Document · PDF

Bijlage 2 GGD_ Jaarrapportage_Amsterdam_2024.pdf

Raadscommissie Mobiliteit, Openbare ruimte en Water 5 februari 2026, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Kennisnemen van de bevindingen van het RIVM over de luchtkwaliteit in Amsterdam in zichtjaar 2024 en de Monitor Actieplan Schone Lucht 2025 (VN2025-017538)12.505 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Meetresultaten luchtkwaliteit Amsterdam 2024 GGD-Jaarrapport 25-1123 14-4-2025

25-1123

Pagina 1 van 45

Auteurs: Imke van Moorselaar, Saskia van der Zee Beoordeeld: Marc Romijn 17-04-2025, Goedgekeurd: Dave de Jonge 17-04-2025 GGD Amsterdam Afdeling Leefomgeving Nieuwe Achtergracht 100 1018 WT Amsterdam In opdracht van: Gemeente Amsterdam

© GGD, Amsterdam, Nederland. Alle rechten voorbehouden. GGD Amsterdam en/of de met haar gelieerde maatschappijen zijn niet aansprakelijk voor enige directe indirecte, bijkomstige of gevolgschade ontstaan door of bij het gebruik van de informatie of gegevens uit dit document, of door de onmogelijkheid die informatie of gegevens te gebruiken. De inhoud van dit rapport mag aan derden niet anders dan als één geheel worden ontsloten, voorzien van bovengenoemde aanduidingen met betrekking tot auteursrechten en aansprakelijkheid.

25-1123

Pagina 2 van 45

Inhoudsopgave Hoofdpunten .............................................................................................................................................................. 5 Samenvatting .............................................................................................................................................................6 1.

Stikstofdioxide (NO2) concentraties....................................................................................................................8 1.1

Jaargemiddelde concentratie ......................................................................................................................8

1.2

Daggemiddelde concentratie ......................................................................................................................8

1.3

Trend afgelopen 10 jaar...............................................................................................................................9

1.4

NO2 gemeten met Palmesbuisjes .............................................................................................................. 10

Fijn stof - PM10 ................................................................................................................................................. 12 2.1

Jaargemiddelde concentratie .................................................................................................................... 12

2.2

Daggemiddelde concentratie .................................................................................................................... 13

2.3

Trend afgelopen 10 jaar............................................................................................................................. 13

Fijn stof - PM2.5 ................................................................................................................................................ 15 3.1

Jaargemiddelde concentratie .................................................................................................................... 15

3.2

Daggemiddelde concentratie .................................................................................................................... 15

3.3

Trend afgelopen 10 jaar............................................................................................................................. 15

Roetconcentraties ............................................................................................................................................ 17 4.1

Jaargemiddelde concentratie .................................................................................................................... 17

4.2

Daggemiddelde concentratie .................................................................................................................... 17

4.3

Trend afgelopen 10 jaar............................................................................................................................. 18

Roet door houtstook en fossiele brandstoffen .................................................................................................. 19 5.1

Bijdrage houtstook en fossiele brandstoffen aan de roetconcentratie....................................................... 19

Ultra fijn stof (UFP PM0.1) ................................................................................................................................ 21 6.1

Jaargemiddelde concentratie .................................................................................................................... 21

6.2

Daggemiddelde concentratie .................................................................................................................... 21

6.3

Trend afgelopen 10 jaar............................................................................................................................. 21

6.4

Windroos UFP ...........................................................................................................................................22

Ozon (O3) ..........................................................................................................................................................24 7.1

Jaargemiddelde concentratie ....................................................................................................................24

7.2

Dag- en uurgemiddelde concentratie ........................................................................................................24

7.3

Trend afgelopen 10 jaar............................................................................................................................. 25

Koolmonoxide (CO) ..........................................................................................................................................26 8.1

Jaargemiddelde concentratie ....................................................................................................................26

8.2

Daggemiddelde concentratie ....................................................................................................................26

8.3

Trend afgelopen 10 jaar.............................................................................................................................26

Benzeen en zwaveldioxide (SO2) .......................................................................................................................28 9.1

25-1123

Jaargemiddelde concentratie ....................................................................................................................28 Pagina 3 van 45

9.2

Daggemiddelde concentratie ....................................................................................................................28

9.3

Trend afgelopen 10 jaar.............................................................................................................................28

10.

Toelichting en methode ................................................................................................................................ 30

Wettelijk kader ..................................................................................................................................................... 30 Metingen versus berekeningen ............................................................................................................................. 30 Toetsen aan WHO-advieswaarden (luchtkwaliteit en gezondheid) ....................................................................... 30 Meetlocaties ......................................................................................................................................................... 30 Gemeten componenten en accreditatie ............................................................................................................... 31 Validatie en databeschikbaarheid ......................................................................................................................... 32 Trendanalyse – ontwikkeling luchtkwaliteit .......................................................................................................... 33 Toelichting componenten..................................................................................................................................... 33 Bijlage 1. De Accreditatie van de GGD Amsterdam geldig voor 2024........................................................................

