformaliseerde Aanpak Relatiebeheer schuld­ eisers, het incassoteam van de Kredietbank Amsterdam en het gestructureerde signaleringsoverleg met Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA), zorgden we voor extra mogelijkheden voor hulpverleners om probleemsituaties aan te kaarten.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Complexe opdracht Buurtteam Amsterdam De Amsterdamse buurtteams hadden in 2023 door verschillende ontwikkelingen een extra complexe opdracht. Met name de energie­crisis en de langlopende hersteloperatie van het toeslagen­ schandaal vroegen in het afgelopen jaar veel inzet. Dit maakte het, in combinatie met de krappe arbeidsmarkt, voor de buurtteams niet eenvoudig om direct aan de slag te gaan met alle bestuurlijke prioriteiten In 2023 kregen de buurtteams, net als in 2022, extra middelen om de meldingen van vroegsignalering op te volgen. Daarvoor werkten ze onder andere nauw samen met de gemeente en energiebedrijven in de ‘vangnetaanpak energiearmoede’. In totaal zijn 2.559 aanvragen individuele bijzondere bijstand voor energiekosten toegekend (in 2022: 549). Daarnaast werden als onderdeel van het reguliere informatie & budgetadvies ook struc­tureel speciale energiespreekuren georganiseerd. Het totale aantal buurtteams steeg in 2023 van 34 naar 37. Hiermee verwachten we het bereik en de zichtbaarheid van SHV verder te versterken. De laagdrempelige en brede toegang voor Amsterdammers met problematische schulden blijft een belangrijke ontwikkelopgave om de effectiviteit te vergroten. Afname van het aantal beschermingsbewinden Het kalenderjaar 2023 was een bijzonder jaar voor het beschermings­ bewind in Amsterdam.

De jaarcijfers over de instroom, uitstroom en het aantal lopende bewinden laten een omslagpunt zien met betrekking tot de schuldenbewinden. In 2021 zagen we binnen het schuldenbewind voor het eerst een afvlakking van de tot dan toe constante groei (toename van ruim 2 procent ten opzichte van 2020) en in 2022 leek er sprake te zijn van een stabilisatie (toename van 0,1 procent). In 2023 was er voor het eerst sprake een aanzienlijke afname. Eind 2023 waren er nog 4.046 Amsterdammers met een lopend schuldenbewind, wat neerkomt op een afname van 15 procent ten opzichte van 2022.

7

Deze daling sluit aan bij de landelijke trend van een dalend aantal schuldenbewinden en minder schuldenregelingen. Daarnaast lijken de effecten van de Amsterdamse Aanpak Beschermingsbewind een rol te spelen. Steeds meer bewindvoerderskantoren sluiten zich aan bij het convenant Kwaliteit Beschermingsbewind en de opgenomen resultaatafspraken worden door alle deelnemers naar behoren nageleefd. Dat leidt tot betere samenwerking in het stelsel, versnellingen in processen en daarmee ook tot snellere en duurzame uitstroommogelijkheden.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Sleutelindicatoren schuldhulpverlening Amsterdam Schulden gesaneerd via Kredietbank Amsterdam

50.000 46.820 € 60.000.000

45.000

Gemiddeld schuldbedrag  gesaneerd via Kredietbank Aantal meldingen Vroegsignalering 

40.000 € 50.000.000 35.000

Amsterdammers bereikt  via Vroegsignalering

31.907 € 40.000.000

30.000

Aantal Amsterdammers in  boeteregime CAK (peildatum 31-12)

Aantal beslagleggingen op ­  Pwet-uitkeringen (peildatum 31-12)

€25.939 25.000 € 30.000.000

€20.629 20.000 19.957 15.000

14.214

€ 20.000.000 13.780

10.000

11.422 6.245

€ 10.000.000 3.226

5.000 815

800

852

0

0 2014

8

35

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

Aantal minnelijke schuldregelingen  Kredietbank Amsterdam Aantal woningontruimingen  woningcorporaties (t/m 2017 cijfers incl. andere oorzaken naast financiële per 2018 énkel woonruimtes om financiële redenen)

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Trends Met een meerjarige analyse van de cijfers en signalen uit de uitvoering kunnen we trends binnen de Amsterdamse schuldhulpverlening volgen. Landelijke en lokale ontwikkelingen hebben hun uitwerking op de trends in Amsterdam.

Aantal meldingen vroegsignalering blijft stijgen en het bereik blijft hoog De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht gemeenten om meldingen van betaalachterstanden op te pakken van vaste lasten partners zoals verhuurders, waterbedrijven, zorgverzekeraars en energieleveranciers. De wet verplicht ook dat deze partijen de meldingen doorgeven aan de gemeente. Amsterdam is al meerdere jaren zeer actief in het opvolgen van signalen en zoekt op basis daarvan contact met inwoners met een betaalachterstand. Het toegenomen aantal meldende partijen zorgt voor een stijgend aantal meldingen vroegsignalering. Er waren in 2023 in totaal 46.820 meldingen3. Naast de toename van het aantal meldende partijen, speelde ook de aanscherping in het afsluitbeleid van energiebedrijven een rol in het toegenomen aantal meldingen. Sinds april 2023 moeten energieleveranciers ook melding maken van een voorgenomen contractontbinding. Naar aanleiding van de energiecrisis werden in 2023 meldingen van een betaalachterstand voor energie al bij een lager bedrag opgepakt, wat ook heeft bijgedragen aan stijgende aantallen. Door onverminderde inzet op deze meldingen bereiken we meer Amsterdammers. In 2023 slaagden we contact te leggen met 31.9074 Amsterdammers. In 2022 waren dit er 29.970.

