Bijlage 2 - Informatiebeeld RE juni 2023_OPENBAAR.pdf

Bij diverse organisatieonderdelen van de gemeente komen met enige regelmaat brieven van ‘soevereine’ Amsterdammers binnen. Zo ontving Belastingen 40 brieven van personen die vanuit deze denkbeelden geen belasting willen betalen, zijn bij Team Verkiezingen brieven binnengekomen van mensen die hun stempas terugsturen en ontvangt Juridische Zaken naar schatting 10 tot 15 brieven per jaar. Verder is bij Dienstverlening voorgekomen dat iemand een zelfgemaakt ‘soeverein’ paspoort wilde laten erkennen. Verder is sinds de coronapandemie het aantal verzoeken tot thuisonderwijs dat binnenkomt bij de afdeling Onderwijs en Leerplicht toegenomen. Exacte cijfers zijn op dit moment niet bekend, mede omdat de verzoeken niet worden uitgesplitst naar levensovertuiging. Tot slot zijn er signalen van Amsterdammers die hulpverlening weigeren op basis 44 Jaarlijkse internationale bijeenkomst van politici, CEO’s, wetenschappers en journalisten waarover diverse complottheorieën

bestaan. 45 De staatssecretaris J&V heeft op voordracht van de IND besloten hem de toegang tot de Schengenstaten (waaronder Nederland) voor twee jaar te ontzeggen, omdat hij een gevaar zou vormen voor de openbare orde. 46 https://www.parool.nl/amsterdam/weesperstraat-voer-voor-complotdenkers-overheid-wil-met-15-minutenstad-de-vrijhedenvan-burgers-afnemen~bdf28324/

23

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

van soevereine denkbeelden. Vanuit openbare bronnen is tenslotte bekend dat in elk geval enkele aanjagers in de soevereinenbeweging gevestigd zijn in Amsterdam.

3.2.4 Vragenlijstonderzoek onder professionals Uit het vragenlijstonderzoek onder 94 Amsterdamse professionals komt naar voren dat 35% van hen in de afgelopen twee jaar (vermoedens van) extremisme vanuit complotdenken is tegengekomen. Deze vorm van extremisme wordt van alle vormen het vaakst gezien, en door een hoger aandeel professionals dan bij de meting in 2021 (27%). Daarnaast geeft 32% van de Amsterdamse professionals aan in de afgelopen twee jaar (vermoedens van) antioverheidsextremisme47 te zijn tegengekomen. Dit is eveneens een hoger aandeel dan bij de vorige meting (22%).48 Deze toenames zijn in lijn met het landelijke dreigingsbeeld. Daarnaast komt meer dan de helft (57%) van de professionals soms of vaak complotdenken tegen bij de Amsterdammers die zij ondersteunen.49 Verder geeft 18% van de ondervraagde professionals aan zich over antioverheidsextremisme het meest zorgen te maken en nog eens 14% maakt zich het meeste zorgen om extremisme vanuit complotdenken. Deze vormen van extremisme zijn daarmee de twee vormen van extremisme waarover Amsterdamse professionals zich vanuit hun werk het meest zorgen maken.

47 Term die tot april 2023 werd gebruikt, voor introductie van de term anti-institutioneel extremisme door de AIVD. 48 Bij deze vraag waren meerdere antwoorden mogelijk. Er is een overlap van personen die zowel anti-overheidsextremisme als

extremisme vanuit complotdenken tegenkwamen. Het totaal aandeel professionals dat minstens een van deze vormen tegenkwam komt daardoor op 43%. 49 Daarbij is complotdenken niet verder gespecificeerd, dit kan dus verschillende complottheorieën betreffen.

24

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

4 Linksextremisme en linkse radicalisering Linksextremisme is extremisme vanuit anarchistische (streven naar een samenleving zonder regering) of antifascistische (verzet tegen extreemrechtse) denkbeelden. Hoewel linksextremisten zich soms uitspreken over klimaatbeleid of dierenrechten zijn er ook milieu- of dierenrechtenextremisten die geen linksextremistische ideologie aanhangen. We hanteren hiervoor dan ook een aparte categorie.