36 Bijlage 2. Meetmethoden ......................................................................................................................................... 39 Bijlage 3. Databeschikbaarheid 2024 ........................................................................................................................ 43 Bijlage 4. Meteorologie ............................................................................................................................................ 45

25-1123

Pagina 4 van 45

Hoofdpunten 

Het jaar 2024 is qua luchtkwaliteit vergelijkbaar met 2023.



Op geen van de meetpunten werd voldaan aan de gezondheidskundige advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie voor NO2 en fijn stof (PM2.5). Dat geldt overigens niet alleen voor Amsterdam, maar voor grote delen van Nederland.



Vanaf 2030 gaan nieuwe EU-grenswaarden gelden voor NO2 en fijn stof (PM10 en PM2.5). In dit jaarrapport worden de metingen voor het eerst vergeleken met deze toekomstige wettelijke grenswaarden.



Op locaties waar fijn stof (PM10 en PM2.5) wordt gemeten wordt al aan de toekomstige wettelijke grenswaarden (vanaf 2030) voldaan.



Voor NO2 wordt er nog niet overal voldaan aan de nieuwe grenswaarden. Er wordt nog niet voldaan op 55 van de 145 meetlocaties.



Houtstook draagt voor ongeveer 20% bij aan de roetconcentratie in de lucht. De bijdrage van houtstook aan de roetconcentratie is vergelijkbaar met voorgaande jaren.

Tabel: Jaargemiddelde stikstofdioxide (NO2) en fijn stof (PM10 en PM2.5) concentraties in relatie tot gezondheidskundige advieswaardes van de Wereldgezondheidsorganisatie en de huidige en toekomstige EUgrenswaarde 2030.

Component

Stikstofdioxide (NO2) Stikstofdioxide (NO2) Fijn stof (PM10) Fijn stof (PM10) Fijn stof (PM2.5) Fijn stof (PM2.5)

25-1123

Gemiddelde Laagste en EU- Huidige WHO- grens concentratie op hoogste EUMeetpunten Aantal de meetpunten concentratie advies 2030 grens met meetpunten in 2024 in 2024 (µg/m3) (µg/m3) (µg/m3) (µg/m3) (µg/m3) 20,6 Veel verkeer 106 13,0 - 29,8 10 20 40 16,1 Weinig verkeer 49 11,6 - 23,2 15,6 Veel verkeer 4 14,4 – 17,2 15 20 40 15,5 Weinig verkeer 2 15,1 – 15,8 8,4 Veel verkeer 3 7,9 – 8,8 5 10 25 8,6 Weinig verkeer 2 8,5 – 8,6

Pagina 5 van 45

Samenvatting Deze rapportage beschrijft de meetresultaten over het jaar 2024 van het Amsterdamse luchtmeetnet. De GGD Amsterdam beheert het luchtmeetnet. Het luchtmeetnet is primair gericht op het meten van componenten die voor de gezondheid belangrijk zijn. Het Amsterdamse luchtmeetnet bestaat uit 11 meetstations verspreid over de stad waar met geavanceerde meetapparatuur continu de concentratie wordt gemeten van componenten die voor de gezondheid belangrijk zijn, waaronder fijn stof en stikstofdioxide (NO2). In aanvulling daarop wordt op 145 locaties de NO2 concentratie gemeten met een eenvoudige, passieve meetmethode. We vergelijken de resultaten, waar mogelijk, met de gezondheidskundige advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de toekomstige EUgrenswaarden 20301. De huidige wettelijke EU-grenswaarden worden overal al ruimschoots gehaald.

Meetresultaten 2024 NO2 (Stikstofdioxide) Stikstofdioxide (NO2) is een belangrijke indicator van uitstoot van luchtvervuiling door wegverkeer. De NO2 concentratie was in 2024 iets lager dan in 2023. De NO2 concentratie op plekken met veel verkeer (straatlocaties) was gemiddeld 20,6 microgram per kubieke meter (μg/m3); in 2023 was dat 21,8 μg/m3. Op plekken met weinig verkeer (achtergrondlocaties) werd in 2024 een gemiddelde NO2 concentratie van 16,1 μg/m3 gemeten; in 2023 was dat 16,5 μg/m3. Door de jaren heen worden de NO2 concentraties steeds iets lager. Over de afgelopen 10 jaar dalen de NO2 concentraties gemiddeld met 2,4 μg/m3 per jaar op plekken met veel verkeer en met 1,4 μg/m3 per jaar op plekken met weinig verkeer. Aan de wettelijke grenswaarde van 40 µg/m3 jaargemiddeld wordt overal in Amsterdam al jaren voldaan. Vanaf 2030 gaat een nieuwe jaargemiddelde EU-grenswaarde gelden van 20 µg/m3. Deze toekomstige grenswaarde werd nog op alle automatische meetstations langs drukke wegen overschreden en bij 55 van 145 NO2-buisjes. Op de automatische meetstations met weinig of geen verkeer wordt de nieuwe grenswaarde al wel gehaald. Op geen van de meetpunten werd voldaan aan de jaargemiddelde WHO-advieswaarde van 10 µg/m3. De laagst gemeten concentratie was 11,6 μg/m3, de hoogst gemeten concentratie was 29,8 μg/m3.

