Bijlage 3 Gebiedsuitwerking Banne Zuid_vastgesteld DB_mei 2019.pdf
Tekst van het document
Gebiedsuitwerking Banne Zuid
Mei 2019 Stadsdeel Noord
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Inhoudsopgave Inleiding .................................................................................................................... 3 1 Analyse huidige situatie ........................................................................................... 5 1.1 Karakterschets van de buurt ..................................................................................................... 5 1.2 Bewoners van Banne Zuid......................................................................................................... 9 1.2.1 Armoede en beperkte zelfredzaamheid ................................................................................10 1.2.2 Ouderen ............................................................................................................................... 11 1.2.3 Jeugd .................................................................................................................................... 11 1.3 Woningen in Banne Zuid ..........................................................................................................12 1.3.1 Betaalbaarheid en doorstroming ...........................................................................................12 1.3.2 Buurt- en woontevredenheid ................................................................................................
13 1.3.3 Woonkwaliteit en verduurzaming..........................................................................................14 1.4 Openbare ruimte en voorzieningen .........................................................................................14 1.4.1 Openbare ruimte en ontmoetingsplekken.............................................................................14 1.4.2 Voorzieningen en andere ontmoetingsplekken.....................................................................16 1.5 Autoverkeer, fietsen en voetgangers en openbaar vervoer ......................................................19 1.6 Veiligheid.................................................................................................................................21 1.6.1 Algemeen beeld veiligheid Banne Buiksloot ..........................................................................21 1.6.2 Verdiepende veiligheidscijfers ............................................................................................. 22 1.7 Wat valt op in Banne Zuid ........................................................................................................23 2 De opgave in Banne Zuid: Werken aan een toekomstbestendige buurt ...................... 25 2.1 Verbetering sociaaleconomische situatie bewoners................................................................
25 2.1.1 Opgave jeugd....................................................................................................................... 25 2.1.2 Opgave volwassenen ........................................................................................................... 26 2.1.3 Een veilige thuissituatie ....................................................................................................... 26 2.1.4 Sociaaleconomische positie versterken ................................................................................ 27 2.2 Verbeteren woningvoorraad in Banne Zuid ............................................................................. 27 2.3 Verbeteren openbare ruimte en voorzieningen........................................................................ 27 2.3.1 Openbare ruimte en functies................................................................................................. 27 2.3.2 Voorzieningen ......................................................................................................................30 2.4 Verbeteren verbindingen binnen en buiten de buurt................................................................
31 2.5 Veiligheid ................................................................................................................................34 2.6 Mogelijke verbeteringen ingezoomd op de vier deelgebieden .................................................34 2.7 Samenvatting opgaven ............................................................................................................ 37 3 Volgende fase: hoe verder? .................................................................................... 39 3.1 De ruimtelijke opgave ............................................................................................................. 39 3.2 De sociale opgave ................................................................................................................... 40 3.3 De veiligheidsopgave ...............................................................................................................41 3.4 De economische opgave ..........................................................................................................41 3.5 De maatschappelijke voorzieningen opgave ........................................................................... 42 3.6 Samenvatting aanpak opgaven ..............................................................................................
42 3.7 Participatie bewoners ............................................................................................................. 42
2
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Inleiding In deze gebiedsuitwerking Banne Zuid beschrijven we de aanpak die de komende jaren nodig is om van Banne Zuid een toekomstbestendige evenwichtige woonbuurt te maken, waarin de bewoners mee profiteren van de groei en ambities van Amsterdam. De gebiedsuitwerking is nog geen plan, maar een integrale analyse en beschrijving van de opgave die er ligt in Banne Zuid. In de analyse beschrijven we wie er in de buurt wonen, hoe de bewoners wonen, waar zij elkaar ontmoeten, hoe zij zich verplaatsen binnen en buiten de wijk en hoe veilig de bewoners zich voelen. Vervolgens brengen we de kansen voor verbeteringen in beeld. In de volgende fase werken we die samen met de buurt verder uit. Hoe we dat doen staat in het laatste hoofdstuk beschreven. In mei 2017 heeft het college van Burgemeester en Wethouders Banne Zuid samen met 31 andere buurten aangewezen als ontwikkelbuurt. Voor al deze buurten is in 2018 een verkenning gestart. Door de ‘Bestuursopdracht Ontwikkelbuurten, Strategische Buurtontwikkeling’ vast te stellen, nam de gemeente regie om samen met bewoners, corporaties en andere partijen hernieuwde ambities te formuleren voor de buurten in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost waar de stedelijke vernieuwing niet is afgemaakt of getemporiseerd en een kwaliteitsimpuls nodig is. In januari 2019 is de bestuursopdracht geactualiseerd.
Daarmee heeft het college de volgende stap gezet om de problemen in de ontwikkelbuurten duurzaam op te lossen. Dat kan immers alleen als we langdurig en vasthoudend vanuit alle domeinen en collegeprioriteiten positieve impulsen geven aan de buurten en aan het leven van de bewoners van die buurten. Daarom investeert de stad de komende jaren het meest op het gebied van bijvoorbeeld armoede, onderwijs, gezondheid, sport, buurteconomie, groen en democratisering in buurten waar de problematiek het grootst is. Een deel van Banne Zuid is al vernieuwd. Deze gebiedsuitwerking is de eerste stap naar de volgende fase van vernieuwing van Banne Zuid. We kijken daarbij niet alleen naar de woningbouwprogrammering en de aanpak van de woon- en leefomgeving, maar ook naar de sociale en economische voorzieningen die nodig zijn, de veiligheid, sport en kunst en cultuur. We beschrijven de samenwerking met de corporaties en maatschappelijke partners en geven een beeld van de manier waarop bewoners uitgenodigd zullen worden te participeren in de aanpak van hun buurt. Als deze gebiedsuitwerking door het stadsdeel is vastgesteld, gaan we samen met alle partners en bewoners in de buurt concrete plannen maken en uitvoeren. De meeste aandacht in deze gebiedsuitwerking gaat uit naar Banne Zuidwest.
In Banne Zuidoost is een deel van de woningen van recentere tijd en in andere delen is de stedelijke vernieuwing voor een groot deel afgerond. Voor Banne Zuidwest ligt er nog een opgave om woningen, openbare ruimte en infrastructuur te verbeteren. In dit oude deel van de buurt is ook de sociale opgave fors. Er wonen veel kwetsbare gezinnen en veel kinderen beginnen al met een achterstand. In vergelijking met het gemiddelde van Amsterdam voelen bewoners zich veel onveiliger in de buurt en is er relatief veel sprake van overlast. Banne Zuid ligt in het gebied Noord West. Deze gebiedsuitwerking is daarom onderdeel van de gebiedscyclus en daarmee ook de gebiedsagenda. In de gebiedsagenda is de opgave ook voor deze buurt op hoofdlijnen vastgesteld. In deze gebiedsuitwerking staat een veel uitgebreidere beschrijving. Dat doen we, omdat het met Banne Zuid minder goed gaat dan met andere buurten. Koppeling aan de gebiedsagenda helpt om deze buurt in samenhang met de omringende buurten aan te pakken en aan te sluiten en te profiteren van de ontwikkelingen die daar plaatsvinden. 3
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Stadsdeel Noord streeft naar ‘ongedeelde wijken’, wat betekent dat daar waar nieuwbouwopgaven en voorzieningen gerealiseerd worden, wordt gekeken naar de relatie met de omgeving. Op deze manier kunnen de bewoners uit de bestaande wijken ook meeprofiteren van de groei in Noord. De ontwikkelingen in Banne Noord, Elzenhagen Zuid en de Klaprozenbuurt bieden kansen voor Banne Zuid. Ook die kansen verkennen we in deze gebiedsuitwerking. Leeswijzer Hoofdstuk 1 geeft een analyse van de huidige situatie in Banne Zuid. Deze analyse geeft inzicht in wie er in Banne Zuid wonen, welke sociale problematiek er speelt, hoe bewoners wonen en waar zij elkaar ontmoeten, zoals in de openbare ruimte en plekken als voorzieningen. Ook komen onderwerpen als infrastructuur en hoe veilig bewoners zich voelen in Banne Zuid aan bod. Het hoofdstuk eindigt met een overzicht van wat opvallend is in Banne Zuid. Op basis van deze analyse is in hoofdstuk 2 een beschrijving gegeven van de verschillende opgaven. Deze hebben betrekking op het verbeteren van de sociaaleconomische situatie van de bewoners, de woningvoorraad, de openbare ruimte en de voorzieningen en de verbindingen binnen en buiten Banne Zuid. Tevens wordt de opgave met betrekking tot veiligheid beschreven en wordt er ingezoomd op mogelijke verbeteringen in vier deelgebieden. Het hoofdstuk eindigt met een samenvatting van de opgaven.