Aantal beslagleggingen op Participatiewet-uitkeringen Er is in Amsterdam sprake van een consequente daling van het aantal beslagleggingen op Participatiewet-uitkeringen. De aanpak die vanuit Werk, Participatie en Inkomen (WPI) vanaf 2014 wordt ingezet en waarbij Amsterdammers met beslag op de uitkering actief worden benaderd, heeft in 2023 opnieuw geleid tot een afname van het aantal beslagleggingen. Zagen we in 2022 al een ruime een daling van 17 procent vergeleken met 2021, in 2023 is het aantal opnieuw met 13 procent afgenomen. Eind 2023 waren er nog 3.026 huishoudens met beslag en 3.226 beslagleggingen. In 2014 ging het om ca. 9.000 huishoudens met beslag en ruim 14.000 beslagleggingen. Sinds de start van de aanpak in 2014 is het aantal beslagleggingen gedaald met 78 procent. Het aantal huishoudens met meer dan 1 beslaglegging is fors gedaald naar 200. Aantal woningontruimingen om financiële redenen blijft laag In 2023 is wederom het gelukt om het merendeel van de aangezegde woningontruimingen (806) via de Eropaf-aanpak te voorkomen. In totaal zijn er 35 woningen van corporaties daadwerkelijk ontruimd om financiële redenen. Bij deze ontruimingen zaten geen gezinnen met kinderen. Woningcorporaties en de gemeente komen elk kwartaal bij elkaar om de ontruimingen op een

3 Dat aantal is inclusief meldingen die via automatische berichtgeving werden afgedaan, maar exclusief meldingen over aangezegde woningontruimingen. 4 Contact via Vroeg Eropaf, Geregelde betaling en integrale schuldhulpverlening voor participatiegerechtigden en de wanbetalersaanpak (CAK). Dit is exclusief Eropaf (meldingen van aangezegde woningontruimingen).

9

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

uniforme en transparante wijze te analyseren en te categoriseren. Een gezamenlijke analyse en monitoring van ontruimingen is een structureel onderdeel van de intensieve samenwerking. Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK Het totale aantal Amsterdammers dat wegens een betalings­ achterstand van 6 maanden op de zorgverzekering werd aangemeld bij het Centraal Administratie Kantoor (CAK) en een bestuurlijke boete kreeg is in 2023 gestegen. Eind 2022 waren er 12.804 Amsterdammers in het boeteregime en eind 2023 was dit aantal opgelopen tot 13.780 Amsterdammers. Dat komt neer op een stijging van 8 procent. Het aantal Amsterdammers in het boeteregime loopt daarmee voor het tweede jaar op rij op. In de voorafgaande jaren (2017 t/m 2021) was sprake van een daling. Een nadere analyse laat zien dat gerichte inzet om mensen te helpen om uit het boeteregime te komen effect heeft. In het afgelopen jaar is er een wisselend beeld voor verschillende groepen. Voor Amsterdammers met een Participatiewet-uitkering heeft de gemeente gericht ingezet op het verkleinen van het aantal mensen in het boeteregime en zijn mensen proactief benaderd. Dat zorgde ervoor dat de stijging binnen deze groep beperkt was (+ 4 procent) Eind 2022 waren er 1.890 Amsterdammers met een uitkering in het boeteregime, eind 2023 ging het om 1.957 Amsterdammers.

10

Daling totale gesaneerde schuld, aantal schuldregelingen en gemiddelde bedragen Opvallende ontwikkelingen in 2023 zijn dat het aantal minnelijke schuldregelingen fors is afgenomen (852 in 2023 ten opzichte van 1.217 in 2022, een daling van 30 procent), er een lichte daling was van het gemiddelde gesaneerde bedrag per regeling (€ 25.939,– in 2023 ten opzichte van € 26.352,– in 2022) en dat de totale gesaneerde schuld via de Kredietbank Amsterdam ruim 10 miljoen euro lager is dan in 2022. In 2023 is ruim 22 miljoen euro gesaneerd, terwijl het in 2022 om ruim 32 miljoen euro ging. Het gesaneerde bedrag bestaat uit saneringskredieten (750), schuldenrustleningen (35) en sociale leningen voor trajecten Jongeren Schuldenvrije Start (67). Het is niet met zekerheid te zeggen wat de reden is voor de forse dalingen. Een mogelijke verklaring is de invloed van de schulden­ regelingen binnen het Toeslagenschandaal. Immers, de private en publieke schulden van deze groep mensen is grotendeels via andere regelingen kwijtgescholden. Daarnaast daalt het aantal getroffen minnelijke schuldregelingen al jaren, dus er kan ook sprake zijn van het effect van een trend die al eerder is ingezet.

Ook is er via steeds uitgebreidere vroegsignalering meer aandacht voor het snel in beeld krijgen van betalingsachterstanden en zijn steeds meer partijen bewust van het belang om het oplopen van schulden te voorkomen. Schuldeisers werken steeds vaker mee aan incassopauzes, waarmee ze voorkomen dat schulden zich opstapelen. Een aandachtspunt is dat schulden bij overheidsinstanties en met betrekking tot de vaste lasten, met name wonen (huur) en zorg (premie), nog onverminderd zijn.

11 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Cijfers op stadsdeelniveau Buurtteamorganisaties (BTO’s) Amsterdam

Centrum Nieuw-West

Noord

Oost

West

Zuid

Zuidoost

Aantal Vroeg Eropaf meldingen6

33.733

2.721

6.691

4.106

4.229

4.159

3.398

7.997 (+432 Weesp)

Aantal bereikt via Vroeg Eropaf meldingen

27.519

1.891

5.417

3.467

3.702

3.023

2.576

7.213 (+230 Weesp)

827

51

162

120

113

69

72

234 (+6 Weesp)

Aantal Amsterdammers in CAK-bestand

17.9005

1.373

3.842

2.364

2.483

2400

1.306

3.885 (+247 Weesp)

Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK

13.780

1.071

2.899

1.744

1.894

1.904

1.016

2.951 (+198 Weesp)

Aantal Amsterdammers in een schuldhulpverleningstraject (fase 1 t/m 4)7 eind 2023

6546

107

1.425

903

904

1.394

929

884

Aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten

4.749

242

964

621

693

828

731

670

Aantal toelatingsbesluiten WGS in 2023

2.961

164

564

373

378

686

387

409

538

24

148

85

70

97

68

46

Aantal Eropaf meldingen

Aantal gestarte minnelijke saneringen uitgevoerd door Kredietbank Amsterdam8

5 Inclusief Weesp. 6 Dat aantal is inclusief meldingen die via automatische berichtgeving werden afgedaan, maar exclusief meldingen over aangezegde woningontruimingen. 7 De 4 fases van het schuldhulpverleningstraject worden toegelicht in Hoofdstuk 3. 8 De totalen op stadsdeelniveau tellen niet op tot het Amsterdamse cijfer omdat ook andere stedelijke partijen aanvragen indienen bij de Kredietbank, zoals bijvoorbeeld bewindvoerders.

