Bijlage 2.Nota Investeringen 2022-2026

Toelichting stand knoppen Voor het domein Maatschappelijke Voorzieningen is er een jaarlijkse investeringsruimte van € 186 miljoen (rendabel en onrendabel). Dit is onvoldoende voor de vervangingsopgave in de bestaande stad en de groei van de stad te faciliteren. Ruimte voor extra (duurzaamheids)ambities is er niet, de investeringen zijn in de meeste gevallen gebaseerd op de wettelijke vereiste. Er kan tijdelijk getemporiseerd worden met investeringen voor Stad zijn en verbeteren tot 70%. Deze verlaging is onvoldoende om binnen de afgesproken investeringsruimte te blijven, daarom zijn na de begroting 2022 de vervangingsinvesteringen verlaagd naar 55% van de norm. Om achterstallig onderhoud en verouderde voorzieningen te voorkomen en om voldoende maatschappelijke voorzieningen voor een complete stad te realiseren moet op korte termijn minimaal 70% van de vervangingsopgave gerealiseerd kunnen worden en vanaf 2025 weer 100% van de norm. Met een prijsstijging circa 15 20% (voornamelijk stijgende bouwkosten) wordt het gat tussen de opgave en beschikbare middelen alleen maar groter. Wanneer hiervoor niet wordt gecompenseerd moeten er dus aanvullende (pijnlijke) keuzes gemaakt worden. De keuzes om aan bepaalde knoppen wel of niet te draaien vraagt fundamentele afweging: bouwen we zo snel mogelijk door om het woningtekort tegen te gaan, met minder oog voor de

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 56 van 77

maatschappelijke voorzieningen, duurzaamheid en het bestrijden van kansenongelijkheid? Of bouwen we een stad, met de focus op leefbaarheid en aantrekkelijkheid, met aandacht voor duurzaamheid, kansengelijkheid, inclusiviteit, sport en spelen en cultuur (met bijbehorende investeringen). Of een combinatie hiervan? Daarnaast zijn er bestaande wijken met haar voorzieningen en vervangingsopgave. In hoeverre mag er achterstand in de bestaande wijken ontstaan om de groei van de stad te financieren? Toelichting per knop Reguliere vervangingsopgave Beschrijving: Om de bestaande stad op peil te houden is het nodig om maatschappelijk voorzieningen te vervangen zoals het regulier vervangen of renoveren van scholen aan het einde van hun bouwkundige levensduur Categorie: Stad zijn en verbeteren Norm-stand: Reguliere vervanging bij het einde levensduur, zoals vervangingsnormen dat voorschrijven. Stand begroting 2022: Er worden slechts 55% van de benodigde vervangingsinvesteringen uitgevoerd, om € 57 mln te besparen. Op zeer korte termijn moet dit minimaal naar 70% en vanaf 2025 moet dit weer naar het basisniveau (100%) om verder achterstallig onderhoud te voorkomen. Indien dit niet gebeurd kan dit uiteindelijk leiden tot onveilige situatie en/of het moeten sluiten van voorzieningen.

Overige standen: 120% - Er kan ook gekozen worden voor vroegtijdige vervanging, zodat er alleen hoogkwalitatieve maatschappelijke voorzieningen zijn. Opmerking: Met de huidige 55% zitten we onder de ondergrens voor de vervanging van bestaande voorzieningen. Vanaf 2025 moet dit weer naar het oude niveau worden gebracht, om verder achterstallig onderhoud te voorkomen.

Ambities (bijvoorbeeld duurzaamheid) Beschrijving: Vanuit wet-en regelgeving, maar ook vanuit gemeentelijk beleid worden er eisen gesteld ten aanzien van bestaande en nieuwe gebouwde voorzieningen. Naast beleid wat gemeentebreed geld, zijn er soms ook aanvullende eisen in gebieden/voor een specifieke plek. Amsterdam is in transitie, waardoor deze eisen en het beleid in ontwikkeling is. Denk daarbij aan duurzaamheid, circulair, natuurinclusief en klimaatadaptie. Categorie: Stad zijn, verbeteren en maken Norm-stand: De norm is de wettelijke vereisten, het gemeentebrede vastgestelde beleid en de specifieke eisen in een bepaald gebied. Stand begroting 2022: Tussen het wettelijk minimum en de norm. De investeringen zijn berekend op basis van de eisen uit het bouwbesluit en het stedelijk vastgesteld beleid (bijv. duurzaamheid: regenwaterverordening of inhoudelijk: gymzaal conform KVLO-norm of extra plafondhoogte). Niet meegenomen zijn gebeidsspecifieke eisen of extra ambities op het gebied van duurzaamheid (bijv. natuurinclusief). Overige standen: Minder ambities: Dit betekent volledig teruggaan tot het wettelijk minimum en geen aanvullend gemeentelijk beleid/specifieke ambities in gebieden realiseren. Dit betekent 10 % minder investeringen. Bij 7.500 woningen is dit €9 mln voor stad maken en €13 mln voor stad

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 57 van 77

zijn/verbeteren. Extra ambities: Voorbeelden hiervan zijn klimaatneutraal, BENG+, circulair of natuurinclusief. Dit betekent bijvoorbeeld 25 % meer investeringen. Bij 7.500 woningen is dit €22,5 mln voor stad maken en €32,5 mln voor stad zijn/verbeteren. Een voorbeeld hiervan zijn verhoogde duurzaamheidsambities voor gebiedsontwikkelingen die ook een financieel effect hebben op Maatschappelijke Voorzieningen.