Aan de daggegemiddelde gezondheidskundige advieswaarde van de WHO werd op geen van de meetstations voldaan. Die is maximaal 3 dagen met een daggemiddelde NO2 concentratie hoger dan 25 µg/m3. Overschrijdingen hiervan liggen tussen de 21 en 234 dagen. Fijn stof (PM10 en PM2.5) De PM10 concentraties waren in 2024 lager dan in 2023 op de verkeersbelaste meetstations. De PM10 concentratie op plekken met veel verkeer was gemiddeld 15,6 μg/m3 in 2024; in 2023 was dat 17,3 μg/m3. Op plekken met weinig verkeer was de gemiddelde PM10 concentratie iets hoger in 2024 (15,5 μg/m3 in 2024 versus 14,8 μg/m3 in 2023). Gemiddeld genomen dalen de PM10 concentraties over de afgelopen 10 jaar met 0,7 μg/m3 per jaar op plekken met veel verkeer en met 0,5 μg/m3 per jaar op plekken met weinig verkeer. De WHO-advieswaarde voor de daggemiddelde concentratie (maximaal 3 dagen met daggemiddelde PM10 concentratie hoger dan 45 µg/m3) werd wel op alle meetstations gehaald. De PM2.5 concentraties waren in 2024 lager dan in 2023 op plekken met veel verkeer, en hoger op plekken met weinig verkeer. De PM2.5 concentratie was in 2024 gemiddeld 8,4 μg/m3 op meetpunten met veel verkeer en 8,6 μg/m3 op meetpunten met weinig verkeer. In 2023 was de gemiddelde concentratie op verkeersbelaste meetstations 8,9 μg/m3. Op meetstations met weinig verkeer was de concentratie 1,3 μg/m3 hoger dan in 2023.

De wettelijke toetsing grenswaarden gebeurt op basis van berekeningen en niet op basis van metingen.

25-1123

Pagina 6 van 45

Over de afgelopen 10 jaar dalen de PM2.5 concentraties met gemiddeld 0,7 μg/m3 per jaar op plekken met veel verkeer en met 0,6 μg/m3 per jaar op plekken met weinig verkeer. Op geen van de meetpunten werd voldaan aan de jaargemiddelde WHO-advieswaarde voor PM2.5 van 5 µg/m3. De laagst gemeten concentratie was 7,9 μg/m3 op de Stadhouderskade. De hoogst gemeten concentratie was 8,8 μg/m3 op meetpunt A10-West. De WHO-advieswaarde voor de daggemiddelde concentratie werd niet gehaald (maximaal 3 dagen met daggemiddelde PM2.5 concentratie groter dan 25 µg/m3). Deze daggemiddelde concentratie werd op de meetstations tussen de 36 en 56 keer per jaar overschreden. Roet (Black Carbon) en Ultrafijn stof (UFP) Roet (Black Carbon) concentraties waren in 2024 vergelijkbaar met de concentraties gemeten in 2023. De roet concentratie op plekken met veel verkeer was gemiddeld 0,74 μg/m3; in 2023 was dat 0,78 μg/m3. Op plekken met weinig verkeer werd in 2024 een gemiddelde roet concentratie van 0,53 μg/m3 gemeten; in 2023 was dat 0,51 μg/m3. De roetconcentraties dalen door de jaren heen. Over de afgelopen 10 jaar dalen de concentraties gemiddeld met 0,14 μg/m3 per jaar op plekken met veel verkeer en met 0,05 μg/m3 per jaar op plekken met weinig verkeer. Sinds 2018 wordt op het meetstation Ookmeerweg (Osdorp) ultrafijn stof (UFP) gemeten.

Het meetstation ligt op enkele kilometers van Schiphol en bij een Zuid-Zuidwestenwind waait de lucht vanaf Schiphol richting het meetstation. De UFP-concentratie was in 2024 iets lager dan in 2023. De UFP-concentratie was in 2024 gemiddeld 12.282 deeltjes/cm3, in 2023 was dit 12.880 deeltjes/cm3. Voor roet (Black Carbon) en ultrafijn stof heeft de WHO geen gezondheidskundige advieswaarden opgesteld. Houtstook Sinds 2022 staan er twee meetapparaten in het Amsterdamse luchtmeetnet waarmee de bijdrage van houtstook aan de roetconcentratie gemeten kan worden. Uit de metingen blijkt dat houtstook op deze twee locaties een belangrijke bijdrage (circa 20%) levert aan de roetconcentratie in de lucht. Dit is gelijk aan de resultaten uit 2022 en 2023. In de wintermaanden is de bijdrage van houtstook aan de luchtverontreiniging duidelijk hoger dan in de lente en zomer. Invloed van het weer Het weer heeft een grote invloed op de luchtkwaliteit. De lucht wordt bijvoorbeeld schoner als het veel waait uit westelijke richting en als het regent. Is het langere tijd droog en is er weinig wind vanuit het (zuid)oosten, dan wordt de lucht viezer. Windrichting, windsnelheid, hoeveelheid neerslag en zonuren bepalen in hoge mate de aanvoer, verspreiding, depositie (‘neerslaan’) en de vorming en afbraak van verontreinigende stoffen in de lucht.

