Bijlage 3. DNA Kbuurt A4 4Kraaien (dv)(1)

WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

23

Kikkenstein (honingraatflat)

WONEN

foto: W. Pocornie (2019) De grote opzet en de oriëntatie op natuur/uitzicht zijn kwaliteiten van oude en nieuwe woningen. Hoogbouw is ook kenmerkend voor de K-buurt.

ANTI-GENTRIFICATIE Woningbouw domineert de de stedelijke opgaven in Amsterdam. Ook in Zuidoost wordt er bijgebouwd. De K-buurt is van oudsher een woonmilieu. Het originele plan was ontworpen vanuit functiescheiding wat leidde tot monofunctionele buurten. Woningen, met plattegronden die ‘lucht, licht en ruimte’ bieden zijn vanuit dit architectuurhistorisch perspectief onderdeel van het DNA van de buurt. In de buurt zullen in de nabije toekomst nieuwe woningen worden bijgebouwd. Hoe zullen deze in de huidige situatiex onderdeel worden van de buurt? Hoe worden deze verdeeld, wie is de doelgroep? Welke onderwerpen moeten worden besproken rondom de ontwikkeling van de K-buurt? Met de tweedeling tussen oud-bewoners en nieuwkomers komt één thema herhaaldelijk naar voren: gentrificatie. In het kort: Groepen nieuwkomers met een hoog/hoger inkomen en opleidingsniveau betrekken een buurt waar bewoners met een lager/laag inkomen en opleidingsniveau al wonen, waarna verdrijving van de laatste groep volgt. Hart voor de K-buurt heeft uitgesproken met het nieuwe plan de gentrificatie te willen tegengaan. THUISGEVOEL, BUURTGEVOEL Zuidoost kent veel sociale huurwoningen. Het huidige beleid bij nieuwbouw stelt 40-40-20 als ratio: 40% sociale huur, 40% middensegment huur/koop, en 20% vrije sector huur/koop. Dat houdt in dat de huidige onderverdeling, met ca.

70-80% sociale huur, door nieuwbouw zal verminderen in dominantie. Belangrijke stakeholder(s) zijn woningbouwcorporaties maar ook huiseignaren. Het particulier eigendom in o.a. Kantershof, Kleiburg, en Kortvoort zijn buurten met een sterke, eigen identiteit wat gekoppeld kan worden aan de woontypologieën en status/ zekerheid (eigendom). In dialoog zijn deze stakeholders vertegenwoordigd in VVE’s en via buurtambassadeurs. Woonprogramma zit als functie sterk verankerd in het DNA. De gevoelsmatige tweedelingen tussen huur en koop, hoog- en laagbouw, oud-bewoners en nieuwkomers zijn een structurerend gegeven die de discussie rondom toekomstige transformaties zal beïnvloeden. 24

VERSIE: 2019 Q4

HET BEGINT BIJ EEN THUIS Perspectieven vanuit woningbouwcorporaties en lokale VVE’s over het DNA van de K-buurt kunnen nog een waardevolle aanvulling zijn. Vanuit actiegroepen en publieke debatten/ gesprekken (bijv. WMTC 2019) komen de zorgen rondom gentrificatie naar voren. Zo wordt er gezegd dat er (bijna) geen mogelijkheid voor lokale jongeren zijn om door te stromen naar een (sociale huur)woning in de buurt. Daarnaast is net als overal in de stad de betaalbaarheid van woningen een wezenlijk zorgpunt. Het gaat (nog) niet veel over de verandering in lokale voorzieningen wat ook een typerend gevolg is van gentrificatie. Dit is van belang voor de K-buurt, omdat er een belangrijke relatie tussen wonen en voorzieningen is. Ter illustartie, het lokale zorgmodel staat onder druk. In dit model leveren familie/vrienden (mantel)zorg. Dit is met name 08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

SOCIAAL KAPITAAL Bij de oud-bewoners van sociale huurwoningen zijn de behoeften voor een groot deel overkoepelend: de gentrificatie en de mogelijkheden voor het behoud van sociaal kapitaal. Via het DNA kan het woonprogramma worden gedefinieerd vanuit commons. Welke kansen en kwaliteiten kan de K-buurt in nieuwe opgaves benutten ongeacht inkomensniveau, woontypologie, en dergelijke factoren? De K-buurt heeft hiervoor een uitgesproken behoefte aan invloed op de nieuwe woningbouwopgave. De conclusie voor het DNA (wonen) luidt: +Sociaal kapitaal Op dit moment zijn er zorgen rondom het aanbod en continuïteit van wonen. Er zal op een andere manier moeten worden geïnvesteerd in collectief belang met de bestaandeen toekomstige woningvormen/aanbod. Om verder te bouwen op het DNA en de unieke kwaliteiten uit de buurt te waarborgen, dient wonen de basis te zijn waaruit sociaal kapitaal kan worden opgebouwd en kan worden benut. • •

gericht op ouderen. Het is kenmerkend voor de K-buurt waar er een duidelijke behoefte is om de mogelijkheid te hebben een familiair netwerk te huisvesten in nabijheid. Met dit voorbeeld, wordt de opgave rondom wonen vergroot met aandacht voor specifieke (collectieve) functies/ programmering. Wonen is een elementair onderdeel van het DNA van de K-buurt omdat hier vanuit kwaliteiten een vorm van sociaal kapitaal (netwerk, zorg, buurtgevoel) een kans heeft om voorzieningen aan te vullen. Wonen, met name de sociale huur, is daarom vooral voor oud-bewoners het startpunt voor het behouden van een familiair gevoel, collectieve identiteit, en het nodige sociale kapitaal. Wonen, met o.a. het huisvesten van jongeren, kan met een nieuw woningaanbod een insteek zijn voor de zorg van ouderen. 26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