Ongelijk investeren Beschrijving: Om kansenongelijkheid tegen te gaan, kan gekozen worden om te investeren in de buurten met de grootste uitdagingen op dit vlak. Dit kan enerzijds door te prioriteren binnen huidig budget of door extra te investeren. Categorie: Stad zijn en verbeteren Norm-stand: Er worden geen extra investeringen gedaan, maar wel geprioriteerd. Stand begroting 2022: Er worden geen extra investeringen gedaan, maar deels geprioriteerd. Mede door de beperkte reguliere vervangingsopgave is het niet mogelijk om verder prioriteren. Overige standen: Extra voorzieningen realiseren in o.a. ontwikkelbuurten en voorzieningen voor specifieke groepen. Aantal woningen per jaar Beschrijving: Hoe meer woningen er gebouwd worden, hoe meer maatschappelijke voorzieningen er gebouwd moet worden. Voor elke 1.000 woningen is zo een € 12 mln aan extra investeringen nodig. Hierbij is geen rekening gehouden met stijgende bouwprijzen, duurzaamheidsambities, gebiedseisen, extra kosten door verdichting en kosten voor tijdelijke huisvesting. Categorie: Stad maken Norm-stand: Er is geen ‘norm’ stand te definiëren als het om het aantal woningen dat de stad gaat bouwen. Voor deze schuif ontbreekt dus een grijze knop. Strand begroting 2022: De huidige ambitie van 7.500 woningen bijbouwen wordt aangehouden. Dit kost €90 mln per jaar.

Bij een ambitie van 5.000 woningen per jaar komt dit neer op €60 mln investeringen per jaar. Deze bedragen zijn nog exclusief gestegen bouwkosten. Complete stad Beschrijving: Voor een leefbare, inclusieve en aantrekkelijke stad zijn er referentienormen en sportnormen vastgesteld voor cultuur, sport, jeugd, zorg en basisvoorzieningen voor het bouwen van een nieuwe stad. Hiervan afwijken kan, maar heeft gevolgen voor verschillende ambities. Onderwijs-huisvesting is een wettelijke taak waar niet op geschoven kan worden. Categorie: Stad maken Norm-stand: In norm stand worden de huidige referentienormen aangehouden. Stand begroting 2022: Op dit moment is deze knop nog niet verschoven. Overige standen: 75% - Er kan voor gekozen worden minder dan de referentienormen te investeren. Dit zou €22,5 mln opleveren, maar dit heeft wel gevolgen voor de aantrekkelijkheid van de stad en verschillende ambities zoals kansengelijkheid, leefbaarheid, inclusiviteit en gezondheid. 125% - Er kan ook voor worden gekozen om boven de referentienormen te investeren.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 58 van 77

Opmerking: Het werken met de referentienormen is een recente ontwikkeling. Hierdoor is er sprake van een achterstand op sommige plekken in de stad, waar de afgelopen periode nauwelijks plek en geld was voor nieuwe maatschappelijke voorzieningen. Extra aandacht voor Noord, Nieuw-West en Zuidoost is benodigd.

4.2.4 Overige toelichting - Maatschappelijke voorzieningen De afgelopen periode wordt meer en meer duidelijk dat er maatschappelijke plekken in rap tempo verdwijnen in de stad. Plekken waar de gemeente geen eigenaar is, maar de huurder wel een maatschappelijke doelstelling. Dit is geen reguliere vervangingsopgave, maar feitelijk gaat deze vervangingsvraag zich wel de komende periode meer en meer manifesteren. Deze vervangingsvraag ontstaat onder meer doordat als gevolg van nieuwe plannen de plekken daadwerkelijk verdwijnen (sloop/transformatie), maar bijvoorbeeld ook doordat woningbouwcorporaties hun vastgoed verkopen en het vervolgens een andere invulling krijgt door de nieuwe eigenaren. Het gaat hierbij onder meer om broedplaatsen, plekken voor (nacht)cultuur en (informele) plekken die een belangrijke functie vervullen in de sociale basis. Deze vervangingsvraag is nog niet gekwantificeerd, maar gaat zich de komende periode wel voordoen

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 59 van 77

4.3 Maatschappelijke voorzieningen - Specials Specials zijn investeringen van dusdanige omvang en uniekheid dat de reguliere methodiek om investeringsruimte te alloceren niet voldoet. Een voorbeeld hiervan is de sporthallen Zuid die zo een grote financiële omvang heeft dat deze niet binnen het reguliere investeringsruimte van Sport past. Soms hebben voorzieningen binnen ‘Specials’, bijvoorbeeld binnen Kunst en Cultuur, ook een regionale of zelfs nationale functie. Deze investeringen worden daarom apart behandeld, en hebben daarom ook een eigen investeringsdomein. 4.3.1 Tabel met investeringen naar type en categorie - Specials Let op: aangezien de dynamiek van specials afwijkt van de andere investeringsdomeinen is de gepresenteerde informatie in dit hoofdstuk ook afwijkend. In de onderstaande tabel gaat het om de totale investeringssom en niet om de gemiddelde investeringen in de periode ‘21 - ‘25 zoals bij andere domeinen. Type