12

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

13

Cijfers Schulden voorkomen

Bezoekers financiële inloopspreekuren: 44.896

Bezoekers Grip op je Geld: 3.890

Beroep op sociaal raadslieden: 29.113

2022 - 32.000 2021 - 51.000

2022 - 4.352 2021 - 2.612

2022 - 23.695 2021 - 20.174

195 Spreekuren op: 87 locaties

Grip op je Geld spreekuren: 11

Nederlandse Schuldhulproute: 378 verwijzingen naar buurtteam

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Hoofdstuk 1

Schulden voorkomen In Amsterdam doen we er alles aan om (oplopende) schulden te voorkomen. Sinds 1 april 2021 kunnen Amsterdammers met hun vragen op het gebied van zorg, wonen, werk, geld, meedoen, gezondheid en veiligheid terecht bij een herkenbaar Amsterdams team in de buurt onder de noemer Buurtteam Amsterdam. Buurtteam Amsterdam bestaat uit 7 buurtteamorganisaties met eind 2023 37 buurtteams en 87 satellietlocaties zoals Huizen van de Wijk, scholen en de Voedselbank. Schuldhulpverlening en sociaal raadsliedenwerk maken integraal onderdeel uit van de brede dienstverlening van de buurtteams. Vanaf de start van de buurtteams was er een grote toeloop, in 2023 mede door de aanhoudende inflatie-/energiecrisis. Op financieel gebied waren dit vooral hulp­ vragen aan de voorkant, over inkomen en beginnende geldproblemen. Ook is te zien dat het stelsel van wet- en regelgeving als ingewikkeld wordt ervaren, wat zich uit in een stijgende vraag naar de dienstverlening van sociaal raadslieden.

Financiële inloopspreekuren Alle Amsterdammers kunnen op 87 locaties in de stad binnen­ lopen met een financiële vraag. Ze kunnen terecht bij verschillende inloopspreekuren georganiseerd door de buurtteamorganisaties, waar­onder Grip op je Geld spreekuren en inloopspreekuren van sociaal raadslieden. Ook op 55 basisscholen worden er door buurt­teams inloopspreekuren georganiseerd.

14

De infrastructuur is vergelijkbaar met vóór de coronacrisis. Er zijn 195 spreekuren op 87 locaties en 11 Grip op je Geld spreekuren. Het aantal Amsterdammers dat hiervan gebruik­ maakt is in 2023 44.896. In 2022 waren er ongeveer 44.000, in 2021 ongeveer 32.000 bezoeken, tegenover ongeveer 51.000 in 2020. De Grip op je Geld spreekuren, een vorm van laagdrempelige hulp specifiek voor mensen met een verslaving of verstandelijke beperking, telden in 2023 3.890 bezoeken tegenover 4.352 in 2022 en 2.612 bezoeken in 2021.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Sociaal raadslieden werden vaker geraadpleegd. Op hun onder­steuning werd 29.113 keer een beroep gedaan in 2023 tegenover 26.550 keer in 2022 en 23.695 keer in 2021. Financiële educatie Goede voorlichting over financiële verantwoordelijkheden is een speerpunt van het college. Daarom proberen we het ontstaan en opstapelen van geldproblemen zoveel mogelijk te voorkomen. In 2023 is uitgebreid ingezet op financiële educatie via lessen op 46 scholen in het voortgezet- en middelbaarberoepsonderwijs. Communicatie en campagnes Uit ervaring weten we dat mensen vaak (te) lang wachten met hulp zoeken bij geldproblemen, onder andere vanwege schaamte. Om het taboe te doorbreken en Amsterdammers over hulp bij geldproblemen te informeren, hebben we in 2023 weer diverse communicatiekanalen en -middelen ingezet. Aantal bezoekers online pagina’s In 2023 werd amsterdam.nl/geldproblemen in totaal 14.538 keer weergegeven, met 11.444 bezoekers. In 2022 lag dit aantal hoger, op 18.061 weergaven en 15.046 bezoekers. Een logische verklaring hiervoor was dat we in 2022 te maken hadden met sterk gestegen energieprijzen, hoge inflatie en de nasleep van de coronacrisis. Het aantal bezoekers lijkt in 2023 weer te zijn teruggekeerd naar het eerdere niveau. De achterliggende pagina’s van amsterdam.nl/geldproblemen werden in totaal een stuk meer bezocht: 29.811 weergaven en 23.870 bezoekers.

Dit laat zien dat bezoekers ook vaak via directe links (bijvoorbeeld via zoekmachines) op de onderliggende pagina’s terechtkomen. Ook op het bereik van professionals werd in 2023 ingezet. De webpagina over schulden op het sociaal domein werd 4.273 keer weergegeven en had 2.773 bezoekers. In 2022 lag dit aantal ook in het sociaal domein hoger en had de pagina 5.927 weergaven en 3.242 bezoekers. De onderliggende pagina’s werden in totaal

15

een stuk vaker bezocht: 15.745 weergaven en 12.228 bezoekers. In dit aantal zal ook de nieuwsbrief Armoedebestrijding en Schuldhulpverlening voor intermediairs een rol hebben gespeeld, van waaruit met regelmaat direct naar pagina’s wordt gelinkt. De nieuwsbrief groeide in 2023 met bijna 15 procent. Van 1.335 abonnees in 2022 naar 1.533 abonnees in 2023. Focusgebieden Naast het updaten en verbeteren van bestaande uitingen en de reguliere communicatie, lag in 2023 de focus op een aantal verschillende onderwerpen. Zo moesten diverse doelgroepen worden geïnformeerd over halvering van de minnelijke schuldtermijn, werden er stappen gezet in het kader van Toeslagenherstel, ontwikkelden we voor jongeren een nieuwe verjaardagskaart over financiële verantwoordelijkheden op hun 18e en creëerden we diverse middelen voor Jongeren Schuldenvrije Start. We bereikten in samenwerking met Onderwijs zoveel mogelijk scholen en jongeren in de Week van het geld en werkten voor Sociaal Werkgever­ schap aan het bereiken van nieuwe werkgevers. Ook werd er gefocust op events als de Netwerkdag van de Kredietbank en het NVVK-congres dat dit jaar in Amsterdam plaatsvond.