Hoofdstuk 3 gaat in op hoe we in de volgende fase aan de verschillende opgaven uit deze gebiedsuitwerking gaan werken.
Afbeelding 1 Opgroeien in de Banne
Bron: Fotobank Amsterdam
4
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
1 Analyse huidige situatie 1.1 Karakterschets van de buurt In deze paragraaf geven we een korte impressie van de aanleg en ontwikkeling van de Banne: wat voor buurt is het en hoe heeft de buurt zich ontwikkeld sinds ze werd aangelegd? Banne Zuid ligt in Amsterdam-Noord, tussen de IJdoornlaan, de Buiksloterdijk en de Kadoeler Scheg. Samen met Banne Noord vormt het de wijk Banne Buiksloot: in de jaren 60 en 70 een nieuwe stadswijk, bedoeld voor de middenklasse. Het ontwerp van Banne Buiksloot Zuid (Banne Zuid) werd in 1964 voorgedragen aan en goedgekeurd door de gemeenteraad. Dit plan omvatte 1.900 woningen, waarvan circa 1.550 woningen in middelhoogbouw van drie a vier bouwlagen, 240 woningen in flats en de rest in laagbouw zoals villa’s, seniorenwoningen en eengezinshuizen. Kaart 1 Plangebied Ontwikkelbuurt Banne Zuid: bestaande uit Banne Zuidwest en Banne Zuidoost
De opzet van de naoorlogse tuinsteden in Noord, zoals de Banne, sluit aan op de principes van het Algemeen Uitbreidings Plan (AUP), dat internationaal werd beschouwd als een mijlpaal in de geschiedenis van de stedenbouw. Basis van het plan is de scheiding van functies: wonen, werken, verkeer en recreatie. Uitgangspunt bij het ontwerpen van de wijken en de woningen was de toetreding van lucht, licht en ruimte. Een open verkaveling in stroken was daarvoor de oplossing: een combinatie van laag-, middelhoog- en hoogbouw, waarbij het groen om de bebouwing heen 'vloeit'. Essentieel voor de groengebieden in het AUP-ontwerp is de aaneenschakeling van groene ruimten: van tuin - hof groenstrook - parkstrook/waterloop naar het landschap. De verkaveling vond plaats in de vorm van repeterende haken rond gemeenschappelijke groene hoven en strokenbouw te midden van 5
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
openbaar groen. Door het repeterende patroon wordt dit stempelbouw genoemd. Door de opzet in hoven werd gestreefd naar intieme ruimtes. Het groen weeft door de wijk naar de landschappelijke band die het plangebied omringt. Centraal in de wijk is van noord naar zuid een groene parkstrook aangelegd. Om de groene woonomgeving zo min mogelijk te verstoren, zijn de doorgaande wegen – zoals de IJdoornlaan – verhoogd. Geheel volgens de tuinstadprincipes zijn er naast woningen, ook kerken, scholen, verzorgingstehuizen, een ziekenhuis, een winkelcentrum, een groot sportveldencomplex in de vorm van de Buiksloterbanne en een cultureel centrum gebouwd. Deze zijn met name in het hart en langs de randen van de wijk voorzien. Omdat Banne Noord en Zuid als een plangebied werd opgezet, maar wel in twee fases zijn ontwikkeld, moet het hart van de wijk gezien worden ter hoogte van de IJdoornlaan. Aan de kant van Banne Zuid kwamen de grootste voorzieningen, zoals het winkelcentrum en het BovenIJ Ziekenhuis. De kleinschaligere wijkvoorzieningen, waaronder scholen, buurtgebouwen en een cultureel centrum, zijn over de wijk verspreid.
Afbeelding 2 Nog goed te zien op deze foto is de stempelbouw van Banne Zuid, contrasterend met het veenweide landschap en met de oude tuindorpen. In de verte rechts zijn deze nog te zien samen met de industrie aan het IJ.
Bron: Beeldbank Amsterdam
Banne Zuid werd gekenmerkt door flats van drie tot acht woonlagen met daaronder een gesloten plint met bergingen/garages. Eind jaren 90 bleek de eenzijdige samenstelling van de woningvoorraad met veel sociale huurwoningen in Banne Zuid te leiden tot een uitstroom van kansrijke huishoudens. Om Banne Zuid aantrekkelijk te houden voor verschillende typen huishoudens heeft de gemeente in samenwerking met de woningcorporaties Rochdale, Eigen Haard, Stadgenoot, Ymere en de Alliantie een stedelijk vernieuwingsplan voor de Banne opgesteld, dat in november 2004 is vastgesteld.
6
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
De stedelijk vernieuwing omvatte de sloop van circa 1070 en nieuwbouw van circa 1.350 woningen in de verhouding 33% gereguleerd1 en 67% markt2. Dit heeft in Banne Zuid onder andere geleid tot het vervangen van verouderde oorspronkelijke flats door eengezinswoningen om de variatie in de woningvoorraad te bevorderen. Daarnaast is er in Banne Zuid ook een nieuw winkelcentrum voor heel de Banne aan de IJdoornlaan gerealiseerd. In dit winkelcentrum zijn de maatschappelijke voorzieningen (zoals het Huis van de Wijk, de Openbare Bibliotheek Amsterdam en zorg), horeca en winkelvoorzieningen voor de Banne geclusterd en is er een woon-zorgcomplex voor ouderen gerealiseerd. Het stedelijke vernieuwingsplan is grotendeels gerealiseerd. In 2019 worden de laatste deelprojecten Schepenlaan (35 particuliere zelfbouwwoningen en middensegment huur) en Banneplein (vijf woontorens) afgerond en is circa 43% van de totale woningvoorraad in Banne Zuid vernieuwd. Wat geen onderdeel is van de stedelijke vernieuwing, is de realisatie van achttien kleine eengezinswoningen in de (omgeving van de) Botterstraat, waarvan de helft is bestemd voor statushouders. Als dit volgens planning verloopt, wordt er in het najaar van 2019 nog gestart met de bouw van deze woningen. Kaart 2 Stedelijke vernieuwing Banne Zuid
Banne Zuid bestaat uit een oostelijk en westelijk deel. In Banne Zuidoost, waar de stedelijke vernieuwing voornamelijk heeft plaatsgevonden, hebben woningcorporaties Ymere, Eigen Haard en Rochdale bezit. Daarentegen is Banne Zuidwest voor een groot deel nog in originele staat. De niet-vervangen complexen in dit deel van Banne Zuid zijn in bezit van Rochdale, Alliantie, Eigen 1
Dit zijn woningen met een huurprijs onder de vrije sectorhuur of liberalisatie grens (2019:€ 720,42). Dit kunnen zowel huurwoningen in particulier als in corporatiebezit zijn. 2 Projectbladen Noord 2018, gemeente Amsterdam: in 2018 was ca. 80% van het sloopnieuwbouw woonprogramma gerealiseerd.
7
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Haard en Stadgenoot. Dit zijn voornamelijk sociale huurwoningen. Er zijn op dit moment geen sloopplannen. De komende jaren zullen de bestaande blokken veelal gerenoveerd worden en in elk geval verduurzaamd. Kaart 3 Woningcorporatiebezit 2017 Banne Zuid
Afbeelding 3 en 4 Banne Zuid toen en nu
De Statenjachtstraat met een veel openbare ruimte. De auto domineerde het beeld, passend bij de opvattingen van die tijd voor de moderne stad. Het groen diende nog te worden aangelegd en tot wasdom te komen. Bron: Beeldbank Amsterdam
De Statenjachtstraat nu: veel volwassen groen en nog steeds veel ruimte voor parkeren. De openbare ruimte kent achterstallig onderhoud.
8
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Omgeving Banne Zuid Aan zowel de west als oostzijde van Banne Zuid wordt aan twee nieuwe woonwijken ‘De Bongerd’ en ‘Elzenhagen’ gebouwd. In het zuiden zal het verouderde bedrijventerrein rondom de Klaprozenweg transformeren tot de woonwijk Klaprozenbuurt. In Banne Noord vindt momenteel ruimtelijke planontwikkeling plaats in het kader van de ontwikkelbuurten.