Categorie

De Mirandabad Jaap Edenbaan

Stad zijn

Flevoparkbad Amsterdam museum OBA Next Sporthallen Zuid Sporthallen Strandvliet Nieuwe Meervaart Totaal

Stad verbeteren Stad maken

Totale netto Beschrijving investering (€ mln) 56,2 Renovatie en verduurzaming Renoveren van de buitenijsbaan en het vervangen 24,9 en uitbreiden van de huidige ijshal door twee nieuwe hallen 26,0 Renovatie en verduurzaming 56,2 Renovatie en verduurzaming Bibliotheek van de toekomst, dit betreft een 33,7 geheel nieuwe voorziening. 122,5 Vervangen voor toekomstbestendig sportcomplex 30,2

Nieuw sportpark naast de ArenA

89,6 415,1

Vervangende nieuwbouw en uitbreiding Meervaart

Tabel 4.3.1: Overzicht van Specials naar categorie en totale investeringssom In de begroting 2022 is de investeringsruimte voor de Specials €35 mln per jaar, dit is ongeveer 4% van de totale investeringsopgave. Met de investeringen uit bovenstaande tabel is de volledige investeringsruimte tot en met 2032 gevuld. Nieuwe specials, zoals een nieuw Slavernijmuseum (Kunst en Cultuur), een groter Bijlmer Parktheather of twee nieuwe binnenzwembaden na 2030 (Sport) als gevolg van groei van de stad zijn nog niet hierin opgenomen. Het Slavernijmuseum is een nationaal museum waaraan zowel het Rijk (zoals opgenomen in het regeerakkoord) als de gemeente zullen bijdragen aan de bijbehorende investering en de exploitatie en programmakosten.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 60 van 77

In de onderstaande tabel zijn de te verwachten kasstromen van deze specials weergegeven. Type de Mirandabad Jaap Edenbaan Flevoparkbad Amsterdam Museum OBA Next Sporthallen Zuid Sporthallen Strandvliet Meervaart Eindtotaal

2020 0,1 0,1

0,1 0,3

2021 0,3 0,3 0,4

2022 2 0,9 0,5

2023 5,1 10,3 3,5

2024 5,4 10,3 6

2025 5,8 3 10,1

Na 2025 13,4 5,5

Totaal 32 24,9 26

0,5

8

21,5

17

8,7

0,5

56,2

0,1 0,5

0,4 0,6

1,5 2,9

2,4 9,6

7,4 11,5

21,9 97,4

33,7 122,5

0,6

1,1

1

1

4

22,5

30,2

0,5 3,2

1,1 14,7

1,4 47,2

1,1 52,8

6,7 57,2

78,7 239,8

89,6 415,1

Tabel 4.3.2: Verwachte kasstromen van Specials van 2020 tot 2025

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 61 van 77

4.4a Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Waternet Waternet beheert namens de gemeente alle installaties en leidingen om voor voldoende en gezond drinkwater te zorgen. Daarvoor heeft het 3 productielocaties drinkwater, enkele pompstations en ongeveer 2.900 kilometer drinkwaterleidingen. Waternet is ook verantwoordelijk voor de riolering in de gemeente.

4.4a.1 Tabel met investeringen naar type en categorie - Duurzaamheid en ruimtelijke ordening Waternet

Type

Categorie

Gem. investeringsopgave per jaar Beschrijving ‘21-’25 (€ mln) 42,5

Vervangingsinvesteringen voor productie en distributie voor drinkwater

Riolering

35,7

Vervangingsinvesteringen voor riolering

Drinkwater

0,5

Drinkwater Stad zijn

Stad maken Riolering

15,2

Subtotaal stad zijn Subtotaal stad verbeteren Subtotaal stad maken Totaal

78,2 0 15,6 93,8

Distributie van Drinkwater van nieuwe gebiedsontwikkelingen Riolering voor bouwrijp maken van nieuwe gebiedsontwikkelingen

Tabel 4.4.1: Investeringen in Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Waternet

Met een investerinsgopgave van € 94 mln omvat Drinkwater en Riolering ongeveer 10% van de totale investeringsopgave.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 62 van 77

4.4a.2 Meerjarige investeringsopgave - Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Waternet De meerjarige investeringsopgave van Waternet is beschikbaar tot 2026; in de jaren daarna is het gemiddelde van de periode ‘21-’25 weergegeven. Legenda De blokhaken geheel links refereren naar de categorie: Stad maken in rood , Stad verbeteren in roze, en Stad zijn in Grijs. De zwarte lijn van 2021 tot 2025 geeft het investeringsruimte van Begroting 2022 aan, en de stippellijn het gemiddelde in die periode.