Intern werd er, naast de reguliere communicatie, voor Schulden op de werkvloer in samenwerking met het Nibud een nieuw product ontwikkeld: een Budgetblad voor medewerkers, over wat je zelf kunt doen bij geldzorgen en welke hulp er is als het even niet meer lukt. Het blad werd zowel online als op papier verspreid. Buurtteam Amsterdam Ook Buurtteam Amsterdam zette in 2023 diverse communicatieuitingen en -middelen in om Amsterdammers te bereiken. De stedelijke communicatie van de buurtteams wordt aan de hand van zeven thema’s ingedeeld, waaronder Geld. Voor dat thema werd in 2023 het verhaal van Danny ingezet, een 23-jarige Amsterdammer die een schuldhulptraject bij Buurtteam Amsterdam Zuid startte. Dit verhaal werd gepubliceerd op de website en onder de aandacht gebracht via een postercampagne, een social mediacampagne

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

en een advertentie in MUG magazine. Ook zijn er social media posts op de zeven Facebook en Instagram kanalen gedeeld en adverteren de buurtteams continu op Google met Google Ads. Ook de webpagina’s worden met regelmaat geoptimaliseerd om de vindbaarheid te vergroten. Buurtteam Amsterdam was tevens aanwezig bij diverse events. Naast stedelijke communicatie is er ook lokale communicatie per stadsdeel op het thema Geld. Voor partners en professionals zetten we ook verschillende middelen in. We verspreidden weer periodiek de externe Nieuws­brief Professionals en werkten aan de lancering van de nieuwe website wegwijsinschuldhulp.nl. Ook werd er op de website voor partners wijknetwerken.amsterdam/ buurtteams een speciale pagina over jongeren­schuldhulp­ verlening gepubliceerd. De buurtteammedewerkers werden zelf ook op de hoogte gehouden van schuldhulpverlening, met onder andere digitale Meetups, het Kennisfestival en publicaties op het gezamenlijke intranet. Nederlandse schuldhulproute (NSR) Amsterdam is aangesloten op de Nederlandse Schuldhulproute, een publiek-private samenwerking van bedrijven, gemeenten, (hulp)interventies en andere samenwerkingspartners. Het is een platform voor tools en hulp waar mensen via een korte online test (Geldfit) snelle adviezen op maat krijgen.

Met de aansluiting op de NSR beogen we ook Amsterdammers te bereiken die minder snel de stap naar een buurtteam maken. De gratis hulplijn voor geldzaken (0800- 8115) is ook onderdeel van de NSR. De NSR geeft aan dat in 2023 290.112 mensen in Amsterdam de website hebben bezocht. Daarbij vonden 378 verwijzingen plaats richting een buurtteam. Daarnaast zochten 578 Amster­ dam­mers via de hulptelefoon contact. De hulplijn wordt op de Amsterdamse webpagina vermeld en via verschillende advertenties attenderen we op de mogelijkheid om anoniem en gratis te bellen.

16

Digitale dienstverlening De werkgroep voor digitale dienstverlening met de naam FinDig bestaat uit vertegenwoordigers van schuldhulpverlening en gemeente. Doel van de werkgroep is om de digitale dienst­ verlening in de schuldhulpverlening uit te breiden, om de hulp­ verlening laagdrempelig en breed toegankelijk te maken voor Amsterdammers die op een digitale manier ondersteund willen en kunnen worden. Zo zorgen we ervoor dat we de capaciteit van hulpverleners inzetten voor wie dat het hardst nodig is. Met VNG Realisatie heeft FinDig een digitale klantreis gemaakt. Hieruit kunnen wij opmaken welke digitale ondersteuning nog ontbreekt binnen het huidige instrumentarium. De input van FinDig en van enkele andere gemeenten is meegenomen in de landelijke digitale routekaart voor Schulden en Armoede. Het laat zien welke digitale mogelijkheden er zijn binnen de verschillende fases van schuldhulpverlening. De digitale routekaart kan opgevraagd worden via de website van VNG Realisatie. In 2023 hebben twee aanbieders via het platform InnovatiePartners hun product onder de aandacht gebracht bij FinDig. FinDig beoordeelt de inschrijving en besluit om wel of niet verder in gesprek te gaan. Dit wordt alleen gedaan wanneer het product iets toevoegt op het huidige instrumentarium.

Ook is er dit jaar onderzoek gedaan naar de digitale wensen onder de professionals die zich vanuit verschillende rollen bezighouden met digitalisering binnen schuldhulpverlening. Dit onderzoek leidt tot een advies dat begin 2024 verschijnt. Twee richtingen die naar voren kwamen zijn: 1. Inzage in de voortgang van het eigen dossier voor de Amster­ dammers. 2. Snellere manier om te weten op welke toeslagen en minimavoorzieningen iemand recht heeft. FinDig heeft daarnaast samen met enkele andere gemeenten onder leiding van Purpose meegewerkt aan de ontwikkeling

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

17

van een animatieplatform. Er zijn 10 animaties ontwikkeld die ingezet kunnen worden om klanten van schuldhulpverlening te informeren over het traject waar ze in zitten. Ook loopt er een pilot met de Plinkr Hub (uitstroomtraject bij bewindvoering), waar we 30 trajecten hebben ingekocht. De digitale dienstverlening wordt structureel geëvalueerd. Als een product niet succesvol blijkt, dan wordt besloten daarmee te stoppen. Zo is in 2023 onze samenwerking met de Buddy-app beëindigd. Financiële nazorg pensioengerechtigden Sinds 2014 werken we samen met de Sociale Verzekeringsbank (SVB) in het kader van Financiële Nazorg voor ouderen met een P-wet uitkering. Ook in 2023 was deze samenwerking succesvol. Ouderen worden uitgenodigd voor een voorlichting om hen tijdig te informeren over de verandering van hun inkomen om zo inkomensproblemen en schulden te voorkomen bij de overgang naar het pensioen. Daarnaast voert de klantbegeleider met minder financieel zelfredzame ouderen een gesprek samen met de SVB. Er is dan aandacht voor de aanvraag AOW, het recht op aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO), pensioen, armoedevoorzieningen, hulp bij betaling van vaste lasten en schuldenproblematiek. In 2023 kon de dienstverlening weer geheel fysiek worden vormgegeven. Ouderen geven aan dat een meerwaarde te vinden, want een groot deel van hen is niet digitaal vaardig.

In 2023 zijn 231 gesprekken op maat gevoerd, tegenover 203 in 2022 en 195 in 2021.