• •

Kracht: Behoefte aan zelf-organisatie/regie, uitend in eigenaarschap. Kans: Samenwerkingsverbanden woningbouwcorporaties, ontwikkelaar, gemeente, bewoners; integreren van (maatschappelijke), alternatieve woonvormen; voorzieningen en programmering in nieuwbouw; nieuwe typologieën. Karakter: Eigenzinnig (architectuur); ruim wonen met landschap/licht. Kwaliteit: Binding met omgeving en historie; behoefte aan toename/mix aan voorzieningen in de buurt.

AANBEVELINGEN • Wooncoöperaties (zelfbouw); beheercoöperaties. • Ontwikkelstrategie waarin specifieke doelgroepen voorrang krijgen, met bijv. binding/zorg voor lokale gemeenschap. • Woontypologieën die kunnen transformeren: bijv. kangoeroewoningen/meergeneratiewoningen (adaptief wonen). • Woonvormen die vertrekken vanuit een collectieve behoefte (bijv. werkgelegenheid/bedrijvigheid). WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

25

plein; hub; ontmoeting; ‘voor-ruimte’

•

HET DNA VAN DE K-BUURT

• • •

+ SOCIAAL KAPITAAL Het begint bij een thuis • • • •

+ IMPULS VOOR HET HART Kloppend hart

thuis als startpunt; familiair netwerk; nabijheid; corporaties.

VERLOREN PRINCIPES

THUISGEVOEL, BUURTGEVOEL

INFRASTRUCTUUR

ANTI-GENTRIFICATIE +

VERSCHILLENDE WERELDEN Doelgroepen identificeren • • • •

verwachting; spanning (inter); vrijwilligers; ‘blijvers’

CULTUREN LOKALISEREN SOCIAAL DOMEIN MÉT OF LANGS

KIJKEN NAAR SYMBOLEN BRANDS IN K-BUURT +

ONVERWACHTE ASSERTIVITEIT Erkenning • • • •

PROCES VAN SAMENWERKING

attitude; boodschap; symbolen als commons; ‘1104’

SOCIAAL BELEID

wantrouwen; • obstructie; • efficiëntie; • ‘usual suspects’ Wij/zij •

+ REGIE 26

VERSIE: 2019 Q4

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

erfgoed; • uniform; • verhalen; • materiaal. •

+ GROEN ACTIVISME Die groene bewoners

Bepalen van erfgoed

• •

HOGE CONCENTRATIE BOUWSTIJLEN

LIVED SPACE (ERVARING)

• •

ideaal groenplan; urban agriculture; vogels; afval.

DE GROENE BELOFTE

INTERACTIE/OVERGANG LANDSCHAPPEN

VOORZIENING WAAR HET KAN

KRALENKETTING KARSPELDREEF + Mozaïek als samenhang •

GENIUS LOCI

• • •

collectieve samenhang; eigenheid; hoge concentratie; kleinschalig.

INFORMEEL

KLEINSCHALIG ONDERNEMEN • • • •

metrospoor; kleinschalig; laagdrempelig; buurtniveau.

Voormalig monofunctioneel + KLEINSCHALIG INFORMEEL 26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

Nieuwe/alternatieve + PERFESPECTIEVEN? WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

27

Beeldvorming K-buurt

HET DNA VAN DE K-BUURT

Een zoektocht naar de termen ‘K-buurt’ en ‘Kraaiennest’ leveren een beeld op van koppen in de media die door de jaren heen een beeld vormen over de K-buurt: participatie, geweld/criminilateit, rap- en jeugdcultuur, maar ook zelforganisatie.

FULL CIRCLE De studie naar het DNA van de K-buurt is opgebouwd uit meerdere persectieven. De rode draad benoemt een overkoepelend karaktereigenschap (1) en verbindt verschillende concept vanuit aanbevelingen (2). Nadere uitwerking zal kunnen gaan over het aantal perspectieven en de verhouding onderling. Hoe verhouden de thematische perspectieven ten opzichte van elkaar? Komen de essentiele eigenschappen naar voren in dit model?

(1) KARAKTEREIGNSCHAP: VIER KRAAIEN Vanuit de symboliek van de K-buurt en feedback tijdens de eerste presentatie (7/8/2019) voor de Hart voor de K-buurt kerngroep is de kraai als symbool bepaald. De kraai portreteert het karakter van K-buurt: Aanwezig, luid, confronterend en zelfverzekerd. Het nummer vier verwijst naar de common ‘Quatro’, of simpelweg ‘1104’. Het illustreert ook pluraliteit: meervoudig, lángs elkaar, maar corresponderende karaktereigenschappen. De karakters kunnen botsen maar vormen een collectief als er respect is voor verschillende perspectieven, stadia van ontwikkeling, en in schakeling in volume (schaalgrootte).