4.4a.3 Knoppenoverzicht - Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Waternet Op termijn kunnen de kosten behorende bij ‘Stad Maken’ verminderd worden indien het aantal nieuwe woningen wordt verlaagd.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 63 van 77

4.4b Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Afval en grondstoffen Afval en grondstoffen is verantwoordelijk voor een zo goed mogelijke inzameling van afval, en waar mogelijk grondstoffen her te gebruiken om recycling mogelijk te maken. De investeringen voor afvalinzameling voor de periode tot 2025 zijn fors. Belangrijke ontwikkelingen zijn de verduurzaming (uitstootvrij maken) van het wagenpark, vervanging van oude perscontainers in de stadsdelen Noord en Zuid, de plaatsing van containers voor GFT en waardestromen (papier en karton) zoals opgenomen in het UitvoeringsPlan Afval 2020-2025. De groei van de stad betekent dat investeringen in wagenpark en containers evenredig toenemen. De gemeente heeft een wettelijke taak m.b.t. inzameling van huishoudelijk afval. Voor de eerstkomende jaren verwacht A&G binnen de investeringsruimte te kunnen blijven, omdat de organisatie nog niet is ingericht op het omvangrijke investeringsniveau voor met name de (ondergrondse) containers. Investeringen die nu niet gedaan worden, verschuiven hierdoor naar latere jaren. Uitstel van (vervangings)investeringen kent risico's: het leidt tot meer storingen, meer klachten en hogere onderhouds- en herstelkosten en/of hogere kosten voor het huren van vervangend materieel. De verwachtingen zijn nu dat na 2024 de investeringsruimte gaat knellen met de investeringsopgave.

4.4b.1 Tabel met investeringen naar type en categorie - Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Afval en grondstoffen Type

Categorie

Containers Wagenpark

Stad zijn Stad zijn

Containers

Stad verbeteren

Containers Wagenpark

Stad verbeteren Stad maken Stad maken

Overig

Stad maken

Wagenpark

Subtotaal stad zijn Subtotaal stad verbeteren Subtotaal stad maken Totaal

Gem. investeringsopgave per jaar Beschrijving ‘22-’26 (€ mln) 8,3 Reguliere vervangingsopgave 4,7 Plannen uit het uitvoeringsprogramma Afval en 9,6 grondstoffen waaronder uitrol GFT afvalscheiding 2,0

Verduurzaming wagenpark

3,8 0,1

Inschatting op basis van groei van de stad van 7.500 huishoudens Ondergrondse afvalinzamelingsysteem in de sluisbuurt

1,6 13,0 11,6 5,5 30,1

Tabel 4.4.2: Investeringen in Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Afval en grondstoffen Met een investerinsgopgave van € 30 mln omvat Afval en grondstoffen ongeveer 4% van de totale investringsopgave.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 64 van 77

4.4b.2 Meerjarige investeringsopgave - Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Afval en grondstoffen Legenda De blokhaken geheel links refereren naar de categorie: Stad verbeteren in roze, en Stad zijn in Grijs.

Deze inventarisatie is gedaan op basis van huidig beleid. Er is hier dan ook geen rekening gehouden met toekomstige beleidswijzigingen, wijzigingen in systemen van afvalinzameling of andere samenstelling van het wagenpark door bijvoorbeeld toegangsbeperkingen in de stad vanwege werkzaamheden met betrekking tot kades en bruggen.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 65 van 77

4.4b.3 Knoppenoverzicht - Duurzaamheid en ruimtelijke ordening - Afval en grondstoffen Hieronder zijn de belangrijkste knoppen weergegeven voor het domein Afval en Grondstoffen Grijze knop: investeringen volgens investeringsbehoefte (norm). Zwarte knop: investeringen voorzien in begroting 2022. Rood omrand: domeinoverstijgende knop.

Toelichting per knop Reguliere vervangingsopgave Beschrijving: Het is mogelijk om de vervangingen uit te stellen. Op lange termijn kan dit echter zorgen voor meer storingen, meer klachten, hogere kosten voor onderhoud en herstel en/of hogere kosten voor inhuur vervangend materieel. Ambities Beschrijving: Vastgestelde beleidsambities kunnen mogelijk weer losgelaten worden. Het betreft de ambitie om zo veel mogelijk waardevolle grondstoffen en GFT gescheiden in te zamelen. Hiermee wordt verbranding van deze stromen voorkomen. Aparte inzameling van GFT heeft een positieve invloed op toekomstige verwerkingstarieven. Aantal woningen per jaar Beschrijving: Wegens de essentiële aard van het inzamelen van afval gaan uitbreidingsgebieden altijd door. Wel kan hierop bespaard worden indien de bouwtempo wordt verlaagd.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 66 van 77

4.5 Groen Amsterdam is een Groene Stad, mede dankzij de hoofdgroenstructuur met zijn vele stadsparken, recreatieve gebieden, natuurgebieden, volkstuinparken, groene scheggen en het Amsterdamse Bos. Allemaal bovenwijkse groenvoorzieningen waar de stad Amsterdam in investeert en zorg draagt voor het beheer. De gemeente werkt op structurele wijze aan het (investeren in) bovenwijks groen. Dit gebeurt onder meer met het Strategisch Huisvestingsplan (SHP) Bovenwijks Groen 2021–2025: “Investeren in stedelijk groen van Amsterdam”. Dit omvat dan ook het grootste gedeelte van de investeringen in dit domein. 4.5.1 Tabel met investeringen naar type en categorie - Groen

Type

Categorie

Groen

Stad zijn

Groen

Stad verbeteren

Groen

Stad Verbeteren

Totaal

Gem. investeringsopgave per jaar Beschrijving ‘22-’26 (€ mln) Vervangingsopgave parken en Amsterdamse 2,0 Bos Beleidsdoelstellingen zoals 1,2 ● een nieuwe drieklimatenkas Hortus ● rolstoeltoegankelijke toiletten ● SHP - Programma Bovenwijks Groen (dit 24,4 omvat het overgrote deel) 27,6

Tabel 4.5.1: Investeringen in Groen

Met een investerinsgopgave van € 28 mln omvat Groen ongever 3% van de totale investringsopgave.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 67 van 77

4.5.2 Meerjarige investeringsopgave - Groen Legenda De blokhaken geheel links refereren naar de categorie: Stad verbeteren in roze, en Stad zijn in Grijs. De zwarte lijn van 2021 tot 2025 geeft het investeringsruimte van Begroting 2022 aan, en de stippellijn het gemiddelde in die periode.