1.2 Bewoners van Banne Zuid In Banne Zuid woonden in 2018 7313 mensen3. Dat is 8% van de bevolking van stadsdeel Noord. Het aandeel ouderen is bovengemiddeld in heel Banne Zuid. De aanwezigheid van woonzorgcomplexen voor ouderen (onder andere het Eduard Douwes Dekkerhuis en de Kadoelerbreek) dragen daar waarschijnlijk aan bij. Er wonen, vooral in Banne Zuidwest, relatief veel bewoners met een migratieachtergrond en relatief weinig nieuwe stedelingen4. Het aandeel huishoudens met kinderen in Banne Zuidwest is bovengemiddeld, namelijk 24% stellen met kinderen en 15% eenoudergezin. Het aandeel eenoudergezinnen is relatief laag in Banne Zuidoost. Tabel 1 Kenmerken bewoners Banne Zuid geeft een totaaloverzicht.
Tabel 1 Kenmerken bewoners Banne Zuid (kleurcode: oranje = lager, groen = hoger in vergelijking met het gemiddelde van Amsterdam)
Noord
A'dam
3603
96275
854316
26%
19%
21%
17%
65+ (%)
17%
18%
15%
12%
80+ (%)
6%
5%
4%
3%
Migratieachtergrond: % niet-westers
57%
42%
35%
35%
Nieuwe stedelingen (%)
10%
15%
18%
29%
Huishoudens: totaal
1582
1792
46922
462584
Huishoudens: % stel met kinderen
24%
20%
21%
16%
Huishoudens: % eenoudergezin
15%
8%
12%
9%
Huishoudens: % eenpersoons
41%
47%
46%
53%
N70a Zuidwest
N70b Zuidoost
2018
2018
Bevolking totaal
3710
0-17 jaar (%)
Bron: Dashboard GGW, gebiedinbeeld.amsterdam.nl, gemeente Amsterdam, stand 4 december 2018
In Banne Zuid is de sociaaleconomische situatie ten opzichte van andere Amsterdamse buurten minder goed. Er is sprake van een bovengemiddeld armoede-, psychische- en gezondheidsproblematiek. Er zijn plekken in de buurt waar bewoners met (hulp)vragen terecht kunnen, maar men komt te vaak niet aan bij zorg, welzijn en armoedevoorzieningen. Na analyse 3
Bron: Dashboard GGW, gebiedinbeeld.amsterdam.nl, gemeente Amsterdam, 4 december 2018 ‘nieuwe stedelingen’: autochtonen en westerse allochtonen (exclusief Oost-Europeanen) die van buiten Amsterdam zijn gekomen en die 18 jaar of ouder waren bij vestiging in Amsterdam en nog geen 55 jaar oud zijn. 4
9
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
blijkt dat vooral in het oude deel van Banne Zuid, Banne Zuidwest, de sociale opgave fors is. De sociaaleconomische problematiek richt zich in algemene zin op armoede en beperkte zelfredzaamheid en hoe dit speelt onder de verschillende doelgroepen ouderen en jeugd. Onderstaande subparagrafen geven een toelichting.
1.2.1 Armoede en beperkte zelfredzaamheid In Banne Zuid speelt veel armoedeproblematiek. Het percentage minimahuishoudens is met name in Banne Zuidwest met 27% hoger dan in Amsterdam (18%)5. Zo ontvangt 9,2% van de beroepsbevolking een bijstandsuitkering (gemiddelde Amsterdam 6,3%). Hierbij valt op dat ook het aandeel langdurige minimahuishoudens hoger is in Banne Zuidwest (18% versus 11%). In Banne Zuidoost liggen de percentages rond het gemiddelde voor Noord. Een verklaring hiervoor is de instroom van nieuwe welvarende noordelingen. Wanneer mensen in armoede leven hangt dit samen met en heeft het invloed op sociale problematiek op allerlei andere leefgebieden. Vanzelfsprekend heeft men meer te maken met schulden, maar er is ook een negatieve invloed op de fysieke gezondheid, eenzaamheid, psychisch welbevinden en dergelijke Wanneer we inzoomen op de beschikbare cijfers6 zien we een bevolking waarbij vaker dan gemiddeld sprake is van verschillende beperkingen, die een negatief effect hebben op de zelfredzaamheid. Het meest opmerkelijk is dat onder een groot deel van de bewoners laaggeletterd en/of een licht verstandelijke beperking speelt. In Banne Zuidwest wordt geschat dat dit bij elkaar opgeteld oploopt tot 50%. In Banne Zuidoost is dit 34%.
In een samenleving waarin steeds meer wordt gedigitaliseerd en er een groot beroep wordt gedaan op het cognitief vermogen is dit zeer zorgelijk te noemen. De beperkte zelfredzaamheid van bewoners van Banne Zuidwest is ook terug te zien in de scores op de leefdomeinen van de Zelfredzaamheidsmatrix7. Een kwart van de bewoners ondervindt problemen met het zelfstandig organiseren van een zinvolle dagbesteding, administratie en financiën, sociaal netwerk, medische verzorging, en/of het eigen huishouden. Naast het relatief hoge percentage kwetsbare huishoudens valt op dat er in Banne Zuid relatief veel woonzorgcomplexen zijn. Niet alleen voor ouderen, maar ook Cordaan, Leger des Heils, Mentrum en Spirit hebben begeleid wonen vestigingen in Banne Zuid. Tabel 2 Volwassenen met beperkingen op leefdomeinen ZRM in %
Dagbesteding Administratie/ Financiën Contacten/ Sociaal netwerk Medicijn gebruik/ Medische verzorging Het huishouden doen Regie
Banne Zuidwest
Banne Zuidoost
Amsterdam
NL
35 33
27 23
26 23
16 14
27
21
20
12
23
17
16
10
26 28
20 19
19 19
12 12
Bron: Woonzorgwijzer, 2016
5
Bron: Sociale Schouw Banne Buiksloot d.d. 18 januari 2018: peiljaar 2014 Preventiegegevens volwassenen, Woonzorgwijzer, 2016 7 Een zelfredzaamheidsmatrix laat zien in hoeverre mensen zelfstandig kunnen functioneren op verschillende leefdomeinen. Bron: Woonzorgwijzer, 2016 6
10
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
1.2.2 Ouderen Zoals eerder aangegeven kenmerkt de bevolkingsopbouw in de Banne zich door relatief meer ouderen dan in Amsterdam (17% versus 12%)8. Zij hebben hun wijk sterk zien veranderen. Waar de Banne oorspronkelijk bedoeld was als een nieuwe stadswijk voor de middenklasse, kampt de buurt nu met veel sociale problematiek en achterstallig onderhoud. Oudere bewoners (65+) voelen zich vaker onveilig in de buurt dan ouderen in de rest van Amsterdam (32% versus 23%9). Ook signalen van professionals laten een beeld zien van ouderen die zich niet meer thuis voelen in hun eigen buurt. In de delen van Banne Zuid waar nieuwbouw heeft plaatsgevonden, zijn de woningen over het algemeen geschikt om oud in te worden. Dat is anders in Banne Zuidwest. Daar zijn namelijk relatief veel woningen die hiervoor niet geschikt zijn. Met voorzieningen als het Boven IJ Ziekenhuis, het Eduard Douwes Dekkershuis, en de Kadoelerbreek zijn er voldoende zorg- en welzijnsvoorzieningen. Dit neemt het gevoel van de eigen wijk niet meer herkennen echter niet weg. 1.2.3 Jeugd Het is belangrijk dat kinderen en jongeren opgroeien in goede gezondheid en in een sociaal veilige omgeving, waar zij de kans krijgen hun talenten verder te ontwikkelen. In Banne Zuid is er sprake van een tweedeling, waarbij een duidelijk onderscheid te zien is tussen Banne Zuidwest en Banne Zuidoost.