Overheidsbrede loket Amsterdam Vanuit het programma Werk aan uitvoering van het ministerie van Binnenlandse zaken is Het overheidsbrede loket gestart. Dit initiatief heeft als doel om de overheidsdienstverlening voor burgers te verbeteren. Het overheidsbrede loket richt zich op de Amsterdammer die verdwaalt in het doolhof van (landelijke) overheidsinstanties. Het is een fysieke plek in drie Stadsloketten (Noord, West, Zuidoost) in Amsterdam waarin overheidsinstanties één dag per week nauw samenwerken via telefonische hotlines. Het belangrijkste doel is om juist kwesties die ontstaan door de onderlinge verwevenheid van regelingen van verschillende overheden soepel op te lossen. Het Overheidsloket is sinds december 2022 in Amsterdam-Noord (Buikslotermeerplein), West (Bos en Lommerplein) en Zuidoost (Anton de Komplein). Instellingen zoals de Belastingdienst, Toeslagen, het CAK, Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Immigratie- en Naturalisatie­ dienst (IND), Sociale Verzekeringsbank (SVB) en Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) werken met elkaar samen. Ook het Sociaal Loket, Belastingen, Werk, Participatie en Inkomen (WPI) en Armoedevoorzieningen vanuit Amsterdam doen mee. Sociaal raadslieden van de buurtteams zijn bij de overheids­ loketten het aanspreekpunt voor de Amsterdammer.

Zij zoeken dan snel en direct contact met de betreffende instanties. In 2023 hebben er 114 geregistreerde gesprekken plaatsvonden. Bij ongeveer de helft van de gesprekken was er een hulpvraag voor meerdere overheidspartijen. Ongeveer de helft van de vragen had betrekking op een landelijke overheid en de andere helft had betrekking op de gemeente (Belastingen Gemeente Amsterdam, WPI en Armoedevoorzieningen).

18 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening Schuldhulpverlening 2023 2022 Jaarverslag 2022

19

Cijfers Schulden klein houden

Sociale leningen: 2.678

Beslagleggingen P-wet uitkeringen: Begin 2023: 3.717 (35.756 uitkeringen) Eind 2023: 3.226 (34.880 uitkeringen)

Aantal samenwerkingspartners vroegsignalering: 260 (87 nieuwe samenwerkingspartners in 2023)

Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK: 2023: 13.780 2022: 12.804 2021: 12.386 2020: 13.711 2019: 14.104 2018: 16.522

Woningontruimingen bij woning­ corporaties om financiële redenen: 2023: 35 2022: 32 2021: 33 2020: 35 2019: 78 2018: 151

Vroegsignalering: 46.820 meldingen Vroeg Eropaf (incl. CAK): 34.440 Eropaf: 806 Berichten bij kleine achterstand: 8.464 Integrale schuldhulpverleningsgesprekken en geregelde betaling: 4.388 FIBU: 45

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Hoofdstuk 2

Schulden klein houden De Amsterdamse aanpak vroegsignalering heeft met vijf gerichte programma’s het doel om Amsterdammers met (beginnende) geldproblemen zo snel mogelijk in beeld te krijgen. Als de problemen nog klein zijn, kan een advies of lichte interventie al voldoende zijn om grotere problemen te voorkomen. Zijn de problemen al groter? Dan is het belangrijk dat we deze personen zo snel mogelijk hulp aanbieden om ernstige gevolgen als woningontruiming of energieafsluiting te voorkomen. Dit doen we door het oppakken van signalen over betaalachterstanden. Daarnaast lopen er enkele pilots om betalingsachterstanden te signaleren of (kleine) schulden snel op te lossen.

Amsterdamse aanpak vroegsignalering De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) verplicht gemeenten om meldingen van betaalachterstanden op te pakken van vaste lasten partners zoals verhuurders, waterbedrijven, zorgverzekeraars en energieleveranciers. De Wgs verplicht deze partijen om deze meldingen door te geven aan de gemeente. In 2023 sloten we met 90 nieuwe melders een overeenkomst, waarvan 76 met verhuurpartijen, 13 energiebedrijven en één zorginstelling (intermediaire verhuur). Het aantal vroegsignaleringspartners is daarmee in 2023 doorgegroeid tot zo’n 260. In 2023 zijn er met de Amsterdamse aanpak vroeg­ signalering 46.820 meldingen9 opgepakt. Er is contact geweest met 31.907 Amsterdammers. In 2022 waren dit er 29.970. En stijging van 6 procent. Daarnaast zijn er nog 8.464 meldingen afgehandeld via automatische berichtgeving. De automatische berichtgeving is van

toepassing bij meldingen met relatief lage bedragen die dan worden afgedaan met sms, brief of email. In 2023 zijn door de stijgend aantal meldingen meer meldingen op deze manier afgedaan. 1. Vroeg Eropaf De Vroeg Eropaf-teams van de buurtteams zoeken op basis van een melding contact met Amsterdammers zonder P-wet uitkering. Er wordt gevraagd aan de bewoner of hulp gewenst is en vervolgens wordt gekeken of er meer betaalachterstanden zijn en of er ook problemen zijn op andere leefgebieden. Uiteindelijk moet een plan van aanpak de bewoner weer perspectief bieden in vaak lastige situaties. De Vroeg Eropaf-medewerker begeleidt de bewoner en zorgt voor een warme overdracht naar schuldhulpverlening en/of ketenpartners als dat nodig is.

9 Meldingen inclusief automatische berichtgeving, exclusief meldingen over aangezegde woningontruimingen.

20

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

In 2023 is er met 27.519 Amsterdammers contact geweest op een totaal van 33.733 opgepakte en afgehandelde meldingen10. In 2022 waren dit 20.256 Amsterdammers van de 30.422 opgepakte en afgehandelde meldingen. Het bereik is gestegen van 78 procent in 2022 naar 82 procent in 2023. In 2023 is er extra aandacht uitgegaan naar meldingen van energieleveranciers. Energieleveranciers zijn inmiddels vanuit de wet verplicht om melding te maken bij de gemeente van het voornemen om een contract te beëindigen. Experimenten onder Artikel 10 van de Wgs Amsterdam doet mee met een tweetal experimenten in het kader van artikel 10 van de Wgs. Het doel van deze experimenten is om betere indicatoren te ontwikkelen voor vroegsignalering. Het betreft een experiment met Belastingen gemeente Amsterdam en met hypotheekverstrekkers waarin Aegon, Rabobank en Obvion de meldende partijen zijn. De gemeente onderzoekt met deze experimenten of we een andere doelgroep in beeld krijgen, namelijk huishoudens die niet eerder door andere vaste lasten partners zijn gemeld. Daarnaast wordt onderzocht of het signaal ook een goede indicator is voor problematische schulden. Wanneer blijkt dat dit inderdaad zo is kan de meldsoort worden opgenomen in de Wgs. Samenwerking Rechtbank Amsterdam De (schuld)hulpverleners van Buurtteam Amsterdam zijn al jaren een vast gezicht bij de rechtbank Amsterdam.