4.1 Landelijk beeld 4.1.1 Dreiging blijft beperkt De afgelopen jaren is de linkse beweging in Nederland gegroeid, al blijft deze van beperkte omvang. Ook is de belangstelling voor anarchistische en marxistische ideeën toegenomen50. Er is echter geen sprake van een toename in extremistische activiteiten of van een toegenomen dreiging. Acties vanuit de linkse beweging blijven overwegend activistisch van aard en niet gewelddadig. De AIVD ziet wel enkele ontwikkelingen die kunnen bijdragen aan radicalisering naar linksextremisme. Ten eerste de aanwezigheid van tientallen zogenoemde insurrectionele anarchisten binnen de anarchistische beweging in Nederland. Dit is een stroming binnen het anarchisme waarbij de nadruk ligt op ‘opstand’, door middel van illegale en soms gewelddadige acties. De AIVD acht het voorstelbaar dat anarchistische actievoerders op termijn extremistisch kunnen optreden. Een andere ontwikkeling is het meer internationaal worden van de extreemlinkse beweging, waardoor Nederlandse aanhangers geïnspireerd kunnen raken door de (vaak meer radicale) extreemlinkse beweging in andere landen.

In 2022 zijn er in de EU, met name in Italië en Griekenland, diverse voorbeelden van extremistisch geweld geweest vanuit deze vorm van extremisme.51 Thema’s waar linkse activisten zich op richten zijn onder meer racisme, de opkomst van rechtsextremisme, politiegeweld, vrouwenrechten, de woningmarkt en migratiebeleid. Daarnaast is klimaatverandering de afgelopen tijd een belangrijker thema geworden voor anarchisten. De AIVD ziet dat het bij klimaatacties in Nederland gaat om geweldloze acties van burgerlijke ongehoorzaamheid. Klimaatactiegroepen worden dan ook geduid als activistisch en er zijn geen

50 Jaarverslag AIVD 2022, DTN 58. 51 https://www.europol.europa.eu/cms/sites/default/files/documents/Europol_TE-SAT_2023.pdf

25

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

aanwijzingen voor radicalisering binnen deze groepen.52 De AIVD merkt echter op dat anarchisten een stuk radicaler zijn en zich juist afzetten tegen deze groepen.

4.1.2 Landelijke casuïstiek Bij het landelijke TER-team van Reclassering Nederland zijn momenteel geen casussen voor linksextremisme. Ook het aantal meldingen en (hulp-)vragen dat binnenkomt bij het Landelijk Steunpunt Extremisme over linksextremisme is beperkt.

4.2 Amsterdams beeld 4.2.1 Amsterdamse casuïstiek en meldingen Steunpunt Gelijk aan het vorige informatiebeeld, zijn er momenteel geen personen in de iPGA-R opgenomen vanwege linksextremisme. Ook zijn er over deze vorm van extremisme geen meldingen of adviesvragen binnengekomen bij het Steunpunt.

4.2.2 Beeld uit de stad In het afgelopen jaar is het beeld rond linksextremisme in Amsterdam gelijk gebleven, namelijk dat de geweldsdreiging zeer beperkt is en de actieve extreemlinkse beweging overwegend geduid wordt als activistisch. Thema’s waar linkse activisten in Amsterdam zich op richten zijn bijvoorbeeld racisme, vrouwenrechten en de woningmarkt. Gerelateerd aan dit laatste thema is te zien dat kraken in Amsterdam dikwijls vanuit links activistische hoek worden gepleegd. Ook ziet de politie dat extreemlinks met regelmaat reageert op extreemrechts, waardoor een toename in acties vanuit extreemrechts zorgt voor een toename in (tegen)acties vanuit extreemlinks. Overeenkomstig het landelijk beeld is in Amsterdam te zien dat linkse actiegroepen en klimaatactiegroepen in principe aparte groepen zijn, maar dat linkse activisten zich soms wel mengen in het thema klimaat. De Amsterdamse politie ziet dat extreemlinkse actiegroepen in staat zijn om een tegengeluid te laten horen bij aanwezigheid van (extreem)rechtse geluiden in de stad, beschikken over mobilisatievermogen en dat er sprake is van onderlinge verbondenheid. Soms is er bij linkse acties een anti-politiesentiment of agressie tegen de politie merkbaar onder een deel van de activisten. Tegelijkertijd is de geweldsdreiging die uitgaat van extreemlinks zeer beperkt.