De weersomstandigheden variëren van jaar tot jaar en dit heeft een belangrijke invloed op de luchtkwaliteit. Het jaar 2024 was, net als 2023, een zeer nat jaar (Bijlage 4). 2024 was samen met 2023 het warmste jaar sinds het begin van de KNMI-meetreeksen in 1901. In vergelijking met het voorgaande jaar waaide het minder hard. Al met al lijken de weersomstandigheden in 2024, net als die in 2023, relatief gunstig voor de luchtkwaliteit.

25-1123

Pagina 7 van 45

1. Stikstofdioxide (NO2) concentraties Stikstofoxiden (NO en NO2) komen vrij bij verbrandingsprocessen en ontstaan door oxidatie van stikstof in de lucht. Het grootste deel van de stikstofoxiden komt vrij als stikstofmonoxide (NO), maar dit molecuul heeft een korte levensduur en wordt snel omgezet in NO2. NO is in tegenstelling tot NO2 niet schadelijk voor de gezondheid. Het verkeer is de belangrijkste bron van NO2 in Amsterdam. De meetresultaten in de paragrafen 1.1, 1.2 en 1.4 zijn tot stand gekomen onder de scope L426 behorende bij de NEN EN ISO/IEC 17025:2017 accreditatie van de GGD Amsterdam afgegeven door de Raad voor Accreditatie (zie ook www.RvA.nl).

1.1 Jaargemiddelde concentratie Figuur 1 toont de jaargemiddelde stikstofdioxideconcentraties (NO2) zoals die zijn gemeten op de vaste meetlocaties van het Amsterdamse meetnet luchtkwaliteit. In de figuur zijn locaties met veel verkeer oranje en met weinig of geen verkeer blauw. Stikstofdioxide (NO2) wordt ook op 145 locaties met een eenvoudige techniek gemeten (met Palmes buisjes, zie paragraaf 1.4). De gemiddelden daarvan staan in de grafiek weergegeven als ‘Palmes: veel verkeer’ en ‘Palmes: weinig verkeer’. Alle jaargemiddelden NO2-concentraties liggen ruim onder de wettelijke grenswaarde van 40 µg/m3. Vanaf 2030 gaat een nieuwe EU-grenswaarde van 20 µg/m3 gelden. Deze EU-grenswaarde 2030 staat met een blauwe stippellijn in figuur 1 weergegeven. Alle verkeersbelaste meetlocaties hebben een jaargemiddelde dat hoger is dan 20 µg/m3. Alle meetlocaties met weinig of geen verkeer voldoen al wel aan de toekomstige EU-grenswaarde. De gezondheidskundige advieswaarde van 10 µg /m3 wordt op alle meetpunten overschreden. Dat is overigens in grote delen van Nederland nog het geval. Deze gezondheidskundige jaargemiddelde advieswaarde wordt met de rode stippellijn aangegeven in figuur 1.

Figuur 1 Jaargemiddelde NO2 concentratie

1.2 Daggemiddelde concentratie De WHO heeft bij de gezondheidskundige advieswaarden voor NO2 ook een daggemiddelde advieswaarde opgesteld. De WHO adviseert dat een daggemiddelde NO2 concentratie van 25 μg/m3 maximaal drie dagen per jaar mag voorkomen. Op geen van de meetpunten wordt aan de gezondheidskundige advieswaarde voor daggemiddelde concentraties voldaan. Op het meetstation met de meeste daggemiddelde overschrijdingen, meetstation A10-West, waren er 234 dagen met een concentratie boven de 25 μg/m3. Op het meetstation met de minste daggemiddelde overschrijdingen, meetstation Kantershof, waren er 21 dagen met een concentratie boven de 25 μg/m3. 25-1123

Pagina 8 van 45

Voor NO2 geldt als EU-grenswaarde ook dat er geen uren met concentraties boven de 200 µg/m3 mogen voorkomen. Hier werd aan voldaan.

1.3 Trend afgelopen 10 jaar Stikstofdioxideconcentraties tonen over de jaren heen al langer een gestage daling, zowel op locaties met veel verkeer, als op de locaties met weinig of geen verkeer. Deze daling over langere tijd is terug te voeren op strengere milieuwetten, zoals steeds strengere uitstooteisen bij nieuwe voertuigen, en lokale regelgeving. In de stad zijn bijvoorbeeld milieuzones ingesteld en er wordt ook steeds schoner gereden door het steeds vernieuwende wagenpark en een overgang van fossiele brandstoffen naar elektrisch. Dwars door deze dalende trend lopen de weersomstandigheden die van jaar tot jaar grote invloed hebben op de jaargemiddelde concentraties. Dat is de reden waarom alleen over langere perioden (10 jaar) trends kunnen worden vastgesteld. Figuur 2 toont de trend van de jaargemiddelde NO2 concentratie op meetpunten met veel verkeer en weinig verkeer voor de afgelopen 10 jaar. Met een blauwe stippellijn is de nieuwe EU-grenswaarde (i.e. 20 µg/m3) weergegeven, die vanaf 2030 gaat gelden. Met een rode stippellijn is de gezondheidskundige advieswaarde van de WHO aangegeven (i.e. 10 µg/m3).

