BIJLAGE 6 Staat van de gebiedsontwikkeling.pdf

Staat van de gebiedsontwikkeling Werken aan een complete stad, stand van zaken maart 2024

Staat van de gebiedsontwikkeling Werken aan een complete stad, stand van zaken maart 2024 Foto op de voorpagina: De transformatie van Amstel III (hier Hettenheuvelweg) is in volle gang. (Foto: Edwin van Eis)

Voorwoord We werken samen met bewoners, woningcorporaties en marktpartijen aan een groeiende complete stad. Een stad voor de toekomst, voor iedereen en met meerdere harten. Een stad waarin mensen zich thuis voelen en gelijke kansen hebben. We hebben de afgelopen jaren veel bereikt. Niet alleen aan de IJ-oevers, op IJburg en de Zuidas, maar ook in de bestaande wijken in Zuidoost, Noord en Nieuw-West. De gebiedsontwikkeling is in onrustig vaarwater gekomen. De recessie laat zich voelen. Het aantal in aanbouw genomen woningen in 2023 is minder dan we gewend zijn. Aspirant-kopers en beleggers zijn terughoudend. Hoge inflatie en rente werken negatief uit op de haalbaarheid van projecten. Ook het gemeentelijk Vereveningsfonds staat onder druk. De ruimte voor nieuwe plannen is beperkt. De gemeente is permanent in gesprek met betrokken partijen om de productie zo goed mogelijk op gang te houden. We nemen maatregelen onder het motto ‘doorbouwen tijdens de crisis’. We kunnen het bovendien niet alleen. De crisis is een landelijk probleem en we hebben ondersteuning van het Rijk nodig. Dus voorzetting van de ondersteuning via de Woning­ bouwimpuls en de Start Bouw Impuls, of liever via structurele financiering.

Gegeven het belang van betaalbaar wonen moet er ook vaart worden gemaakt in het verder brengen van de Wet Betaalbare Huur en moeten woningcorporaties worden ontzien in plaats van fiscaal belast (Vennootschapsbelasting, ATAD).

We werken in de tussentijd gewoon door aan de gebiedsontwikkeling. Vastgestelde plannen worden afgemaakt en we maken met de nieuwe ontwikkelstrategie keuzes voor nieuwe locaties waar we gaan verdichten. We hebben een integraal huisvestingsplan voor maatschappelijke voorzieningen met een heldere opgave voor de verschillende gebieden en we werken aan een duurzame toekomst, met meer aandacht voor klimaatadaptatie. Netcongestie is een urgent vraagstuk.

Bouwproject in Nieuw-West aan de Adriaan van Swietenhof langs de Savornin Lohmansstraat. (foto: Edwin van Eis)

Gebiedsontwikkeling is iets wat we doen onder zowel gunstige als minder gunstige omstandigheden. Ook in 2023 hebben we in verschillende gebieden belangwekkende mijlpalen gehaald en die hebben een plek gekregen in deze Staat van de gebiedsontwikkeling. Ik ben trots op wat we in deze tijd van recessie hebben bereikt met bewoners, woningcorporaties, nutsbedrijven en marktpartijen. Een belangrijke opdracht voor de komende tijd is dat we blijven investeren in alle gebieden van de stad, ook in gebieden waar mensen wonen met minder kansen. Buurten moeten vitaal blijven, met veel ruimte voor ontmoeting. Amsterdam moet een thuis zijn voor haar bewoners. Ik maak me sterk voor investeringen in de stedelijke vernieuwing waar plannen vaak tekorten met zich meebrengen, ook nu het Vereveningsfonds onder druk staat. We blijven als Amsterdam ongelijk investeren voor gelijke kansen.

Bouwontwikkelingen in Noord in Elzenhagen Zuid. (foto: Sanne Couprie)

Reinier van Dantzig, Wethouder Woningbouw en Stedelijke Ontwikkeling Maart 2024 Bouwproject in Zuidoost vlakbij de Gaasperdammertunnel. (foto: Edwin van Eis)

Inhoud

1. Vooruitblik op 2024

5

2. Werken aan een groeiende, complete stad

6

3. Voortgang en highlights gebiedsontwikkeling 2023

14

4. Kerncijfers grondexploitatie 2023

35

1. Vooruitblik op 2024 Amsterdam groeit en de Omgevingsvisie 2025 geeft de richting aan. We werken aan een complete stad. Een stad die bereikbaar is, duurzaam, betaalbaar en inclusief. In alle delen van de stad wordt aan projecten gewerkt in verschillende fasen van ontwikkeling. Amsterdam is een populaire stad. Marktpartijen investeren graag in Amsterdam, schrijven zich in voor tenders of verwerven zelf locaties. In het besef van de hoge ambities van het gemeentebestuur. We zitten nu een jaar in een recessie. Het goede nieuws is dat de werkgelegenheid hoog is en de werkloosheid laag. Voor ontwikkelaars zijn het echter uitdagende tijden. De bouwkosten zijn het afgelopen anderhalf jaar fors gestegen, deze stijging lijkt af te vlakken. Er zit veel dynamiek in de prijzen voor materialen, materieel en personeel. Door de dip in de productie komt er wel meer ruimte bij aannemers en bouwbedrijven. Voor wat betreft de woningbouw. Er is geen sprake van vraaguitval, de vraag is nog steeds groot. Wel zijn kopers minder bereid om vanaf papier te kopen. De animo van beleggers voor woningen is betrekkelijk gering. Buitenlandse beleggers hebben zich teruggetrokken uit Nederland en institutionele beleggers hebben een pas op de plaats gemaakt. De fors gestegen rente en het uitblijven van duidelijkheid over de huurregulering van het Rijk werkt negatief uit. De markt voor kantoren is weerbarstig.

Transacties nemen af en bestaand vastgoed is mede door de hogere rente fors afgewaardeerd. Er is onzekerheid over de mate van thuiswerken in de toekomst en dus ook over de omvang van de benodigde ruimte. Naar toplocaties is echter altijd vraag.

Het heeft geen nut te somberen. In 2023 zijn ondanks de recessie nog circa 5.200 woningen in aanbouw genomen. Ontwikkelaars, woningcorporaties en beleggers grijpen de kansen die er zijn. Met het Amsterdamse Doorbouwakkoord van september 2023 hebben vele betrokkenen laten zien alles op alles te zetten om de dip in de productie te beperken. De gemeente werkt mee aan planoptimalisatie en onderzoekt middels het traject Gewoon Goed mogelijkheden om de haalbaarheid van projecten te vergroten. Het Rijk heeft met de Start Bouw Impuls 2023 eveneens een stimulans aan de woningbouw gegeven. Voor 14 Amsterdamse projecten met 2.100 woningen is € 18 miljoen beschikbaar gekomen. Het is van belang om ook in 2024 samen door te gaan met de kansrijke projecten en te zorgen voor haalbare en gedragen plannen. Nieuw is dat de gemeente per 1 januari 2024 ontwikkelaars de mogelijkheid heeft geboden om in 2024 éénmalig een actualisatie van de contractueel afgesproken grondprijs te vragen. Alle betrokkenen staan in 2024 weer voor een uitdagend jaar. Rijk, Metropoolregio, gemeente, marktpartijen en woningcorporaties overleggen formeel en informeel op vele fronten. Aan de conjunctuur kunnen we relatief weinig doen, maar aan randvoorwaardelijke zaken als netcongestie (elektriciteit) en bereikbaarheid des te meer.

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

Zicht vanaf het NDSM-terrein in Noord op de Pontsteiger in West. (foto: Sanne Couprie)

De implementatie van de Omgevingswet vormt in 2024 een nieuw risico. De gemeente heeft zich optimaal voorbereid op de invoering per 1 januari 2024, maar vertraging in projecten is reëel. Het is van belang om elkaar goed te blijven informeren en ervaringen te delen, zodat we het rijk goed en tijdig kunnen informeren en adviseren over de knelpunten in de uitvoering.

Gewoon Goed Amsterdam wil de haalbaarheid van woningbouwprojecten vergroten, zonder door een kwalitatieve ondergrens te zakken die voor een goede en complete stad is vereist: n Vergroten financieel bewustzijn bij stedenbouw (‘rekenen en tekenen’); n Meer ruimte scheppen voor optimalisaties en alternatieven in de bouwplanuitwerking; n Experimenteren met standaardisatie en (modulair) bouwen bij (flex)woonprojecten.

