Bijlage 5 - Uitvoeringsplan.pdf
Tekst van het document
Nie
uwe
zijd
s Voorburgwal
Raadhuisstra at
8
SINGEL
22
HERENGRACHT
106 KEIZERSGRACHT
63 PRINSENGRACHT
Roz cht
ra eng
Mar
nixs
Nas
traa
sauk
t
ade
117 167
108
Da
De traa
rcqs 135
at
stra
k rdij
e Bild
Cle
Jan va n Gale t
nstraa
Uitvoeringsplan Vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein
359
Jan
Opdrachtgever Diana van Loenen
Contactpersoon Marjanne Grotenhuis
at
stra tsen Ever
Auteur(s) Programma Oranje Loper
e
kad
k rdij
e Bild
t
Onderdeel van programma Oranje Loper
e
kad
sta
Co
Mercatorplein
Voorwoord In de winter van 1889 hingen bewoners van de Rozengracht massaal hun vlaggen uit; na jaren van verzoeken werd de stinkende gracht gedempt en eindelijk een straat. Hierna gingen de veranderingen snel. De Warmoesgracht werd gedempt en woonblokken werden weggehaald om in 1895 de Raadhuisstraat te laten ontstaan. De Raadhuisstraat en Rozengracht kregen zes nieuwe bruggen. Sommige helemaal nieuw en sommige over bruggen heen die er al 200 jaar lagen. Tegelijkertijd werd de De Clercqstraat aangelegd, inclusief bruggen over de Da Costa- en Bilderdijkgracht. De Admiralengracht kreeg een houten noodbrug. Alle bruggen waren gemaakt voor trams ‘zonder bijpaarden’ (niet te steil) en slechts een paar jaar later (1903) reed de eerste elektrische tram over de route.
Piet Kramer De nieuwe wegen en bruggen bleken een groot succes. In West woonden steeds meer mensen, Sloten was ‘geannexeerd’ en al gauw bleken de bruggen te smal voor het vele verkeer. Gevolg? Nog geen dertig jaar later gingen de bruggen opnieuw op de schop. In ongeveer drie jaar tijd (1925-1927) zorgde Piet Kramer, werkzaam voor de Dienst
Tekening Rozengracht 1889; er wordt gevlagd in verband met het raadsbesluit tot demping op 17 oktober 1889
Publieke Werken, ervoor dat alle acht bruggen van Raadhuis-
(Stadsarchief/Rieke, J.M.A)
straat tot de Wiegbrug werden verbreed. De Jan Evert-
Voorwoord
senstraat moest nog even wachten, maar kreeg uiteindelijk
straten hun zelfde breedte hielden, nam de hoeveelheid
watervoorziening, stroom; allemaal op zoek naar een plekje in
– na lang aandringen van bewoners en winkeliers – in 1930
verkeer explosief toe. De paardentram en elektrische tram
de schaarse ruimte onder de grond. Als er al eerdere kabels
ook een echte brug. Bij het besluit van de gemeente om de
werden vervangen door dertig combino’s per uur. Hand-
of leidingen lagen, bleven deze meestal gewoon liggen.
brug te verbreden, vierde de buurt een week lang feest.
en fietskarren werden ingeruild voor bakfietsen, scooters en SUV’s en kleine laadbakken maakten plaats voor vracht-
Urgent
100 jaar
wagens van dertig ton of meer. Onder de grond stond de
De bedenkers van de 'westelijke doorbraak' hadden het goed
Bouw brug 106, zicht op Westermarkt, 1896
De verbreding van de bruggen ligt inmiddels alweer bijna
vernieuwing ook niet stil. Steeds meer kabels en leidingen
gezien. De route heeft zich ontwikkeld tot cruciale schakel in
(Stadsarchief/Jacob Olie)
100 jaar achter ons. De wereld ziet er anders uit. Terwijl de
buitelden over elkaar heen: telefonie, riolering, betere
het verkeersnetwerk van Amsterdam. Al die tijd hebben de
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 3 van 67
bruggen van Piet Kramer het volgehouden. Onvoorstelbaar
dat ook. Waar in de tijd van Piet Kramer de telefooncentrale
feitelijke vernieuwen van de bruggen en straten. U leest hoe
knap, als je bedenkt dat de dienst Publieke Werken zich toen
en gescheiden riolering nog aangelegd moesten worden,
we de straten willen inrichten, de monumentale bruggen gaan
waarschijnlijk nauwelijks een voorstelling kon maken bij het
moeten wij 200 kilometer aan kabels en leidingen vernieuwen.
vernieuwen, wat het gaat kosten en hoe we het proces willen
gebruik van de bruggen in onze tijd. Brug 108 bezweek
Waar een leverancier met een kar met appels simpelweg een
beheersen.
weliswaar in 2017, maar de andere bruggen ‘doen het nog’,
brug verder nam, hebben we nu te maken met intensieve
al kraken ze en geven ze vrij duidelijk aandat we het lot niet
bevoorradingen door vrachtwagens van twintig meter.
Leeswijzer
moeten tarten. De tijd en het intensieve gebruik hebben hun
Waar ondernemers in 1927 de vernieuwingen omarmden
•
Hoofdstuk 1: inleiding
tol geëist. Ongeplande uitval van een brug op deze route zou
als vooruitgang, liggen zij nu wakker of hun bedrijven corona
•
Hoofdstuk 2: wat we gaan vernieuwen en hoe het er
veel problemen geven voor de bereikbaarheid en veiligheid
en de werkzaamheden wel gaan overleven.
van de stad. Het vervangen van de bruggen is daarom urgent.
straks uit komt te zien •
Ook de drukte in de straten vraagt om snel en rigoureus
Uitvoeringsplan
ingrijpen in het herverdelen van de ruimte.
Voor u ligt het uitvoeringsplan voor de integrale vernieuwing
Hoofdstuk 3: hoe we dit doen, met welke fasering en wat dit betekent voor de omgeving
•
van bruggen en straten van Raadhuisstraat tot het Mercator-
Hoofdstuk 4: wat dit gaat kosten en hoe we het proces beheersen
Volgende stap
plein. Onderdeel van het plan vormt de vernieuwing van een
•
Hoofdstuk 5: hoe we het werken organiseren
Ruim 130 jaar na de vlaggen op de Rozengracht staan we
klein stukje Marnixstraat (zowel noord- als zuidzijde) ten
•
Hoofdstuk 6: hoe we ervoor zorgen dat het bestuur
voor de volgende stap in de geschiedenis van deze straten
opzichte van het kruispunt met de Rozengracht en het
en negen bruggen. De bruggen moeten worden vervangen
vernieuwen van kabels en leidingen op dit traject.
kan sturen
en de straten anders worden ingedeeld om de veiligheid en bereikbaarheid te garanderen en te zorgen dat de straten
Het plan vormt een toelichting op het uitvoerings- en
weer aangenaam worden, of blijven. Dat voetgangers en
kredietbesluit en heeft tot doel meer inzage te geven in de
fietsers meer ruimte krijgen, er meer ruimte is voor gezond
aard en achtergrond van de besluiten en de lezer hiernaast
en sterk groen en de tram beter door kan rijden.
mee te nemen in de wijze waarop we de opgave willen realiseren.
Eén aanpak Ook deze keer pakken we de straten en bruggen zoveel
Omdat er heel veel nodig is voordat we kunnen starten met
mogelijk in één aanpak aan en zetten we alles op alles om
het vernieuwen van de bruggen en de straten, zijn we
de stad in de eerste plaats veilig en daarnaast bereikbaar en
inmiddels op straat en op het water al een jaar bezig met
leefbaar te houden voor de duizenden bewoners, onder-
voorbereidende werkzaamheden. Alle hulpbruggen liggen op
nemers en gebruikers van de weg en het water. Om het werk
hun plaats. In West zijn twee bruggen al ‘leeg van kabels en
zo snel mogelijk uit te voeren. En hoewel onze technische
leidingen’, in Centrum wordt hier nog tot in het voorjaar van
mogelijkheden 100 jaar na Piet Kramer vele malen groter zijn,
2023 aan gewerkt.