Doel van deze samenwerking is ervoor zorgen dat het percentage gedaagden dat op zitting verschijnt stijgt en dat er realistische betalingsregelingen worden getroffen. Om het eerste punt te bereiken, heeft de rechtbank een meer persoonlijke communicatie ontwikkeld die inderdaad een positief effect heeft op het bereik. Voor Buurtteam Amsterdam heeft de samenwerking een positief effect op de instroom. Er komen Amsterdammers in beeld die niet eerder contact hadden met vroeg­ signalering of andere hulp. We hebben samenwerking op verzoek van de rechtbank in 2023 verder uitgebreid. Zo hebben we het aantal

uren voor (schuld)hulpverleners uitgebreid, zodat er elke dag iemand aanwezig is die op afroep bij een zitting kan worden ingezet. 2. Schuldhulpverlening voor participatiewetgerechtigden Sinds 2014 heeft WPI een aanpak waarbij Participatiewet gerechtigden met financiële problemen actief worden benaderd. Klantbegeleiders roepen hen op voor een budgetadviesgesprek waarbij de schuldhulpverlener direct aanwezig is. De signalen voor het voeren van deze gesprekken zijn beslag op de uitkering, een boete bij het CAK, een melding van een betalingsachterstand in de vaste lasten (vroegsignalering) of signalen uit een gesprek met een klantbegeleider. In 2023 is er met 4.388 mensen gesproken en met hen gewerkt aan het oplossen van financiële problemen tegenover 4.335 gesprekken in 2022. Ten opzichte van 2021 (3.431 gesprekken) zien we een toename van gemiddeld 28 procent in 2022 en in 2023. Ook zien we een significante stijging van het aantal meldingen vanuit de vroegsignalering, grotendeels als gevolg van de energie- en inflatiecrisis. 3. Geregelde betaling Geregelde betaling is een gemeentelijke aanpak met als hoofddoel zoveel mogelijk woningontruimingen om financiële redenen te voorkomen.

We roepen huurders met een betalingsachterstand van twee maanden en een Participatiewet uitkering op voor een budgetadviesgesprek en de lopende huur wordt per direct op de uitkering ingehouden om verdere escalatie te voorkomen. Ook treffen we een duurzame betalingsregeling met de verhuurder. Tijdens het budgetadviesgesprek kijken we naar de oorzaak van de betalingsachterstand en bieden we de Amsterdammer een passend traject aan. In 2023 kwamen er 11.616 meldingen binnen van Amsterdammers met een huurachterstand. Een stijging van 25 procent ten opzichte van 2022 (9.162). Bij 1.185 van de meldingen in 2023 was er sprake van een lopende Participatiewet uitkering; een minimale daling ten

10 I nclusief meldingen uit de wanbetalersregeling van het CAK, meldingen over dreigende contractontbindingen en het experiment met Liander. Exclusief meldingen over aangezegde ontruimingen (Eropaf).

21

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

opzichte van 2022 (1.193 meldingen). De andere meldingen stromen automatisch door naar Vroeg Eropaf. De corporaties hebben meer aangemeld dan voorgaande jaren; in 2023 bedroeg het aantal 8.200. In 2022 was dat 6.961. Dat komt neer op een stijging van 12 procent. Via Geregelde betaling is er in 2023 voor 335 Amsterdammers die onder de Participatiewet vallen een inhouding van de lopende huur op de uitkering doorgevoerd. In 2022 bedroeg dat aantal 270. Een stijging van bijna 25 procent. Het registratiesysteem heeft meer mogelijkheden gekregen om de resultaten van een contactmoment te duiden. In 82 gevallen is er geen resultaat ten opzichte van 16 in 2022. Deze stijging is grotendeels te verklaren door de toename van meldingen van corporaties over problematische afrekeningen bij blokverwarming door de energiecrisis. 4. Eropaf - (aangezegde) ontruimingen In 2023 zijn er door deurwaarders 827 crisismeldingen gedaan in opdracht van verhuurders11. Na iedere melding treedt het proces van Eropaf in werking. Deze werkwijze heeft als doel reeds aan­ gezegde woningontruimingen zoveel mogelijk te voorkomen. Deze meldingen betreffen ook aangezegde ontruimingen van adressen waar iets anders speelt dan (alleen) een huurachterstand, waaronder woonfraude en/of overlast. Bij deze meldingen geven deurwaarders meteen aan dat een regeling niet mogelijk is.

Gespecialiseerde crisismedewerkers van de buurtteams komen na een crisismelding snel in actie en proberen contact te krijgen met huurders. Vaak lukt het om in samenwerking met de meldpunten Zorg en Woonoverlast, de specialistische maatwerkteams en/of de GGD de ontruiming in de laatste fase toch te voorkomen, bijvoorbeeld

11 Corporaties, particuliere verhuurders of anders.

22

door een betalingsregeling te treffen of een moratorium aan te vragen. Corporaties zetten zelf intern ook steeds intensiever in op het voorkomen van ontruimingen op basis van alleen huurachterstand. In 2023 waren er 827 dreigende ontruimingen; een daling van 11 ten opzichte van 2022 (838). Het afgelopen jaar kwamen gemeente en corporaties voor het eerst ieder kwartaal bij elkaar om de ontruimingen op een uniforme en transparante wijze te analyseren en te categoriseren. Daarop zijn de volgende categorieën vastgesteld: 1. Aantoonbaar woonachtig in de woning; Woning wordt bij daadwerkelijke ontruiming nog duidelijk bewoond (huurder is bijvoorbeeld aanwezig); 2. Vertrokken onbekend waarheen V(OW); Huurder is ná aanzegging, maar vóór de datum van de aangezegde ontruiming vertrokken uit de woning, ’onbekend waarheen’ (inclusief langdurig vertrek naar het buitenland en langdurige detentie); 3. Sleutelinleveraars; Huurders die ná aanzegging ontruiming, echter vóór de feitelijke ontruiming, de sleutel hebben ingeleverd bij de corporatie of deurwaarder; 4. Combidossiers; Ontruimingen waar het vonnis is gehaald op huurachterstand, maar waar eveneens sprake is van woonfraude en/of overlast. Omdat het bij Combidossiers niet uitsluitend om huurachterstand gaat en Eropaf er daarom ook niet volledig op kan anticiperen, worden deze ontruimingen niet meegenomen in de cijfers van 2023.