Een groot deel van de kinderen groeit op in achterstand. Zij krijgen daardoor minder kansen dan andere kinderen in Amsterdam. Dit blijkt uit een aantal factoren. Zo groeien veel kinderen en jongeren op in een minimahuishouden en hebben veel kinderen een VVE-indicatie. In Banne Zuidwest heeft 65% van de kinderen een VVE-indicatie10. Voor Banne Zuidoost is dat echter 32%, wat gelijk is aan het gemiddelde percentage van Amsterdam. De VVE-indicatie wordt gegeven aan kinderen waarvan de verwachting is dat er zonder VVE (vroeg en voorschoolse educatie) een taalachterstand ontstaat. Ook ouderbetrokkenheid is belangrijk factor. Vanuit de scholen en professionals uit de wijk komen signalen dat de ouderbetrokkenheid bijzonder laag is, hetgeen waarschijnlijk ook samenhangt met hun eigen sociale problematiek. Dat zien we ook terugkomen in de schoolresultaten van de kinderen. Het percentage laagopgeleide schoolverlaters is in Banne Zuidoost (16,5%) en Banne Zuidwest (14,9%) bijna twee keer zo hoog als gemiddeld in Amsterdam (8,6%)11. Daarnaast blijkt uit een `Achter de Voordeur’ project in 2015 en uit actuele signalen van professionals dat sommige kinderen al vanaf 8 jaar al betrokken zijn bij criminaliteit en overlast. Zij worden beïnvloed door oudere jongeren uit de wijk. Vanaf 2016 zijn er interventies gepleegd om de situatie voor de jeugd in de Banne te verbeteren.
Dit doet de gemeente onder de noemer “Opgroeien in de Banne” in nauwe samenwerking tussen de verschillende instellingen, zoals het jongerenwerk, welzijnswerk, speeltuinen, sportaanbieders en de politie. Er is extra aanbod gekomen voor kinderen van 9 – 12 jaar, bijvoorbeeld sport voor meiden in het Huis van de Wijk, extra huiswerkbegeleiding en er is een Kinderraad opgezet die meedenkt over en meewerkt aan een betere buurt. Daarnaast is er actief ingezet door jeugdpartijen Samen Noord op kinder- en jongerenparticipatie. De huidige problematiek is taai. De basisvoorzieningen voor de jeugd zijn, ondanks de recente investeringen, nog onvoldoende om echt het verschil te maken. 8
Bron: Dashboard GGW, gebiedsinbeeld.amsterdam.nl, gemeente Amsterdam, 2018 Bron: Sociale Schouw Banne Buiksloot d.d. 18 januari 2018: peiljaar 2016. % betreft heel Banne Buiksloot. Inzoomen op lager schaalniveau is niet mogelijk. 10 Bron: BBGA / OIS, stand 4 december 2018 en Kernindicatorenoverzicht ontwikkelbuurten 14 maart 2019 11 Bron: BBGA/ OIS, stand 4 december 2018 en Kernindicatorenoverzicht ontwikkelbuurten 14 maart 2019 9
11
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
1.3 Woningen in Banne Zuid In deze paragraaf brengen we in beeld hoe mensen in Banne Zuid wonen. We beschrijven het type en de kwaliteit van de woningen, doorstromingsmogelijkheden en de waardering van bewoners van hun woning en de buurt.
1.3.1 Betaalbaarheid en doorstroming Het aandeel corporatiebezit is hoog en ligt in Banne Zuidwest met 69% nog boven het (in vergelijking met Amsterdam als geheel) hoge gemiddelde voor Noord (61%). Een hoog aandeel woningcorporatiebezit betekent echter niet dat alle woningen verhuurd worden in het gereguleerde huurprijssegment: corporaties verhuren een deel van hun bezit in het middensegment. Voor heel Banne Buiksloot wordt 7% van de totale woningvoorraad door corporaties in de vrije sector verhuurd12. Hierbij zal het vooral gaan om woningen in het middensegment. Er zijn geen cijfers op het niveau van de ontwikkelbuurten over huurprijssegmenten. Op stadsdeelniveau zijn er wel cijfers van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC). Daaruit blijkt dat in Noord 90% van het corporatiebezit wordt verhuurd in de sociale sector. 9% wordt in het middensegment verhuurd en 1% in het dure segment. Niet alle complexen zijn nog volledig in bezit van de corporaties. Met name aan de westkant van de Banne Buikslootlaan zijn complexen in eigendom van VvE’s, waarbij de Alliantie ongeveer de helft van de woningen in bezit heeft. De mutatiegraad voor heel Banne Zuid ligt ruim beneden het stedelijk gemiddelde. Dit kan zowel positief (bewoners zijn tevreden) als negatief (bewoners hebben geen andere keuze) uitgelegd worden.
De hoge waardering voor de woning en de toegenomen variatie in de woonruimtevoorraad neigt naar een positieve uitleg. De WOZ-waarde per m2 ligt echter onder het gemiddelde van Noord. Banne Zuid telt relatief weinig kleine woningen. Banne Zuidoost telt een bovengemiddeld aandeel grote (eengezins)woningen. Opmerkelijk is dat de bezettingsgraad hoger is in Banne Zuidwest, wat wordt veroorzaak door het hoge aandeel huishoudens met kinderen. Van de vrijgekomen 131 verhuurde sociale corporatiewoningen in 2016 en 2017 in Banne Zuid zijn 40 woningen of 31% verhuurd aan kwetsbare doelgroepen13. Dit ligt boven het Amsterdams gemiddelde van 29%. Het gaat in de twee buurten om 1,2 - 1,4 % van de totale woningvoorraad. De stedelijke vernieuwing had als doelstelling differentiatie. Dat zorgt ervoor dat er geen grootschalige differentiatieopgave over is in Banne Zuid. Banne Zuid biedt verschillende woningtypen in verschillende prijssegmenten. Voor Banne Zuidwest is er sprake van 24% koop, 7% particuliere huur en 69% corporatiehuur. Voor Banne Zuidoost is de verdeling 32% koop, 11% particuliere huur en 57% corporatiehuur. De corporatiehuur betreft met name sociale huur. Wel blijkt uit de analyse dat er weinig woningen zijn onder de 40 m2: slechts 1% in Banne Zuidwest en 2% in Banne Zuidoost.
Daarnaast zijn er in de Banne relatief veel speciale woonvormen voor zorg en ouderen, zoals Cordaan, Leger des Heils en Mentrum voor beschermd wonen.
12
Bron: WiA 2017
13
‘Kwetsbare groepen’ is een verzamelnaam. Het gaat om cliënten in de Maatschappelijke Opvang of Beschermd Wonen die weer in staat zijn zelfstandig of zelfredzaam te leven. Het gaat om mensen die een urgentie krijgen omdat zij vanwege sociale of medische redenen dringend woonruimte nodig hebben. Ook gaat het om ‘nieuwe Amsterdammers’: mensen met een verblijfsvergunning die aan Amsterdam zijn toegewezen. Bron: Programma Huisvesting Kwetsbare Groepen, tabellenset woningtoewijzingen aan kwetsbare groepen naar gebied, wijk en buurt in 2016 en 2017.