Lange Bleekersloot (latere De Clercqstraat), ca 1890
zijn de omstandigheden waar we mee te maken hebben
Dit uitvoeringsplan beschrijft de fase die hierna begint: het
(Stadsarchief)
Programma Oranje Loper | pagina 4 van 67
Bilderdijkgracht ca 1904, met brug 135 in de De Clercqstraat (Stadsarchief)
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 5 van 67
Negen bruggen
Straten
Algemeen
Inhoud
Programma 8
22
106
63
117
167
108
135
359
Huiszittenbrug (1925) Warmoesbrug (1925) Niek Engelschmanbrug (1925) Nieuwe-Wercksbrug (1925) Jordaanbrug (1926) Rijckerbrug (1927)
Raadhuisstraat
Oranje Loper
Molenslootbrug (1929)
3
Samenvatting
11
1. Inleiding
15
Rozengracht Kruispunt Rozengracht / Marnixstraat
Stukje Admiraal de Ruijterweg
63
1.1 Programma Oranje Loper
15
5.1 Organisatie
63
vernieuwen
1.2 Context
15
5.2 Contractering uitvoeringsfase
63
geheel afgesloten
1.3 Doelstellingen
15
5.3 Kwaliteit en tegenspraak
64
1.4 Scope
15
1.6 Bouwteam
17
6. Informatie bestuur na het UKB
67
De Clercqstraat Jan Evertsenstraat
5. Organisatie en tegenspraak
Animatie brug
2. Wat gaan we vernieuwen
19
Animatie brug
2.1 Herinrichting straten
19
vernieuwen
2.2 Vernieuwen bruggen
34
6.1 Voortgangsrapportage
67
6.2 P&C cyclus
67
gedeeltelijk open
3. Uitvoering
Brug 108 (1927) Ritsaert ten Catebrug (1927)
Voorwoord
39
3.1 Uitgangspunten techniek
39
3.2 Veilig, leefbaar, bereikbaar
39
3.3 Omgevingsprojecten
40
3.4 Aanpak vernieuwing bruggen
42
Animatie
3.5 Bruggen en straten
44
verplaatsen kabels
3.6 Planning
44
en leidingen
3.7 Gevolgen voor het Verkeer
45
3.8 Omgevingsmanagement
46
3.9 Communicatie
46
4. Kosten en risico’s
49
Bouw eerste
4.1 Budget en dekking
49
hulpbrug
4.2 Risicoreserve en onzekerheid
55
(voorjaar 2021)
4.3 Kosten onderhoud en beheer
61
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 7 van 67
Rozengracht
Kruispunt Marnixstraat/ Rozengracht Jan Evertsenstraat •
•
• •
2020 - 2021 Participatie uitgangspunten en (uitwerking) ontwerp 2022 Uitwerking Uitvoeringsontwerp Wenstracé kabels en leidingen Vanaf 2023 Vernieuwen kabels en leidingen N.t.b. Aanleg nieuw ontwerp
Kruispunt Jan Evertsenstraat/ Admiraal de Ruijterweg •
•
• •
2020 - 2021 Participatie uitgangspunten en (uitwerking) ontwerp 2022 Uitwerking Uitvoeringsontwerp Wenstracé kabels en leidingen Vanaf 2023 Vernieuwen kabels en leidingen N.t.b. Aanleg nieuw ontwerp
•
De Clercqstraat •
•
• •
2020 - 2021 Participatie uitgangspunten en (uitwerking) ontwerp 2022 Uitwerking Uitvoeringsontwerp Wenstracé kabels en leidingen Vanaf 2023 Vernieuwen kabels en leidingen N.t.b. Aanleg nieuw ontwerp
•
• •
•
2020 - 2021 Participatie en inspraak ontwerp 2022 Uitwerking Uitvoeringsontwerp Wenstracé kabels en leidingen Vanaf 2023 Vernieuwen kabels en leidingen N.t.b. Aanleg nieuw ontwerp
• • •
• •
63
167
West
Brug 359
Brug 135
•
•
• • •
Programma Oranje Loper | pagina 8 van 67
• •
•
Voorjaar 2021 Onderbouw hulpbrug Juni - nov 2021 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug 2022 Verplaatsing woonboten N.t.b. Mogelijk start vernieuwen brug in delen N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
22 106
2022 - voorjaar 2023 Kabels en leidingen Verplaatsen woonboten Vernieuwen brug in delen
•
• •
Centrum
2021 Participatie uitgangspunten en invulling servicestrook Vernieuwing gasleiding 2022 Uitwerking Uitvoeringsontwerp Wenstracé kabels en leidingen Vervolg vernieuwen gasleiding Vanaf 2023 Vernieuwen kabels en leidingen N.t.b. Aanleg nieuw ontwerp
Brug 8
Brug 22
•
•
•
Zomer 2021 Hulpbrug Aug 2021 - maa 2023 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug 2023-2024 Vernieuwen brug in delen N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
• • •
Zomer 2021 Hulpbrug Nov 2021 - maa 2023 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug 2023-2024 Vernieuwen brug in delen N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
Brug 167
Brug 117
Brug 63
Brug 106
•
•
•
•
•
•
•
•
8
135
Brug 108
Westermarkt en Raadhuisstraat
•
Raadhuisstraat
108
359
Voorjaar 2021 Onderbouw hulpbrug Juni - nov 2021 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug 2023 Vernieuwen brug in volledige afsluiting N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
117
2020 Inspraak uitgangspunten en ontwerp 2020 Vaststelling voorkeursontwerp 2021 Participatie 2022 Uitwerking Uitvoeringsontwerp Wenstracé kabels en leidingen Vernieuwen gasleiding Vanaf 2023 Vernieuwen kabels en leidingen N.t.b. Aanleg nieuw ontwerp
• •
Najaar 2021 Onderbouw hulpbrug 2022 - maa 2023 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug 2023 - 2024 Vernieuwen brug in volledige afsluiting N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
•
• •
Najaar 2021 Onderbouw hulpbrug 2022 - maa 2023 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug Verplaatsen woonboten 2023-2024 Vernieuwen brug in delen N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
• • •
Najaar 2021 Onderbouw hulpbrug Jan 2022 - maa 2023 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug 2023-2024 Vernieuwen brug in delen N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
• • •
Zomer 2021 Onderbouw hulpbrug Jan 2022 - maa 2023 Kabels en leidingen van brug naar hulpbrug 2023-2024 Vernieuwen brug in delen N.t.b. Kabels en leidingen van hulpbrug naar brug Afwerking brug, inrichten maaiveld
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 9 van 67
Samenvatting Programma Oranje Loper werkt in de Centrum-Westkant
oponthoud van West naar het Centrum kunnen reizen en vice
Onzekerheden
van Amsterdam aan de vernieuwing van negen bruggen en
versa. Tussen rijbaan en trottoir leggen we op gelijke hoogte
Juist vanwege de hoge mate van detailinformatie waarover
ruim vier kilometer straat. We vernieuwen de Nieuwezijds
met het trottoir zogenaamde servicestroken aan. Hierin komen
we op dit moment beschikken, weten we ook beter dan
Voorburgwal en de route van Raadhuisstraat tot Mercator-
de bomen, ondergrondse afvalcontainers, laad- en losplekken,
normaal gesproken welke informatie we in de huidige fase
plein, zodat dit deel van de stad veilig, bereikbaar en
en plekken voor fiets- en (’s avonds) autoparkeren. Op deze
nog missen. Zo weten we pas in de loop van volgend jaar
leefbaar blijft. De bruggen zijn meer dan 100 jaar oud en in
manier blijven de trottoirs vrij om te lopen. Waar we nieuwe
welke werkzaamheden de kabel- en leidingexploitanten
slechte staat. Om te voorkomen dat ze bezwijken, moeten
bomen planten, maken we gelijk goede groeiplaatsen zodat
moeten uitvoeren in de maaivelden en hoe lang deze gaan
we de bruggen snel vervangen. Veel mensen krijgen
de bomen snel groot en sterk kunnen worden. Fietsers krijgen
duren. Hiermee vormen deze werkzaamheden vanzelfspre-
hiermee te maken. De ‘corridor’ en aanliggende grachten
een eigen fietsstrook, auto’s rijden 30 km/uur over de rijstrook.
kend nog een onzekere factor in de huidige planning en
en kades worden de komende paar jaar het toneel van
Een uitzondering vormt het gebied van Mercatorplein tot de
kostenraming. Daarom nemen we buffers mee om deze
ingrijpende werkzaamheden. We willen dat de route zo
Nassaukade, waar we aan de zuidkant (stad-in) een fiets-
onzekerheden op te kunnen vangen.
snel mogelijk veilig is en de overlast voor omgeving en
straat maken. Op het gehele traject zorgen zebrapaden dat
weggebruikers zo kort mogelijk duurt. Daarom werken
iedereen goed kan oversteken. De profielen zijn gebaseerd
Uitvoering
we in één intensieve aanpak op het hele traject.
op stedelijke ambities en beleid en samen met de omgeving
Voor de uitvoering gelden twee hoofduitgangspunten:
aangepast en uitgewerkt. Ook de kruispunten Marnixstraat /
1. We werken in de noodzakelijke volgorde: we halen eerst
Bruggen
Rozengracht en Jan Evertsenstraat / Admiraal de Ruijterweg
de kabels en leidingen weg en zorgen voor werkruimte
De bruggen zijn rijks- of gemeentelijk monumentaal, oud
richten we anders in, zodat deze overzichtelijker en veiliger
(hiervoor verplaatsen we een aantal woonboten),
en in een slechte staat. Om die reden vernieuwen we de
worden. Onderdeel is het verleggen van tramsporen. Ook
vernieuwen dan de bruggen, leggen dan de kabels en
fundering, vleugeldelen, landhoofden, pijlers en het brugdek.
op andere delen van de route vernieuwen we het tramspoor.
leidingen terug, vernieuwen de kabels en leidingen in
De monumentale onderdelen halen we voorzichtig weg en
Waar tramhaltes liggen, zorgen we ervoor dat deze straks
laten we door experts restaureren. Als we klaar zijn, kunnen
voor iedereen goed toegankelijk zijn.
de bruggen weer veilig 100 jaar mee en is hun monumentale uiterlijk opgeknapt en behouden.