5

2. Werken aan een groeiende, complete stad Amsterdam heeft een enorme aantrekkingskracht omdat bedrijvigheid, wetenschap en kunst en cultuur dicht bij elkaar zitten. Het aantal inwoners, arbeidsplaatsen en bezoekers neemt sinds 2008 sterk toe, met ongeveer 10.000 inwoners per jaar. De Omgevingsvisie Amsterdam 2050 zet in op groei van de stad met 150.000 woningen voor 250.000 nieuwe inwoners. Ook mikt de stad op 250.000 extra arbeidsplaatsen. De stad wil kansen bieden en de woningnood aanpakken. Amsterdam kiest voor verdichting binnen de stadsgrenzen en voor een meerkernige en diverse stedelijke ontwikkeling. De groei versterkt het (sociale) fundament van de stad en draagt bij aan een meer duurzame en circulaire manier van wonen en werken. De kwaliteit van de bestaande buurten wordt versterkt en open landschappen blijven behouden.

Woningbouw in Amsterdam per segment, bron: Basisbestand Woningbouw

Woningbouw in Amsterdam per segment, bron: Basisbestand Woningbouw

9.000 8.000 7.000 6.000 5.000 4.000 3.000 2.000

De afgelopen 10 jaar zijn bijna 70.000 woningen in aanbouw genomen. Om langjarig een productie van 7.500 woningen te kunnen halen moeten nieuwe locaties in ontwikkeling worden genomen. De Ontwikkelstrategie 2035 geeft concrete handvatten voor keuzes.

1.000 0 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 sociale huur

middeldure huur

dure huur

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

koop

6

Projecten op de Zuidas (v.l.n.r.): The Newton, Edge Stadium en het Kenniskwartier. (foto: Marcel Steinbach)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

7

Duurzame stad Amsterdam groeit en de grootste uitdaging zit in de overstap naar meer duurzaamheid, met andere energiebronnen en met een minder verspillende manier van leven. Het Amsterdamse raamwerk voor circulaire gebiedsontwikkeling ondersteunt de ambities. Het doel is te komen tot vastgoed met een lange levensduur en lage milieudruk met zo veel mogelijk herbruikbaar en demontabel materiaal. Gemeente, marktpartijen en corporaties hebben zich in de MRA gecommitteerd om 20% van de woningbouw vanaf 2025 te realiseren via houtbouw. Amsterdam staat voor een grote energietransitie. De overstap van aardgas naar duurzame bronnen voor verwarming gebeurt stapsgewijs. Per gebiedsontwikkeling worden plannen opgesteld die de transitie begeleiden naar stadswarmte, WKO-systemen, aquathermie of bodemenergie. Voor grootschalige nieuwbouw in hoge dichtheid is een collectief warmtenet vaak de meest optimale oplossing, voor kleinschalige nieuwbouw zijn eigen energievoorzieningen per gebouw geschikt. De gemeente zet stappen om zicht te krijgen op de haalbaarheid van een publiek warmtebedrijf. Data, warmte en mobiliteit draaien steeds meer om elektriciteit. Landelijk en in Amsterdam is sprake van een tekort aan capaciteit om alle bouwlocaties aan te sluiten.

Samen met netbeheerders heeft de gemeente plannen gemaakt om tot 30 nieuwe elektriciteitstations en uitbreiding van 13 bestaande stations te komen. Door Liander en TenneT wordt bovendien bezien of de capaciteit op het bestaande net kan worden vrijgespeeld en welke andere onorthodoxe maatregelen mogelijk zijn om de netcongestie aan te pakken. Waar nodig worden prioriteiten gesteld.

Zonnepanelen op een dak in Sloterdijk en een Park & Ride op Zeeburg met oplaadpunten voor elektrische auto’s. (foto: Edwin van Eis)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

8

De te verwachten extremere weersomstandigheden worden meegenomen in de keuzes voor nieuwe bouwlocaties (Water/Bodem sturend). Daarnaast kiest Amsterdam vanuit klimaatadaptatie voor het uitbreiden van de groene, ecologische structuur en bij de inrichting van de openbare ruimte wordt in principe gekozen voor biodiversiteit en natuur­ inclusieve oplossingen.

Een nieuw onderstation op Strandeiland. (foto: Jacques Tillmanns)

Bouwen aan buurten van de toekomst, Ontwikkelstrategie 2035 Inzet voor de middellange termijn: n Afmaken van lopende projecten; n Versterken van stedelijke kernen buiten de Ring ten behoeve van meerkernige ontwikkeling. Met ruimte voor woningbouw en maatschappelijke voorzieningen in combinatie met de versterking van bestaande buurten; n Begin maken met planvorming deel zuidkant Haven-Stad, maar terughoudend met nieuwe transformaties met het oog op werkgelegenheid; n Uitbreiden planvoorraad woningbouw met 20.000 woningen.

Houthaven, nieuwe woonwijk in ontwikkeling. (foto: Edwin van Eis) Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

9

Sociale en inclusieve stad Amsterdam wil een gemengde en ongedeelde stad zijn. Uiteraard zijn er verschillen tussen buurten en wijken die we koesteren, maar voor elk type huishouden moet er plek zijn in de stad. Betaalbaarheid voor huishoudens met een laag en/of middeninkomen is één van de speerpunten. Het beleid van 40-40-20 wordt voortgezet en bij het rijk wordt ingezet op regulering van middeldure huurwoningen. Er wordt zowel gebouwd voor starters op de woningmarkt als voor mensen die willen doorstromen. Er is grote schaarste in de stad voor alle mogelijke huishoudens en doelgroepen. De inzet op doelgroepen als ouderen en studenten wordt gebiedsgericht ingevuld om zo op de juiste plek het juiste programma toe te voegen.

Amsterdam moet een gezellig thuis zijn. Voorzieningen maken de stad leefbaar en compleet. Amsterdam werkt met een samenhangend strategisch huisvestingsplan voor jeugd, zorg en basisvoorzieningen, sport en bewegen, kunst, cultuur en onderwijs. De plannen schetsen de opgave voor de gebiedsontwikkeling. Deze bevatten concrete projecten/ruimteclaims voor de eerste 5 jaar en een doorkijkje naar de komende 10 jaar. Kwetsbare buurten en bewoners moeten meeprofiteren van de ontwikkelingen. Onder het motto ‘Ongelijk investeren in gelijke kansen’ worden via het Nationaal Programma Samen Nieuw-West, het Masterplan Zuidoost en de Aanpak Noord extra impulsen gegeven aan de verbetering van wonen, werken, onderwijs en leefbaarheid. Waar nodig en gewenst vindt stedelijke vernieuwing plaats.

De concrete samenwerking met groepen van burgers, bedrijven en instellingen krijgt in de praktijk vorm en hangt mede af van de opgave en de wensen uit de buurt.

Erfpachtstelsel Mede door het erfpachtstelsel lukt het de gemeente Amsterdam om te sturen op het gebruik van de grond. Met erfpacht realiseert de gemeente belangrijke doelstellingen, zoals de zelfbewoningsplicht, blijvende middeldure huurwoningen, duurzame gebouwen en de transformatie van gebouwen en gebieden. Daarnaast investeert de gemeente - dankzij erfpacht - de grondwaardeontwikkeling weer terug in de stad.

De markt op Plein '40-'45 in Nieuw-West. (foto: Martin de Bouter)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

De belangrijkste doelen van het erfpachtstelsel zijn: n Het regelen van het gebruik van de grond en wat erop wordt gebouwd; n De waardevermeerdering van de grond ten bate van de gemeenschap laten komen; n Tegengaan van grondspeculatie; n Het weer kunnen beschikken over de grond om redenen van algemeen belang door beëindiging van de erfpacht.

10

Bereikbare en leefbare stad Om de groei van de stad en de metropoolregio te faciliteren moet fors worden geïnvesteerd in een bereikbare en leefbare stad. Het gaat niet alleen om de ontsluiting van de nieuw te ontwikkelen gebieden, maar ook om het vergroten van de capaciteit van het bestaande mobiliteitsnetwerk en de kwaliteit van de openbare ruimte. De sterke groei maakt het bovendien noodzakelijk om een schaalsprong te maken in het (regionale) verkeerssysteem en een ander gebruik van de openbare ruimte. De schaalspronginvesteringen zijn niet alleen van belang om de druk op het mobiliteitsnetwerk in de bestaande stad op te vangen, maar ook nodig voor specifieke ontwikkellocaties als Haven-Stad, IJburg en IJ-oevers. Dit vraagt om forse investeringen van Rijk, regio en gemeenten. Het gaat bijvoorbeeld over de aanleg van het Zuidasdok, de sluiting van de Ringlijn en de HOV tussenCentraal Station en Station Sloterdijk. De sterke groei vraagt bovendien om een andere kijk op de positie van de auto in de stad, met lage parkeernormen en deelmobiliteit. Er komt meer ruimte voor fietsers en voetgangers. De Amsterdamse mobiliteitsplannen geven per gebied aan welke maatregelen noodzakelijk zijn om bestaande wijken en geplande grootschalige gebiedsontwikkeling bereikbaar en leefbaar te houden. Het gaat om investeringen in het netwerk voor auto, openbaar vervoer en fiets.