DNA van Amsterdam bron: Amsterdam Museum Het Amsterdam Museum formuleert vier kernwaarden): •

ondernemerschap;

•

vrijdenken;

•

burgerschap;

•

creativiteit

Deze benadering is een historische analyse, onderverdeeld in zeven periodes waarin deze kernwaarden naar voren komen en tevens overlappen/elkaar beïnvloeden. Op de

(2) POSITIONERING: TEGENBEWEGING Het DNA als een metafoor gaat vaak over een historische analyse. Het Amsterdam Museum beschrijft bijvoorbeeld het DNA van de hoofdstad aan de hand van vier kernwaarden. 28

VERSIE: 2019 Q4

schaal van de stad zijn deze kernwaarden bruikbaar en eventueel te vertalen naar de context (schaal; tijdsperiode) van de K-buurt.

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

Deze vier Amsterdamse kernwaarden liggen niet direct in het verlengde naar het DNA van de K-buurt. De context is anders en doorslaggevend: In het ooit idealistisch maar gefaalde Bijlmermeer zijn uiteindelijk verschillende ‘nieuwkomers’ terechtgekomen en met name mensen met een migrantenachtergrond. De nieuwkomers waren destijds vooral outcasts die elders in de stad niet terecht konden of weinig perspectief hadden op adequate (volks)huisvesting. Het stadsdeel verhoudt zich ook hedendaags als uitloop en het ‘wij/zij’ gevoel definieerd de relatie met het Centrum/ centrale politiek. In dit relatief jonge stadsdeel is er een eigen(zinnige) cultuur onstaan en komen er nu steeds meer stemmen naar voren die Zuidoost ervaren zoals de protestgeneraties in Amsterdam hun stad ervaarden. De stemmen die vanuit de K-buurt naar voren komen grijpen deels terug op idealen van het originele Bijlmerplan en komen, atypisch, ook deels overeen met Amsterdamse protestbewegingen uit de jaren ‘60 (Provo), ‘70 (Nieuwmark) en ‘80 (Krakersbeweging). Het zijn tegenbewegingen die een andere koers wilden voor de stedelijke ontwikkeling en positioneerden bewoners op plekken van invloed.

Sociale bewegingen in Amsterdam (jaren ‘60-’70-’80) bron: Mak, 2012, 248 “Ondanks alle onderlinge verschillen waren zowel de provo’s, de kabouters, de Nieuwmarkters en de krakers typisch stedelijke sociale bewegingen. Alle vier de groepen huldigen eenzelfde cluster van opvattingen: •

tegenover de bureaucratie zetten ze het zelfbestuur;

•

tegenover het credo van de economische groei het credo van de leefbaarheid;

•

tegenover grootschalige sloop en nieuwbouw de waardering en het behoud van het bestaande;

•

tegenover de massaconsumptie het, soms nostalgisch stimuleren van de buurtcultuur;

•

tegenover het bevorderen van het verkeer de bereikbaarheid van al het nodige op loopafstand.”

26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

Veel van de sentimenten die naar voren kwamen in gesprekken en publieke debatten in de K-buurt echoeën deze sociale bewegingen die de koers van Amsterdam in de jaren ‘60 t/m ‘80 hebben beïnvloedt. Deze zijn vergelijkbaar met die van de K-buurt: regie, assertiviteit, inclusiviteit (buurt), en de focus op publieke ruimte/voorzienigen boven de primaire focus op woningbouw. Alleen de notie omtrent verkeer/bereikbaarheid komt minder sterk overeen in een buurt die nog sterk uitgaat van autogebruik. Kortom: Is het voor te stellen dat de K-buurt in de vooravond staat van hoe, op een typisch Amsterdamse wijze maar in een atypische context, de lokale bewoners een plek in het stadsdeel appropriëren? De aanbevelingen voor de toekomstige stedelijke ontwikkeling in de K-buurt gaan daarom vooral over het positioneren van de gemeenschap binnen processen. De K-buurt laat een vorm van intergratie en emancipatie zien van een jong stadsdeel dat inmiddels op typisch Amsterdamse wijze vertrouwd op eigen lokale cultuur, historie en zelforganisatie. WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

29

30

VERSIE: 2019 Q4

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

31

AANBEVELINGEN

RUIMTELIJK/STEDELIJK HET HART De lokale netwerken komen op buurtniveau samen rondom het stationsplein. Herkenningspunten van dit gebied zijn: een markt, een gezondheidscentrum, supermarkt, sport- en speelfaciliteiten, en een buurthuis. Het plein heeft onduidelijke grenzen en richting. Het is onduidelijk gefragmenteerd. Met aandacht voor overgangen met voorruimtes kunnen publieke voorzieningen meer aandacht krijgen voor ontmoetingen. • Kracht: Centralisatie/concentratie van de hele buurt • Kans: Onbenutte potentie van een groot(s) plein; toegankelijk(er) voor meer groepen. • Karakter: Rauw en onoverzichtelijk/toezicht. • Kwaliteit: Knooppunten in een lokaal netwerk die verband leggen met stationsgebied.