In opdracht van de corporaties zijn 35 woningen ontruimd op basis van huurachterstand, dan wel is het contract met de huurder ontbonden.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Ontruimingen per stadsdeel (excl. combidossiers)

Aantal ontruimingen

Percentage

Noord

7

20

Oost

5

14

Zuid

1

3

West

1

3

Nieuw-West

13

37

Centrum

2

6

Zuidoost

6

17

Weesp

0

0

Totaal

35

100

Ontruimingen om financiële redenen vinden vooral plaats bij alleenstaanden, studenten en statushouders. Dit vraagt om nader onderzoek. De werkwijze van de gemeente en corporaties met betrekking tot het analyseren en monitoren van ontruimingen zetten we in 2024 voort. 5. Aanpak wanbetalers (CAK-bestand) Sinds 2019 benaderen we proactief alle Amsterdammers in de wanbetalersregeling van het CAK. Mensen die zes maanden of langer hun zorgpremie niet betalen, komen in deze regeling terecht. Het CAK int dan de premie dwingend via de werkgever of uitkeringsverstrekker. De afgelopen jaren daalde het aantal Amsterdammers in het CAK-bestand. In 2022 was er een lichte stijging van 3 procent. Eind 2023 zaten 13.780 Amsterdammers in het boetenregime, een stijging van ruim 8 procent ten opzichte van 2022. De toename van het totale bestand is vermoedelijk te verklaren doordat meer mensen moeite hebben met rondkomen. Daarnaast hebben buurtteams in 2023 minder kunnen bijdragen aan de uitstroom uit de wanbetalersregeling. Zij waren genoodzaakt om hoofdzakelijk in te zetten op het oplossen van urgente knel­punten zoals de energiecrisis, koopkrachtcrisis en de herstel­operatie

23

van het toeslagenschandaal. Het aantal opgepakte wanbetalers­ regelingsmeldingen is in 2023 1.751. Dat is 63 procent minder dan in 2022 en vraagt dus om structurele gerichte inzet in 2024. Bij de Participatiewetgerechtigden is ten opzichte van 2022 een lichte afname te zien in het aantal personen in het CAK-bestand. Het totaal is gedaald van 2.665 naar 2.623, dit is inclusief betalingsregelingen. Het aantal WPI-klanten dat is ingestroomd in het boeteregime van het CAK in 2023, komt op 723. In 2022 waren dat er 472. In 2023 zien we een toename van 53 procent ten opzichte van 2022. Ook landelijk is een toename van instroom in het CAK-boeteregime zichtbaar. Gemiddeld 55 procent van alle P-wet klanten zaten al in de boete­­ regeling voor de aanvraag van een uitkering. Daarnaast zien we een hoog percentage aan recidive, eveneens 55 procent van de WPI-klanten. In 2023 zijn 656 klanten uit de boeteregeling gestroomd en daarmee komt het totaal eind 2023 op 1.957 klanten ten opzichte van eind 2022 met 1.890 klanten, een toename in 2023 van 4 procent. Producten Kredietbank Amsterdam De gemeente Amsterdam koerst al jaren met succes op een minnelijke schuldsanering (inclusief saneringskrediet) als hoofd­ instrument voor het oplossen van problematische schulden.

Effect halvering saneringstermijn Met ingang van 1 juli 2023 is de looptijd van de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp) aangepast van 36 naar 18 maanden. Deze wijziging is ook doorgevoerd bij de Minnelijke schuldregeling natuurlijke personen (Msnp), waaronder het saneringskrediet valt. Deze wijziging zorgt ervoor dat schuldenaren al na 18 maanden volledig schuldenvrij kunnen zijn. Vanwege de snelle invoering van deze wetgeving hebben diverse schuldeisers, hiertegen bezwaar gemaakt. Niet alleen omdat het financiële aanbod naar hen was gehalveerd, maar ook omdat de duur van het nazorgtraject

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

hierdoor onder druk is komen te staan. Later in het jaar zijn de meeste bezwaren weggenomen en is er in de praktijk weinig meer te merken van deze bezwaren bij schuldeisers. Zorgen over de korte nazorgperiode zijn er echter nog steeds. Schuldenrustlening Door de halvering van de looptijd Msnp is er nauwelijks nog vraag naar een Schuldenrustlening (voor schulden tot maximaal € 5.000,– met een looptijd van 36 maanden) in zijn huidige vorm. In 2023 zijn in totaal 35 schuldenrustleningen verstrekt. In 2024 bekijken we of dit product zal worden voortgezet of zal worden geschrapt. Herfinanciering In 2023 is de herfinanciering verder doorontwikkeld en binnen de Kredietbank Amsterdam ruimer ingezet. Bij een herfinanciering neemt de Kredietbank Amsterdam de volledige schuldlast van de Amsterdammer over, waardoor deze weer overzicht krijgt. De lening moet in maximaal 60 maanden volledig worden terugbetaald en wordt bij het Bureau voor Kredietregistratie aangemeld als gewone geldlening in plaats van een saneringskrediet. In 2023 zijn in totaal 55 herfinancieringen ingezet. Sociale leningen De Sociale Lening is bestemd voor de aanschaf van duurzame gebruiksgoederen en in principe beschikbaar voor Amsterdammers met een inkomen tot 130 procent van het sociaal minimum. Daarnaast kunnen statushouders de lening gebruiken voor de eerste kosten van woninginrichting.

In 2023 zijn in totaal 2.678 sociale leningen verstrekt.

24

25 Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Jaarverslag Schuldhulpverlening Schuldhulpverlening 2023 2022 Jaarverslag 2022

26

Cijfers Schulden oplossen Kredietbank Doorlooptijd aanvraag minnelijke regeling: 2023: 122 dagen 2022: 133 dagen 2021: 121 dagen

Minnelijke regelingen: 825 (SK), 35 schuldenrustleningen (SRL), 67 Jongen Schuldenvrije Start trajecten (JSS) Lopende aanvragen: bestand van 514 (begin 2023) naar 608 (eind 2023) Totale gesaneerde schuld: 22,1 miljoen euro (32,1 miljoen euro in 2022)

Amsterdammers in SHV-traject: 2023: 6.546 2022: 5.220 2021: 5.681

Gestarte SHV-trajecten in 2023: 3.991

Wgs-trajecten: 3.809 dossiers afgerond 933 duurzaam opgelost 2.302 financieel zelfredzaam

Toelatingen Wsnp: 70 (96 in 2022)