Aangezien er vanaf 2021 een nieuwe investeringswijze in dit investeringsdomein wordt aangehouden, het eerder genoemde SHP Bovenwijks Groen, zijn de daadwerkelijke uitgaven in 2021 nog beperkte geweest. Hierdoor zijn de verwachte uitgaven in de komende jaren juist hoger.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 68 van 77

4.5.3 Knoppenoverzicht - Groen Hieronder zijn de belangrijkste knoppen weergegeven voor het domein Groen, en de huidige keuzes daarin: Grijze knop: investeringen volgens investeringsbehoefte (norm). Zwarte knop: investeringen voorzien in begroting 2022.

Toelichting stand knoppen Voor de knoppen van dit investeringsdomein zijn de financiële gevolgen niet bekend. We zullen deze kort hieronder toelichten. Versoberen van het programma zal er toe leiden, dat er scherpe bestuurlijke keuzes moeten worden gemaakt tussen welke parken en groene verbindingen wel en niet worden opgepakt. Die keuzes zijn niet eenvoudig. Het niet renoveren van bestaande parken leidt tot achterstallig onderhoud. Het niet maken van nieuwe verbindingen en / of parken leidt tot een verminderde leefbaarheid in gebieden waar meer woningen worden gerealiseerd. Toelichting per knop Reguliere vervangingsopgave Beschrijving: De investeringen worden gedaan om het niveau van het groen toekomstbestendig in stand te houden. Dit kan alleen bij integrale aanpak, aangezien met name groen, wateroverlast, halfverharding en speeltoestellen direct aan elkaar zijn verbonden in aanpak en kwaliteit. goed onderhoud is van belang voor het gebruik voor waardevolle en bruikbare natuur.

Investeren in bovenwijks groen Beschrijving: Op dit moment alle investeringsruimte van €53 mln voor bovenwijks groen van 2021 tot 2025 al gevuld is met de investeringstranche het Programma Bovenplans Groen van de begroting 2021 en 2022. De verwachte nieuwe tranche van begroting 2023-2026 met een geschatte omvang van €116 mln zullen hierdoor niet in de investeringsruimte gepast kunnen worden.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 69 van 77

Binnen het SHP zijn er bepaalde criteria waar een project aan moet voldoen om goedgekeurd te worden. Hoe strenger deze zijn hoe minder groen-projecten in aanmerking komen voor het SHP. Deze criteria zijn op zichzelf dus ook een knop. Ambities Beschrijving: Er zijn ook ambities met betrekking tot Groen, zoals de drieklimatenkas van de Hortus en het rolstoeltoegankelijk maken van openbare toiletten.

4.5.4 Overige toelichting - Groen Het dagelijks beheer, onderhoud en groot onderhoud wordt gedekt uit de exploitatie. Conform gemeentelijke regelgeving worden investeringen met maatschappelijk worden geactiveerd wanneer de investeringssom hoger is dan € 5,0 miljoen. Een belangrijke noot voor investeringen in het groen betreft de toekomstige onderhoudslasten. Hier moet in worden voorzien in een zogenaamde uitvoeringstoets, zodat aan de voorkant rekening is gehouden met toekomstige onderhoudslasten in de meerjarenbegroting. Nog niet genoemd is een investeringin de in de categorie “stad zijn” een investering in de bedrijfsvoering, namelijk voor het beheer van de voorraad van de gemeente Amsterdam is de module voorraadbeheer nodig als aanvullende module van het financiële pakket. Dit vergt een investering van € 0,2 / 0,3 miljoen in 2023.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 70 van 77

4.6 Bestuur en organisatie & overig (incl. vastgoed) Domein Bestuur en Organisatie en Overig is een verzamelportfolio van de investeringen van programma 1 Veiligheid, programma 3 Economie, programma 7 Werk, Inkomen en Participatie, programma 12 Moderne open Overheid en programma B Bestuur en organisatie. Het gaat zowel om investeringen die nodig zijn ter ondersteuning van de hele organisatie als investeringen nodig ter ondersteuning van specifieke programma’s. Het grootste gedeelte van de investeringen betreffen vervangingsinvesteringen van bijv. het wagenpark , vastgoed en (ICT)-systemen. Deze investeringen hebben op dit moment de hoogste prioriteit binnen dit domein. Ze zijn nodig om onze organisatie goed te laten functioneren en wettelijke taken uit te kunnen voeren of het vastgoed te laten voldoen aan de wettelijke en minimale functionele eisen. Het temporiseren of uitstellen van vervangingsinvesteringen is in veel gevallen contraproductief, aangezien dit leidt tot onveilige of inefficiënte processen en werksituaties, uitval, een toename in onrechtmatige contracten, hogere (onderhouds)kosten en leegstand. De totaal gemiddelde investeringsopgave over 2021-2025 bedraagt voor het domein bestuur en overig €85 per jaar en is daarmee ongeveer 10% van de totale investeringsopgave.