Figuur 2 Trend jaargemiddelde NO2 concentratie in de afgelopen 10 jaar

De ontwikkeling van de NO2 concentratie over de afgelopen 10 jaar is met behulp van een trendanalyse geanalyseerd. De resultaten hiervan staan in tabel 1. De tabel toont dat op ieder meetstation de trend dalende is, een negatieve waarde duidt op een afname in concentratie. De p-waarde helpt om de betekenis van de resultaten te bepalen, zodra deze onder de 0,05 ligt, is de trend statistisch significant. Dit betekent dat het voor 95% zeker is dat ook werkelijk een dalende trend is waargenomen. De dalende trend is op alle meetstations statistisch significant. Op de meetpunten met veel verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 2,44 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar. En op de meetpunten met weinig verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 1,44 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar.

25-1123

Pagina 9 van 45

Tabel 1 Trendanalyse NO2 concentratie 2015-2024

Meetstation Veel verkeer A10-West Haarlemmerweg Jan van Galenstraat Van Diemenstraat Stadhouderskade

Gemiddelde (± SE*) daling NO₂ -2.44 (± 0.28) -2.15 (± 0.25) -2.87 (± 0.29) -2.41 (± 0.29) -1.91 (± 0.28) -1.95 (± 0.20)

pwaarde** <0.001 <0.001 <0.001 <0.001 0.0001 <0.001

Meetstation

Gemiddelde (± SE*) daling NO₂

pwaarde**

Weinig verkeer Nieuwendammerdijk Vondelpark Oudeschans Kantershof Sportpark Ookmeer

-1.44 (± 0.16) -1.17 (± 0.16) -1.33 (± 0.16) -1.51 (± 0.19) -1.20 (± 0.15) -0.95 (± 0.14)

<0.001 0.0001 <0.001 0.0001 <0.001 0.0001

* SE = standaarderror, een maat voor de onzekerheid (spreiding) in de gemiddelde daling per jaar. ** p-waarde: daling is statistisch significant als p<0.05. Niet statistisch significant is schuingedrukt.

1.4 NO2 gemeten met Palmesbuisjes Naast de NO2 metingen in de meetstations van het Amsterdamse luchtmeetnet wordt een tweede methode gehanteerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van zogenaamde Palmes diffusiebuisjes. Deze metingen zijn te bekijken op https://maps.amsterdam.nl/no2/. Buisjes, ongeveer 7 centimeter lang, die speciaal zijn geprepareerd om stikstofdioxide te absorberen worden op 145 plekken in de stad opgehangen. De buisjes worden iedere vier weken gewisseld en daarna geanalyseerd. Met de buisjes kan relatief goedkoop op een groot aantal plekken in de stad de stikstofdioxide concentratie worden bepaald (zie figuur 3).

Figuur 3 Locaties en jaargemiddeldeconcentratie 2024 (µg/m3) NO2-Palmesbuisjes

25-1123

Pagina 10 van 45

NO2- buisjes De kaart in figuur 3 toont de verdeling van de NO2-buisjes over de stad. In tabel 2 staat een samenvatting van de buisjes metingen in 2024. Per type meetpunt staat in tabel 2 het aantal meetpunten, de gemiddelde concentratie, de hoogste en laagste gemeten waarden en de percentielen (25-, 50-, 75-percentiel). Alle NO2-buisjes hebben een hogere jaargemiddelde concentratie dan de gezondheidskundige WHO-advieswaarde van 10 µg/m3. De toekomstige EU-grenswaarde 2030 van 20 µg/m3 wordt nu nog door 55 buisjes overschreden (Straat: 48x, Snelweg: 3x, Waterweg: 2x, Achtergrond: 2x). Tabel 2 Overzicht van de NO2 Palmesbuisjesmetingen. Concentraties zijn in µg/m3.

Snelweg

21,1

16,8

18,0

20,2

23,5

27,5

Aantal buisjes > 20 48 3

Waterweg Achtergrond

3 41

20,6 15,9

19,1 11,6

20,0 14,7

20,8 15,6

21,4 16,6

21,9 23,2

2 2

Aantal Gemiddelde Laagste meetpunten Straat 95 20,4 13,0

Type meetpunt

25%

50%

75%

Hoogste

18,0

20,3

23,1

27,8

In tabel 3 staan de locaties met de 3 hoogste en de 3 laagste jaargemiddelde concentraties gemeten met buisjes. Tabel 3 Locaties met hoogste en laagste NO2 Palmesbuisjesmetingen

3 hoogst gemeten locaties Valkenburgerstraat A10-Zuid (Snelweg) Foeliestraat

Stadsdeel Centrum Zuid Centrum

NO2 (µg/m3) 27,8 27,5 27,01

3 laagst gemeten locaties Kortvoort Tuinkade Pieter van Velzenhof

Stadsdeel Zuid-Oost Weesp Weesp

NO2 (µg/m3) 11,6 11,6 13,02

1: Op de Overtoom (Stadsdeel Zuid) is ook een concentratie van 27,0 µg/m3 gemeten. 2: Op de Zwanenbloemlaan (Stadsdeel Oost) is ook een concentratie van 13,0 µg/m3 gemeten.