Dekking komt van de gemeente, de Vervoerregio Amsterdam en het Rijk. Relatief nieuw zijn de mobiliteitshubs. Deze hubs zijn belangrijk om de autoluwe stad met meer van de auto afhankelijke delen van de regio te verbinden.

Dit is de eerste brug tussen Centrumeiland en Strand­eiland. De brug is een belangrijke route voor bouwverkeer voor het bouwen van de toekomstige 8.000 woningen op Strandeiland. Daarnaast is het een van de belangrijkste ontsluitingen voor de toekomstige bewoners op Strandeiland. (foto: Sanne Couprie)

Verschillende vervoersmogelijkheden (multi­ modaliteit) en meervoudig ruimtegebruik staan centraal. Meerdere soorten hubs zijn in de gebieds­ ontwikkeling in voorbereiding, zoals de Smart Mobility Hub in Zuidoost, Hub Hamerkwartier in Noord, de parkeerhub aan de Naritaweg en de Community Hub op Strandeiland.

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

11

Bedrijvige en innovatieve stad Amsterdam biedt ruimte aan de brede vraag naar kantoren en speelt in op de grote behoefte aan hoogwaardige, duurzame kantoren op goed gelegen gemengde locaties. Amsterdam voegt selectief volume toe om de kantorenmarkt gezond te houden.

met veel nieuwe arbeidsplaatsen. Samen met kennis­ instellingen wordt een impuls gegeven aan kansrijke innovatiedistricten. Zo mogelijk vinden verdichting en gebiedsontwikkeling plaats met extra ruimte voor labs en kantoren.

De Zuidas is samen met het centrum van Amsterdam de belangrijkste kantoorlocatie. De gemeente kan door gronduitgifte actief sturen op het creëren van een gemengd internationaal topmilieu op de Zuidas. Andere belangrijke kantoorlocaties zijn ArenAPoort, Amstel III en Sloterdijk Centrum (rond multimodale knooppunten).

Amsterdam is in de Ontwikkelstrategie 2035 terughoudend met het aanwijzen van nieuwe transformaties van bedrijventerreinen. Er moet in de stad voldoende ruimte blijven voor de maakindustrie en stadsverzorgende bedrijven. Dit draagt bij aan de vitaliteit van de stad en behoud van werkgelegenheid voor praktisch geschoolden. Bij transformatie wordt ingezet op een gemengd woon-werkmilieu en behoud van bedrijven voor de stad en de regio. Dat vraagt om een uitgebalanceerde fasering en regie op verhuisstromen. Ook blijft de inzet om bedrijventerreinen beter te benutten

Kenniskwartieren, campussen en locaties als het Marineterrein en Schinkelkwartier hebben de potentie om uit te groeien tot multifunctionele innovatiemilieus

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

en intensiever te bebouwen. Dit kan door gestapelde bedrijfsverzamelgebouwen. Op Sloterdijk Nieuw-West is sprake van uitbreiding van het bedrijventerrein. In het midden van de Lutkemeerpolder wordt een nieuw duurzaam bedrijvenpark gerealiseerd.

(v.l.n.r.). Innovatiedistricten Marineterrein en Science Park en bouwontwikkelingen op bedrijventerrein Business Park Amsterdam Osdorp in de Lutkemeerpolder. (foto: Edwin van Eis)

12

Nieuwe ontwikkelingen in de stad, bron: Ontwikkelstrategie 2035

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

13

3. Voortgang en highlights gebiedsontwikkeling 2023 Amsterdam werkt aan vele honderden projecten in verschillende delen van de stad: langs het IJ en in het IJ-meer, langs de Ring A10, bij multimodale knooppunten, in bestaande woonbuurten en in de transformatiegebieden (verouderde bedrijventerreinen en incourante kantoorlocaties). Vanuit de gemeentelijke sturingsmogelijkheden worden 3 typen locaties onderscheiden. n

n

n

Planvoorraad woningbouw 2024 t/m 2027 naar type locatie (grondgebied Amsterdam), bron: Basisbestand Woningbouw

Gemeentelijke locaties. Dit zijn locaties waar grotendeels de gemeente de regie voert en grond uitgeeft. Bijvoorbeeld IJburg, Overhoeks, Houthaven en Zuidas. Stedelijke vernieuwingsgebieden. Dit zijn buurten waar met name corporaties de regie voeren en hun bezit vernieuwen, door sloop/nieuwbouw en/of renovatie. Bijvoorbeeld in Slotermeer, Banne Noord en de E/G-buurt. Transformatiegebieden en transformatieprojecten met meer dan 100 woningen. Dit zijn gebieden en projecten waar grotendeels bestaande erfpachters/eigenaren hun vastgoed transformeren naar woningen. Bijvoorbeeld Amstel III en Sloterdijk Centrum.

NB. Het kan voorkomen dat binnen een gemeentelijke locatie of een stedelijk vernieuwingsgebied ook een particuliere erfpachter/ eigenaar positie heeft. En vice versa. Het gaat er bij deze indeling om wat het kenmerkende karakter van een gebied is. De kaart geeft geen exacte bouwlocaties en/of eigendomssituatie weer. De omvang van een ‘bolletje’ in een gebied geeft een indicatie van de omvang van het woningbouwprogramma in de periode 2024 t/m 2027. Er zijn ook gebieden zonder bolletje, bijv. omdat woningbouw reeds is gestart of omdat er in geen nieuwbouw plaatsvindt (maar bijv. wel renovatie).

Planvoorraad 2024 t/m 2027 naar type locatie (1 jan 2024)  Gemeentelijke locatie

21%

 Stedelijk vernieuwingsgebied

20%

 Transformatiegebieden en -projecten (>100 won)

57%

Overige locaties

3%

TOTAAL 55.292 woningen

100%

Disclaimer: aan deze kaart kunnen geen rechten worden ontleend.

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

14

De gebiedsontwikkeling wordt gedekt vanuit het gemeentelijk Vereveningsfonds (VEF). Verlies­ gevende plannen in de stedelijke vernieuwings- en transformatie­gebieden kunnen worden uitgevoerd omdat er ook winstgevende plannen zijn. Op dit moment draait het VEF in belangrijke mate op de opbrengsten van de Zuidas. Niet alle uitgaven in de

gebiedsontwikkeling worden gedekt door het VEF. Voor het maken van een complete stad is een brede aanpak nodig, met inzet en middelen vanuit alle betrokken beleidsonderdelen.

Spelende kinderen op Zeeburgereiland in Amsterdam Oost. (foto: Sanne Couprie)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

15

Gemeentelijke locaties Bij gemeentelijke locaties voert de gemeente een actieve grondpolitiek. Het aansturend vermogen is groot. De gemeente is verantwoordelijk voor de strategie, de fasering en selectie van de ontwikkelende partijen, de randvoorwaarden en het programma. De gemeente maakt een stedenbouwkundig plan en een bestemmingsplan, maakt grond bouw- en woonrijp en zet bouwkavels vervolgens in de markt met behulp van een meervoudige, openbare selectieprocedure (in de praktijk aangeduid als ‘tender’). Voor de bouw van sociale huurwoningen hebben de Amsterdamse woningcorporaties een voorrangspositie.