De investeringsruimte voor het domein bestuur en overig bedraagt gemiddeld € 61 miljoen per jaar over 2021-2025.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 71 van 77

4.6.1 Tabel met investeringen naar type en categorie - Bestuur en Organisatie en Overig

Type ICT en informatievoorziening (onderdeel van I-Domein) Overig I-Domein ( bedrijfsvoeringssystemen , IV dienstverlening) Wagenpark Kantoorinventaris Overig (archieven, toezicht, machines)

Categorie

Gem. investeringsopgave per jaar Beschrijving ‘21-’25 (€ mln)

Stad zijn

23

Stad zijn

8

Stad zijn Stad zijn

11 2

Stad zijn

1

Gemeentelijk vastgoed

Stad zijn

23

Commercieel vastgoed

Stad zijn

9

Maatschappelijk vastgoed

Stad zijn Stad verbeteren Stad verbeteren

PM

Gemeentelijk vastgoed Commercieel vastgoed

Overig (archieven, Stad Maken toezicht, machines) Subtotaal stad zijn Subtotaal stad verbeteren Subtotaal stad maken Totaal

5 2 1

Vervangingsinvesteringen voor diverse B&O en overig assets.

Renoveren of vervangen van gebouwen in gebruik voor de eigen organisatie, kantoren en werven Renoveren of vervangen gebouwen zonder direct beleidsdoel Zie toelichting onder tabel. Kwaliteitsverbeteringen en mutaties in panden als gevolg van wijziging wet en regelgeving, beleidswijzigingen en (duurzaamheids-)ambities oa. Nieuwbouw Archief in Noord

77 7 1 81

Tabel 4.6.1: Investeringen in Bestuur en Organisatie en Overig

Binnen dit domein zijn er nog meerdere inventarisaties gaande. Een daarvan betreft de benodigde investeringen voor maatschappelijk vastgoed die niet zijn voorzien binnen het investeringsdomein maatschappelijk vastgoed. De omvang van deze investeringen is op dit moment nog onduidelijk en daarom opgenomen als PM. Andere ontwikkelingen binnen dit domein zoals bijvoorbeeld investeringen die nodig zijn voor de uitvoering van de Wet Open Overheid zijn ook nog niet opgenomen in dit overzicht.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 72 van 77

4.6.3 Knoppenoverzicht - Bestuur en Organisatie en Overig Hieronder zijn de belangrijkste knoppen weergegeven voor het domein Bestuur en Organisatie en Overig Grijze knop: investeringen volgens investeringsbehoefte (norm). Zwarte knop: investeringen voorzien in begroting 2022.

Toelichting stand knoppen Het huidige portfolio 2021-2025 is opgesteld op basis van huidige beleid en de huidige wijze van bedrijfsvoering. Hierbij is uitgegaan van een minimaal vervangingsscenario op basis van de huidige inzichten. De afgelopen jaren is de investeringsbehoefte toegenomen als gevolg van verouderde systemen en apparatuur, waarvan de boekwaarde niet was geactiveerd. Er is geen rekening gehouden met toekomstige beleidswijzigingen en wijzigingen in systemen. Voor de gemeentelijke huisvesting, de gebouwen waar de organisatie in is gehuisvest, geldt dat er in het huidig plafond onvoldoende ruimte is voor de behoefte vanuit Vastgoed om te kunnen renoveren en de kwaliteit te blijven verbeteren. Op basis van de normen en het aantal m2 vastgoed is de gemiddelde investeringsopgave per jaar voor gemeentelijke huisvesting € 28 miljoen en voor de portefeuille commercieel Vastgoed € 11 miljoen. In het huidige portfolio is hiervoor nu respectievelijk € 14 miljoen en € 1 miljoen opgenomen. Er ontbreekt dus € 24 miljoen aan jaarlijkse investeringsruimte voor Vastgoed. Door het gebrek aan investeringsruimte kan er onder andere niet voldaan worden aan de eigen duurzaamheidsambities om de CO2 uitstoot van de eigen organisatie te beperken.

Het gebrek aan investeringsruimte leidt op termijn tot het noodzakelijk sluiten van gebouwen omdat deze niet meer aan wet- en regelgeving kunnen voldoen, denk bijvoorbeeld aan brandveiligheid. Toelichting per knop Reguliere vervangingsopgave Beschrijving: Het is mogelijk om vervangingen uit te stellen. Dit kan in geval van investeringen in ICT en bedrijfsvoering wel leiden tot toename van onrechtmatige contracten, omdat een toenemend aandeel van de investeringen geschiedt in de vorm van “Software as a service”. Uitstel (ook bij renovaties) betekent ook het risico op verstoringen van de bedrijfsvoering, meer personele inzet en hogere exploitatielasten voor beheer en onderhoud. Het is dus onzeker of deze optie op termijn daadwerkelijk financieel gunstig is.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 73 van 77