12
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Tabel 3 Kenmerken woningvoorraad en waardering Banne-zuid (kleurcode: oranje = lager, groen = hoger dan het gemiddelde van Amsterdam)
Banne Zuidwest N70a
Banne Zuidoost N70b
2017
2017
2018
2018
Verhuisgeneigden (%)
Noord
A'dam
26%
23%
26%
11%
13%
19%
5970
43245
432632
Mutatiegraad totaal
11%
Woningvoorraad
1399
% koopwoningen (eigenaar bewoner)
27%
30%
28%
29%
30%
% corporatie huurwoningen
69%
58%
65%
61%
43%
Huurprijs: % sociaal
60%
59%
53%
Huurprijs: % midden
8%
6%
6%
€ 2.290
€ 2.696
€ 3.833
WOZ-waarde per m2
11%
Banne totaal N70 2017
1399
€ 2.325
1719
1702
€ 2.347
Woonoppervlak: % 0 - 40 m2
1%
1%
4%
2%
2%
5%
10%
Woonoppervlak: % 100 m2+
14%
14%
20%
20%
14%
14%
17%
Woningbezetting gemiddeld
2,67
2,64
2,08
2,11
2,4
2,22
1,96
Bron: Dashboard GGW, gebiedinbeeld.amsterdam.nl, gemeente Amsterdam, stand 4 december 2018
1.3.2 Buurt- en woontevredenheid De zo goed als afgeronde vernieuwing van ruim 40% van de woningvoorraad zal een positieve uitwerking hebben op de gemiddelde cijfers voor Banne Zuid. Daarom kijken we ook naar de verschillen tussen de twee deelgebieden. De waardering door bewoners voor buurt en buurtontwikkeling van Banne Zuid is voldoende, maar ligt net onder of op het gemiddelde voor Noord. Opvallend is dat bewoners wel tevreden zijn over de eigen woning: zowel in Banne Zuidwest 7,8 als in Banne Zuidoost 8,2. Dat zijn hoge scores. Het totaaloordeel van bewoners over de tevredenheid van de buurt geven zij een 6,9. Binnen dit gemiddelde geven zij aan minder tevreden zijn ze over de openbare ruimte. Het gaat hierbij om het schoonhouden en onderhoud van straten en stoepen. Tabel 4 Kenmerken waardering Banne Zuid (kleurcode: oranje = lager, groen = hoger dan het gemiddelde van Amsterdam)
Banne Zuidwest 2017
2018
Banne Zuidoost 2017
2018
Banne totaal
Noord
A'dam
2017
Buurt: tevredenheid met eigen buurt (1-10)
6,5
6,9
6,6
7,1
7,5
Buurt: buurtontwikkeling (1-10)
6,5
6,9
6,4
6,9
7,1
18%
19%
22%
7,8
7,7
7,8
Buurt: % vooruit Tevredenheid met eigen woning (1-10)
7,8
8,2
Bron: Dashboard GGW, gebiedinbeeld.amsterdam.nl, gemeente Amsterdam, stand 4 december 2018
13
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
1.3.3 Woonkwaliteit en verduurzaming Uit analyse blijkt dat de meest kwetsbare bewoners voornamelijk in Banne Zuidwest wonen. Het gaat dan met name om de complexen aan de Klipperstraat, Lichterstraat, Viermasterstraat en Tjalkstraat. Deze zijn nog in originele staat en zijn kwalitatief nog goed. Wel kijken de corporaties naar renovatiemogelijkheden en andere maatregelen ten aanzien van verduurzaming en het aardgasvrij maken van de woningen. Dit geldt ook voor de haakcomplexen, het seniorcomplex aan de Statenjachtstraat en de complexen aan de Banne Buikslootlaan en omgeving Botterstraat. Aardgasvrij De Gemeente Amsterdam heeft de ambitie om in 2040 een aardgasloze gemeente te zijn. Eén van de concrete maatregelen is om in de komende jaren alle wijken van een andere warmteoplossing te voorzien en het aardgasnet af te sluiten. Dit zal niet in een keer gebeuren, maar stapsgewijs over een langjarige periode. Banne Zuid is een van de buurten waar verkend wordt welk warmtesysteem of systemen het beste alternatief is voor aardgas. Een deel van Banne Zuid is door de stedelijke vernieuwing al aardgasvrij en aangesloten op de stadswarmte van Westpoort Warmte (WPW). In de zomer van 2018 heeft het BovenIJ ziekenhuis een contract getekend waarmee ze nu ook aansluiten op het net. De stadswarmte is afkomstig van het Afval Energiebedrijf in het Westelijk Havengebied.
Op het warmtenet dat in Banne Zuid is aangelegd zijn inmiddels 1.000 woningequivalenten aangesloten. WPW heeft aangegeven dat de beschikbare warmtecapaciteit voldoende is om alle woningen in Banne Zuid en Noord van warmte te voorzien. Op dit moment worden door de betrokken partners alternatieven verkend voor de complexen in Banne Zuidwest en worden scenario’s doorgerekend waarbij gekeken wordt naar duurzaamheidseffecten, kosten gebouweigenaar, energierekening gebruiker, comfort en inpasbaarheid in de woningen. De verkenningen vormen de basis op grond waarvan alle partijen de komende jaren een keuze kunnen maken.
1.4 Openbare ruimte en voorzieningen In deze paragraaf beschrijven we waar bewoners elkaar tegenkomen in de buurt. Bewoners komen elkaar tegen op verschillende plekken, bijvoorbeeld in de openbare ruimte of in de sociale, culturele, economische en sportvoorzieningen die de buurt heeft. Door de fysieke geslotenheid van delen van de buurt en de scheiding tussen verschillende sociale groepen ervaren bewoners weinig sociale cohesie in Banne Zuid als geheel.
1.4.1 Openbare ruimte en ontmoetingsplekken In Banne Zuid is veel openbare ruimte. De openbare ruimte is naast de ‘verharde’ openbare ruimte nog ingedeeld in water en groen. Verharde openbare ruimte Banne Zuid kent scheiding van verkeersdeelnemers vanuit de verkeersveiligheid. Voor auto, fiets en voetganger zijn afzonderlijke wegen en paden ingericht. De inrichting heeft zich vooral gericht op de auto. Daardoor kent de wijk ook veel verharding voor wegen en parkeerplekken. De scheiding van wegen zorgt voor verkeersveiligheid, maar gaat ten kostte van de sociale veiligheid. In combinatie met de dichtheden en de vele openbare ruimte voelt de openbare ruimte op veel plekken leeg en onveilig aan. De openbare ruimte wordt doelmatig gebruikt, maar is geen spontane ontmoetingsruimte. Mensen maken eerder contact als ze lopen of fietsen. Er is in Banne Zuid weinig verblijfsruimte in de vorm van pleinen.
14
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
De auto heeft nog steeds veel ruimte. Bij eventuele herinrichting van parkeerplekken is het (parkeer)beleid in Amsterdam een aandachtspunt in combinatie met ontmoeten en bewegen. Kaart 4 Ontmoetingsplekken in de openbare ruimte en sport- en speelvoorzieningen
Groen Banne Zuid kent veel groene hoven, waar meestal ook kan worden gespeeld. Over het algemeen nodigen de hoven in het westelijke deel in Banne Zuid niet uit om hier lang in te verblijven. Veel van deze openbare ruimte is sleets, kent achterstallig onderhoud en/of is verzakt als gevolg van inklinking. De plekken waar mensen elkaar ontmoeten in het groen liggen vooral aan de randen van Banne Zuid. In het oosten aan het Noordhollandschkanaaldijk liggen het Sportpark Buiksloterbanne, de Krijtmolen en de kinderboerderij De Buiktuin. Aan de zuidrand van de buurt ligt veel groen en openbare ruimte. Het groen heeft naast de gebruiksfunctie voor bewoners ook een ecologische functie. Langs de achterkant van de woningen van de Buiksloterdijk loopt een ecologische zone. In de zuidwest hoek maakt het Buiksloterbreekpark onderdeel uit van de ecologische zone. Het Buiksloterbreekpark en de directe omgeving wordt in 2019/2020 vernieuwd. Najaar 2019 start de uitvoering. Samen met een werkgroep van bewoners wordt het ontwerp gemaakt. In het ontwerp blijft het natuurlijke karakter van het park behouden, maar met meer overzicht en doorkijkjes. Er komt meer diversiteit in de beplanting. De padenstructuur wordt verbeterd en er komt een avonturen-looproute door het park. Net buiten het park, aan de oost kant, komt een nieuwe speelplek.
15
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
In het westen grenst de buurt aan de Kadoelerbreek. Los van de voorzieningen zijn de groenstroken nauwelijks ingericht als verblijfsruimte. De gebruikskwaliteit van de Kadoelerbreek wordt verbetert als daar in 2020 herinrichting plaatsvindt ter compensatie van het water dat plaats heeft moeten maken voor de vernieuwing in Banne Zuid. Daarbij wordt ook de oost-west fietsverbinding tussen Banne Zuid en de Bongerd verbeterd. Tevens is het Koopvaardersplantsoen – de noord-zuidverbinding in het midden van de wijk – een ontmoetingsplek. Dit geldt ook voor het Bep van Klaverenplantsoen in Banne Zuidoost. In 2019/2020 wordt het Koopvaardersplantsoen vernieuwd. Het groen heeft niet alleen een functie voor de mens, maar heeft ook een ecologische (verbindings)waarde. Deze is vooral van belang aan de zuid-, west- en oostrand van de Banne. Tevens is groen van belang bij het regenbestendig14 maken van de Banne. Water De bestaande wateren in en om Banne Zuid hebben belangrijke landschappelijke, ecologische en historische waarden. Het Noordhollandsch kanaal ligt aan de oostelijke zijde. Het Buiksloterbreekpark in Banne Zuidwest samen met de westelijke Kadoelerbreek zijn historische plassen waar het water is ontstaan door waterdoorbraken. Het watergebied met de Buiksloterkerk in het zuiden is ook van historische waarde.