Gepubliceerde tenders 2023 n n n n n n n n n n

Strandeiland Muidenbuurt kavels M1a, M2a, M2b en M3a Centrumeiland Kavel 05-13 Medeopdrachtgeverschap Sluisbuurt kavel 1C Amstelkwartier 3e fase kavel 10B Amstelkwartier 3e fase kavel 11 Amstelstation Amsteloever kavel 3 en kavel 4 Tuinen van West kavel 11, 12 en 13 Havenstraatterrein blok 1, 3b en 4 (a en b) Kenniskwartier Zuidas kavel 2 E Ravel kavel C en D

IJburg IJburg ontwikkelt zich verder vanuit Haveneiland en Centrumeiland naar Strandeiland. Op Strandeiland ligt

land klaar voor 8.000 woningen. De Gerda Tarobrug is gereed en de verlenging van de IJtram is gestart, inclusief de bouw van twee bruggen. Het stroomstation is in gebruik genomen en ontlast hiermee het station aan de Hoogte Kadijk. De eerste tender is gegund voor woningen en een buurtmobiliteitshub en een tweede tender is in mei 2023 gepubliceerd, beide voor de Muidenbuurt. Voor de Amsterdamse Zuiderkerkprijs zijn drie projecten op IJburg genomineerd. Jonas op Haven­ eiland en Juf Nienke en De Warren op Centrumeiland. Jonas heeft de prijs gewonnen. Zeeburgereiland De Sluisbuurt krijgt concreet vorm. Broedplaats Baggerbeest is per 1 maart 2024 open voor publiek en biedt ruimte voor minifestivals en makersmarkten. In 2024 worden de eerste projecten opgeleverd: de Hoge­ school In Holland met negen onderwijsdomeinen, een woontoren met 289 middeldure huurwoningen en zelfbouw De Nieuwe Uitleg. DUWO is in 2023 gestart met de bouw van 767 studentenwoningen in 2 gebouwen. Meerdere kavels zijn uitgegeven voor ontwikkeling: Horizons, Nachteiland, Patchwork, The Suites, Justus en Zoe Zeeburg. De pontverbinding met het oostelijke havengebied is operationeel.

Werkzaamheden op Strandeiland in Amsterdam Oost. (foto: Sanne Couprie)

Op de bedrijvenstrook zijn TenneT en Liander gestart met de bouw van een nieuw onderstation. Ook is Vattenfall bezig met de bouw van een hulpwarmte­station. Voor de Baaibuurt West is de voorbereiding gestart. De projectnota krijgt in 2024 een vervolg met het opstellen van een investeringsnota en een steden­ bouwkundig plan, inclusief participatie. Luchtfoto van Strandeiland in Amsterdam Oost. (foto: Your Captain Luchtfotografie)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

16

Amstelkwartier De voorbereiding van de 3e fase Amstelkwartier is in volle gang. Met het vertrek van netwerkbeheerder Liander in juni 2023 kan de laatste fase met een winkelstraat en 800 woningen in ontwikkeling worden gebracht. De eerste twee tenders zijn gepubliceerd, inclusief een supermarkt en maatschappelijke en culturele voorzieningen. Het definitief ontwerp voor de openbare ruimte is vastgesteld. Ook is gestart met sloop en bouwrijp maken van de grond.

Bouwontwikkeling op Zeeburgereiland. (foto: Edwin van Eis)

Havenstraatterrein Het bestemmingsplan voor het Havenstraatterrein is in februari 2023 onherroepelijk geworden. Er is ruimte voor 500 woningen, een Integraal Kind Centrum, een tramloods voor historische trams en andere voorzieningen. De aanbesteding om een marktpartij te selecteren is gepubliceerd en er zijn afspraken gemaakt met De Alliantie voor de realisatie van sociale huurwoningen en met stichting Openbaar Onderwijs aan de Amstel voor het Integraal Kind Centrum. In 2024 wordt het terrein bouwrijp gemaakt. Er ontstaat een nieuw stukje stad bij het voormalig Haarlemmermeerstation en het Olympisch Kwartier.

De Havenstraat met daarop de tramremise. (foto: Edwin van Eis)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

17

In de Amsterdamse wijk Houthaven is begonnen met de bouw van woongebouw Meranti. (foto: FARO architecten)

Houthaven De Houthaven nadert na bijna 30 jaar gebieds­­­­­ ontwikkeling zijn voltooiing. Belangrijke mijlpalen in 2023 zijn het contracteren van een aannemer voor de bouw van het AZC en de parkeergarage aan de Haparandaweg. Daarnaast is de bouw op het laatste eiland van de Houthaven gestart: het Karlskronaeiland. Daar wordt door Lieven de Key en Ymere, op één van de mooiste plekken van de Houthaven, sociale huur gerealiseerd.

Weespersluis In mei 2023 is besloten de plannen voor het westelijk deel van de groene woonwijk Weespersluis aan te passen. Er komen 600 woningen extra en ruimte voor een school, kinderopvang en naschoolse opvang. Na aanpassing van het omgevingsplan en het bouwrijp maken wordt begonnen met de bouw van de school. Dit gebeurt op zijn vroegst eind 2026. In de tussentijd komen er tijdelijke schoollokalen in het Park aan de Muiderslotlaan.

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

Een bewonersavond in Weespersluis. (foto: Myriam Zuidervaart)

18

Weespertrekvaartbuurt In de Weespertrekvaartbuurt wordt de Solitudobrug in maart 2024 opgeleverd. De bewoners van The Rock nemen later dit voorjaar hun intrek. Kavel 2 en 3 werken naar een start bouw moment. De oude H.J.E. Wenckebachweg wordt vernieuwd. De kabels en leidingen zijn vervangen; in januari 2024 starten de werkzaamheden aan het wegdek.

De Weesperzijde in de Van der Kunbuurt. (foto: Edwin van Eis)

Omgeving Amstelstation Rond het Amstelstation worden meerdere kantoorgebouwen getransformeerd. In de Van der Kunbuurt worden vijf woonblokken gesloopt. Daarvoor in de plaats komen 400 sociale huurwoningen en 350 marktwoningen. De tender voor de marktwoningen is in oktober 2023 gepubliceerd. Het gaat om een woontoren van 100 meter en een gebouw van 40 meter aan het publieksvriendelijke plein tussen station en Amsteloever. Aan de voorzijde van het station is het woongebouw AMST opgeleverd, met middenhuur en vrije sector appartementen.

Sloterdijk Nieuw-West Deze locatie is een goed bereikbaar grootstedelijk bedrijven- en industieterrein met volop kansen voor uitbreiding. Op loopafstand van station Sloterdijk liggen de terreinen Donauhoek en Rhonepark. Zij vormen een nieuwe stadsentree. Samen met de eigenaren wordt gewerkt aan een gemengd gebied voor werken en voorzieningen met ruimte voor recreatie. Twee nieuwbouwprojecten staan in de startblokken. Het gaat om de Makerstoren (40 meter) en Ovec (60 meter). Er is volop ruimte voor de maakindustrie, in combinatie met lagen voor kantoren en een levendige plint. Sloterdijk Poort biedt ruimte aan stadsverzorgende bedrijven. Het dient mede als opvang voor bedrijven uit transformatiegebieden die niet goed mengbaar zijn met woningbouw. Lutkemeerpolder Lutekemeer wordt een plek om te werken en te recreëren. In het midden van de Lutkemeer wordt een nieuw bedrijventerrein gerealiseerd. Meerdere bedrijven beginnen in 2024 met de bouw. Daarnaast is er veel ruimte voor stadslandbouw, als onderdeel van het natuur-en recreatiegebied Tuinen van West. Op de bovenste foto de locatie voor de tweede fase van het Business Park Amsterdam Osdorp. Daarnaast bestaat een groot gedeelte in de Lutkemeerpolder onder andere uit natuurgebied en landbouwgrond en dit blijft ook zo. (foto: Edwin van Eis)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

19

De Nieuwe Kern De Nieuwe Kern ligt in de gemeente Ouder-Amstel. Voor een deel van dit gebied is de gemeente Amsterdam grondeigenaar. Samen met de andere grondeigenaren (NS, AFC Ajax en de combinatie Borchland/VolkerWessels) willen we hier ruimte maken voor woningen, bedrijven, kantoren, sport, horeca en recreatie. Het plan is om een woonwijk met ruim 5.000 woningen te bouwen. Op de plek van sportpark Strandvliet bouwen we de Smart Mobility Hub. Hierin komen veel verschillende parkeer- en vervoersvoorzieningen samen in één gebouw met 4,5 ha sport op het dak. Door de functies hier te stapelen besparen we veel ruimte (ongeveer 12/14 ha) in het gebied voor ontwikkeling van wonen en werken. De gronden voor de SMH zijn bouwrijp gemaakt, als alles volgens planning verloopt zijn de Smart Mobility Hub en het sportdak midden 2027 klaar om te gebruiken. De bouw van de SMH wordt mede mogelijk gemaakt door een subsidie van de EU uit het Connecting Europe Facility programma.