In het afgelopen jaar zijn er geen geweldsincidenten geweest vanuit linkse actiegroepen. Aangezien sommige actiegroepen (zoals Antifa) in het verleden geweld hebben gebruikt blijft het gebruik van geweld door extreemlinks echter voorstelbaar. Over het algemeen zijn linkse actiegroepen hier echter niet op gericht. Ook is het gebruikte geweld reactief, gericht op extreemrechts of in confrontatie met de politie. 52 Jaarverslag AIVD 2022.

26

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

In het vorige informatiebeeld is benoemd dat er verschillende acties in Amsterdam hadden plaatsgevonden gericht tegen Forum voor Democratie, waarvan tenminste een deel viel toe te schrijven aan Antifa. Sindsdien zijn er geen signalen van dergelijke acties in Amsterdam meer binnengekomen. Vanuit de stadsdelen zijn er geen signalen of ontwikkelingen te zien rond linksextremisme.

4.2.3 Vragenlijstonderzoek onder professionals Links-extremisme wordt iets minder vaak gezien dan de hierboven beschreven vormen van extremisme, maar nog steeds door een aanzienlijk aandeel: 29% van de Amsterdamse professionals kwam (vermoedens van) linksextremisme tegen in de afgelopen twee jaar. Dit is een hoger aandeel dan bij de meting in 2021, toen gaf 10% van de ondervraagde professionals aan deze vorm van extremisme te zijn tegengekomen. Dit hoge aandeel en deze toename zijn opvallend, aangezien het dreigingsniveau voor linksextremisme laag is en in de afgelopen twee jaar gelijk is gebleven. Het is onduidelijk wat de verklaring hiervoor is. Geen van de ondervraagde professionals geeft in 2023 aan zich over links-extremisme het meeste zorgen te maken, in 2021 was dit aandeel 2%.

27

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

5 Overige vormen radicalisering

van

extremisme

en

5.1 Landelijk beeld Het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (NCTV) en de AIVD gaan niet in op andere mogelijke vormen van extremisme. Dit betekent dat naast islamitisch extremisme, rechtsextremisme, antiinstitutioneel extremisme en linksextremisme geen andere vormen van extremisme op dit moment een rol spelen in de nationale dreiging. Bij het landelijke TER-team van Reclassering Nederland zijn er wel enkele dierenrechtenextremisten in de casuïstiek.

5.2 Amsterdams beeld 5.2.1 Amsterdamse casuïstiek en meldingen Steunpunt Naast de hierboven beschreven twintig casussen voor islamitisch extremisme, rechtsextremisme en anti-institutioneel extremisme is er momenteel nog één persoon opgenomen in de iPGA-R. Deze persoon is in de aanpak opgenomen voor overig religieus extremisme. In het afgelopen jaar is een persoon die in de iPGA-R was opgenomen voor dierenrechtenextremisme uitgestroomd, omdat er geen signalen meer zijn van een risico op geweld vanuit extremistisch gedachtegoed. Momenteel zijn er geen personen in de iPGA-R opgenomen vanwege milieu- of dierenrechtenextremisme. Sinds het vorige informatiebeeld (april 2022) zijn er vier meldingen binnengekomen bij het Steunpunt Radicalisering over andere vormen van (mogelijk) extremisme dan tot nu toe beschreven. Een persoon is ingebracht in het instroomproces en zal mogelijk nog instromen in de iPGA-R. Voor de andere meldingen geldt dat de vorm van (mogelijk) extremisme (nog) niet duidelijk is.

5.2.2 Beeld uit de stad Het stedelijk beeld komt overeen met het landelijke beeld, wat wil zeggen dat er geen signalen of ontwikkelingen te zien zijn rond andere (mogelijke) vormen van extremisme dan tot dusver beschreven.