Samenvatting
de straten en richten de straten opnieuw in. 2. We kiezen die uitvoeringsmethode en -planning die zorgt dat het gebied veilig, bereikbaar en leefbaar blijft.
Bouwteam
Hiervoor zijn de werkzaamheden in relatie gebracht tot
Samen met de aannemers en experts pakken we de opgave
het gebied, inclusief de naastliggende gebieden.
Straten
aan in een Bouwteam. Hoe we dit gaan doen, hebben we be-
De straten zijn druk en er is te weinig ruimte voor alle soorten
schreven in een voorlopige uitvoeringsfasering en -planning.
Kabels en leidingen
verkeer. Onderdelen van de route zijn aangemerkt als black-
Doordat we dit plan samen met de partijen uit de markt heb-
Op het traject van Raadhuisstraat tot Mercatorplein ligt maar
spot. Daarom richten we ze anders in. We zorgen dat het
ben gemaakt (conform de aanpak van programma Bruggen
liefst 200 kilometer aan kabels en leidingen. Waar in een
veiliger wordt in het verkeer en er meer ruimte komt voor
en Kademuren en het advies van Commissie Cloo), is een heel
gemiddelde stadsbrug ongeveer tien kabels en leidingen
voetgangers, fietsers, de tram en gezond en sterk groen.
aantal zaken nu al in beeld, dat normaliter pas bekend wordt
liggen, liggen er in in de bruggen op de Raadhuisstraat meer
We kiezen op hoofdlijnen voor één profiel. Er komt een
in de fase na uitvoerings- en kredietbesluit, als het plan wordt
dan 240, alleen al voor telefonie. Om de bruggen te kunnen
vrijliggende trambaan zodat Amsterdammers zonder te veel
overgedragen aan de aannemer om uitgewerkt te worden.
vervangen, moeten deze kabels en leidingen uit de brug-
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 11 van 67
gen worden gehaald. De enorme hoeveelheden kabels en
er vervangend vervoer. Omdat veiligheid voorop staat en de
leidingen die in de bruggen liggen, halen we omhoog, dunnen
ruimte tijdens de uitvoering beperkt is, moeten we in het
we uit en vernieuwen we. Wat overblijft, leiden we om via de
centrum nog keuzes maken welk soort verkeer de bruggen
hulpbruggen die we speciaal hiervoor hebben aangelegd.
mag blijven gebruiken. Voor het gebruik van het water zijn we
Als de bruggen zijn vernieuwd, leggen we het opgeschoonde
in overleg met Programma Varen, om te kijken hoe we het
pakket weer terug in de bruggen en halen we de hulpbruggen
werk zo snel mogelijk kunnen uitvoeren en zo goed mogelijk
weg. Voordat we de straten opnieuw inrichten, krijgen kabels-
kunnen faciliteren in het gebruiken van vaarroutes. Vanzelf-
en leidingexploitanten ook daar de gelegenheid hun kabels en
sprekend zorgen we ervoor dat voetgangers en nood- en
leidingen te vernieuwen.
hulpdiensten altijd overal kunnen komen.
Fasering en planning nog voorlopig
Gevolgen voor omgeving
De uitgangspunten hebben geleid tot een voorlopige
Om de overlast voor de omgeving beperkt te houden, willen
uitvoeringsfasering en –planning. De fasering en planning zijn
we het werk zo snel mogelijk afronden. Tegelijk willen we
met nadruk voorlopig omdat een aantal zaken pas in de loop
zorgen dat het gebied leefbaar blijft voor bewoners en
van volgend jaar bekend wordt. In het voorlopige plan
ondernemers en zorgen voor bereikbaarheid van – en via – de
beginnen we in 2022 met het afronden van de vernieuwing
corridor. Daarom kunnen we niet dag en nacht doorwerken
van brug 108 (Da Costagracht) en beginnen we hierna zo snel
of de route een aantal jaren helemaal afsluiten. We zorgen
mogelijk min of meer tegelijk aan de andere acht bruggen.
dat mensen altijd op tijd weten wat voor hen relevant is en
Mogelijk loopt de start van brug 135 (Bilderdijkgracht) hier
nemen hen mee in de complexiteit van de opgave.
iets op vooruit. We willen zes bruggen gefaseerd vernieuwen zodat een deel van het verkeer de bruggen kan blijven
Planning en geld
gebruiken. Twee bruggen pakken we in één keer aan en
Op basis van het huidige voorlopig ontwerp en de voorlopige
sluiten we af voor al het verkeer.
uitvoeringsplanning schatten we in dat het werk nog zo’n vijf jaar gaat duren. Het uitvoeringskrediet dat nu wordt aange-
Gevolgen voor verkeer
vraagd bedraagt € 224,7 miljoen. Voor dit bedrag vernieuwen
Als we de bruggen vernieuwen kunnen de hulpbruggen bij
we acht bruggen, maken we de vernieuwing van één brug
de Raadhuisstraat en Westermarkt worden gebruikt door
verder af, richten we vier kilometer straat opnieuw in.
voetgangers. De andere door voetgangers en fietsers.
De kosten voor het verplaatsen van de kabels en leidingen
We verwachten dat de tram de route ongeveer 16 maanden
uit de bruggen en in de straten zijn hierin betrokken.
niet kan gebruiken. In West rijdt de tram dan om via de
Het terugleggen in de bruggen nog niet. Deze worden in de
Kinkerstraat. We onderzoeken of we tram 19 kunnen laten
loop van 2022 bekend. De raming betreft een probabilistische
rijden op een tijdelijk spoor over brug 135. In het centrum is
raming (de waarde benadert de P-50).
Programma Oranje Loper | pagina 12 van 67
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 13 van 67
1. Inleiding 1.1 Programma Oranje Loper
1.3 Doelstellingen
1.4 Scope
Programma Oranje Loper vernieuwt de Nieuwezijds Voor-
Doel van de werkzaamheden is het realiseren van een
Negen Bruggen
burgwal en de straten en vaste bruggen van Raadhuisstraat
toekomstbestendige, duurzaam veilige route, met meer
Op dit traject vernieuwen we de volgende bruggen helemaal:
tot Mercatorplein. Met het vernieuwen van 9 bruggen en het
ruimte voor voetgangers, fietsers, de tram en gezond en sterk
•
Brug 8
Singel - Huiszittenbrug (1925)
herinrichten van ruim 4 kilometer straat levert het programma
groen. We hanteren de volgende doelstellingen:
•
Brug 22
Herengracht - Warmoesbrug (1925)
•
Brug 106
Keizersgracht - Niek Engelschmanbrug (1925)
We zorgen dat de corridor in 2026 weer beschikbaar is
•
Brug 63
Prinsengracht - Nieuwe Wercksbrug (1925)
voor de verkeersmodaliteiten OV, fietsers en voetgangers,
•
Brug 117
Lijnbaansgracht - Jordaanbrug (1926)
waarbij de bruggen opnieuw een ontwerplevensduur
•
Brug 167
Singelgracht - Rijckerbrug (1927)
hebben van 100 jaar en zij hun (rijks)monumentale
•
Brug 135
Bilderdijkgracht - Ritsaert ten Catebrug (1927)
karakter behouden.
•
Brug 359
Admiralengracht - Molenslootbrug (1929)
een bijdrage aan de grote stedelijke opgaven van bruggen en kademuren en de (her)inrichting van een stad die leefbaar is,
•
bereikbaar blijft en autoluw wordt, waar mogelijk.