Als SMH is opgeleverd en in gebruik genomen kan P2 aan AFC Ajax in erfpacht worden uitgegeven. AFC Ajax zal op P2 een stadion (capaciteit 4000/5000 zitplaatsen) realiseren in combinatie met hoofdkantoor en oefenvelden. De openbare ruimte rond het stadion zal voor iedereen vrij toegankelijk worden. Voorts ligt in de planning om een deel van de volkstuinen in te gaan passen in de te behouden parken. Hiervoor is een co-creatie proces gestart met de Bond van Volkstuinders, de besturen van de vier volkstuinen en individuele tuinders die graag meedenken. Begin februari wordt een voorstel opgeleverd door het team co-creatie en kunnen afspraken worden gemaakt over het vervolg traject. Er wordt hard gewerkt aan het Investeringsbesluit voor DNK Algemeen. Voor het zomerreces willen we intern de afdelingen consulteren en na het zomerreces het bestuurlijk traject in. Planning is eind 2024 een vastgesteld Investeringsbesluit te hebben.

Smart Mobility Hub in De Nieuwe Kern (afbeelding: Cepezed)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

20

Zuidas De Zuidas ontwikkelt zich nu en de komende jaren tot een levendig gebied waar werken, wonen en recreëren samenkomen. Afgelopen jaar werden meerdere gebouwen opgeleverd, waaronder Tripolis-Park, Edge Stadium, Tower Ten en het Strawinskyhuis. Tegelijker­tijd kreeg de meest oostelijke buurt van Zuidas, Kop Zuidas, er twee woongebouwen bij: het multifunctionele Crossover (120 sociale huurwoningen en 10 koopwoningen) en The Newton (101 dure huurwoningen). Ook startte in de nieuwe woonwijk Ravel de tender van kavel C en D waarop 148 sociale en middeldure huurwoningen, kantoorruimte en een supermarkt moeten komen. Verder startte in deelgebied Beethoven de bouw van Park Meadows, twee woontorens aan het Beatrixpark met 213 woningen in een mix van koop en huur.

Ook is een exclusiviteitsovereenkomst met DUWO ondertekend voor het bouwen van 119 studenten­ woningen op kavel 2B in het Kenniskwartier. Daarbij is steeds meer aandacht voor de groeiende impact van de uitvoering van de werkzaamheden van het Zuidasdok op het gebied en de omgeving. De hinder als gevolg van deze werkzaamheden zal komende jaren flink toenemen en steeds meer raken aan de werkzaamheden in de gebiedsontwikkeling. In 2024 start de uitvoering van het eerste ontwikkelveld van Ravel met de woontorens Ravelly (75 sociale huurwoningen) en Tic-Tac-Toe (75 middeldure huurwoningen).

met 200 middeldure- en vrije sector woningen, een bioscoop en kantoorruimte. Verder begint in Kennis­ kwartier de sloop van de oude Betafaculteit op het terrein van de Vrije Universiteit en vindt de gunning plaats van Kavel 2E waarop vrije sector woningen komen. In het centrumgebied zal Circl ontmanteld worden en start de bouw van MahlerI, de nieuwe kantoortoren bij het ABN complex. In Kop Zuidas start de tender van kavel K (een gebouw met kantoren, voorzieningen en een broedplaats) en in Beethoven wordt de start van de bouw van Habitat Royale voor­ bereid, een woongebouw aan het Beatrixpark met 95 koopappartementen.

Ook vindt de oplevering plaats van woontoren Step­ stone met 216 sociale huurwoningen voor starters en het multifunctionele complex The Pulse of Amsterdam

(v.l.n.r.). Bouwprojecten Crossover, Stepstone en The Cubehouse op de Zuidas. (foto: Marcel Steinbach)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

21

Stationsgebied Noord Voorlopig is het Stationsgebied af. In 2023 is het laatste woongebouw opgeleverd (Paddington) met 163 woningenen. Ook hebben we het centrale plein ingericht met groenvakken en een fontein. In 2024 wordt nog een laatste hand gelegd aan de openbare ruimte. Op kavel Z2 onder het spoor is in de toekomst ruimte voor een gebouw voor cultuur, horeca of andere vrijetijdsbesteding.

Bouwontwikkelingen op het NDSM-terrein West in Amsterdam Noord. (foto: Sanne Couprie)

Transformatiegebieden en -projecten In de praktijk zijn er steeds meer transformatie­ gebieden en -projecten, voor de komende vier jaar is dit 57% van de planvoorraad. In deze gebieden heeft de gemeente niet de volledige regie en is het – mede omdat erfpachters/eigenaren te maken hebben met de inbrengwaarde van het bestaande bezit – financieel complexer om gebiedsontwikkeling van de grond te krijgen. De gemeente is afhankelijk van de investerings­bereidheid van erfpachters/ eigenaren. Investeringen in bijvoorbeeld groen, maatschappelijke voorzieningen, grotere betaalbare woningen, sport en bereikbaarheid zijn financieel een uitdaging.

Noorderkwartier In het Noorderkwartier zijn alle koop- en sociale huurwoningen gerealiseerd. Op de zuidpunt van het Noorderkwartier zijn 388 woningen voor studenten én jongeren met maatschappelijke ondersteuning gebouwd door woningcorporatie De Key. Bij de P&R wordt o.a. een stuk weg verlegd en vaste planten en bomen geplant. Elzenhagen Zuid In Elzenhagen Zuid is de ontwikkeling in volle gang. In 2023 werd een moderne sporthal opgeleverd en het eerste woongebouw met 59 sociale huurwoningen. Ook startte de bouw van 3 gebouwen met 73 apparte­ menten en een nieuw poldergemaal. Van blok NZ3 is het programma omgezet naar 127 sociale en 84 middeldure huurwoningen van woningcorporatie De Alliantie. In aanbouw zijn 4 gebouwen met 173 appartementen en het Singelblok: in totaal 401 woningen, waaronder 66 zorgwoningen.

KPN-gebouw (19 sociale huurwoningen) en met fase 1 van deelgebied 4B (102 sociale huurwoningen en 52 grondgebonden koopwoningen). Het ontwerp van de openbare ruimte van 4B en het voormalig tunneltracé wordt verder vormgegeven en het participatie­traject hieromtrent wordt opgestart. NDSM-werf West De voormalige scheepswerf NDSM transformeert naar een stadswijk. De ontwikkeling van de werf is in volle gang en duurt nog zeker tot 2034. In 2023 is project BinnenDok opgeleverd met 107 woningen, een kantoorgebouw en een openbare parkeergarage met 525 parkeerplaatsen voor bezoekers (Parking NDSM). Aan de IJ-zijde is het project NoordBaak in aanbouw genomen met een openbare kade met o.a. een licht aflopend grasveld en bomen. Verdere ontwikkeling vindt plaats op zowel uitgeefbare kavels als kavels van erfpachters. Voor sommige kavels zijn concrete afspraken gemaakt. In de uit te geven kavels zijn reserveringen getroffen voor de bouw van een basisschool, kinderdagverblijf en buurtkamer. Buiksloterham Buiksloterham verandert van een industrieel bedrijven­ terrein in een circulaire stadswijk gericht op wonen en werken. De totale ontwikkeling behelst ongeveer 8.575 woningen, 36.000 m2 bvo voorzieningen en 475.000 m2 bvo niet-wonen.

Bongerd Het voormalig industrieterrein en volkstuinencomplex is veranderd tot een nieuwe woonwijk met in totaal circa 1300 woningen. In 2024 worden in deelgebied Oeverzone de laatste woningen opgeleverd (in totaal 228 woningen). Ook wordt gestart met de realisatie van het woonblok van de driehoek naast het

Een deel van Buiksloterham is zonder grootschalige bodemverbetering niet te ontwikkelen. De afgelopen twee jaar is op kavel 18, 19 en 39 vervuiling uit de grond gehaald. Hier stonden vroeger verschillende fabrieken en een vuilverbrandingsinstallatie. Bij de verdere planontwikkeling en realisatie worden 25 particuliere projecten in verschillende stadia gefaciliteerd. In deze projecten is ruimte voor ongeveer

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

22

1600 woningen. In het eerste kwartaal van 2024 worden naar verwachting vier heronderhandelingen afgerond over afspraken­brieven die in 2022 waren afgerond. Daarna kunnen deze projecten starten met de verdere planuitwerking. Buiksloterham & Co, Kop Grasweg en De Vrije Kade zijn vrijwel klaar.