Infrastructuur in de K-buurt is dankzij de grootste ideologische planning van het Bijlmerplan onlosmakelijk verbonden met het DNA van de K-buurt. De interactie en herkenning van deze werken heeft daarom een status. Het plein vormt het centrum en functioneert ook als een hub met verschillende voorzieningen en knoopunten in netwerken. In de ervaringen met infrastructuur zit een aandachtspunt van schaal: De grote infrastructurele werken zoals de dreven en de metrobaan zijn dominant terwijl de interactie in openbare ruimte, de transformaties op architectonische schaal een een kleine korrel voorschrijft. De behoefte op kleinere schaal is een streven naar een menselijke maat. Bijvoorbeeld, knooppunten zoals het oversteken van de Karspeldreef voor voetganger en fietsers en het fragmenteren van de K-plein.

Ruimtelijke DNA: morfologie K-buurt kaart: Gemeente Amsterdam, R&D “Think of it as “spatial DNA,” which is typically mapped out by urban designers and researchers in black-and-white diagrams. Black shapes indicate buildings and white represent the open ground.” bron: Poon, 2015 Sep 11

Infrastructuur in de K-buurt foto: Wouter Pocornie (2019)

Aanbevelingen voor het K-midden project: • Zichtlijnen op het plein • Verblijfplaatsen op strategische plekken op en rondom plein. • Verblijfsplaatsen langs langzaam verkeersnetwerk (fietsen voetpaden). • Open/fluïde manier van fragmenteren openbare ruimte. • Zoeken naar uniformiteit in materiaal, stijl en/of expressie maar geen eentonigheid (BKP). • Accentueren iconische kwaliteiten van infrastructuur en openbare ruimte (bijv. metrobaan). 32

VERSIE: 2019 Q4

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

In de hedendaagse discussie rondom bouwwerken in de Bijlmer werd voor garage Kempering gezocht naar creatieve ideeën: een paviljoen met elementen; garage als kunstenaarsplek voor street art/ graffiti; of het geheel overbrengen naar een openluchtmuseum in Arnhem. Bestuursvoorzitter De Jager benoemde dat in ieder geval de geschiedenis herkenbaar zou moeten blijven. bron: Meershoek, 2019 Nov 7

RUIMTELIJK/ARCHITECTONISCH LLR 2.0 De huidige architectuur is een combinatie van historie x heden: architectonisch erfgoed x hedendaagse, eigenzinnige expressie. De idealen van het Modernistisch denken, samengevat in ‘licht, lucht en ruimte’ heeft meerdere updates gekregen. De update (2.0) vertelt iets over de manier waarop tijdsgebonden architectonisch erfgoed verandert door invloed van lokale ervaring. Het leidt tot behoud, transformatie, en zelforganisatie. • Kracht: Uniforme architectuur/taal; tijdsgebonden bouwstijl(en), heterogeniteit. • Kans: Ruimtelijke opzet, hoogteaccenten, collectieve ruimte in gebouwen. • Karakter: Rauw, symbolisch, historisch. • Kwaliteit: Zichtlijnen, betrokken gemeenschap (Bijlmer Believers); draagvlak/onverschilligheid (opinie). Aanbevelingen voor het K-midden project: • • • • • •

Definiëren van aspecten die bij nieuwbouw dienen te worden geïntegreerd (BKP: Beeldkwaliteitsplan). Verdichten met nieuwe hoogbouw met behoud van zichtlijnen en landschap/openbare ruimte. Materialisatie i.r.t. rauw karakter, referentie: Kleiburg. Ontwikkelstrategie met mogelijkheden voor betrokkenen, bijv. bouwgroepen in tenders. Supervisor met feeling/besef van sociaal-culturele koppeling met cultureel- en architectonisch erfgoed. Componenten en specifieke typologieën op tussenschaal, bijv. ‘voor-ruimte’ (publiek/privé). Bouwjaren in de K-buurt

Garage Kempering is symbolisch foto: W. Pocornie (2019)

Architectonisch erfgoed in K-buurt is veelzijdig: bouwstijl(en); eigenzinnig/individualistisch; en iconisch. De architectuur en de bijbehorende tijdsgeest(en) zijn kenmerkend voor de buurt. De symbolische verwijzing naar Kempering, het Bijlmermuseum, de transformatie van Kleiburg, en de vele andere individualistische bouwwerken zijn inmiddels architectonische herkenningspunten voor de buurt. In het DNA van de K-buurt zit via architectuur een collectief geheugen geborgen in grijs (beton) en groen (natuur). Voor het DNA van de K-buurt geldt voor het architectonische perspectief het oude mantra in hededaagse vorm.