Aan de oostkant van de Banne wordt gestudeerd om water toe te voegen als watercompensatie voor toegevoegde woningbouw.
1.4.2 Voorzieningen en andere ontmoetingsplekken Naast de openbare ruimte zijn er veel andere (potentiele) ontmoetingsplekken in de buurt. Aan de IJdoornlaan is een nieuw winkel- en voorzieningencentrum gerealiseerd. Hier worden de dagelijkse of wekelijkse boodschappen gehaald en hier zijn de Openbare Bibliotheek Amsterdam en het Huis van de Wijk gevestigd. Doordat hier zoveel mensen samenkomen is het de plek om elkaar weer eens gedag te zeggen of kort bij te praten, maar uit ervaring blijkt dat dit niet zo werkt en er andere omstandigheden gecreëerd moeten worden om elkaar te ontmoeten. Ook horecaplekken zijn er weinig. Er is een eetcafé en een restaurant. Ook verspreid over Banne Zuid zijn verschillende soorten voorzieningen voor bewoners te vinden. Op kaart 5 op de volgende pagina zijn de voorzieningen in Banne Zuid aangegeven. Hieronder beschrijven we de verschillende typen voorzieningen. Speel- en sportvoorzieningen De Banne kent verspreid over de wijk een aantal speel- en kleine sportvoorzieningen. Deze zijn te vinden op Kaart 4 Ontmoetingsplekken in de openbare ruimte en sport- en speelvoorzieningen. Er zijn in de woonomgeving een aantal basketbal- en voetbalvoorzieningen (aangegeven op de kaart met kleur paars). Er is geen samenhang. Op veel plekken is achterstallig onderhoud en een kwaliteitsimpuls nodig.
Een voorbeeld van een kwaliteitsslag is dat uit de ontwikkelbuurtgelden 2018 aan de Tjalkstraat, met participatie van bewoners, een nieuwe speelplek is ingericht dat in 2019 wordt afgemaakt. Qua sportvoorzieningen is er in Banne Zuidoost het Sportpark Buiksloterbanne. Dit wordt gebruikt door voetbalvereniging Volewijckers (voorheen DVC Buiksloot). Aan het winkelcentrum Banne Centrum zit een sportzaal met als belangrijkste vereniging de gymnastiek- en turnvereniging Tonido. De meeste sportvoorzieningen in de Banne Zuid bevinden zich in de buitenruimte. Er wordt een gebrek aan sportmogelijkheden in binnenruimte ervaren (sportzalen).
14
Amsterdam Rainproof
16
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Rondom Banne Zuid zijn meerdere goed bereikbare sportvoorzieningen. In Sportpark Kadoelen, net naast Banne Noord, kan word gevoetbald, gehockeyd, getennist en is er een manege en een kanovereniging. Ook is er een indoor speelpark. In Elzenhagen krijgt de atletiekvereniging een nieuwe accommodatie. Kaart 5 Voorzieningen in Banne Zuid
Economische voorzieningen Banne Zuid is vooral een woonbuurt. De zichtbare economische activiteiten vinden vooral plaats in het winkelcentrum Banne Centrum en het BovenIJ Ziekenhuis. Opvallend is dat er nauwelijks horecavoorzieningen zijn. Er werken in Banne Zuid 2142 mensen, waarvan 70% werkzaam is in de dienstverlening15. Het grootste deel (circa 1000 medewerkers) is werkzaam in het ziekenhuis. Er werken circa 200 mensen in winkels en circa 200 mensen in bedrijven. De horeca kent maar negentien werkzame personen. Naast het nieuwe winkelcentrum zijn er verspreid in Banne Zuid enkele losse winkels, waaronder een avondwinkel, een groentewinkel en een kapper. Veel ondernemingen gevestigd in Banne Zuid hebben geen zelfstandige bedrijfslocatie en zijn fysiek onzichtbaar. De Kamer van Koophandel kent 775 inschrijvingen. Veel van deze ondernemingen zijn ingeschreven op een woonadres. Het betreft zzp’ers die werken als taxichauffeurs, koeriers of interieurverzorgers. Maar er zijn ook veel mensen werkzaam in de zakelijke dienstverlening, de creatieve sector of de zorg. Tot slot werken ook veel bewoners van Banne Zuid in de bouwsector.
15
Bron OIS, Amsterdam in cijfers, Werkzame personen per gebied naar hoofdfunctie, 1 januari 2017
17
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Maatschappelijke – en basisvoorzieningen Grenzend aan het Buiksloterbreekpark liggen twee complexen: het Eduard Douwes Dekker huis en het Damstede college. Het Eduard Douwes Dekker huis is deels een verpleeg- en deels een verzorgingshuis. Het verzorgingshuis gedeelte is recent gerenoveerd. Het verpleeghuis gedeelte zal op termijn ook verbeterd worden. De afgelegen ligging van het complex zorgt voor veiligheidsproblemen. In Banne Zuid ligt ook het BovenIJ ziekenhuis. Als onderdeel van de stedelijke vernieuwing heeft de gemeente samen met het BovenIJ ziekenhuis en Arkin onderzoek gedaan naar wensen en mogelijkheden voor de toekomst. Gesproken is over vervanging van de bestaande gebouwen van het ziekenhuis, het toevoegen van woningen en het verbeteren van de bereikbaarheid en toegang. De medische zorg is momenteel op de schaal van de stad sterk in ontwikkeling. Dat heeft ook consequenties voor de schaal van Noord. Deze ontwikkelingen zijn nog onvoldoende uitgekristalliseerd om als ziekenhuis de toekomstige huisvestingsbehoefte te kunnen bepalen. Bovendien kan het gebouw met een paar kleine ingrepen de komende 10 jaar nog door geëxploiteerd worden. Het ziekenhuis maakt daarom nu een pas op de plaats. Met voorzieningen als het BovenIJ ziekenhuis, het Eduard Douwes Dekkershuis en de Kadoelerbreek zijn er voldoende zorg- en welzijnsvoorzieningen voor ouderen.
Voor de jeugd is dat een ander verhaal. In lijn met een beleidswijziging is een aantal jaar geleden gekozen voor de realisatie van drie centraal gelegen, grootschalige jongerenvoorzieningen in Noord. Daarmee is afscheid genomen van kleinschalige, meer buurtgebonden voorzieningen. Voor met name jongeren zijn de voorzieningen daardoor meer op afstand gekomen en missen zij een plek in hun directe omgeving waar ze terecht kunnen. Dit wordt door buurtbewoners en de jeugd als een groot gemis ervaren. In 2019 is gestart met de realisatie van een tijdelijke jeugdvoorziening in Banne Buiksloot, wat moet leiden tot een definitieve plek en programmering. Daarnaast is er nog het Huis van de Wijk en de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), die zich bevinden in het winkelcentrum. Uit ervaring blijkt dat de locatie voor deze voorzieningen niet voor alle bewoners makkelijk vindbaar is en als uitnodigend wordt ervaren. Tot slot is er een buurtkamer (De Klipper) in Banne Zuidwest. Deze wordt gerund door bewoners zelf en wordt goed bezocht. Scholen Scholen en kinderopvang zijn ook ontmoetingsplekken. In de Banne zijn vier basisscholen aanwezig, waarvan drie basisscholen in Banne Noord en één in Banne Zuid. Dit zijn voldoende basisscholen gezien de populatie. De kinderen uit Banne Zuid maken ook gebruik van de scholen in Banne Noord.
Er zijn vier locaties voor kinderopvang en/of buitenschoolse opvang, namelijk Kinderdagverblijf De Banne, De Appelboom, BSO De Zeevaarders en De Vuurtoren in samenwerking met ‘t Kabouterhuis Amsterdam-Noord. De Vuurtoren is tevens een voorschool voor kinderen met een VVE indicatie. Het Medisch Orthopedagogisch Centrum ‘t Kabouterhuis helpt gezinnen met jonge kinderen met een ontwikkelingsachterstand met opvoedingsproblemen en/of met psychiatrische problemen. Dit doet ’t Kabouterhuis voor kinderen in de leeftijd van 0 – 7 jaar en hun ouders of verzorgers. Het Damstede college verhuist naar verwachting in 2022 naar nieuwbouw in Elzenhagen. Na de verhuizing zal het gebouw opnieuw voor het onderwijs ingezet worden.