28

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

5.2.3 Vragenlijstonderzoek onder professionals In het vragenlijstonderzoek onder 94 Amsterdamse professionals is gevraagd naar verschillende andere mogelijke vormen van extremisme. Een opvallend hoog aandeel professionals, 23%, gaf aan (vermoedens van) milieu- of dierenrechtenextremisme te zijn tegengekomen in de afgelopen twee jaar. Dit is een hoger aandeel dan bij de meting in 2021, toen gaf 7% van de ondervraagde professionals aan deze vorm van extremisme te zijn tegengekomen. Dit is opvallend, omdat er vanuit milieu- of dierenrechtenextremisme vrijwel geen dreiging uitgaat en er in Amsterdam geen signalen zijn van deze vorm van extremisme. Een mogelijke verklaring is dat het vooral bij dit thema voor professionals moeilijk is de grens tussen extremisme en activisme te bepalen. Milieu- en dierenrechtenactivisme overschrijdt regelmatig de grens van de wet, ook in Amsterdam. Mogelijk zien professionals dit als (vermoedens van) extremisme, terwijl dit geduid wordt als activisme. Daarnaast geeft een klein deel (3%) van de 94 ondervraagde Amsterdamse professionals aan in de afgelopen twee jaar (vermoedens van) christelijk extremisme te zijn tegengekomen, een vergelijkbaar aandeel als bij de vorige meting in 2021 (4%).

Tot slot gaf 3% aan (vermoedens van) extremisme vanuit een andere religieuze overtuiging te zijn tegengekomen, en eveneens 3% gaf dit aan voor (vermoedens van) extremisme vanuit een andere overtuiging.

5.3 Haat naar specifieke groepen Haat naar bepaalde (minderheids)groepen komt lang niet altijd voort uit extremisme. Tegelijkertijd is haat naar bepaalde groepen wel onderdeel van verschillende extremistische ideologieën, wat deze thema’s relevant maakt voor dit informatiebeeld. Voor het overzicht beschrijven we respectievelijk haat richting de lhbtiq+-gemeenschap, antisemitisme, islamofobie en misogynie (vrouwenhaat) hier als aparte thema’s, omdat haat naar deze groepen uit verschillende vormen van extremisme kan voortkomen en de achtergrond lang niet altijd duidelijk is. Het betreft hier zeker geen volledig overzicht van deze thema’s – dit valt ook buiten de scope van het programma R&E – maar een verzameling van bij het programma R&E bekende signalen.

29

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

5.3.1 Haat richting de lhbtiq+-gemeenschap Haat richting de lhbtiq+-gemeenschap betreft zeker niet altijd radicalisering maar is wel onderdeel van de meeste extremistische ideologieën. Bij religieus extremisme (islamitisch of christelijk) komt dit voort uit de overtuiging dat lhbtiq+ zondig is, niet mag volgens de Bijbel/Koran, en wordt dit gezien als bedreiging voor traditionele waarden en rollenpatronen. Voor het rechtsextremisme geldt dat lhbtiq+ wordt gezien als bedreiging voor het voortbestaan van het witte ras (DTN 58). Binnen het anti-institutioneel extremisme is er het narratief dat ‘woke’ gedachtegoed, onder andere over lhbtiq+-emancipatie, wordt opgelegd door de kwaadaardige elite.* Vanuit zowel anti-institutionele als conservatief religieuze groepen wordt soms het narratief gevoerd dat kinderen beschermd dienen te worden tegen ‘indoctrinatie’ door onderwijs over gender- en seksuele diversiteit. Hierbij wordt soms een relatie gelegd met pedofilie (beschuldigingen van het seksualiseren of zelfs groomen van kinderen). *AIVD (2023). Anti-institutioneel extremisme in Nederland: een ernstige dreiging voor de democratische rechtsorde?