1.2 Context •
We maken een aantrekkelijke, verkeersveilige en
Amsterdam staat de komende decennia voor grote opgaven.
toekomstbestendige inrichting van de straten door het
Brug 108, Da Costakade (1927) is in 2018 in een noodaanpak
Het inlopen van achterstallig onderhoud aan bruggen en
voor dertig jaar herinrichten volgens nieuwe, vastgestelde
gedeeltelijk vernieuwd. Toen is het middendeel vervangen,
kademuren is op dit moment al merkbaar voor veel Amster-
ontwerpen, waarbij de prioriteit ligt bij het aanleggen van
inclusief de fundering waar de rij- en trambaan op steunen.
dammers. Deze opgave zal de komende jaren groter en
een veilige, doorgaande fietsroute tussen het centrum en
De zijkanten, waar de voet- en fietspaden liggen, zijn toen
zichtbaarder worden en veel overlast geven. De route van
west, het verbeteren van de verkeersveiligheid en het
nog niet aangepakt. Hier liggen namelijk veel kabels en
Raadhuisstraat tot Mercatorplein (de ‘corridor’) speelt in deze
vergroten van de betrouwbaarheid van de aankomst- en
leidingen en werk hieraan vraagt veel voorbereidingstijd.
ontwikkelingen een belangrijke rol. Het veiligstellen van deze
vertrektijden van de tram op de haltes. In de afwegingen
Die was er toen niet, omdat de brug plotseling moest worden
verbinding is bovendien cruciaal om op andere plekken in de
in onze aanpak staat veiligheid voorop en betrekken we
afgesloten en zo snel mogelijk weer open moest. Deze
stad aan de slag te kunnen, zoals de bruggen in de Leidse-
continu de leefbaarheid en bereikbaarheid van de
werkzaamheden voert programma Oranje Loper nu uit. Dit
straat en de kademuren van de westelijke grachtengordel.
omgeving.
betreft het vernieuwen van de kabels en leidingen, het landhoofd en de vleugeldelen ter hoogte van de fiets- en
Inleiding
Programma Oranje Loper is het eerste grootschalige
voetpaden. Ook krijgen de vleugeldelen en pijlers nog
uitvoeringsproject voor de vernieuwing van bruggen in
monumentaal metselwerk. Hoewel we aan minder onderdelen
Amsterdam. Daarbij is gekozen voor de corridorgewijze
werken, vereist dit nog veel werk, vooral omdat we onder het
aanpak en het werken in intensieve samenwerking met
al vernieuwde deel aan de slag moeten.
aannemers (zoals aanbevolen door de commissie Cloo), in een Bouwteam. Hierbij willen we lessen leren over wat goed werkt
Bij brug 63 (Prinsengracht) hebben we inmiddels over een
en wat beter kan. De geleerde lessen zetten we in voor de
traject van 36 meter de kademuur versterkt met een tijdelijke
stadsbrede aanpak van de andere bruggen en kademuren.
constructie. Het is goed mogelijk dat Programma Bruggen en
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 15 van 67
1.5 Corridoraanpak
1.6 Bouwteam
het werk samen voorbereid. Onderdeel van het voorliggende
Het functioneren van de corridor is cruciaal voor het verkeers-
Het werk is complex, zowel technisch als wat het betreft het
Uitvoerings- en Kredietbesluit is de formele scope-overdracht
netwerk in dit deel van de stad. De corridor is zo sterk als zijn
zorgen dat het gebied veilig, leefbaar en bereikbaar blijft.
van de kruising Marnixstraat / Rozengracht van Binnenring
zwakste schakel. Daarom pakken we de hele corridor in één
Daarom hebben we het werk voorbereid in Bouwteam-
Straten
naar Oranje Loper. Hierdoor kunnen het ontwerp van de brug-
keer aan, zodat de route daarna in zijn geheel is veilig
verband. In het Bouwteam werkt de gemeente samen met
We vernieuwen de volgende straten:
gen, het ontwerp van het maaiveld en het ontwerp van de
gesteld. De vernieuwing van de bruggen is niet los te zien van
aannemers en experts. Zo combineren we specialistische-,
Kademuren Oranje Loper zal vragen om ook op andere plaat-
zowel wat betreft techniek als de bereikbaarheid van de stad
sen te helpen en werkzaamheden uit te voeren. We houden
tijdens de uitvoering. Daarom hebben beide programma’s
er in ons proces rekening mee dat deze vragen komen, maar nemen hiervoor geen reservering op in tijd en geld.
•
Raadhuisstraat tussen Spuistraat en Keizersgracht
ondergrond op en tussen de bruggen over Lijnbaansgracht en
de straten. Om te zorgen dat de omgeving zo min mogelijk
uitvoerings-, omgevings- en bruggenkennis van experts,
•
Westermarkt vanaf Keizersgracht tot Rozengracht, tussen
Singelgracht optimaal verder worden voorbereid en uitge-
overlast heeft en niet eerst een aantal jaren last heeft van het
aannemers en gemeente om het beste plan te maken voor
gevel (zuidzijde) en plein (noordzijde)
voerd.
vernieuwen van de bruggen en later nog een keer van de
de stad en dit zo efficiënt mogelijk uit te voeren.
•
Rozengracht van Westermarkt tot Lijnbaansgracht
•
Kruising Rozengracht / Marnixstraat van Lijnbaansgracht
2800 meter Tramspoor
uit. De bruggen zijn met hun brugdek en tramspoor fysiek
Op de corridor werken twee Bouwteams:
tot Nassaukade en van Bullebaksluis tot net voorbij de
Het tramspoor wordt vernieuwd op de volgende plekken:
verbonden aan de straten. In de ondergrond is er een
•
Groenmarktbrug
•
Alle bruggen met uitzondering van brug 108
doorlopende verbinding van kabels en leidingen. Intensieve
aannemers Dura Vermeer en Mobilis, met restauratie-
De Clercqstraat van Nassaukade tot Admiraal de
•
Raadhuisstraat en Westermarkt tussen Spuistraat en
samenwerking van teams aan de bovengrond (aansluiting van
architect TAK en bouwkundig bureau CRUX aan het
Prinsengracht
ontwerpen van bruggen en straten) en ondergrond (aanslui-
voorlopig ontwerp (VO) voor de bruggen en het uitvoe-
Kruising Marnixstraat-Rozengracht (inclusief stuk
ting van kabels en leidingen) zorgt voor integrale ontwerpen
ringsplan op hoofdlijnen. Nadat de ontwerpen voor de
Marnixstraat noord- en zuidzijde)
en efficiënte uitvoering.
straten in projectteams samen met de omgeving zijn
•
vernieuwing van de straten, voeren we het werk in één aanpak
Ruijterweg •
Admiraal de Ruijterweg van De Clercqstraat tot en met
•
de splitsing met Jan Evertsenstraat •
Jan Evertsenstraat van Admiraal de Ruijterweg tot aan het
•
De Clercqstraat tussen Bilderdijkgracht en Wiegbrug
kruispunt Mercatorplein.
•
Blackspot Admiraal de Ruijterweg – Jan Evertsenstraat
•
Halte Marco Polostraat.
Voor alle straten geldt dat de herinrichting van gevel tot gevel
In Bouwteam Bruggen en Straten werken we samen met
gemaakt, zijn deze inmiddels aan het Bouwteam overgedragen en geïntegreerd in het uitvoeringsplan. •
In Bouwteam Kabels en Leidingen werken we samen met aannemers Van Gelder en Heijmans aan het functievrij
plaatsvindt en in de zijstraten 10 meter wordt aangepakt om
200 kilometer Kabels en leidingen
maken van de bruggen (verleggen van de kabels en
de aansluitingen op de corridor goed te kunnen aanleggen.
Voor we de bruggen kunnen vervangen, moeten we de kabels
leidingen). Op dit moment vindt hiervoor de uitvoering
en leidingen uit de bruggen halen. We verplaatsen ze naar
plaats. Hiernaast werkt het Bouwteam aan de voorberei-
Kruispunt Rozengracht / Marnixstraat
tijdelijke hulpbruggen. Hierbij worden oude leidingen
ding van het terugleggen van de kabels en leidingen in de
Op het kruispunt Rozengracht / Marnixstraat kruist pro-
vernieuwd en kabels en leidingen die niet meer in gebruik
volgende fase en het vernieuwen van de kabels en
gramma Oranje Loper het programma Binnenring. Tot dit
zijn, verwijderd. Wanneer de bruggen vernieuwd zijn, leggen
leidingen in de straten.
programma behoorde ook de herinrichting van het kruispunt.
we de kabels en leidingen weer terug in de bruggen en halen
Deze herinrichting is niet los te zien van de vernieuwing van
we de hulpbruggen weg. Als we de straten vernieuwen,
de twee bruggen waartussen de kruising ligt, inclusief de aan-
krijgen kabel- en leidingexploitanten de mogelijkheid daar
grenzende maaivelden Rozengracht en de De Clercqstraat,
hun kabels en leidingen te vernieuwen.
Programma Oranje Loper | pagina 16 van 67
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 17 van 67
2. Wat gaan we vernieuwen 2.1 Herinrichting straten
De overige trajecten worden zo ontworpen dat ze in de toekomst, als er mogelijk minder auto’s rijden, relatief
De straten van Raadhuisstraat tot het Mercatorplein zijn
eenvoudig in een fietsstraat kunnen worden omgezet.
straten waar veel mensen wonen, verblijven en doorheen
Zebrapaden zorgen ervoor dat iedereen goed kan over-
fietsen, lopen of rijden met auto of tram. Er is te weinig
steken. Tramsporen worden, waar dit nog niet is gebeurd,
ruimte voor al deze soorten verkeer. Mensen ervaren de
vernieuwd. Waar tramhaltes liggen, zorgen we ervoor dat
straten als onoverzichtelijk. Er is weinig ruimte voor de grote
deze straks voor iedereen goed toegankelijk zijn.
hoeveelheid fietsers. De straten zijn lastig over te steken en op de trottoirs is te weinig vrije doorloopruimte. De door-
Duurzaamheid
stroming van de tram stagneert regelmatig, omdat auto’s en
De ontwerpen zijn gemaakt met het oog op de toekomst en
tram dezelfde baan delen. Er is te weinig ruimte voor laden
een duurzaamheid van circa 30 jaar. De straten worden
en lossen waardoor dit vaak op straat gebeurt. Dit leidt tot
groener dan nu, waarbij voor de Rozengracht en Westermarkt
onveilige situaties en verkeersopstoppingen. De kruising
het uitgangspunt is dat zoveel mogelijk bomen blijven staan.