Budgetbeheer: 1.222 lopende trajecten

Ondernemers: 1.062 ondernemers meldden zich voor hulp bij schulden

Gemiddelde gesaneerde schuld: € 25.939,– (€ 26.352,– in 2022)

Gemiddeld aantal schuldeisers: 12

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Hoofdstuk 3

Schulden snel oplossen In Amsterdam doen we er alles aan om voor alle schulden een oplossing te vinden. De verplichting van gemeenten om inwoners met schulden te helpen, is vastgelegd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet. In de Amsterdamse schuldhulpverlening is het uitgangspunt dat er voor elke schuld een oplossing is. De Amsterdammer staat centraal in het hulpverleningstraject, dat bestaat uit vier fases: intake, stabilisatie, schuldregeling en nazorg. In 2023 zijn er 4.749 Amsterdammers (waaronder 4.008 regulier en 732 jongeren) begonnen aan een intake (fase 1), een toename van circa 2 procent (4.643 in 2022). Voor 2.961 Amsterdammers leidde dit tot een plan van aanpak en een toelatingsbesluit Wgs. Dit betekent dat zij zijn gestart met een zogeheten curatief schuldhulpverleningstraject. Aan het eind van 2023 hadden 6.546 Amsterdammers (5.220 in 2022) een lopend schuldhulpverleningstraject in fase 1, 2, 3 of 4.

Brede en toegankelijke schuldhulpverlening De Amsterdamse aanpak schuldhulpverlening staat bekend als Route 020. In Route 020 levert de schuldhulpverlener maatwerk, kijkt integraal (schulden komen immers zelden alleen) en houdt rekening met factoren die stress kunnen veroorzaken. Samen met de Amsterdammer stelt de hulpverlener haalbare doelen gericht op een duurzame schuldoplossing en (zelf)redzaamheid, in kleine stappen en in eenvoudige taal. De basishouding van de schuldhulpverlener is empathisch en onbevooroordeeld, stimulerend

27

en met respect voor de autonomie en het perspectief van de Amsterdammer. De schuldhulpverlener werkt intensief samen met diverse ketenpartners binnen de schuldhulpketen en met hulpverleners op andere leefgebieden. Professionals in het sociaal domein kunnen basiskennis opdoen over de Amsterdamse aanpak schuldhulpverlening via de training ‘Wegwijs in de Schuldhulp’ (WIS). Ook leren zij hier signalen van problematische schulden eerder te herkennen. In 2023 volgden 256 professionals uit het sociaal domein de WIS-training, waarvan 129 medewerkers vanuit buurtteams.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2023 2022

Vakmanschap De SHV-Academy is gericht op vakinhoudelijke kennis, methodieken en wetenschappelijk onderbouwde werkwijzen. Hierdoor houden schuldhulpverleners hun vakbekwaamheid up-to-date en maken zij gebruik van de meest recente inzichten. De basistraining Route 020 die alle Amsterdamse schuldhulpverleners volgen is onder meer gericht op het toepassen van stress-sensitief werken, het inzetten van motiverende gespreksvoering en het op integrale wijze uitvragen van alle leefgebieden om daarna de juiste hulpverlener erbij te halen. In 2023 heeft de Hogeschool van Amsterdam in samenwerking met de gemeente Amsterdam en de buurtteams de methodiek­ beschrijving Route 020 opgesteld. Het doel was om de nieuwe schuldhulpverleners nog beter in te kunnen werken en deze werkwijze nog steviger te implementeren in de praktijk. In de methodiekbeschrijving wordt verbinding gemaakt met de Amsterdamse Maatwerkmethode (AMM) om ook hierin aandacht te geven aan in het integraal werken op het gebied van bestaans­ zekerheid. Hoewel Route 020 en de AMM twee verschillende methodieken zijn, hebben ze dezelfde uitgangspunten.

28

en de Amsterdammer wordt gestimuleerd om gezond financieel gedrag te ontwikkelen via speciale modules uit de aanpak Route 020. Zodra er een beeld is van de totale schuld, de bijbehorende schuldeisers bekend zijn en de financiële situatie stabiel is, wordt een passende schuldregeling voorgesteld. Doorgaans is dat een aanvraag bij de Kredietbank Amsterdam voor sanering. Fase 3: Schuldregeling Een structurele oplossing voor schulden betekent een regeling treffen met alle schuldeisers, meestal door schuldsanering. Dat kan minnelijk via de Kredietbank Amsterdam, maar ook wettelijk via de Wsnp. Er zijn verschillen tussen een minnelijke of een wettelijke sanering, maar in beide gevallen is iemand tegenwoordig na 18 maanden schuldenvrij en heeft de Amsterdammer de schulden naar vermogen afgelost. In 2023 hebben we net als voorgaande jaren geïnvesteerd in het verkorten van de doorlooptijd tussen aanvraag en toekenning van schuldsanering.

Fase 1: Intake In de eerste fase van een schuldhulpverleningstraject voert de Amsterdammer een gesprek met een schuldhulpverlener. Samen bespreken ze welke problematiek speelt en welke inter­ venties nodig zijn. Dit nemen ze op in een plan van aanpak. Vervolgens wordt een toegangsbesluit Wgs afgegeven, samen met het plan van aanpak. Dit betekent dat de Amsterdammer geholpen wordt om de problematische schulden op te lossen. Als er problemen zijn op andere gebieden, zoals de leefomgeving of de (geestelijke) gezondheid, gaat de schuldhulpverlener op zoek naar de juiste aanvullende hulp. Voor jongeren is meer tijd beschikbaar.

Onze inzet op uitbreiding van samenwerkingsafspraken met schuldeisers is hierbij van groot belang. Deze afspraken zijn er vooral op gericht dat schuldeisers snel reageren op verzoeken en bij voorbaat akkoord gaan met een minnelijke schuldregeling van de Kredietbank Amsterdam. De afgelopen jaren is het aantal schuldeisers waarmee afspraken zijn gemaakt flink gegroeid. Mede op initiatief van de Kredietbank Amsterdam heeft ook de landelijke organisatie NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet en Sociaal Bankieren) veel inzet gepleegd op het maken van dergelijke afspraken. De NVVK sluit in dat geval convenanten met koepelorganisaties van schuldeisers waarin de afspraken worden vastgelegd. Deze convenanten gelden ook direct voor de Kredietbank Amsterdam, waardoor het aantal schuldeisers met samenwerkingsafspraken steeds verder wordt uitgebreid.