Aanslagen in het buitenland In het buitenland is de lhbtiq+-gemeenschap meerdere keren doelwit geweest van een terroristische aanslag. Gewelddadig jihadisten hebben in het verleden verschillende keren lhbtiq+personen of –locaties overwogen voor of getroffen met een aanslag, zo waren in juni 2022 verschillende lhbtiq+-bars in Oslo doelwit van een (vermoedelijk) jihadistische aanslag en werden in juni 2023 drie jongeren gearresteerd op verdenking van het voorbereiden van een aanslag op de Pride-optocht in Wenen. Maar ook rechts-terroristen zien de gemeenschap als doelwit, zo was in oktober 2022 een lhbitq+-bar doelwit van een rechts-terroristische aanslag in Bratislava. Amsterdamse casuïstiek en meldingen Steunpunt Zoals in hoofdstuk 1 en 2 beschreven zijn er in het afgelopen jaar meerdere meldingen gedaan bij het Steunpunt Radicalisering waarbij anti-lhbtiq+-sentimenten een rol speelden, zowel bij zorgen rond islamitisch extremisme als bij zorgen rond rechtsextremisme en andere vormen van extremisme. Ook is te zien dat meerdere personen in de iPGA-R, opgenomen voor rechtsextremisme en anti-institutioneel extremisme, zich negatief uitlaten over de lhbtiq+gemeenschap. Anti-lhbtiq+-sentimenten zijn dus ook in Amsterdam bij verschillende vormen van extremisme te zien.

Voorbeelden van anti-lhbtiq+-incidenten In het afgelopen jaar vonden opnieuw meerdere (gewelds)incidenten plaats die anti-lhbtiq+ gerelateerd zijn. Een overzicht van de exacte aard en omvang van anti-lhbtiq+-incidenten ontbreekt. Dat komt mede doordat de registratie van deze incidenten niet eenduidig is. Om beter zicht te krijgen op de lhbtiq+-incidenten wordt er gewerkt aan betere registratie en informatiedeling tussen politie, de stadsdelen en het Meldpunt Discriminatie Regio Amsterdam (MDRA)53. In Nieuw-West vonden in april 2023 drie incidenten plaats. In Noord is eveneens een toename in meldingen te zien van anti-lhbtiq+-incidenten. Het gaat dan voornamelijk om jongeren uit de buurt die bewoners uit de lhbtiq+-gemeenschap uitschelden en treiteren. Ook in Centrum waren er het 53 Zie het Actieplan Aanpak anti-lhbtiq+-geweld dat met de raad is gedeeld op 26 april jl.

30

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

afgelopen jaar meer meldingen van anti-lhbtiq+-incidenten, deze incidenten zijn veelal gerelateerd aan uitgaansgelegenheden. Ook uit andere stadsdelen zijn er voorbeelden van anti-lhbtiq+gerelateerde incidenten. Daarnaast zien verschillende Amsterdamse stadsdelen anti-lhbtiq+sentimenten onder een deel van de bewoners, zoals het sentiment dat lhbtiq+ wordt ‘opgedrongen’ of het (online) narratief van ‘indoctrinatie’ door onderwijs over gender- en seksuele diversiteit.

5.3.2 Antisemitisme Antisemitisme (haat richting Joden) is een belangrijk onderdeel van het rechtsextremisme, maar kan ook onderdeel zijn van islamitisch extremisme of van politiek extremisme, bijvoorbeeld als antisemitisme onderdeel wordt van een anti-Israël-overtuiging. Verder hebben de complottheorieën die voorkomen onder aanhangers van het anti-institutioneel extremisme vaak een antisemitische oorsprong, al zijn aanhangers zich hier dikwijls niet van bewust.