1983-4

‘07

bron cijfers: Amsterdam Maps kaart: Gemeente Amsterdam, R&D K-buurt (Bijlmer-Oost) kent verschillende bouwstijlen die voortkomen uit de bouwgolven van de Bijlmer(meer). Deze documenteren hoe de perceptie op architectuur door de tijd veranderd. *Kleiburg is sinds 2011 een klusflat * Garage Kempering is in 2020 gesloopt

‘11

2003-4 1970

‘70

‘71*

‘10 ‘91 * ‘84 ‘07 ‘72 1976 ‘13 ‘07-8 ‘11 ‘84 ‘01 ‘16 ‘74 ‘92 1975-6 * ‘75 ‘03-4 2005-6 ‘09-10 1971-2 2007-8 2017-18

1973-4

*Mi Oso is in 2020 opgeleverd 26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

33

“De wijk was oorspronkelijk bedoeld voor de bewoners van saneringsbuurten en voor te klein gehuisveste gezinnen, maar in werkelijkheid belandden er voornamelijk nieuwkomers: mensen die van het platteland naar de stad trokken en elders geen huis konden vinden, buitenlanders en vooral immigranten uit Suriname.” bron: Mak, 2012, 243

Bijlmermuseum: groen, blauw en grijs foto: W. Pocornie (2019)

ECOLOGISCH GROEN ACTIVISME De behoefte aan zeggenschap, beheer en onderhoud, wordt ook geuit in relatie tot verschillende schaalniveaus van de aanwezige en potentiële groenvoorziening. Het is karakteriserend dat de betrokken bewoner, te typeren als Groene Bijlmer Believer, zich mobiliseert om op het raakvlak van het sociale- en het fysieke domein acties te ondernemen die teruggrijpen naar de idealen van de planvorming met middelen en organisatievormen van nu. • kracht, veel ruimte/diversiteit (ruimte); veel betrokkenheid van onderop (sociaal) • kans, groenvoorziening als instrument voor andere thematische aandachtspunten, zoals geluidsoverlast. afval, e.d. • karakter, raakvlak sociaal/fysiek domein; activisme in de geest van collectiviteit; betrokkenheid; educatief • kwaliteit, toepasbaar en symbolisch met betrekking tot bevorderen van gezondheid Aanbevelingen voor het K-midden project: • • • •

De actiegroepen inzetten/in staat stellen in de ontwikkelstrategie; incl. modellen van governance Voorwaarden definiëren voor Rainproof Voorwaarden definiëren voor Natuurinclusief bouwen Aandacht voor duurzaamheid, incl. biodiversiteit en sociale duurzaamheid, in tenders

Het groen is niet weg te denken uit het beeld van de buurt. Het landschap van het ommeland schept kaders; de verstedelijking van K-buurt vindt inwaarts plaats (centraal) en richting het westen/noorden. De bodem voorschrijft bouw boven de grond. De bewoners hebben in de buurt merdere opties om zich te oriënteren op landschap, water, en stad. Historisch gezien maken de groene bewoners zich hard voor een groene buurt. Zij behoren tot de eerste generatie bewoners, de ‘nieuwkomers’: mensen die vanuit het platteland naar de stad verhuisden. Ecologie in de K-buurt is dankzij de omvangrijke ideologische planning van het Bijlmerplan onlosmakelijk verbonden met het DNA van de K-buurt. Het faciliteren van initiatief, het (zelf-)organiseren van beheer, en biodiversiteit zijn mogelijke uitgangspunten.

Groene en blauwe kaders K-buurt kaart: Gemeente Amsterdam, R&D

K-buurt, als onderdeel van Bijlmer-Oost, grenst aan het ommeland (Driemond) en heeft aan de oost- en zuidzijde een groene overgang met respectievelijk de Bijlmerweide en Gaasperpark (Gaasperplas)

34

VERSIE: 2019 Q4

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

“Tegen de groei van de gelovigen is nauwelijks op te bouwen en de nood is soms erg hoog.” bron: van Voskuilen, 2014, 308

Detail in Church of Pentecost (Garage Kempering) foto: Wouter Pocornie (2019)

RELIGIEUS KRALENKETTING Het is een samenhang van verschillende werelden. Buurten, steden, en landen hebben meestal wel één dominerende religie maar in de K-buurt is er een hoge concentratie van diverse religies zichtbaar in de fysieke ruimte. Het is dan ook karakteriserend voor de K-buurt dat er op het aantal vierkante meters verschillende geloofshuizen staan. De Karspeldreef vormt hierin een ketting; een verbindend element, die kleinschalige en grote(re) geloofshuizen verbindt. De cultuur van religie is zichtbaar en ook in sociale organisatie/sociaal kapitaal kan er worden gerekend op dit relgieuze deel van het DNA van de buurt. Deze voorschrijft dat religie een pilaar is van de collectieve gemeenschap. • kracht, sociaal kapitaal en vertrouwen • kans, samenwerking vanuit deugd en organisatie • karakter, aanwezig (in fysieke uitingen en als groepen) • kwaliteit, kracht dat zich uit in zorg voor de ander; het collectief; natuur/gezondheid en omgeving Concentratie van geloofshuizen bron: Gemeente Amsterdam; Oud, 2019 kaart: Gemeente Amsterdam, R&D