Categorie: Stad zijn Norm-stand: Reguliere vervanging bij het einde levensduur, zoals vervangingsnormen dat voorschrijven. Stand begroting 2022: Voor het onderdeel vastgoed is de investeringsruimte beperkt en is de reguliere vervangingsopgave teruggeschroefd. Voor de rest van Bestuur en Organisatie zijn de reguliere vervangingsnormen tot een verantwoord minimum beperkt. De financiële impact van deze knop is op dit moment nog niet bekend. Ambities Beschrijving: Bij de vaststelling van de begroting 2022 is de ambitie ten aanzien van investeringen in duurzaam vastgoed reeds losgelaten. De ambitie inzake een duurzaam wagenpark wordt zoveel mogelijk binnen de investeringsruimte opgelost. Het loslaten van ambities inzake digitalisering en innovatiever gebruik van data zal eerder leiden tot hogere lasten voor personele inzet. De ambities dienen tevens om de hervormingen en besparingen van de organisatie te kunnen realiseren. Evenmin zijn gelet op de beschikbare ruimte geen nadere ambities geformuleerd ten aanzien van investeringen in onder andere bedijfsvoeringssystemen. Categorie: Stad verbeteren Norm-stand: De norm is de wettelijke vereisten, het gemeentebrede vastgestelde beleid en de specifieke eisen in een bepaald gebied. Stand begroting 2022: Tussen het wettelijk minimum en de norm. De financiële impact van deze knop is op dit moment nog niet bekend.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 74 van 77

4.7 G&O - Gebiedsontwikkeling Bij de gebiedsontwikkeling wordt er gewerkt aan het bouwklaar maken van gebieden, grotendeels in de bestaande stad (verdichting) en soms in nieuwe gebieden (bijv IJburg). Gebiedsontwikkeling is financieel gezien een afwijkend investeringsdomein. Ten eerste is dit domein verantwoordelijk voor haar eigen inkomsten en is daarmee financieel gezien een losstaand systeem. Daarnaast is grond grotendeels waarde vast (neemt meestal zelfs in waarde toe) en mag hier niet op worden afgeschreven (landelijke regelgeving). Het domein gebiedsontwikkeling moet dus afwijkend worden benaderd ten opzichte van de andere investeringsdomeinen. Gebiedsontwikkeling, ook wel plannen of grondexploitaties, heeft als doel om grond te ontwikkelen voor het gebruik van de stad, met name voor wonen, maar ook voor werken (kantoren), vervoeren en verblijven (infra en groen). Om dit te faciliteren worden uitgaven gedaan en komen er inkomsten binnen in de vorm van erfpachtuitgiftes. Uitgaven: Om gebieden bouwklaar te maken, geeft de gemeente geld uit, eerst in het verwerven, saneren en bouwrijp maken van de gronden. Ook worden er civiele constructies en openbare werken aangelegd om het terrein toegankelijk en bebouwbaar te maken. Alle uitgaven voegen waarde toe aan de uit te geven bouwkavels.

In technische zin is er dan ook geen sprake van een investeringen en spreken we over uitgaven, de in het gebied ontwikkelde constructies en openbare werken worden niet individueel op de balans geactiveerd. Het zijn de bouwkavels die de waarde bevatten en geactiveerd worden, deze komen terug op de balans (zie 4.8). Inkomsten: Wanneer een (deel van) de ontwikkeling compleet is worden de bouwkavels uitgegeven. Marktpartijen bouwen dan woningen en/of andere functies op deze bouwkavels (let op: de gemeente bouwt dus zelf geen woningen). Deze uit te geven bouwkavels worden intern overgedragen aan het erfpachtbedrijf (zie 4.8)21. De waarde van deze uitgiftes (dus de inkomsten) worden niet door de gemeente zelf bepaalt, zoals bij tariefdiensten, maar door de markt (bijvoorbeeld door in concurrentie uitgegeven tenders). Deze zijn dus onzekerder. Het is goed te beseffen dat de maakbaarheid van de stad beperkt is, grond schaars is en conjuncturele effecten dominant zijn. De gunstige marktsituatie van de afgelopen jaren is geen vanzelfsprekendheid. Er wordt gerekend met toekomstige opbrengsten die nog verdiend moeten worden en niet op voorhand kunnen worden ingeboekt.(zie 3.3). Gebiedsontwikkeling is dynamisch en onvoorspelbaar en gaat gepaard met grote financiële schommelingen en risico’s.

Om om te gaan met deze onvoorspelbaarheid en het risico van gebiedsontwikkeling wordt er gewerkt met het VEF (vereveningsfonds). Doordat het Vereveningsfonds een afgescheiden financieel systeem is, kunnen deze risico’s beter worden 21

Technische noot: Administratief ‘koopt’ de gemeente (erfpachtbedrijf van G&O) bij uitgifte in erfpacht zelf de grond van de grondexploitatie en ontvangt daarna grondopbrengsten van de erfpachter, in de vorm van een afkoopsom of erfpachtcanon. Dit gekochte ‘bezit’ moet vanuit regelgeving op de balans worden verantwoord. Omdat de waarde van het bezit niet minder wordt (integendeel) wordt er niet op de grond afgeschreven.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 75 van 77