Amsterdamse casuïstiek en meldingen Steunpunt In het afgelopen jaar kwamen meerdere meldingen binnen bij het Steunpunt Radicalisering waarbij antisemitisme een rol speelde: voornamelijk meldingen over rechtsextremisme (bv. nazistische denkbeelden) maar ook bij meldingen over islamitisch extremisme of andere vormen van extremisme deden de betreffende personen antisemitische uitingen. Ook kwam er een adviesvraag binnen gerelateerd aan antisemitisme. Antisemitische incidenten Uit het afgelopen jaar zijn geen fysieke incidenten bekend bij joodse locaties (zoals vernieling of bekladding). Wel is er geprobeerd een raam te vernielen bij een synagoge in stadsdeel Zuid. Verder bevatten de in hoofdstuk 2 genoemde rechtsextremistische projecties vaak ook antisemitisme, bijvoorbeeld de projectie op het Anne Frank Huis (6 februari 2023). Vragenlijstonderzoek onder professionals Een behoorlijk deel (16%) van de 94 ondervraagde Amsterdamse professionals geeft aan in de afgelopen twee jaar (vermoedens van) extremisme vanuit antisemitisme te zijn tegengekomen. Dit aandeel is aanzienlijk toegenomen ten opzichte van de meting in 2021, toen 5% van de professionals aangaf deze vorm van extremisme te zijn tegengekomen. Het is onduidelijk wat de verklaring is voor deze toename.

31

Gemeente Amsterdam Openbare Orde en Veiligheid

Versie 10 juli 2023

Informatiebeeld Radicalisering en Extremisme

5.3.3 Islamofobie Islamofobie (haat richting moslims) is vaak onderdeel van het rechtsextremisme. Daarnaast kan islamofobie onderdeel zijn van bepaalde vormen van religieus extremisme (bv. christelijk of joods), als iemand vanuit zijn eigen religieuze overtuiging haat koestert tegen aanhangers van andere religies.

Amsterdamse casuïstiek en meldingen Steunpunt Anti-moslimsentimenten zijn het voornaamste onderdeel van de ideologie bij de persoon die in de aanpak is opgenomen voor overig religieus extremisme (zie 5.3). Bij de rechtsextremistische personen in de Amsterdamse casuïstiek liggen anti-moslimsentimenten niet aan de oppervlakte. Wel zijn er personen in de iPGA-R met contacten binnen anti-islam-actiegroepen. In het afgelopen jaar zijn er geen meldingen binnengekomen bij het Steunpunt Radicalisering waar islamofobie een belangrijk onderdeel van vormde. Anti-islam-incidenten Uit het afgelopen jaar zijn geen fysieke incidenten bekend bij moskeeën (zoals vernieling of bekladding). Wel ontvingen opnieuw meerdere moskeeën in verschillende stadsdelen antiislampost, met soortgelijke teksten als bij eerdere anti-islampost (bv. ‘de koran is gif’) en fragmenten van vernielde pagina’s uit de Koran. Dergelijke anti-islampost komt vaker voor in Amsterdam maar ook breder in Nederland. Vaak lijkt deze post aan dezelfde moskeeën verstuurd te worden, rondom of met een verwijzing naar christelijke feestdagen (in dit geval de tekst ‘vrolijke paasdagen’) of islamitische feestdagen (bijvoorbeeld tijdens de Ramadan). De uitingen zijn doorgaans niet strafbaar. Verder vond een van de in hoofdstuk 1 benoemde Koranvernielingen plaats in Amsterdam.

5.3.4 Misogynie Misogynie (vrouwenhaat) is onderdeel van verschillende vormen van extremisme. Zo staat dit centraal in de ideologie van zogenaamde incels (involuntary celibates), zien sommige rechtsextremisten het feminisme als bedreiging voor het voortbestaan van het witte ras en bevat religieus extremisme vaak conservatieve opvattingen over de rol van de vrouw. Bovendien worden gendernormen en stereotypen over masculiniteit door extremistische groeperingen van verschillende ideologische stromingen gebruikt en uitgebuit in rekrutering.* *Zie https://www.un.org/counterterrorism/events/bridging-gap-connecting-research-policy-and-practicemasculinities-more-effectively-counter

Stadsdelen Centrum en Zuid signaleren dat leerlingen (jongens) van verschillende scholen bewondering hebben voor Andrew Tate, een controversiële influencer met misogyne denkbeelden. Vrouwelijke leerlingen vonden dit verontrustend. In april 2023 gingen geruchten rond op sociale media over een zogenaamde nationale ‘rape day’ waarop verkrachting zou zijn toegestaan, en deelden mensen waarschuwingen hierover. Volgens stadsdelen merkten verschillende scholen dat dit onrust gaf bij hun leerlingen.

32