Een luchtfoto van Overhoeks in Amsterdam Noord. (foto: Amvest)

Overhoeks Op het vroegere Shell-terrein aan het IJ in Amsterdam Noord is de moderne wijk Overhoeks in aanbouw. Overhoeks zit in de afrondende fase. De drie laatste torens op de Strip en vijf gebouwen in het residentieel kwartier worden in 2024/2025 opgeleverd. Dan resteren nog plannen voor drie kavels met 350 woningen aan het Buiksloterkanaal en de definitieve inrichting van de openbare ruimte (het centrale Schegpark en het doe- en buurtplein). Het Architectenweb bekroonde De Jacoba (sociale huur) tot mooiste woongebouw van 2023. In de eerste helft van 2024 zal de kunstenaar die is geselecteerd zijn schetsontwerp voor het kunstwerk in het Schegpark uitwerken tot een definitief ontwerp.

Het kunstwerk dat hier komt is gekozen door de bewoners in Overhoeks en omliggende wijken en een professionele jury. Hamerkwartier Hamerkwartier verandert de komende 10 tot 20 jaar van een bedrijventerrein in een wijk met ongeveer 6.500 woningen en veel ruimte voor werken. De transformatie van Hamerwartier is vertraagd, omdat beroep is ingesteld tegen twee bestemmingsplannen. In maart werd duidelijk dat één van de bestemmingsplannen in deze vorm van de baan is. In het tweede kwartaal krijgt de gemeente duidelijkheid over het tweede bestemmingsplan. In 2024 wordt onderzocht hoe, op basis van de uitspraken van de Raad van State, de plannen verder vorm kunnen krijgen.

De markante Kromhouthal in Amsterdam Noord is het beoogde hart van het Hamerkwartier en de buurten er omheen. (foto: Anke Koopmann) Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

23

Klaprozenbuurt De Klaprozenbuurt is een transformatiewijk. Het bestaande bedrijventerrein wordt omgezet naar een gemengd woon-/werkgebied met ongeveer 80% wonen (ca. 2.200 woningen), 15% werken en 5% voorzieningen. In augustus 2023 is het bestemmingsplan Klaprozenbuurt vastgesteld. Voor meerdere kavels zijn afspraken gemaakt met de ontwikkelaars. Eén project (IVY), met een mix van woningen, detailhandel en horeca is in aanbouw. In het voorjaar van 2023 is gestart met de verplaatsing van de hogedruk aardgas­ leiding van de Gasunie en de Stadswarmteleiding van Vattenfall. Amstel III De transformatie van de kantoren- en bedrijvenstrook tussen het spoor en de A10 is in volle gang. Aan de tafelbergweg is in september 2023 gestart met de bouw van een appartementencomplex met 290 woningen voor jongeren van 16-27 jaar. Er zijn op dit moment ongeveer 2.500 woningen in aanbouw in het gebied. Om te kunnen voorzien in voldoende basisscholen heeft de gemeente de locatie Hessenbergweg 95 aangekocht.

Universitair Medisch Centrum (vestiging AMC) en bedrijvigheid op het gebied van gezondheid. ArenAPoort West Het uitgaansgebied met onder meer de Johan Cruijff ArenA, de Ziggo Dome en de AFAS Live, wordt de komende jaren flink uitgebreid. Vooral de transformatie van kantoorgebouwen levert veel nieuwe woningen op. In 2023 is gestart met de renovatie van de kantoortoren en de bouw van de woontoren op de Dreefkavel. Voor verschillende transformatiekavels zijn er het afgelopen jaar bouwenveloppen, afsprakenbrieven en ontwerpen opgesteld. Voor het project Eleven Square, een cluster van vier gebouwen met wonen, theater, hotel, kantoor en voorzieningen, is het juridisch planologisch traject voor een groot deel doorlopen.

Naar verwachting start de bouw hiervan eind 2024 of begin 2025. Verder wordt er in de vorm van Podium Echo en World of Food Village ingezet op tijdelijke initiatieven en placemaking om ArenAPoort West meer op de kaart te zetten. Tot slot wordt het eerste kwartaal van 2024 het Plan Openbare Ruimte voor heel ArenAPoort vastgesteld. Tegelijkertijd wordt nu al gewerkt aan de eerste deelontwerpen voor de openbare ruimte.

Het faillissement van een vastgoedeigenaar met meerdere locaties in eigendom binnen Amstel III, is een tegenvaller voor de voortgang. Gelukkig blijft de interesse van de markt groot en is een deel van deze locaties recent overgenomen door een ontwikkelende belegger. Voor de bedrijvenstrook Amstel III is de projectnota Holterbergdistrict vast­gesteld. In het zuidelijk gelegen Amsterdam Medical Business Park is in oktober 2023 de eerste nieuwbouw op­ geleverd (Plus Ultra Amsterdam) en op een kavel is de bouw gestart. De laboratoria en kantoren versterken de samenwerking en kennisuitwisseling tussen het

In Amstel III in Amsterdam Zuidoost de bouwprojecten Brisk en SPOT. (foto: eigen collectie)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

24

Schinkelkwartier In 2023 zijn de effecten van de ontwikkeling op de omgeving van Schinkelkwartier onderzocht. De uitkomsten hiervan zijn opgenomen in het Omgevings­ rapport (OER) Schinkelkwartier. Deze maatregelen zijn het uitgangspunt voor de te maken plannen door de gemeente en kaderstellend voor initiatiefnemers die woningen, bedrijven of voorzieningen willen bouwen. In Schinkelkwartier wordt voor de deelgebieden Schinkelhaven, Nieuwe Meer Oost en De Plantijn gewerkt aan een investeringsnota, met bijbehorend Stedenbouwkundig Plan, ontwerp voor de openbare ruimte en grondexploitatie. De participatietrajecten van Schinkelhaven en Nieuwe Meer Oost zijn in 2023 gestart.

Gebouw Lab4You in Sloterdijk. (foto: Martin de Bouter)

Sloterdijk Sloterdijk maakt deel uit van Havenstad. Het Stationskwartier is in volle ontwikkeling. In aansluiting op het Orlyplein is een gemengd gebied ontstaan. In 2023 zijn twee woontorens opgeleverd (waaronder Amsterdam Vertical) en meerdere gebouwen zijn in aanbouw (MO*town, Lovely Rita, Crossroads en Floating Gardens). Voor het aanpalende Sloterdijk Contactbuurt heeft het college van B&W in november 2023 een ontwerp voor de openbare ruimte vastgesteld. Meerdere bouwprojecten zijn in voorbereiding.

Een informatiemarkt over Schinkelkwartier in Amsterdam Nieuw-West. (Foto: Roberta Gielisse - Schermelé)

Tegelijkertijd wordt samen met marktpartijen gewerkt aan een aantal pioniersprojecten. De bouw van de projecten B@home en Think-district en kunnen in 2024 van start. In december 2023 heeft het college van B&W ingestemd met de bouw van 216 flexwoningen in Riekerhaven naast het bestaande Startblok. Deze zijn eind 2024 gereed voor bewoning. Foodcenter De gemeente heeft het Foodcenter in concessie uitgegeven aan een combinatie van Ballast Nedam en Volker Wessels. Het gebied gaat nu de uitvoeringsfase in. Uitwerkingsplan I van het globale bestemmingsplan is in oktober 2023 vastgesteld door het college van B&W. De andere drie uitwerkingsplannen zijn ter inzage gelegd. De groothandel krijgt de komende jaren een moderne verbeterde indeling, waardoor ruimte vrijkomt voor een nieuwe woonwijk met een school en verschillende voorzieningen.

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

Op het dak van B.Amsterdam in het Schinkelkwartier in Amsterdam Nieuw-West. (foto: eigen collectie)

Een artist impression van het nieuwe Think District met het iconische IBM-gebouw in de Nieuwe Meer in Amsterdam Nieuw-West. (afbeelding: RED Company)

25

Tennispark Sloterplas/ACE Tennispark Sloterplas/ACE is de transformatie van een particulier tennisbanencomplex bij de Sloterplas naar een hoogstedelijke invulling met 565 woningen, een sportcomplex, een parkeergarage, horecagelegenheden en een Integraal KindCentrum (IKC). Het woning­ aanbod bestaat uit 30% sociale huur (die t.z.t. wordt afgenomen door een Amsterdamse woningcorporatie), 40% middensegment en 30% vrije sector huur en -koop. De nieuwe woongebouwen krijgen een gebalanceerde mix van doelgroepen en functies.