25-1123

Pagina 11 van 45

2. Fijn stof - PM10 Fijn stof is een verzamelnaam voor kleine deeltjes die in de lucht zweven. Ze zijn met het blote oog niet zichtbaar. Voorbeelden zijn roetdeeltjes of kleine stukjes autoband (slijtage). Deze deeltjes verschillen in oorsprong, grootte en samenstelling. Fijn stof is het onderdeel van luchtverontreiniging dat de meeste gezondheidseffecten veroorzaakt. Hoe kleiner de deeltjes zijn hoe dieper ze in de longen terecht komen en hoe meer schade ze kunnen aanrichten. Fijn stof kan onderverdeeld worden als: • •

PM10 - dit zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 10 micrometer (0,01 millimeter). PM2.5 - dit zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 micrometer (0,0025 millimeter).

PM staat voor Particulate Matter. Fijn stof is voor het grootste deel afkomstig van menselijke activiteiten zoals verkeer en industrie, maar kan ook een natuurlijke oorsprong hebben (bodemstof, zeezout). Voor een deel worden fijn stof deeltjes rechtstreeks uitgestoten (primair fijn stof), voor een deel worden ze in de atmosfeer gevormd door chemische reacties van gasvormige verbindingen (secundair fijn stof). De fijn stof deeltjes kunnen over een grote afstand, tot wel duizenden kilometers, getransporteerd worden. In het algemeen geldt dat fijn stof, dat als gevolg van verbrandingsprocessen wordt uitgestoten, een (veel) kleinere diameter heeft dan stofdeeltjes die als gevolg van mechanische processen (slijtage, verwaaiing) in de lucht komen. Dit heeft tot gevolg dat het bronaandeel van verbrandingsprocessen in de PM2.5 fractie groter is dan in de PM10 fractie. Fijn stof is ook bij hele lage concentraties schadelijk voor de gezondheid. Tot op heden is het niet mogelijk gebleken om een ‘veilige grenswaarde’ vast te stellen waar beneden er geen gezondheidsschade optreedt. Desalniettemin heeft de WHO gezondheidskundige advieswaarden voor fijn stof opgesteld. Omdat de fijn stof concentraties in de afgelopen jaren gestaag zijn gedaald, is er behoefte aan meetapparatuur die met nog grotere nauwkeurigheid kan meten bij lage concentraties.

Om die reden vindt een geleidelijke vervanging plaats van de ‘oude’ PM10 en PM2.5 monitoren door nieuwe monitoren, met een andere meettechniek (zie bijlage 2). Uiteraard vond en vindt er een uitgebreide vergelijking plaats van beide typen apparatuur. Daaruit blijkt dat beide apparaten ruimschoots voldoen aan de door de EU gestelde nauwkeurigheidseisen. In 2024 werd op Vondelpark en A10-West het hele jaar met de ‘oude’ apparatuur gemeten en op de Stadhouderskade met de nieuwe apparatuur. Op de meetstations van Diemenstraat, Westerpark en Jan van Galenstraat is de apparatuur in 2024 vervangen. De meetresultaten in de paragrafen 2.1 en 2.2 zijn tot stand gekomen onder de scope L426 behorende bij de NEN EN ISO/IEC 17025:2017 accreditatie van de GGD Amsterdam afgegeven door de Raad voor Accreditatie (zie ook www.RvA.nl).

2.1 Jaargemiddelde concentratie Figuur 4 toont de jaargemiddelde PM10 concentraties zoals die zijn gemeten op de vaste meetlocaties van het Amsterdamse meetnet luchtkwaliteit. Locaties met veel verkeer zijn oranje gekleurd, met weinig of geen verkeer blauw. Bij PM10 zien we dat het verschil tussen locaties met veel verkeer (oranje), en achtergrondlocaties met weinig of geen verkeer (blauw) relatief klein is. Het verschil is door de jaren heen steeds kleiner geworden. De bijdrage van het lokale verkeer aan PM10 is dus vrij beperkt. Alle jaargemiddelden zijn ruim onder de wettelijke grenswaarde van 40 µg/m3 gebleven. Vanaf 2030 gaat een nieuwe EU-grenswaarde van 20 µg/m3 gelden. Deze EU-grenswaarde 2030 staat met een blauwe stippellijn in figuur 4 weergegeven. Alle meetlocaties hebben een jaargemiddelde dat lager is dan 20 µg/m3. Op de meetlocaties wordt dus al voldaan aan de toekomstige EU-grenswaarde. De gezondheidskundige advieswaarde van 15 μg/m3 (rode stippellijn in figuur) wordt bijna op alle meetpunten overschreden. Al is deze overschrijding minder dan 1 μg/m3 op 4 meetstations.