Marnixstraat / Rozengracht en de kruising Jan Evertsenstraat /
Op de De Clercqstraat en de Jan Evertsenstraat wordt de helft
Admiraal de Ruijterweg zijn zogenaamde blackspots; plaatsen
van de bestaande bomen verplant naar andere locaties.
waar bovengemiddeld veel ongelukken gebeuren. Op bijna
Hiervoor in de plaats komen nieuwe bomen, met meer
het hele traject moet het tramspoor worden vernieuwd.
groeipotentie en resistentie tegen de iepenziekte. Bij enkele
Impressie nieuwe inrichting Rozengracht.
bruggen moeten op de hoeken bomen worden weggehaald
Vernieuwing
Met de herinrichting van de straten zorgen we voor meer
om de bruggen te kunnen vernieuwen. Als de bruggen zijn
ruimte voor voetgangers, fietsers, de tram en gezond en sterk
vernieuwd, komen hier nieuwe bomen voor terug. In totaal
groen. De auto levert ruimte in. We kiezen op hoofdlijnen
staan er langs de route straks ongeveer 70 bomen meer dan
voor één profiel. Er komt een vrijliggende trambaan zodat
nu. De nieuwe bomen krijgen beter groeiplaatsen, met meer
Amsterdammers snel van West naar het Centrum kunnen
ruimte en wortelschermen die voorkomen dat wortels tussen
reizen en vice versa. Tussen rijbaan en trottoir leggen we op
kabels en leidingen groeien. De wortelschermen zijn van 100%
gelijke hoogte met het trottoir zogenaamde servicestroken
gerecycled pvc. De ontwerpen zijn besproken met specialisten
aan. Hierin is ruimte voor bomen, ondergrondse afvalcon-
Rainproof. Op dit gebied zijn hier geen noemenswaardige
tainers, laden en lossen, fietsparkeren en op een aantal
issues. In de ontwerpen is in materialisatiekeuzes rekening
plaatsen (’s avonds) autoparkeren. Zo blijven de trottoirs vrij
gehouden met hittestress. Uitgangspunt voor de herinrichtin-
om te lopen. Fietsers kunnen veilig over een eigen fietsstrook
gen is hergebruik van materialen, zoals klinkers en/of banden,
fietsen, auto’s rijden 30 km/uur over de rijstrook. De uitzonde-
als deze passen binnen de leidraad Puccini. Hetzelfde geldt
ring hierop is het gebied tussen Mercatorplein en Nassau-
voor funderingen van maximaal 4 jaar oud. Ouder funderings-
kade, waar we aan de zuidkant (stad-in) een fietsstraat maken.
materiaal wordt onderzocht op herbruikbaarheid.
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 19 van 67
Participatie
•
Najaar 2020: participatie over twee mogelijke ontwerp-
De ontwerpen zijn tot stand gekomen na consultatie van de
varianten: een fietsstraat aan twee kanten of een rijbaan
omgeving. De volgende middelen zijn ingezet:
met rij- en fietsstrook. Onder andere een webinar en uitnodiging te reageren op de uitgangspunten en
Raadhuisstraat - Rozengracht • •
•
Zomer 2020: enquête onder ondernemers naar wensen
varianten. •
die nodig zouden zijn om een fietsstraat te realiseren
Najaar 2020: diverse online informatiebijeenkomsten
(17 november 2020 tot 9 januari 2021). Belevingsonder-
voor bewoners, ondernemers en belanghebbenden over
zoek voor en tijdens de proef onder brede omgeving
ontwerp. Uitnodiging te reageren op ontwerp.
(uitnodiging aan 22.000 huishoudens, inclusief Jan van
Najaar 2020: klankbordgroepen met bewoners en
Galenstraat); toetsing houding belanghebbenden ten
ondernemers over invulling servicestrook. Resultaat: voorstellen voor locaties autoparkeerplaatsen, fiets-
•
aanzien van de verkeersmaatregelen. •
Najaar 2020: klankbordgroepen met bewoners en
parkeerplaatsen et cetera. Uitnodiging aan rest omgeving
ondernemers over invulling servicestrook. Resultaat:
om te reageren op de voorstellen.
voorstellen voor locaties autoparkeerplaatsen, fiets-
Begin 2021: webinar met terugkoppeling alle opgehaal-
parkeerplaatsen et cetera. Uitnodiging aan rest omgeving
de resultaten en wijze van verwerking in ontwerp.
om te reageren op de voorstellen. •
De Clercqstraat - Jan Evertsenstraat •
Najaar/winter 2020: proef met de verkeersmaatregelen
en behoeften laden en lossen.
2019-2020: gesprekken met ondernemers, bewoners en
Voorjaar 2021: webinar met terugkoppeling alle opgehaalde resultaten en wijze van verwerking in ontwerp.
bestuursleden van de Bedrijfs Investerings Zones (Biz'en) •
•
van de De Clercqstraat en de Jan Evertsenstraat.
De ontwerpen met toelichting en participatieverslagen zijn als
Ontwikkeling wensbeelden voor herinrichting door Biz’en.
bijlagen bijgevoegd. Op de volgende pagina’s geven we per
Gebruik van wensbeelden als input voor uitgangspunten
deelgebied aan wat de de belangrijkste elementen zijn van
en verkenning van mogelijke ontwerpen.
het nieuwe ontwerp.
Voorjaar 2020: enquête onder bewoners en ondernemers De Clercqstraat en omgeving, toetsing uitgangspunten herinrichting.
Programma Oranje Loper | pagina 20 van 67
2.1.1 Raadhuisstraat en Westermarkt •
Profiel
•
Veilig oversteken
De Raadhuisstraat krijgt aan beide zijden een trottoir en
De meeste zijstraten/grachten krijgen een in- en uitrit-
een rijweg met fietsstrook. Aan de zuidkant van de
constructie. Hiermee wijzigt de voorrangssituatie; verkeer
Raadhuisstraat, langs de arcade, en op de Westermarkt
op de Raadhuistraat en Westermarkt krijgt voorrang. Op
komt een zogenaamde ‘servicestrook’ op gelijke hoogte
een deel van deze kruisingen komen geen verkeerslichten
met het trottoir, die ruimte biedt aan laden en lossen
meer. De zebrapaden krijgen steunpunten om het
(overdag), autoparkeren (’s avonds) en fietsparkeren.
mogelijk te maken in delen veilig over te steken. De oversteekplaatsen zelf krijgen op verschillende
•
Maximum snelheid 30
plaatsen een verschillende inrichting: kanalisatiestrepen,
De maximum snelheid voor al het verkeer (inclusief tram)
een zebrapad op een plateau of een zebrapad geregeld
wordt 30 km/uur. Verkeersremmende maatregelen borgen
door verkeerslichten.
deze snelheid. •
Tram Het tramspoor wordt vernieuwd. In het midden komt een trambaan. Deze is overal verhoogd, behalve ter hoogte van de arcade op de Raadhuisstraat en op de bruggen; hiervoor is te weinig ruimte. Op de trambaan rijden alleen de tram, de nachtbus en nood- en hulpdiensten, in geval van een calamiteit. Omdat dit een stuk trambaan met bochten is en niet verhoogd, kan en mag de tram niet harder dan 30 km/uur rijden.