De ontwikkelaar realiseert de woningen, het tenniscomplex en de parkeergarage. Een schoolbestuur zal opdrachtgever zijn van het Integraal Kind Centrum. De gemeente richt de openbare ruimte opnieuw in. Het bestemmingsplan is in 2023 onherroepelijk vastgesteld. De WABO-­vergunning is eind december 2023 afgegeven. De ontwikkelaar verwacht in het vierde kwartaal van 2024 met de bouw te starten.

Marineterrein Het Marineterrein is sinds 2013 open voor publiek. De gemeenteraad heeft in november 2023 ingestemd met de plannen voor een gemengd terrein met meer ruimte voor scholen, universiteiten en innovatieve bedrijven. Na de bouw van een nieuwe kazerne (op een kleiner footprint) wordt het terrein herontwikkeld.

Bestemmingsplannen transformatie­ gebieden in werking 2023 n n n n n n n

Klaprozenbuurt Hamerkwartier Buiksloterham (kavel 1a, 18, 19) Sloterdijk centrum Schinkelkwartier Sloterstrip (Overschiestraat) Cruquius (kavel 7 en 8) Amstelstation-Amsteloever

Mensen in de zomer langs het water op het Marineterrein. (foto: Marnix Foeken)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

26

Stedelijke vernieuwingsgebieden In de stedelijke vernieuwingsgebieden ligt de focus op herontwikkeling van corporatiebezit. Corporaties en de gemeente werken - in deze veelal kwetsbare buurten - samen met bewoners en ondernemers aan verbetering van de kwaliteit van de woningvoorraad en leefomgeving. Behalve wonen zijn (het op peil houden van) goede voorzieningen, voldoende groen en een goede openbare ruimte van belang voor deze buurten. Met als motto ‘Ongelijk investeren in gelijke kansen’. Indien sprake is van sloop/nieuwbouw is verdichting een belangrijke opgave. Het totale aantal sociale woningen dat in een gebied gesloopt wordt, moet in de nieuwbouw worden gecompenseerd. Dit hebben gemeente, corporaties en huurders met elkaar afgesproken. De herhuisvestingsopgave en de belofte van de corporaties dat huurders kunnen terugkeren in de buurt vragen om een gedifferentieerd aanbod in de nieuwbouw met in ieder geval voldoende aanbod voor gezinnen.

Het Lammetjesplein op het Osdorpplein in Amsterdam Nieuw-West. (foto: eigen collectie)

Nieuw-West Vernieuwing Slotermeer De vernieuwing in Slotermeer richt zich de komende jaren met name op drie buurten ten noorden van de Burgemeester Röellstraat. Sinds de plannen voor de Lodewijk van Deysselbuurt in 2021 zijn vastgesteld werken Rochdale en gemeente aan de uitwerking van deze plannen. De schetsontwerpen van de nieuwe woningen en de openbare ruimte zijn gedeeld met de bewoners. Voor de eerste te slopen blokken is de herhuisvesting in 2023 begonnen. Er komen uiteindelijk 1.200 nieuwe woningen. Het vernieuwingsplan voor de Dichtersbuurt is in november 2023 vastgesteld. Alle

Links een schetsontwerp van de Deysselbuurt (Afbeelding van Heren 5) en rechts werkzaamheden aan de Burgemeester Röellstraat. (foto: Martin de Bouter)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

27

woningen worden gesloopt. Er komen 850 nieuwe duurzame woningen voor in de plaats. Bewoners hebben een terugkeergarantie. Aan de plannen voor de Couperusbuurt wordt gewerkt. Er zijn in 2023 meerdere bijeenkomsten met de bewoners geweest. In 2024 is de inspraak en bestuurlijke besluitvorming van het plan. De herinrichting van de Burgemeester Roëllstraat tot stadslaan is in 2022 gestart. Eind 2023 is het deel ter hoogte van de Lodewijk van Deysselbuurt afgerond. De fasering is verbonden aan de vernieuwing van de buurten. Er komt meer ruimte voor fietsers en voetgangers, kabels en leidingen worden vervangen en er komt een aansluiting op het warmtenet of stadsverwarming. Vernieuwing stadscentrum Osdorpplein De vernieuwing en versterking van het kleurrijke centrum van Nieuw-West aan de Sloterplas krijgt steeds meer vorm. The Hub is begin 2023 volledig opgeleverd. Het betreft woningen, winkels en in het hart een nieuw stadsloket. Het plein rond de Lammetjesfontein is vernieuwd. Bovendien zijn 251 woningen opgeleverd aan de rand. Op de plek van het oude stadsdeelkantoor is in de herfst van 2023 gestart met de bouw van MIX Amsterdam. In de zes torens komen ruim 500 woningen, winkels, kantoren en een verhalenhuis (kunst/cultuurcentrum).

Nieuwe woningen rondom het Osdorpplein en de Sloterplas. (foto: Martin de Bouter)

Op de plannen voor de 2e fase van de vernieuwing van Stadscentrum Osdorpplein zijn veel reacties binnengekomen tijdens de inspraakperiode, met name over de inpassing van de Nieuwe Meervaart aan de Sloterplas. De aangepaste plannen worden in 2024 voorgelegd aan de gemeenteraad.

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

28

De Wildemanbuurt De Wildemanbuurt ten noorden van het Osdorpplein wordt versneld aangepakt op verzoek van de bewoners. In september 2023 zijn drie varianten voor de vernieuwing met de buurt besproken. In het voorjaar van 2024 start de inspraakronde over het stedenbouwkundig plan. Verder zijn in 2023 30 jongerenwoningen opgeleverd aan de Notweg (deze waren genomineerd voor de Geurt Brinkgrevebokaal 2023) en is het Station Wildeman uitgebreid en verbouwd als plek voor ontmoeting en voor coöperatief onderdernemerschap.

Een van de informatiebijeenkomsten in de Wildemanbuurt. (foto: eigen collectie)

Zuidoost ArenAPoort Oost De Amsterdamse Poort heeft in 2023 een impuls gekregen. Een substantieel deel van de gevels van de winkels aan het Bijlmerplein is vernieuwd, woontorens de Flier en de Frame zijn opgeleverd, het monumentale Zandkasteel heeft een nieuw leven gekregen met woningen, horeca en een internationale school. Eind 2023 is bovendien begonnen met de laatste grote ontwikkeling. Het oude parkeerdek en postkantoor worden afgebroken, in de plaats daarvoor komen drie bouwblokken met 650 woningen en winkels. De shopperhal wordt omgevormd tot een overdekte, permanente, multiculturele markt.

De Amsterdamse Poort in Amsterdam Zuidoost. (foto: Paul Tolenaar)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

29

Bijlmermeer Rond het Nelson Mandelapark en Brasapark liggen diverse bouwprojecten. Switi zit in de afrondende fase. Een uniek modulair appartementengebouw in houtbouw wordt in 2024 opgeleverd. In het zuiden van de H-buurt is de bouw van 500 flexwoningen gestart. Eind 2024 moet ‘Brasa Village’ klaar zijn. De plannen voor de Nelson Mandelabuurt zijn in procedure. De 700 woningen en voorzieningen worden volledig in houtbouw uitgevoerd. In het oostelijk deel van de Bijlmer is vanaf het begin samen met bewoners een plan voor de K-buurt ont­ wikkeld. Het stedenbouwkundig plan gaat begin 2024 het formele inspraaktraject in. Vooruitlopend op de plannen voor de Venserpolder zijn plannen ontwikkeld voor De Venser. Deze worden begin 2024 voorgelegd aan de gemeenteraad. Er komt een nieuw zorgcentrum en 550 extra woningen op de locatie van het oude zorgcentrum.