18
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Overige voorzieningen In Banne-Zuid zijn weinig culturele voorzieningen. De Buiksloterkerk heeft geen religieuze functie meer en wordt nu gebruikt voor rouwen en trouwen en culturele bijeenkomsten. Daarnaast is er nog één religieuze voorziening in Banne Zuid. De Ark een protestant-christelijke geloofsgemeenschap. In deze kerk is onder andere een sociale kruidenier en een voedselbank gevestigd. Afbeelding 5 De Buiksloterkerk
Bron: Beeldbank Amsterdam
1.5 Autoverkeer, fietsen en voetgangers en openbaar vervoer In deze paragraaf bekijken we hoe de bewoners zich verplaatsen in en uit de buurt. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen auto, openbaar vervoer, fietsers en voetgangers. Autoverkeer De auto is het belangrijkste vervoermiddel in de Banne. Via de IJdoornlaan is de A10 of de Leeuwarderweg goed te bereiken en zo het centrum van Amsterdam of het regionaal/landelijk netwerk. De IJdoornlaan ligt vijf meter boven het maaiveld en vormt zo een barrière met Banne Noord. Aan de zuidzijde zijn en worden gebouwen toegevoegd met entrees aan de kant van de IJdoornlaan. Ook heeft het wegprofiel hier een ventweg gekregen. Naast de IJdoornlaan vormen de Banne Buikslootlaan, de Schepenlaan en de Statenjachtstraat de belangrijkste interne autoverbinding. De Kamperfoelieweg is de enige verbinding aan de zuidkant om Banne Zuid te bereiken of te verlaten. De huidige autostructuur scheidt de diverse buurten en is overgedimensioneerd: auto-infrastructuur en parkeerruimte overheersen. Zoals bij langzaam verkeer al werd opgemerkt, is er een sterke scheiding tussen de verschillende soorten weggebruikers. Openbaar vervoer Door en langs Banne Zuid lopen diverse busverbindingen, zoals de buslijnen 34 en 36. Deze buslijnen zorgen ervoor dat de metrostations en het centrum in Noord bereikbaar zijn.
Over de IJdoornlaan rijden ook nog regionale bussen, namelijk de 245, de 319 en de 392. Ook via deze buslijnen is de Noord-Zuidlijn te bereiken. Ondanks de Noord-Zuidlijn duurt het nog 20-30 minuten om het centrum van Amsterdam te bereiken. Hiermee is het openbaar vervoer beduidend langzamer dan de fiets. 19
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Fietsers De fietsstructuur in de Banne is in de oorspronkelijke opzet ondergeschikt gemaakt aan de autostructuur. Op sommige plaatsen letterlijk in de vorm van tunneltjes. Op een aantal plekken ontbreken cruciale verbindingen of zijn ze onduidelijk. Ook is er sprake van achterstallig onderhoud. De ordening van de fietsstructuur in Banne Zuid is wel duidelijk: noord-zuid lijnen en oost-west lijnen. Het Koopvaardersplantsoen/Parlevinkerpad ligt centraal en verbindt Banne Noord via Banne Zuid met de Klaprozenbuurt en de tuindorpen ten zuiden van de Banne, de pont en uiteindelijk het centrum. De aansluiting van het fietspad aan de zuidkant bij de Kamperfoelieweg is wel onduidelijk. De fietser moet daar omrijden om de vrijliggende autowegen te passeren. Tevens worden wegen als de Banne Buikslootlaan en de Schepenlaan als verkeersonveilig ervaren. Fietsers, maar ook voetgangers, kunnen niet veilig oversteken omdat auto’s deze wegen gebruiken als doorgaande route naar de A10. Aan de noordkant loopt het fietspad onder de IJdoornlaan door naar Banne Noord. Met name ’s avonds worden de fiets- en voetgangerstunnels als onveilig ervaren. Vanuit Banne Noord ontbreekt een heldere fietsverbinding naar het Waterland. De oost-west verbindingen zijn beperkt tot het fietspad aan de noordkant langs de IJdoornlaan.
Vanuit Elzenhagen Zuid wordt in 2023 een fietsbrug aangelegd die aansluit op de Statenjachtstraat. Hierdoor zal ook ten zuiden van de IJdoornlaan een doorlopende oost-west fietsverbinding gerealiseerd worden. Kaart 7 Infrastructuur autoverkeer, openbaar vervoer en fietsers in Banne Zuid
20
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Voetgangers Er is in Banne Zuid veel ruimte voor voetgangers. Het modernistische principe van het scheiden van verkeerstromen uit de jaren 60 is in Banne Zuid goed terug te zien. Hierdoor zijn langs de autowegen of de fietspaden nauwelijks voetpaden en gaan veel fietsroutes door de groengebieden. Aan de ene kant zorgt dit voor een rustige en vellige fietsroute. Vanuit de beleving van voetgangers en fietsers kan dit ook juist een sociaal onveilig gevoel geven, met name in de avonduren. Ook door de eerder benoemde groene hoven zijn nauwelijks voetpaden aanwezig. Vanuit Banne Zuid is het ongeveer 850 meter lopen naar het metrostation Noord. Kaart 6 Infrastructuur autoverkeer, openbaar vervoer en voetgangers in Banne Zuid
1.6 Veiligheid In deze paragraaf lichten we het veiligheidsbeeld van de Banne Zuid toe. Eerst beschrijven we het algemene beeld over veiligheid in Banne Zuid en vervolgens komen de verdiepende veiligheidscijfers aan bod. 1.6.1 Algemeen beeld veiligheid Banne Buiksloot Bewoners van Banne Buiksloot voelen zich minder veilig in hun buurt in vergelijking met andere buurten van Amsterdam. De veiligheidsindex laat zien dat er een zeer grote discrepantie is tussen objectieve veiligheidscijfers (feitelijke criminaliteit en overlast) en veiligheidsgevoel (belevingsindex). Voor de cijfers in de index geldt: hoe lager, hoe veiliger.
21
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
Tabel 5 Veiligheidsindex Banne Buiksloot Dec 2016
16
Dec 2017
Dec 2018
Regio gemiddelde aug 2018
116
113
90
90
Criminaliteitsindex
103
74
56
84
Overlastindex
116
123
106
93
Belevingsindex
130
143
107
93
Veiligheidsindex
Als er verder ingezoomd wordt op de objectieve veiligheidscijfers valt vooral op dat er veel ‘overlast door personen’ wordt gemeld voor zowel jeugd als andere personen. Verder valt op dat er relatief veel meldingen zijn geweest over inbraken in boxen en is het aantal autodiefstallen wat hoger dan het gemiddelde van andere buurten in Noord. Inzoomend op de subjectieve cijfers valt op dat het cijfer vooral heel hoog is door het component ‘vermijding (124)’. Vermijding is de letterlijke betekenis en geeft dus weer hoe vaak mensen aangeven dat zij bepaalde plekken vermijden vanwege een onveiligheidsgevoel. Uit bevragingen door team Veiligheid van de gemeente blijkt vaak dat tunnels en viaducten en parken worden vermeden als het donker is17. Uit een eerste, verkennend onderzoek18 naar de veiligheid in de ontwikkelbuurten in Noord (Banne Noord en Zuid, Waterlandpleinbuurt, De Kleine Wereld en Molenwijk) blijkt dat er in deze buurten een discrepantie bestaat tussen de subjectieve en objectieve veiligheid. Bewoners voelen zich (veel) onveiliger dan op basis van het voorkomen van criminaliteit te verwachten valt. Vooral in de Waterlandpleinbuurt en De Kleine Wereld voelen bewoners zich onveilig. Vermijding vormt de grootste component in de onveiligheidsbeleving. Dit is vooral het geval in de Waterlandpleinbuurt en Buikslotermeer (Kleine Wereld).
De verkenning geeft enig inzicht in de factoren die een rol spelen bij de hoge onveiligheidsgevoelens in de onderzochte ontwikkelbuurten. Denk bij deze factoren aan bewoners die vaker jeugdoverlast ervaren of minder tevreden zijn over de leefbaarheid in hun buurt of omdat er weinig reuring is in de vorm van (cultuur)voorzieningen en kantoren. 1.6.2 Verdiepende veiligheidscijfers Als er gekeken wordt naar de plekken in Banne Zuid naar waar sociale en veiligheidsproblematiek zich concentreren en waar verbetering aan de woningen nodig is, zijn dat vooral de complexen aan de Viermasterstraat, Klipperstraat, Tjalkstraat en Lichterstraat en de haakcomplexen aan de Statenjachtstraat. Verdiepende veiligheidscijfers19 laten zien dat er: -
bij de Viermasterstraat, Klipperstraat, Tjalkstraat en Lichterstraat veel meldingen van inbraak in garageboxen/bergingen zijn. Door de dichte plinten van deze garageboxen/bergingen voelen bewoners of passanten zich niet veilig (geen ogen-op-straat principe). Qua overlastmeldingen is sprake van iets meer dan gemiddeld aantal meldingen van mishandeling.