Raadhuisstraat in 1895, kijkrichting van oost (Singel) naar west
Raadhuisstraat huidige situatie (2021)
(Stadsarchief/Jacob Olie) Impressie Raadhuisstraat, kijkrichting van west naar oost
Programma Oranje Loper | pagina 22 van 67
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 23 van 67
•
Nieuwe tramhalte
Dit onderzoek heeft plaatsgevonden in het voorjaar van
Dit onderzoek is besproken met de bomenconsulent van
De tramhalte op de Westermarkt wordt vernieuwd en
2021. Hieruit is het volgende gebleken:
de gemeente Amsterdam. De bomenconsulent deelt de
voor iedereen goed toegankelijk. De tramhalte krijgt een
- De boom met aanrijdschade is 74 jaar oud en heeft
conclusies.
veilige toegang met twee zebra’s en een opgang voor rol-
•
geen overlevingskans bij verplanten.
stoelen en kinderwagens. De halte wordt hiermee breder
- Drie bomen zijn respectievelijk 74, 44 en 34 jaar oud.
dan de huidige. Om hier ruimte voor te maken schuiven
Bij deze bomen hebben de wortels zich zo scheef
Het gebied maakt onderdeel uit van Unesco Werelderf-
rijweg en fietsstrook op richting het plein. Ook verandert
ontwikkeld (eenzijdige kluit) dat de overlevingskans na
goed. Daarbij past het gebruik van klinkers op de rijbaan,
de inrichting van een deel van de noordzijde van de
verplanting te klein is. De bomen moeten tevens
servicestrook en voetpad. De trambaan wordt in asfalt
Keizersgracht. Waar naast de taxistandplaats nu twee rij-
bovengronds verankerd worden, getuid worden, om te
uitgevoerd. Door te zorgen voor een doorlopend
stroken liggen, is er straks één, met een uitritconstructie.
kunnen blijven staan. Deze bomen zijn niet resistent
bladerdak en het gebruik van rode klinkers geven we
tegen de iepenziekte. De levensverwachting van de
invulling aan de wens van de omgeving om te zorgen
Bomen
deze drie bomen is laag (voor twee bomen is dat
voor meer eenheid in het plein en straatgedeelte.
Op de nieuwe tramhalte plaatsen we 14 nieuwe bomen.
1-5 jaar, voor de derde boom 5-10 jaar).
In de servicestrook komen er nog eens vier bij. Hierdoor
- De relatief jonge boom (12 jaar) is goed te verplanten
ontstaat een doorlopend bladerdak met de bestaande
en kan misschien een plek behouden op de Wester-
bomen op het plein van de Westermarkt. Omdat de rijweg
markt of in de omgeving.
•
Materialisering, eenheid plein en straat
opschuift richting het plein, kunnen vijf bomen niet op hun huidige plek blijven staan. Het gaat om twee grote bomen van 74 jaar oud, twee middelgrote bomen van 34 en 44 jaar oud en één later geplante boom van 12 jaar oud. Om te zien hoe we de bomen zouden kunnen behouden hebben we verschillende onderzoeken uitgevoerd. In 2019 heeft een onafhankelijk bureau de bomen onderzocht. Hieruit bleek dat we vier van de vijf bomen zouden kunnen verplanten. Wel zou het lastig zijn vanwege de forse omvang van de bomen. De vijfde boom heeft aanzienlijke aanrijschade met een waarschijnlijke stambreuk. Nader onderzoek wees uit dat de schade van deze boom zodanig is dat deze boom verwijderd moet worden. Om de bomen te kunnen verplanten is aanvullend onderzoek
Westermarkt in 1896, met op voorgrond brug 106 in
uitgevoerd.
aanbouw (Stadsarchief / Jacob Olie)
Huidige situatie Westermarkt (2021)
Impressie Westermarkt, kijkrichting van oost naar west Programma Oranje Loper | pagina 24 van 67
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 25 van 67
• 2.1.2 Rozengracht •
Profiel
•
Bomen behouden
•
Materialisering
De inrichting van de Rozengracht sluit aan op die van de
In het ontwerp blijven alle huidige bomen behouden, op
Het gebied maakt geen onderdeel uit van Unesco
Westermarkt/Raadhuisstraat, met in het midden een
één boom na. Dit is de boom ter hoogte van de Rozen-
Werelderfgoed. De Rozengracht krijgt asfalt op de
verhoogde trambaan en aan beide zijden een rijweg met
gracht 73/75, die erg schuin staat. Ook nu staat de boom
trambaan, rijbaan en fietsstrook en klinkers op het
fietsstrook, servicestroken en trottoirs.
in de fietsstrook. In de huidige situatie is dit nog veilig
voetpad.
genoeg omdat auto’s uitwijkende fietsers kunnen •
Maximum snelheid 30, tram mag 50
ontwijken door uit te wijken naar de trambaan. In de
Ook hier wordt de trambaan verhoogd en is deze te smal
toekomstige situatie ligt de trambaan hoger dan de
voor medegebruik. Alleen nood- en hulpdiensten mogen
rijbaan en kunnen auto’s niet meer uitwijken (het
in geval van een calamiteit ook gebruik maken van de
verschuiven van de hele rijbaan is niet mogelijk omdat
trambaan. De nachtbus rijdt over de rijweg. De tram mag
daarvoor te weinig ruimte is). Vier bomen worden verplant
maximaal 50km/uur blijven rijden. Er geldt een maximum
naar een andere locatie op de Rozengracht en er komen
snelheid van 30 km/uur op de rijweg. Met verkeers-
vier nieuwe bomen bij.
remmende maatregelen op de rijweg borgen we deze snelheid. •
Servicestroken In de servicestroken tussen rijweg en trottoir komt ruimte voor laden en lossen (overdag), parkeren (’s avonds), fietsparkeren, ondergrondse afvalcontainers, terrasjes die nu aan de gevels staan, een paar bankjes en groen.
•
Veilig oversteken De zijstraten krijgen een in- en uitritconstructie; verkeer op de Rozengracht krijgt voorrang. Bij de voetgangersoversteekplaatsen komen steunpunten om het mogelijk te maken in delen veilig over te steken. Eén zebrapad wordt geregeld door verkeerslichten. De andere zebrapaden komen op een plateau te liggen.
Impressie Rozengracht, Rozengracht 1895 (Stadsarchief)
Programma Oranje Loper | pagina 26 van 67
Huidige situatie Rozengracht (2020)
kijkrichting van west naar oost
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 27 van 67
2.1.3 Kruising Marnixstraat – Rozengracht •
Profiel
•
Parkeren
Het kruispunt Marnixstraat-Rozengracht wordt overzichte-
Parkeren gebeurt straks in parkeervakken die aansluiten
lijker, met meer ruimte voor de tramhaltes, fietsers en
op de stoep. Zodra de Singelgrachtgarage gereed is
voetgangers.
(nu in voering), kunnen deze parkeerplekken worden opgeheven. De huidige parkeerplaatsen voor gehandi-
•
Tram
capten en elektrisch laden blijven bestaan. Op de
De tramsporen leggen we dichter bij elkaar. De haltes
Marnixstraat, ter hoogte van de Groenmarktbuurt,
worden breder en hoger voor een gelijkvloerse instap,
worden drie parkeerplaatsen opgeheven voor een laad-
zodat de tram voor iedereen goed toegankelijk is. De
en losplek voor de ondernemers. Op de Rozengracht
bocht voor de tram die vanuit west richting Leidseplein
verdwijnt één parkeerplek.
rijdt, wordt iets ruimer. Dit zorgt voor minder geluid en
Aan de noordzijde van de Marnixstraat is een ruimtereser-
slijtage van het tramspoor.
vering opgenomen voor ondergrondse afvalcontainers. Deze komen in plaats van de huidige zakinzameling in
•
Meer ruimte voor fietsers en voetgangers
deze buurt. Het plaatsen van de ondergrondse containers
Fietsers en overstekende voetgangers krijgen meer
gaat ten koste van nog twee parkeerplaatsen.
ruimte. De plekken waar fietsers wachten op groen licht worden ruimer en de fietspaden worden, waar mogelijk,
•
Bomen
breder. Op de hoeken van de kruising komen heuveltjes
Om een voldoende breed fietspad langs de Lijnbaans-
die fietsers afschermen van overig afslaand verkeer.
gracht te kunnen maken en een bredere en toegankelijke-
De stoepen worden op een aantal plekken breder, met
re tramhalte, kunnen we drie bomen niet behouden.
name op de westzijde van de Rozengracht en de zuidzijde
We proberen deze te compenseren door vier bomen te
van de Marnixstraat.
plaatsen op de Rozengracht, tussen de Marnixstraat en Nassaukade. Deze staan al ingetekend in het voorlopig
•
Marnixstraat
ontwerp.
Met de herinrichting van het kruispunt richten we
Langs de Lijnbaansgracht wordt de strook tussen de
ook een stukje Marnixstraat opnieuw in, tussen de
bomen vergroend. Verdere uitwerking van het groenont-
Bullebaksluis en de brug met de Groenmarktkade.
werp en het beplantingsplan vindt plaats op basis van het
Servicestrook met tijdelijk plaats voor parkeren,
definitief ontwerp.
ondergrondse afvalcontainers en groen.