H-buurt Midden en het Nelson Mandelapark in Amsterdam Zuidoost. (foto: Roos Trommelen)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

30

Gaasperdam Gaasperdam is een groene jaren ‘70 en ‘80 wijk in het uiterste zuiden van Amsterdam. De wijk bestaat uit vier buurten met ieder een eigen karakter: Nellestein, Gein, en Reigersbos. Gaasperdam is sinds de oplevering nagenoeg onveranderd gebleven – en dat merk je. Er is een gebrek aan betaalbare woningen voor starters, jongeren en ouderen, goede voorzieningen en een grote sociale opgave. En veel monotoon groen, een verslonsde openbare ruimte en er zijn onveilige plekken. De aanpak van Gaasperdam is onderdeel van een aanpak voor Zuidoost als geheel. Voor de periode tot 2040 zijn tussen de 30.000 en 39.000 extra woningen in Amsterdam Zuidoost gepland. Er zijn in Gaasperdam kansen voor minimaal 6.000 woningen. Om de doelen te bereiken worden de buurten op een slimme manier ‘verdicht’. In Gein, Reigersbos en Holendrecht is gekozen voor verdichting langs de dreven bij de centra rond de metrostations. Deze gebieden worden op dit moment onvoldoende benut en zijn zwakke schakels

op het vlak van leefbaarheid en veiligheid. Zo kunnen woningen worden toegevoegd èn tegelijkertijd deze problemen worden opgelost en de wijkeconomie worden versterkt. In 2019 is het investeringsbesluit voor Vreeswijkpad genomen. Plannen voor betaalbare koopwoningen en sociale huur zijn uitgewerkt. De ontwikkelaar voor de koopwoningen is met behulp van een burgerjury gekozen. De sociale huurwoningen worden uitgewerkt als een beheercoöperatie. In 2024 start de bouw van de eerste woningen. Het Investeringsbesluit voor Reigersbos is in januari 2022 genomen. In 2023 zijn de plannen verder uitgewerkt met bewoners en eigenaren van het winkelcentrum. De eerste twee bouwblokken zijn grotendeels sociale woningbouw voor senioren. Het doel is verlevendiging van het centrum, verbetering van de openbare ruimte en 700 extra woningen. De bouw start in 2025.

In 2023 is het stedenbouwkundig plan voor Holen­ drecht uitgewerkt. Bewoners, ondernemers en andere belanghebbenden zijn hierbij geconsulteerd. Het plan en de bijbehorende investeringsnota worden in 2024 voorgelegd aan de gemeenteraad. Inzet is verlevendiging van het centrum, verbetering van de openbare ruimte en ook hier kansen benutten voor de bouw van 700 extra woningen. In Nellestein wordt gewerkt aan het project Lopikhof 1. Dit is de transformatie van een voormalig verzorgingshuis tot een modern woonzorgcentrum met 100 extra woningen. Langs de Gaasperdammertunnel wordt gewerkt aan een mogelijke pilot voor woningbouw. De realisatie van woningbouw op deze locatie is onzeker in verband met de aanwezigheid van 1430 groutankers die de bouw bemoeilijken.

(v.l.n.r.). Holendrecht (foto: Munir de Vries), de Holendrechtschool in Gaasperdam en Reigersbos in Amsterdam Zuidoost. (foto: Edwin van Eis) Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

31

Verschillende foto’s van Gaasperdam. (foto: Edwin van Eis)

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

32

World of Food Foodcourt World of Food krijgt een permanente plek op de huidige locatie. In een nieuw gebouw komt straks ook ruimte voor 351 woningen waarvan 40% sociale huurwoningen en 60% middeldure woningen. In het gebouw is ook voor maatschappelijke voorzieningen en nieuwe functies. World of Food is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een begrip in Zuidoost, passende bij de rijke culinaire traditie van Zuidoost. Het foodcourt biedt (startende) culinaire ondernemers uit Zuidoost de kans hun beste gerechten te presenteren aan een breed publiek. De foodcourt is in aanloop van de werkzaamheden die nodig zijn om te kunnen gaan bouwen, gesloten. De planning is om het tweede kwartaal van 2024 te starten met de bouw.

Een artist impression van World of Food in Amsterdam Zuidoost. (afbeelding: LEVS architecten)

Noord Vernieuwing centrumgebied Amsterdam Noord/ Buikslotermeerplein In 2023 zijn gesprekken gevoerd met ondernemers en bewoners(groepen) over de plannen voor het verlevendigen van het centrumgebied en het winkelcentrum Boven 't IJ. Een bouwbord in Elzenhagen Zuid. (foto: Sanne Couprie)

Vooruitlopend op het investeringsbesluit en het stedenbouwkundig plan is bovendien gewerkt aan een drietal projecten om de ontwikkeling van het centrumgebied aan te jagen. In december 2023 is het bestemmings­plan voor ’t Warderschip door de gemeenteraad vastgesteld. Dit biedt ruimte voor een woontoren van 70 meter en uitbreiding en verfraaiing van de onderste lagen van het bestaande pand. In het eerste kwartaal van 2024 wordt bezien of de plannen van de Initiatief­nemers voor het cultuurgebouw haalbaar zijn (Museum of Dance Music en Stadspodium). De oude bowling wordt opgeknapt. Een combinatie van lokale organisaties heeft het recht gekregen om het pand te kopen indien er een uitvoerbaar plan ligt voor een buurtcentrum voor kunst en cultuur. Waterlandpleinbuurt De projecten in de Waterlandpleinbuurt zijn onderdeel van een Stedelijk Vernieuwingsplan uit 2002. In totaal worden ongveer 1.200 woningen gesloopt en 1.140 woningen door de woningcorporaties gerenoveerd. Het plan voorziet in de nieuwbouw van circa 1.600 nieuwbouwwoningen, deze zijn voor een aanzienlijk deel opgeleverd. De laatste circa 66o nieuwbouwwoningen worden nu gebouwd of voorbereid. In 2024 wordt er binnen de Waterlandpleinbuurt aan zes locaties gewerkt: de Breehornlocatie, Vianney­ locatie, Parnassialocatie, IJdoornschoollocatie, Kubus-­ Katrijplocatie, Kompaslocatie en het Entreegebied.

Staat van de gebiedsontwikkeling | Werken aan een complete stad

Nieuwbouw aan de Bongerdkade en het Zijkanaal. (foto: Edwin van Eis)

Steiger voor de IJ-kantine in Amsterdam Noord. (foto: Sanne Couprie)

33

buurtkamer in het park gebouwd, waarvan de bouw in januari 2024 begint. Na de zomer van 2024 wordt de buurtkamer opgeleverd en in gebruik genomen door drie buurtorganisaties. Vanwege de nieuwbouw aan de IJdoornlaan moet de kruising met de Statenjachtstraat/ Oosterlengte opnieuw ingericht worden. De uitvoering van een eerder ontwerp werd stilgelegd vanwege bezwaren tegen de bomenkap, daarom is in 2023 een ontwerp uitgewerkt waarin zoveel mogelijk bomen behouden kunnen blijven. In 2024 wordt de werkvoorbereidingsfase afgerond en wordt er een aannemer geselecteerd. In de tweede helft van 2024 start de uitvoering. Openbare sportmogelijkheden in de Banne in Noord. (foto: Sanne Couprie)

De Banne In Banne Noord is de opgave het transformeren van een stedelijk vernieuwingsgebied naar een levendig en stedelijk woon- werkgebied. In 2024 wordt de fysieke start gemaakt met het project rond de Parlevinker. Het stedenbouwkundig plan voor de Parlevinker/ Fokkemast ontwikkeling is eind 2023 vastgesteld. In 2024 wordt op basis van het stedenbouwkundig plan het ontwerptraject voor de nieuwbouw opgestart en alle voorbereidingen voor de uitvoering doorlopen. Het oude winkelcentrum wordt gesloopt en het terrein bouwrijp gemaakt. Daarnaast wordt het Parlevinkerpark opnieuw ingericht. In 2023 zijn de ontwerpen voor de hoven en het park definitief gemaakt. In 2024 wordt de werkvoorbereidingsfase afgerond en begint de uitvoering. De hoven Mast- en Stenghof worden in het najaar van 2024 opgeleverd. De uitvoering van het park en het Bramzeilhof begint in de tweede helft van 2024 en wordt begin 2025 voltooid. Er wordt ook een nieuwe

De oude apotheek op de hoek van het Parlevinkerpad en de Statenjachtstraat staat al een aantal jaren leeg. In 2024 wordt hiertoe een co-creatie traject doorlopen met de ontwikkelaar en bewonersorganisatie Red Amsterdam Noord. Dit co-creatietraject wordt afgerond met een schetsontwerp voor het gebouw en een principeontwerp voor de openbare ruimte. In de loop van 2024 worden deze ontwerpen verder uitgewerkt en wordt er een afsprakenbrief met de ontwikkelaar gesloten. Ook wordt het vergunning traject gestart. Molenwijk In de Molenwijk wordt een investeringsbesluit genomen voor het scholengebied, waardoor volgend jaar in ieder geval de basisschool De Bonkelaar kan starten met nieuwbouw. Plannen voor ongeveer 150 woningen en andere maatschappelijke voorzieningen worden ook in het plan ingepast. Ook de openbare ruimte wordt aangepakt.