25-1123

Pagina 12 van 45

Figuur 4 Jaargemiddelde PM10 concentratie

2.2 Daggemiddelde concentratie Voor PM10 geldt een wettelijke grenswaarde voor de daggemiddelde concentratie. Die is maximaal 35 dagen met een concentratie hoger dan 50 µg/m3. Deze grenswaarde wordt op elke meetstation ruimschoots gehaald. De WHO heeft bij de gezondheidskundige advieswaarden voor PM10 ook een daggemiddelde advieswaarde opgesteld. De WHO adviseert dat een daggemiddelde PM10 concentratie van 45 μg/m3 maximaal drie dagen per jaar mag voorkomen. De WHO-advieswaarde voor de daggemiddelde concentratie werd op alle meetstations gehaald. Het jaar 2024 is het eerste jaar dat op alle meetstations aan deze advieswaarde werd voldaan.

2.3 Trend afgelopen 10 jaar Figuur 5 toont de trend van de gemiddelde PM10 concentratie op meetpunten met veel verkeer en weinig verkeer. Met een blauwe stippellijn is de toekomstige EU-grenswaarde (i.e. 20 µg/m3) weergegeven en met een rode stippellijn de gezondheidskundige advieswaarde van de WHO (i.e. 15 µg/m3).

Figuur 5 Trend jaargemiddelde PM10 concentratie in de afgelopen 10 jaar

De ontwikkeling van de PM10 concentratie over de afgelopen 10 jaar is met behulp van een trendanalyse geanalyseerd. De resultaten hiervan staan in tabel 4. De dalende trend is op alle meetstations, behalve achtergrondstation Vondelpark, statistisch significant. Op de meetpunten met veel verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 0,67 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar. En op de meetpunten met weinig verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 0,47 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar. 25-1123

Pagina 13 van 45

Tabel 4 Trendanalyse PM10 concentratie 2015-2024

Meetstation

Gemiddelde (± SE*) daling PM10

pwaarde**

Veel verkeer A10-West Van Diemenstraat Stadhouderskade Jan van Galenstraat

-0.67 (± 0.13) -0.65 (± 0.15) -0.77 (± 0.13) -0.69 (± 0.12) -0.57 (± 0.17)

0.001 0.003 <0.001 0.001 0.010

Meetstation

Gemiddelde (± SE*) daling PM10

pwaarde**

Weinig verkeer Vondelpark Westerpark

-0.47 (± 0.16) -0.26 (± 0.12) -0.69 (± 0.23)

0.020 0.069 0.019

25-1123

Pagina 14 van 45

3. Fijn stof - PM2.5 De meetresultaten in de paragrafen 3.1 en 3.2 zijn tot stand gekomen onder de scope L426 behorende bij de NEN EN ISO/IEC 17025:2017 accreditatie van de GGD Amsterdam afgegeven door de Raad voor Accreditatie (zie ook www.RvA.nl).

3.1 Jaargemiddelde concentratie Figuur 6 toont de jaargemiddelde PM2.5 concentraties, die zijn gemeten op de vaste meetlocaties van het Amsterdamse meetnet luchtkwaliteit. Locaties met veel verkeer zijn oranje gekleurd, die met weinig of geen verkeer blauw. Net als bij PM10 zien we dat het verschil tussen locaties met veel verkeer (oranje), en achtergrondlocaties met weinig of geen verkeer (blauw) relatief klein is. De bijdrage van het lokale verkeer aan PM2.5 concentratie is dus vrij beperkt. Alle jaargemiddelden zijn ruim onder de wettelijke grenswaarde van 25 µg/m3 gebleven. Vanaf 2030 gaat een nieuwe EU-grenswaarde van 10 µg/m3 gelden. Deze EU-grenswaarde 2030 staat met een blauwe stippellijn in figuur 6 weergegeven. Alle meetlocaties hebben een jaargemiddelde concentratie die lager is dan deze toekomstige EUgrenswaarde. De gezondheidskundige advieswaarde van 5 μg/m3 (rode stippellijn in figuur) wordt op alle meetpunten overschreden. Dit geldt overigens voor grote delen van Nederland.

Figuur 6 Jaargemiddelde PM2.5 concentratie

3.2 Daggemiddelde concentratie De WHO heeft bij de gezondheidskundige advieswaarden voor PM2.5 ook een daggemiddelde advieswaarde opgesteld. De WHO adviseert dat een daggemiddelde PM2.5 concentratie van 15 μg/m3 maximaal drie dagen per jaar mag voorkomen. Op geen van de meetpunten werd hieraan voldaan. Het aantal dagen met overschrijding van de WHO-advieswaarde varieerde tussen de 36 dagen (Vondelpark) en 56 dagen (Stadhouderskade).

3.3 Trend afgelopen 10 jaar Figuur 7 toont de trend van de gemiddelde PM2.5 concentratie op meetpunten met veel verkeer en weinig verkeer. Met een blauwe stippellijn is de toekomstige EU-grenswaarde (i.e. 10 µg/m3) weergegeven en met een rode stippellijn de gezondheidskundige advieswaarde van de WHO (i.e. 5 µg/m3). De ontwikkeling van de PM2.5 concentratie over de afgelopen 10 jaar is met behulp van een trendanalyse geanalyseerd. De resultaten hiervan staan in tabel 5. De dalende trend is op alle meetstations statistisch significant. Op de meetpunten met veel verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 0,71 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar. En op de meetpunten met weinig verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 0,59 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar.