beheerst en hebben de grote financiële schommelingen geen verstorend effect op de gemeente begroting. Dit fonds is verder uiteengezet in de Nota Begrotingsruimte. In het vereveningsfonds komen negatieve en positieve gebiedsontwikkelingen samen. Bij negatieve plannen (de kosten van het plan zijn hoger dan de opbrengsten van de uitgegeven grond) dient direct bij vaststelling van dit verlies uit de reserve dit verlies te worden onttrokken. Bij positieve plannen (de uitgegeven grond brengt meer op dan de kosten) kunnen op termijn winstnemingen uit positieve grondexploitaties worden genomen. Winstnemingen mogen van de accountant pas worden genomen ná uitgifte, over het algemeen is dit na 5 jaar. Negatieve plannen en positieve plannen worden dus met elkaar verevend, maar er moet rekening worden gehouden met een tijdsaspect. Behalve door de grondexploitaties wordt de reserve van het Vereveningsfonds ook rechtstreeks beïnvloed door onttrekkingen. Onttrekkingen vinden plaats op basis van bijvoorbeeld afspraken in het kader van het Coalitieakkoord. De ontwikkeling van de vereveningsruimte bepaalt de ruimte die er is om ook in de toekomst te kunnen investeren in nieuwe plannen en infrastructuur in relatie tot de gebiedsontwikkeling. Indien de vereveningsruimte groter is dan nodig voor de gebiedsontwikkeling, wordt er een uitname gedaan ten gunste van de algemene middelen.

Op deze manier heeft het opbrengstpotentieel van de groei van de stad (zie 2.4) via het VEF, en met een vertraagde tijdscomponent, invloed op de mogelijke incidentele afdrachten aan de algemene middelen.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 76 van 77

4.8 Grond (erfpacht) 4.8.1 Werking van erfpacht op hoofdlijnen In Amsterdam wordt de grond niet verkocht maar in erfpacht uitgegeven. Dit maakt de Amsterdamse situatie uniek. Vanwege de verschillende vormen (eeuwigdurend vs voortdurend en canonbetalend vs afgekocht) is het in financieel opzicht complex. Kenmerkend is dat de investeringen in grond zich via de erfpachtbetalingen terugverdienen, hetzij in 1 keer (afgekocht), hetzij over een langere periode (canonbetalend). Bij de uitgifte van erfpachtgrond wordt waarde gecreëerd. Conform de verplichtingen van het BBV wordt de waarde daarom als bezit op de gemeentelijke balans verantwoord (met uitzondering van de afgekochte rechten in het eeuwigdurende stelsel). Er is een directe relatie tussen de inkomsten van de grondexploitaties en erfpacht. In de grondexploitaties wordt de grondwaarde van de uitgegeven erfpachtrechten als opbrengst geboekt. Het erfpachtbedrijf “betaalt”de grondwaarde via een interne vergoeding aan de grondexploitatie. Het erfpachtbedrijf “ontvangt” vervolgens de grondwaarde van de erfpachter. Ofwel in 1 keer (als afkoopsom) of wel via een jaarlijkse canonbetaling. De geraamde grondopbrengsten uit erfpachtuitgifte in 4.7 (van ca € 350 mln) bestaan derhalve voor een deel uit afkoopsommen en voor een deel uit gronduitgiften waar tegenover toekomstige canonbetalingen staan.

De keuze tussen canonbetaling en afkoop (bij woningbouwprojecten) is aan de erfpachter en afhankelijk van diverse factoren waarbij met name de rente een grote rol speelt. Vooralsnog wordt er van uitgegaan dat de komende jaren van het totaal aan erfpachtuitgifte van jaarlijks circa €350 mln; waarvan €140 mln betrekking heeft op rechten die worden afgekocht en €210 op canonbetalende rechten. Daarnaast ontvangt het erfpachtbedrijf vanzelfsprekend ook canoninkomsten van gronden die in het verleden zijn uitgegegeven. In geval van afkoop worden de afkoopsommen toegevoegd aan de reserve afkoopsommen en komen daarmee in mindering op de schuld van de gemeente. In geval van canonbetaling worden de jaarlijkse inkomsten niet in mindering gebracht van de schuld maar ten gunste van de exploitatie gebracht. Deze jaarlijkse inkomstenstroom beloopt een bedrag van ca € 150 mln. 4.8.2 Opgave vs. de ruimte Bij grond is derhalve geen sprake van een eenduidige koppeling tussen investeringen en schuld. De gehanteerde maatstaf van de canonbetalende gronduitgifte heeft hooguit een signalerende waarde en is geen sturingsvariabele. Belangrijk element hierbij is dat de jaarlijkse canoninkomsten over het gehele tijdvak worden ontvangen en ten gunste van de exploitatie worden gebracht en niet in mindering op de schuld. Op de waarde van de grond wordt immers ook niet afgeschreven.

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]

Gemeente Amsterdam

Pagina 77 van 77

Bijlage Bijlage 1: Overzichtstabel investeringsdomeinen en programma’s

Investeringsdomein

Programma’s

Domein 1 Openbare ruimte en Mobiliteit

2. Verkeer, vervoer en waterstaat

Domein 2 Maatschappelijke Voorzieningen

4. Kunst, cultuur en erfgoed 5. Onderwijs 6. Sport 8. Volksgezondheid, jeugd en zorg

Domein 3 Maatschappelijke Voorzieningen Specials

Speciale, vaak grote uitgave in programma’s 4, 5, 6 of 8

Domein 4 Duurzaamheid en ruimtelijke ordening

9. Duurzaamheid en Ruimtelijke Ordening

Domein 5 Groen

11. Wonen en groen

Domein 6 Bestuur & Organisatie en overig

1. Veiligheid 3. Economie 7. Werk, inkomen en participatie 12. Moderne open overheid B. Bestuur en organisatie

Nota Investeringen - maart 2022

[Inhoudsopgave]