-
in en bij de drie haakcomplexen aan de Statenjachtlaan relatief veel sprake is van overlast door personen en sprake is van veel zwerfvuil in de openbare ruimte. Opvallend is dat de meldingsbereidheid laag is. Dit kan komen omdat bewoners angstig zijn voor eventuele
16
De veiligheidsindex is een maat voor veiligheid in de buurt. Hoe lager het cijfer, hoe veiliger het is. De index wordt elke vier maanden berekend voor alle 108 buurten in de politieregio Amsterdam. Daaronder vallen de gemeenten Amsterdam, Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn. De veiligheidsindex maakt het mogelijk buurten met elkaar te vergelijken en laat zien hoe de veiligheid verandert in de tijd. 17 Bron: Bevragingen op het BVT spreekuur dat vierwekelijks wordt gehouden sinds juni 2018 18 Bron: OIS, Onderzoek Veiligheid ontwikkelbuurten Noord 19 Bron: Dashboard Openbare Orde en Veiligheid 2018
22
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
repercussies als het gemeld wordt, geen interesse lijken te hebben of bezig zijn met te overleven.
1.7 Wat valt op in Banne Zuid
Er is een groot verschil tussen het westelijke en het oostelijke deel van Banne Zuid. In Banne Zuidwest wonen meer mensen met meerdere problemen en beginnen relatief veel kinderen hun leven met een achterstand. Ook het onveiligheidsgevoel en overlast zijn hier groter dan in Banne Zuidoost.
De woningen die toe zijn aan een kwaliteitsverbetering, zijn de complexen die nog niet vernieuwd zijn in Banne Zuidwest. Ook de openbare ruimte ligt er niet overal goed bij. Dit biedt een kans om samen met de corporaties voor dit deel van de Banne een integraal plan te maken. Daarbij kijken we dan naar het gebied tussen de Kadoelerbreek, Statenjachtstraat, Koopvaardersplantsoen en Barkpad.
Er zijn weinig ontmoetingsplekken in de openbare ruimte waar bewoners uit verschillende buurten en met verschillende achtergronden elkaar ontmoeten. In het Koopvaardersplantsoen worden de speeltuin en de moestuin door bewoners uit beide buurtjes gebruikt. De functie van het plantsoen wordt in 2019 verder versterkt door de herinrichting, waarbij bewoners en jongeren worden betrokken om het eigenaarschap te vergroten.
Ook de groene randen van de buurt kunnen meer gebruiksmogelijkheden voor bewoners krijgen. Aan de Zuidkant wordt in 2019/2020 het Buiksloterbreekpark al heringericht. Aan de oostkant langs het kanaal is een project in voorbereiding samen met Elzenhagen Zuid om aan beide kanten van het kanaal een nieuw park te realiseren. Het sportpark zal vernieuwd worden en ook de kinderboerderij en de Molen liggen in dit gebied.
Er zijn relatief veel maatschappelijke voorzieningen in de Banne als geheel. Ze zijn echter niet altijd voor iedereen even goed bereikbaar en zichtbaar. Ook het centraal in de wijk gelegen Huis van de Wijk en de OBA worden niet door alle bewoners als bereikbaar en uitnodigend ervaren. In Banne Noord worden plannen gemaakt waarbij ook voorzieningen worden vernieuwd of toegevoegd. Ook Banne Zuid kan daarvan profiteren. Maar ook in Banne Zuid zelf kan gekeken worden hoe de voorzieningen beter aan kunnen sluiten op dat grote deel van de bewoners dat nu te weinig gebruik maakt van de ondersteuning en advies die voor hen beschikbaar zijn.
Naast het relatief hoge percentage kwetsbare huishoudens valt op dat er in Banne Zuid relatief veel woon-zorgcomplexen zijn. Niet alleen voor ouderen, maar ook Cordaan, Leger des Heils, Mentrum en Spirit hebben begeleid wonen vestigingen in Banne Zuid. Daarnaast zijn er zorgvoorzieningen: Eduard Douwes Dekkerhuis en BovenIJ ziekenhuis.
De jeugd heeft in de Banne te weinig plekken om samen activiteiten te ondernemen. In 2019 wordt samen met jongeren een tijdelijke voorziening gerealiseerd.
Er is in Banne Zuid veel ruimte om de infrastructuur aan te pakken. In de oorspronkelijke opzet kreeg de auto alle ruimte. Anno 2019 vragen fietsen en voetgangers meer ruimte en aandacht. Doordat de voet- en fietsstructuur veelal gescheiden is van de autoweg geeft dit, 23
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
met name in het donker, een gevoel van sociale onveiligheid. Daarnaast is Banne Zuid vrij gesloten. Er zijn mogelijkheden om Banne Zuid beter aan te laten sluiten op de omliggende buurten door voetpaden en fietsroutes te verbeteren.
24
Gemeente Amsterdam
Mei 2019
2 De opgave in Banne Zuid: Werken aan een toekomstbestendige buurt In dit hoofdstuk beschrijven we de opgave voor de komende jaren in Banne Zuid op de verschillende terreinen in de leefsituatie van bewoners: de sociaaleconomische situatie van bewoners, de kwaliteit van de woningen, openbare ruimte en groen, veiligheid, voorzieningen en verbindingen van de buurt met de omgeving.
2.1 Verbetering sociaaleconomische situatie bewoners De wijze waarop fysieke ingrepen worden vormgegeven heeft directe en indirecte gevolgen voor het sociale leefklimaat in de buurt en de verbetering van de sociaaleconomische positie van de buurt. Kortom: ruimtelijke investeringen met een sociale impact. Om de sociaaleconomische situatie van de bewoners te verbeteren is er echter meer nodig. Daarvoor kan een aantal opgaven worden benoemd.
2.1.1 Opgave jeugd Vergroten kansen voor kinderen Gezien de achterstand waar kinderen in de Banne mee geconfronteerd worden is er een extra investering nodig in het vergroten van kansen voor kinderen en jongeren. De huidige basisvoorzieningen zijn te mager in relatie tot de problematiek. Een plek waar de jeugd samen kan komen ontbreekt. Het huidige voorzieningenaanbod biedt onvoldoende voor kinderen om hun talenten te ontwikkelen (op het gebied van natuur, techniek, muziek, theater, dans, beeldende vorming, debat, taal en sport) en dragen onvoldoende bij aan een taalrijke, stimulerende omgeving van jongeren. Ook de sportverenigingen op het sportpark Buiksloterbanne kunnen hier een rol in spelen. Versterken positie ouders en hun betrokkenheid Veel ouders hebben grote sociale problematiek en zijn vooral aan het overleven. Mede hierdoor zien we dat de ouderbetrokkenheid laag is, terwijl dit wel een belangrijke factor is in de opvoeding, de schoolcarrière van de kinderen en de ervaren sociale veiligheid in de wijk. Speciale aandacht voor meiden Meisjes in Banne Zuid moeten mee kunnen doen aan activiteiten in de wijk. Voorzieningen (zowel gebouwde als in de openbare ruimte) en het aanbod dienen voor deze doelgroep toegankelijk te zijn. Sociaal veilige omgeving De inrichting van de openbare ruimte en het onderhoud hebben een belangrijk effect op de sociale veiligheid.
In Banne Zuid is hierin een verbeterslag nodig. Belangrijk is dat kinderen buiten kunnen spelen bijvoorbeeld op uitdagende speelplekken, inclusief een plek om te sporten voor verschillende doelgroepen. Op deze manier maken zij in een gezonde omgeving ook contact met elkaar en draagt het bij aan beweging. Bij voorkeur in betrokkenheid met bewoners en jeugd uit Banne Zuidwest en Zuidoost zodat het eigenaarschap vanuit beide buurten voor die plekken wordt vergroot (aanpak Ongedeelde Wijk).