Aanbevelingen voor het K-midden project: • • • •

focus op publieke ruimte/verzamelplaatsen in de buurt, bijv. voor de ingang van religieuze geloofshuizen sociale programma’s voor de K-buurt i.s.m. de religieuze gemeenschappen (vertrouwen als vertrekpunt) dubbel-, multifunctioneel gebruik van maatschappelijk voorzieningen religieuze organisaties betrekken in beheer/onderhoud voor sociale programma’s (zelforganisatie/governance)

26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

Vanaf het begin van de Bijlmer tot aan nu blijft religie/ levensbeschouwing een belangrijke rol spelen in de gemeenschap(pen). Hoe dit samenvalt lijkt organisch, ofwel ongestructureerd. Dit, de collectieve samenhang, in combinatie van de hoge concentratie van fysieke manifestaties (bouwstructuren en geïntegreerde ruimtes) zegt iets belangrijks over het DNA: Het is (atlijd) aanwezig. In het DNA van de K-buurt zit een aanvulling aan maatschappelijke voorzieningen vanuit de bewoners. Religie blijkt voor een groot deel van de populatie een basisbehoefte in deze, van origine, monofunctionele buurt.

WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

35

Neoliberale tijdsgeest “Wij zijn als samenleving individualistisch geworden, en de politiek heeft daarvoor gezorgd.” bron: kerngroep Hart voor de K-buurt bron: Presentatie 7/8/2019

ECONOMISCH KLEINSCHALIG, (IN)FORMEEL De behoefte aan zeggenschap, ondernemerschap, en frequente uitwisseling komt voort uit gesprekken met/over jongeren uit Zuidoost. De focus op armoedebestrijding, door middel van werkgelegenheid en begeleiding hierin, komt sterk naar voren in het gebiedsplan (gemeente). Er is behoefte aan (economische) uitwisseling in markten en meer bedrijvigheid. Er is behoefte aan (educatieve) uitwisseling in de vorm van begeleiding, talentontwikkeling en algemeen ondernemerschap. De behoeftes zijn kenmerkend voor een monofunctionele buurt en het tekort hieraan maakt een belangrijk deel op van het DNA.

Het economische perspectief is essentieel in het DNA van de buurt, met name in de huidige periode waarin er in Zuidoost grote ontwikkelingen plaatsvinden. De huidige tweedeling in kapitaalkrachtige nieuwkomers en oud-bewoners die vooral zijn aangewezen op vertrouwen, gesubsidieerde programma’s en steun in sociale netwerken (sociaal kapitaal). Een collectieve focus vraagt om inclusieve benaderingen én de individualistisch successen. Armoedebestrijding domineert ook de agenda. Economische kansen gaan vooral over ondernemerschap in kleinschalige/ informele vormen en bij jongeren vooral over kunst/cultuur (muziek) en sport.

Werkloosheid + vestigingen/zzp-ers (K-Midden)

19.6% (2019) geregistreerde werkloosheid in K-Midden t.o.v. 5% in stadsdeel Zuidoost

bron: Bedrijvenregister Amsterdam (ARRA)/OIS

63,5% zijn ZZP (% vestigingen) en 16.7% zijn startende ondernemers

“Amsterdam-Zuidoost geldt als het armste deel

werkloosheid (K-Midden)

vestigingen, incl. ZZP werkzame personen >12u/week

van de stad. Veel nieuwkomers hier houden het

600

hoofd boven water met handeltjes die nooit

500

de officiële statistieken halen. Die informele

400

economie is een blijvend verschijnsel. “

300

bron: Obbink, 2017 May 30

200 100

19.6% 23.3%

21.9%

‘17 • • • •

‘19

‘18

kracht, wens naar ondernemerschap onder jongeren kans, sterke jongerencultuur karakter, negatief/problematisch (armoede/ werkloosheid) en individualistsch kwaliteit, informele start; internationaal/multicultureel

‘08

‘10

‘15

‘20

Leger des Heils (Kikkensteinstraat) foto: W. Pocornie (2019)

Aanbevelingen voor het K-midden project: • de plannen voor het aanpakken van armoede/ werkloosheid en ondernemenschap/talentontwikkeling zijn veelomvattend (duurzaamheid; educatie; commons, e.d.) en vragen een divers aanbod aan faciliteiten die diverse doelgroepen kunnen ondersteunen • leren van het World Of Food-model: vanuit informele economie opschalen naar formele markt(en) 36

VERSIE: 2019 Q4

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

Afval is een terugkerend aandachtspunt foto: W. Pocornie (2019)

POLITIEK REGIE De cultuur van betrokkenheid in de vorm van vrijwilligers en buurtambassadeurs dient te evolueren naar zeggenschap over processen. Het gaat om regie. Vooral in sociale programma’s (bijv. afval/festiviteiten) kunnen lokale organisaties worden gefaciliteerd voor planvorming, uitwerking, en beheer. Het gaat over alternatieve vormen van samenwerken. • kracht, behoefte aan zelf-organisatie/regie • kans, faciliterende rol voor gemeente/samenwerking • karakter, vrijwilligers vanuit deugd, wantrouwen vanuit verwachtingen • kwaliteit, vrijwilligers die zich inzetten voor een collectief (K-buurt), groter dan hun directe groep/ individu Aanbevelingen voor het K-midden project: •