Impressie kruispunt Rozengracht Huidige situatie kruispunt Marnixstraat - Rozengracht
- Marnixtraat, kijkrichting van noord naar zuid
Programma Oranje Loper | pagina 28 van 67
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 29 van 67
2.1.4 De Clercqstraat – Jan Evertsenstraat •
•
Profiel
•
Brede trottoirs en servicestroken
•
Veilig oversteken
De De Clercqstraat, Jan Evertsenstraat en het stuk
De trottoirs worden verbreed en tussen de rijweg en het
De meeste zijstraten krijgen een in-/uitritconstructie,
Admiraal de Ruijterweg daartussen krijgen in het midden
trottoir komen servicestroken met onder andere ruimte
waarmee verkeer op het tracé van Oranje Loper voorrang
een trambaan. Aan de zuidzijde (stad-in) komt een
voor laden en lossen (tijdens venstertijden), fietsparkeren
krijgt. Ook op de T-kruisingen van de Admiraal de
fietsstraat. Aan de noordzijde een rijbaan met rijstrook.
en bomen. De parkeerdruk is hier hoog, dus in de
Ruijterweg met de Willem de Zwijgerlaan en met de Jan
Aan weerszijden komen trottoirs met servicestroken.
servicestroken blijft ook ruimte voor autoparkeren. Waar
Evertsenstraat wordt de voorrangsituatie op die manier
de ruimte tussen de gevels te beperkt is, komt geen
aangepast. De kruispunten Nassaukade en Bilderdijkstraat
Vrijliggende trambaan 50 km/uur
servicestrook, om te zorgen dat er voldoende loopruimte
houden verkeerslichten. De voetgangersoversteekplaat-
De straten krijgen in het midden een vrijliggende,
blijft op de trottoirs.
sen krijgen steunpunten om het mogelijk te maken in
verhoogde trambaan. De trambaan is te smal voor
delen veilig over te steken. De verschillende oversteken
medegebruik en is daarom alleen voor de tram en
krijgen een verschillende inrichting: kanalisatiestrepen,
nood-en hulpdiensten, in geval van een calamiteit
zebra op een plateau of een zebra geregeld door
(met voering van zwaailicht en sirene). De tram mag
verkeerslichten.
maximaal 50 km/uur. •
Noordelijk deel rijbaan met fietstrook, zuidelijk deel fietsstraat, knip Da Costakade Ten noorden van de trambaan (richting westen, stad uit) komt een rijweg die rijbaan en fietsstrook combineert en ten zuiden (richting centrum, stad in) een fietsstraat. Op de rijweg en fietsstraat wordt de maximum snelheid 30 km/uur. Deze borgen we met verkeersremmende maatregelen. Om de fietsstraat mogelijk te maken, moet de hoeveelheid auto’s verminderen. Hiervoor maken we een zogenaamde ‘knip’ op de De Clercqststraat, ter hoogte van de Da Costakade. De knip geldt enkel voor verkeer stad-in. Daarmee neemt het autoverkeer voldoende af om aan deze kant een fietsstraat te kunnen maken, zonder dat het leidt tot opstoppingen op andere wegen.
Impressie De Clercqstraat, ter hoogte van brug 108
Huidige situatie De Clercqstraat, (2021)
(Da Costakade), kijkrichting van oost naar west Impressie De Clercqstraat, kijkrichting van oost naar west, zuidzijde fietsstraat, noordzijde rijstrook/fietsstrook Programma Oranje Loper | pagina 30 van 67
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 31 van 67
•
Blackspotkruispunt
Van 100 naar 148 bomen
Op een andere plek (met name smallere straten in
We richten het kruispunt Jan Evertsenstraat / Admiraal
Op het traject van de De Clercqstraat tot aan het
Amsterdam) komen de bomen beter tot hun recht.
de Ruijterweg zo in dat het overzichtelijker en verkeers-
Mercatorplein staan momenteel 100 bomen. Na de
We planten 101 nieuwe bomen bij op dit traject, waarvan
veiliger wordt. Voorwaarde voor deze inrichting is de
herinrichting zijn dit er 148. Met een zogenaamde
47 op de De Clercqstraat, 16 op de Admiraal de Ruijter-
fietsstraat stad in. Hierdoor kunnen we het tramspoor
BomenEffectenAnalyse (BEA) is onderzocht welke
weg en 38 op de Jan Evertsenstraat. In totaal staan er na
verleggen, zorgen voor een betere scheiding van de
bomen in het nieuwe ontwerp kunnen blijven staan.
de herinrichting en in de directe omgeving 148 bomen.
fietspaden richting Admiraal de Ruijterweg en Jan Evert-
Van de 100 bomen kunnen er 47 zonder problemen
senstraat en steunpunten maken, zodat voetgangers niet
blijven staan. 53 bomen passen met hun huidige plek niet
in één keer hoeven over te steken. Door deze aanpassin-
in het nieuwe ontwerp. Van die 53 bomen kunnen er
Alle straten krijgen rood asfalt op de rijbaan en tegels op
gen, invoering van een maximale snelheid van 30 km/uur
45 verplant worden. De overige 8 zijn kwalitatief niet
het voetpad. De trambaan wordt in asfalt uitgevoerd.
en aanleg van drempels wordt de kruising overzichtelijker
goed en zullen daarom een verplanting niet overleven.
Dit is conform de leidraad Puccini en sluit aan op de
en voorspelbaarder en kunnen alle verkeersdeelnemers
Deze 8 bomen worden verwijderd. De 45 bomen die
voorgestelde materialisering van de kruising Marnixstraat
beter oversteken.
verplant worden, komen niet terug op dit traject maar
/ Rozengracht.
De kruising is ontworpen in samenhang met de Witte de
krijgen een plaats elders in de stad. Dit type boom heeft
Withstraat en de Krommertstraat.
hier namelijk onvoldoende ruimte om goed te groeien.
•
Huidige situatie blackspot Jan Evertsenstraat /
Impressie blackspot Jan Evertsenstraat / Admiraal de
Admiraal de Ruijterweg
Ruijterweg, kijkrichting van oost naar west
Programma Oranje Loper | pagina 32 van 67
•
Materialisering
Huidige situatie Jan Evertsenstraat
Impressie Jan Evertsenstraat, kijkrichting van oost naar west, zuidzijde fietsstraat, noordzijde rijstrook/fietsstrook
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 33 van 67
2.2 Vernieuwen bruggen
Verhoging doorvaart brug 106
2.2.1 Vernieuwen van kabels en leidingen
Een beoordelingscommissie bestaande uit experts op het
Brug 8 (Singel), 22 (Herengracht), 106 (Keizersgracht)
De ontwerpen voor alle bruggen zijn gebaseerd op de
Door de bruggen en straten loopt een enorme hoeveelheid
gebied van kunst en architectuur, VVAB en bewoners en
en 63 (Prinsengracht) zijn Rijksmonumenten.
huidige maatvoering van de bruggen. Eén brug vormt hierop
kabels en leidingen. Maar liefst 200 kilometer op het hele
ondernemers hebben hieruit een selectie gemaakt. Mensen
Bruggen 117 (Lijnbaansgracht) en 167 (Singelgracht) zijn
een uitzondering. Gezien de grote opgaven waar de stad
traject, van circa 25 kabel- en leidingbeheerders. Voor we de
uit de directe omgeving bepalen via een stemming welk
gemeentelijke monumenten.
voor staat, zal vervoer over het water de komende jaren
bruggen kunnen vernieuwen, moeten we zorgen dat alle
kunstwerk op ‘hun’ hulpbrug te zien zal zijn. De bruggen zijn
Bruggen 108 (Da Costagracht), 135 (Bilderdijkgracht)
steeds belangrijker worden. Programma Varen werkt aan een
kabels en leidingen op een andere plaats liggen, zodat de
modulair opgebouwd en kunnen daardoor met minimale
eerste oog lijken de bruggen met ontwerpen van de
en 359 (Admiralengracht) hebben een zogenaamde
stedelijke visie op het nautisch beheer van de stad. Vanuit
stad gas, water, elektriciteit, telefonie en internet houdt als we
aanpassingen in de toekomst op andere plaatsen in de stad
Amsterdamse school behoorlijk hetzelfde. Toch zijn er grote
‘orde 3 status’, wat betekent dat deze bruggen in
deze visie heeft programma Varen programma Oranje Loper
de bruggen eruit halen. We verplaatsen de kabels en
worden gebruikt
verschillen, onder andere wat betreft de ouderdom van de
cultuur- en/of bouwhistorisch opzicht waardevol zijn.
verzocht de doorvaarthoogte van brug 106 (Keizersgracht) te
leidingen naar een tijdelijjke hulpbrug. Daar blijven de kabels
Monumentale status •
De bruggen zijn ongeveer 100 jaar oud, cruciaal voor de bereikbaarheid van de centrum-westkant van Amsterdam en
•
in slechte staat. De bruggen hebben bijna allemaal hetzelfde bouwjaar; midden jaren twintig van de vorige eeuw. Op het
•
onderdelen. Sommige bruggen zijn namelijk gedeeltelijk nog
verhogen, zodat deze gelijk is aan die op de andere grachten.