• •

publieke voorzieningen, zoals een (vernieuwd) buurthuis die hegemonie ontkrachten waardoor verschillende doelgroepen die faciliteiten kunnen benutten; behoeften van de buurt, (mede-)bepaald door de buurtambassadeurs en Gebiedsteam; vanuit de openbare ruimte het Stedenbouwkundig Plan benaderen

Het DNA wordt op de oppervlakte gedefinieerd door een (terugkerend) gevoel van wantrouwen. Wantrouwen ten opzichte van het politieke/bestuurlijk systeem in het doorvoeren van lokale buurtinitiatieven maar ook wantrouwen bij verschillende bewoner(sgroepen) en buurtorganisaties onderling. Het doorbreken van de obstructie gaat dan om het faciliteren van eigen regie. In het DNA van de K-buurt zit, via het perspectief van politiek, een gevoel dat gaat over het verschil in betrokkenheid, vormen van verdeeldheid, en wantrouwen/ vertrouwen in ondersteuning van het systeem en onderling. Het strookt niet met de maakbaarheid die voelbaar is vanuit andere perspectieven. Echter is de drang naar regie van onderop typisch Amsterdams.

Gemeenteraadsverkiezingen bron: Maps Amsterdam In de Bijlmer is het stemgedrag sterk verdeeld. In de K-buurt zijn de grootste partijen op dit moment: ● Groenlinks en ● ChristenUnie maar ook ● PvdA en ● SP zijn vertegenwoordigd in aangrenzende buurten.

26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

37

CULTUUR/SEMIOTIEK ASSERTIVITEIT De gemeenschap van K-buurt heeft een attitude van gezien worden en op een creatieve manier, onverwacht, naar voren te komen. Originaliteit en authenticiteit is belangrijk. Een symbool zoals ‘1104’ zijn een common waar hedendaags verschillende invullingen aan wordt gegeven. Ongeacht de verzender, de toon en de stijl --de boodschap is assertiviteit. • kracht, (on)bewust gevoel van collectieve identiteit • kans, ondernemerschap/marketing • karakter, competitief; ruig; straat/’urban’ • kwaliteit, bewogen doelgroepen, met name jeugd

Het perspectief vormt een deel van de culturele invalshoek. De cultuur komt grotendeels tot uiting via jongeren die de Bijlmer hebben meegemaakt/meemaken in hun formatieve jaren. Het illustreert de creatieve kracht en het internationale karakter die de K-buurt bezit. Tijdens het WMTC-festival (2019) werd een oproep gedaan voor een African-Heritage Center omdat het niet zichtbaar is in de bebouwing dat deze culturen hier sterk aanwezig zijn. Maar wel zichtbaar in mensen en cultuur. Hetzelfde geldt voor de jongerencultuur. Het DNA schrijft voor dat deze assertieve claims verwacht kunnen worden vanuit de buurt zelf.

Bevolking K-Midden en K-buurt

33% (29.486) tussen 20 - 39 jaar in Amsterdam Zuidoost, van totaal 90.076 inwoners

bron: Gemeente Amsterdam / OIS

21% (498) van de 2.371 inwoners in K-Midden is tussen 0 - 17 jaar

2.371

13.552 | K-BUURT

Kantershof Koningshoef/Grunder Bijlmermuseum Zuid Kortvoort Kelbergen K-buurt Zuidwest K-buurt Zuidoost

1.453

1.214

2.066

2.411

111 thuisonwonende jongeren (20 - 39 jaar); 2.016 in Bijlmer-Oost, 5% van thuiswonende Amsterdammers

2.371 | K-MIDDEN

‘05

‘10

‘20 ‘21

‘15

Aanbevelingen voor het K-midden project: • beeldentaal in de publieke ruimte: publieke kunst, streetart/murals, branding met aandacht voor 1104 of ‘K’; op verschillende schaalniveaus (van speelplaats t/m rioolputdeksel); • werkvoorzieningen en creatieve bedrijvigheid op zichtbare plekken (plinten; langs primaire routes; ter hoogte van dreef/metrolijn; e.d.); • jongeren en starters als doelgroep benaderen in ontwikkelstrategie; • diversiteit van jongeren/cultuur erkennen en bijv. ook uitgaan van professionaliteit: Professionele kunstenaars/ muziekartiesten; Jongeren die naast sport, kunst & cultuur ook samenwerking in andere vormen van ondernemerschap verdienen. 38

VERSIE: 2019 Q4

‘05

‘10

‘15

‘20 ‘21

Collectief geheugen in de vorm van streetart foto: W. Pocornie (2019)

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

Kunstwerk “Tell me where you were born”, Kruitberg foto: W. Pocornie (2019)

CULTUUR/SOCIAAL VERSCHILLENDE WERELDEN Er is nog sprake van een verdeelde buurt; verschillende buurten en groeperingen die onderling langs elkaar leven. Desondanks zijn er (on)zichtbare factoren die de verschillende gemeenschappen delen. Dit zijn ook ‘commons’ in de vorm van doelgroepen zoals vrijwilligers. • kracht, de doelgroepen zijn op meerdere manieren onder te verdelen en er is sprake van zelforganisatie • kans, vrijwilligers inzetten/betrekken • karakter, een grote doelgroep zijn de sociale/werkende klasse en werkzoekenden; het sociale karakter van de buurt kent een sterke beeldvorming hierdoor • kwaliteit, het is een ontwikkelbuurt: het koppelen van het fysieke domein (projecten) aan sociale domein (projecten) biedt nieuwe kansen Aanbevelingen voor het K-midden project: • •

• •

in het sociale domein commons definiëren en faciliteren in publieke voorzieningen en in proces; transparantie in communicatie; en faciliteren van buurtinitiatieven tijdens de ontwikkelstrategie en planvorming; aandacht voor (nieuwe) sociale huisvesting; mogelijke sociale bedrijven (werken); samenwerking met gebiedsteam gedurende proces met programmatische uitkomsten voor publieke voorzieningen en een faciliterende rol voor de gemeente.

Migratieachtergrond populatie, K-Midden

Drie commons in de vorm van doelgroepen zijn relevant te benoemen: de massa (laag inkomen/werkzoekenden), lokale inititiatiefnemers zoals vrijwilligers, en ongetapte lokale kennis (“de blijvers”). De Bijlmer is van oorsprong, vijftig jaar geleden, ontstaan met verschillende groepen nieuwkomers --waarvan een groot deel als outcasts te beschrijven is. In het DNA van K-buurt sluiten deze doelgroepen aan op corresponderende, kernemerkende/karaktiserende thematiek: armoedebestrijding, (on)gevraagde zorg en initiatieven als compensatie van missende voorzieningen, en het overbruggen van culturele/sociale verschillen. De drie (kern)doelgroepen zijn een begin om met dit sociale perspectief op het DNA van de K-buurt aan te sturen in projecten en programma’s.

73.9% van de inwoners van K-Midden hebben een Niet-Westers migratieachtergrond; het gemiddelde in Amsterdam is 36.5%; in K-buurt is dit ‘veel meer’ dan het gemiddelde (GROEN)

bron: Gemeente Amsterdam / OIS 100% K- Zuidwest K-Midden Kortvoort

80%

73.9%

60% Kelbergen

40%

36.5%

Amsterdam

20% 0%

‘05

‘10

‘15

26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

‘20 ‘21 WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

39

Jongerenwoningen (18-26) Sayhaey de Klieverink foto: W. Pocornie (2019)

WONEN TEN BEHOEVE VAN SOCIAAL KAPITAAL De overeenkomende ontwerpprincipes van de verschillende woningen kwamen voort uit een ideaal. Deze principes zijn veranderd. Op dit moment zijn er zorgen rondom het aanbod en continuïteit van wonen. Er zal op een andere manier moeten worden geïnvesteerd in collectief belang. Om verder te bouwen op het DNA en de unieke kwaliteiten uit de buurt te vieren, dient wonen de basis te zijn waaruit sociaal kapitaal kan worden opgebouwd en kan worden benut. • kracht, behoefte aan zelf-organisatie/regie, uitend in eigenaarschap • kans, samenwerkingsconstructie corporaties/Gemeente/ bewoners + integreren van (maatschappelijke), alternatieve woonvormen; voorzieningen en programmering in nieuwbouw • karakter, eigenzinnig (architectuur) • kwaliteit, binding met omgeving en historie Aanbevelingen voor het K-midden project: • •

•

wooncorporaties (zelfbouw); ontwikkelstrategie waarin specifieke doelgroepen voorrang krijgen, met bijv. binding/zorg voor lokale gemeenschap; woontypologieën die kunnen transformeren: bijv. kangoeroewoningen/meergeneratiewoningen.

Gesprekken rondom het woningaanbod/de woningmarkt gaan in essentie over toegangelijkheid: Is het toekomstige aanbod betaalbaar? En, in hoeverre kan het aansluiten op de woonvormen die kenmerkend zijn voor de K-buurt (ruim, familie-georienteerd, sociale huur of betaalbare middensegment) of zijn er reeele kansen voor doorstroom? In het DNA zit een aspect van sociaal kapitaal. Het is cultureel beinvloedt. Een exploratie naar woonbehoeften kan daarom ook gaan over verschillende woonvormen en woontypologieen: Zijn de nieuwe woningen aanpasbaar; kunnen ze meerdere generaties huisvesten (zorg; kinderopvang, ouderen/senioren)? Zijn er ruimtes in de plint en collectieve faciliteiten voor niet-woon voorzieningen zoals werken/bedrijven?

Woningbouwcorporaties in K-buurt bron: Maps Amsterdam Belangrijke stakeholder(s) zijn de woningbouwcorporatie(s). ■ Rochdale heeft een groot aandeel aan vastgoed, ■ de Key bezit de vier torens, ■ Eigen Haard bezit veel van de laagbouw, en ook ■ Ymere en ■ Woonzorg Nederland zijn corporaties met, in kleinere hoeveelheid, woningen in de K-buurt.

40

VERSIE: 2019 Q4

08-08-2021

DNA (F) K-BUURT

26H; HART VOOR DE K-BUURT; GEMEENTE AMSTERDAM

WWW.BIT.LY/KMIDDENCOCREATIE

41