en leidingen liggen tot de bruggen vernieuwd zijn. Als we de
veel ouder, en ‘alleen’ voor het laatste verbreed of aangepast
Ontwerplevensduur van 100 jaar
Hierdoor kan het vaarverkeer bij drukte gespreid worden,
bruggen vernieuwd hebben, leggen we de kabels en
2.2.3 Woonboten
in 1924 of 1925. Het oudste deel van brug 8, de brug het
De bruggen krijgen nieuwe palen en een compleet nieuwe
wordt meer transport over water mogelijk en kunnen de
leidingen weer terug in de bruggen en halen we de hulpbrug-
Om de bruggen te kunnen vernieuwen is werkruimte nodig.
dichtstbij in het centrum, is gebouwd in 1773. Brug 359, de
'binnenkant'. Voor iedere brug ontwerpen we een nieuwe
komende decennia grootschalige werkzaamheden aan
gen weg. Voor we de straten tussen de bruggen opnieuw
Bij drie bruggen betekent dat dat we woonboten moeten
meest westelijk gelegen brug, is juist volledig nieuw gebouwd
constructie. Dit gebeurt op basis van normbelastingen die
bruggen en kademuren beter worden gefaciliteerd.
gaan inrichten, worden ook daar eerst de kabels en leidingen
verplaatsen. Het gaat om:
in 1929. Ook de staat van de bruggen is niet precies het-
vastliggen in het Bouwbesluit. Deze geven aan, welk gewicht
Het vergroten van de doorvaarthoogte betreft een aanpas-
vernieuwd. Wat hier precies moet gebeuren, wordt in de loop
•
vier woonboten op de Bilderdijkgracht
zelfde. Wel zijn alle bruggen na 100 jaar toe aan vernieuwing.
en welke krachten de constructie aan moet kunnen over een
sing van een Rijksmonument. Om het verzoek van Programma
van 2022 bekend.
•
drie woonboten op de Da Costagracht
bepaalde periode. Voor deze bruggen moeten we een
Varen te kunnen honoreren heeft Programma Oranje Loper
•
één woonboot op de Nassaukade
constructie maken met een ontwerplevensduur van 100 jaar.
advies gevraagd aan de Commissies Ruimtelijke Kwaliteit en
Bij een aantal bruggen is op basis van onderzoeken aan de fundering en berekeningen vastgesteld dat de houten palen
Monumenten en Archeologie. Beide hebben positief
2.2.2 Tijdelijke hulpbruggen
Alle verplaatsingen gebeuren in nauw overleg met de
de belastingen niet veel langer kunnen dragen. Niet alle
Monumentaal karakter behouden
geadviseerd over het plan de doorvaarthoogte te vergroten
In totaal hebben we acht hulpbruggen nodig; brug 108 kan
woonbootbewoners en omwonenden. Sommige woonboten
onderdelen van de bruggen kunnen onderzocht worden,
We ontwerpen zo dat het monumentale karakter van de
en het ontwerp dat hiermee gepaard gaat. We verwachten
zonder. Tussen het voorjaar en najaar van 2021 is van al deze
verplaatsen we binnen het rak waar ze nu liggen. Andere
omdat niet alles bereikbaar is voor duikers of andere
bruggen behouden blijft. De ‘buitenkant’ van de bruggen
daarom dat we voor dit ontwerp een omgevingsvergunning
hulpbruggen de onderbouw geplaatst. Als de kabels en
woonboten verplaatsen we naar een andere locatie. Stadsdeel
onderzoeksmiddelen. Van de delen die wel bereikbaar zijn
restaureren we en blijft er, opgeknapt, uitzien zoals nu. Om te
zullen krijgen.
leidingen in de hulpbruggen liggen, komt er een brugdek en
West heeft besloten de locatie 'Ruige Speeltuin' in gebruik te
en die we hebben kunnen onderzoeken, hebben we de
zorgen dat het behoud van het monumentale karakter een
werken we de hulpbruggen af. Als we de bruggen vernieuwen
nemen als tijdelijk locatie voor woonboten, ook voor project
resultaten geëxtrapoleerd naar de andere bruggen. Dit
integraal onderdeel vormt van het ontwerpproces, is een
faciliteren de hulpbruggen voetgangers en/of fietsers.
Da Costakade.
betekent dat er altijd een mogelijkheid is dat de feitelijke
restauratie-architect onderdeel van het Bouwteam. Het
situatie afwijkt van hetgeen we op basis van de extrapolaties
ontwerp en de bouwmethode zijn zo ingericht dat de
Omdat deze hulpbruggen er een paar jaar komen te liggen,
hebben aangenomen. Om het zekere voor het onzekere te
monumentale onderdelen weggehaald en door specialisten
zorgen we dat ze zo goed mogelijk in de omgeving passen.
nemen houden we daarom de bruggen via monitoring goed
gerestaureerd kunnen worden. Naast het integraal meeden-
De hulpbruggen zijn ontworpen door een architect en krijgen
in de gaten, zodat iedere eventuele afwijking wordt opge-
ken door de restauratie-architect is er vanaf het begin van de
zijpanelen met kunstwerken in perforatievorm, die ’s avonds
merkt.
opgave regelmatig overleg met de deskundigen van
van binnenuit worden aangelicht. Voor de kunstwerken
Monumentenzorg en Archeologie.
hebben we kunstenaars gevraagd voorstellen in te dienen.
Programma Oranje Loper | pagina 34 van 67
Uitvoeringsplan vernieuwing corridor Raadhuisstraat - Mercatorplein | November 2021 | pagina 35 van 67
6
5
6
2.2.4 Te vernieuwen onderdelen
Te vernieuwen onderdelen alle bruggen behalve brug 108
Ieder brug heeft zijn eigen bijzonderheden en zijn eigen
Te vernieuwen onderdelen Brug 108
4
5 3
ontwerp. Op hoofdlijnen vernieuwen we bij 8 bruggen de 1 Monumentale delen
volgende onderdelen. De werkzaamheden aan brug 108 zijn
- Hekwerk
1 Monumentale delen
beperkter.
- Hekwerk
- Natuursteen bij hekwerk
- Natuursteen bij hekwerk
- Bekleding vleugeldelen
1. Nieuwe, betonnen fundering
8
9
- Bekleding pijlers
We vernieuwen de fundering van de bruggen. De huidige
Fundering
fundering bestaat uit houten palen. Deze blijven staan.
2
Fundering onder voet- en fietspaden
3
Vleugeldelen
We plaatsen nieuwe, betonnen palen tussen de oude palen.
3
Landhoofden onder voet- en fietspaden
4
Landhoofden
Bij brug 135 (Bilderdijkgracht) worden deze nieuwe palen
4
Vleugeldelen
5
Pijlers
60 meter lang omdat de zandlaag hier op deze diepte ligt.
5
Kabels en leidingen
6
Brugdek
6
Bestrating voet- en fietspaden
7
Kabels en leidingen
8
Bestrating
9
Spoor
8
7
7
2. Landhoofden
8
4 5
3
3
3
9
8
- Bekleding pijlers
2
3
2
17
2
4 3
Vernieuwd in 2018
1 4
4
2 7
3
een landhoofd. We plaatsen een nieuwe betonnen wand en
5. Nieuw, dikker, brugdek van beton en staal
9. Restaureren monumentale onderdelen
brengen hierop bakstenen aan. De bakstenen die we hiervoor
We vervangen het brugdek door een nieuw, dikker brugdek.
Los van het hele monumentale uiterlijk bevatten de bruggen
gebruiken zijn gebakken van dezelfde klei en in dezelfde maat
Op de nieuwe pijlers plaatsen we stalen liggers en een bekis-
verschillende specifieke monumentale onderdelen, zoals het
als de oorspronkelijk gebruikte bakstenen.
ting waarin we ter plaatse het betonnen brugdek storten.
leuningwerk, de natuurstenen beeldhouwwerken en het
3. Vleugeldelen
6. Nieuwe tramsporen
delen halen we als eerste weg, gaan we allemaal restaureren
Waar het landhoofd overgaat in de kademuur, noemen we de
Als het brugdek is gestort, plaatsen we nieuwe tramsporen.
en plaatsen we als laatste terug.
wanden die we vervolgens bekleden met hetzelfde metsel-
7. Nieuwe kabels en leidingen
Brug 108
werk als de landhoofden.
Voor we beginnen met het vernieuwen van de bruggen halen
De werkzaamheden aan brug 108 zijn anders dan die aan de
we oude kabels en leidingen weg. Als het brugdek is ver-
andere bruggen. In 2018 zijn de funderingen onder het
nieuwd, leggen we hier nieuwe kabels en leidingen in terug.
middendeel en het gehele brugdek al vernieuwd. Nu moeten
metselwerk op de pijlers en de vleugeldelen. Deze onder-
7
5 2
3
vleugeldelen. Ook deze vervangen we door nieuwe betonnen
4. Pijlers Zes bruggen hebben ter ondersteuning van de overspanning
we in dat brugdek nog de kabels en leidingen vernieuwen en
één of meerdere pijlers waarop het brugdek rust. De pijlers
8. Nieuwe inrichting
onder dat brugdek, ter hoogte van de voet- en fietspaden,