25-1123

Pagina 15 van 45

Figuur 7 Trend jaargemiddelde PM2.5 concentratie in de afgelopen 10 jaar Tabel 5 Trendanalyse PM2.5 concentratie 2015-2024

Meetstation

Gemiddelde (± SE*) daling PM2.5

p-waarde**

Veel verkeer A10-West Van Diemenstraat Stadhouderskade

-0.71 (± 0.10) -0.70 (± 0.14) -0.85 (± 0.10) -0.58 (± 0.12)

<0.001 0.003 <0.001 0.001

Meetstation

Gemiddelde (± SE*) daling PM2.5

p-waarde**

Weinig verkeer Vondelpark Westerpark

-0.59 (± 0.09) -0.40 (± 0.06) -0.78 (± 0.19)

<0.001 <0.001 0.003

25-1123

Pagina 16 van 45

4. Roetconcentraties Roetdeeltjes komen vooral vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen en maken deel uit van PM10 en PM2.5. Het wegverkeer, met name dieselmotoren, is een belangrijke bron van roet. Bij een uitlaat van een oude dieselauto of oude boot, wordt de zwarting van de rookpluim veroorzaakt door roetdeeltjes. In het Engels wordt roet vaak Black-Carbon genoemd. Uit onderzoek blijkt dat roet schadelijke effecten op de gezondheid heeft. Roetdeeltjes hebben een kern van koolstof en zitten voor het grootste deel in de ultrafijne fractie van het fijn stof (kleiner dan 0,1 micrometer). Na inademing kunnen deze deeltjes in de longblaasjes terechtkomen en uiteindelijk ook in de bloedbaan waarna ze in het hele lichaam schade kunnen aanrichten. Aan roet kunnen veel schadelijke verbindingen geadsorbeerd zijn. Roet is een algemene term. De hoeveelheid roet kan op verschillende manieren worden vastgesteld. De GGD Amsterdam meet het roetgehalte sinds 2012 als ‘Black Carbon’. Het dieselverkeer heeft de laatste decennia een grote ontwikkeling doorgemaakt, het roetfilter en steeds strengere Euro-normen voor vrachtverkeer zijn daar voorbeelden van. Het gehalte roet wordt uitgedrukt in µg/m3. Dat is bijzonder, omdat de meettechniek alleen naar kleuring kijkt, namelijk de zwarting op een (wit) filter. Die zwarting wordt dan omgerekend naar een gewicht.

Niet ieder meettoestel doet dat op dezelfde manier. Daarom is er voorzichtigheid geboden als je wilt vergelijken met wat in andere steden buiten Nederland wordt gemeten. Er is geen wettelijke grenswaarde voor roet. De WHO heeft het standpunt: hoe lager hoe beter. De meetresultaten in de paragraaf 4.1 is tot stand gekomen onder de scope L426 behorende bij de NEN EN ISO/IEC 17025:2017 accreditatie van de GGD Amsterdam afgegeven door de Raad voor Accreditatie (zie ook www.RvA.nl).

4.1 Jaargemiddelde concentratie Figuur 8 toont de jaargemiddelde roetconcentraties zoals die zijn gemeten op de vaste meetlocaties van het Amsterdamse meetnet luchtkwaliteit. Locaties met veel verkeer zijn oranje gekleurd, met weinig of geen verkeer blauw. De hoogste roetconcentratie is gemeten op het meetpunt langs de A10-West (0,83 µg/m3). De laagste concentraties is gemeten op achtergrondstation Nieuwendammerdijk (0,52 µg/m3). Voor roet is er geen advieswaarde van de WHO en ook geen wettelijke grenswaarde.

Figuur 8 Jaargemiddelde Roet concentratie

4.2 Daggemiddelde concentratie De WHO heeft geen daggemiddelde gezondheidskundige advieswaarden voor roet. Er zijn ook geen wettelijke daggemiddelde grenswaarden.

25-1123

Pagina 17 van 45

4.3 Trend afgelopen 10 jaar Figuur 9 toont de trend van de gemiddelde roetconcentratie op meetpunten met veel verkeer en weinig verkeer. De ontwikkeling van de roetconcentratie over de afgelopen 10 jaar is met behulp van een trendanalyse geanalyseerd. De resultaten hiervan staan in tabel 6. De dalende trend is op alle meetstations statistisch significant. De sterkste daling is te zien op de door het verkeer beïnvloede locaties. Op de meetpunten met veel verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 0,14 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar. Op de meetpunten met weinig verkeer dalen de concentraties met gemiddeld 0,05 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar.

Figuur 9 Trend jaargemiddelde roetconcentratie in de afgelopen 10 jaar Tabel 6 Trendanalyse roetconcentratie 2015-2024

Meetstation Veel verkeer A10-West Van Diemenstraat Stadhouderskade Jan van Galenstraat

Gemiddelde (± pSE*) daling Roet waarde** -0.14 (± 0.01) -0.17 (± 0.02) -0.11 (± 0.01) -0.12 (± 0.01) -0.16 (± 0.01)

<0.001 <0.001 <0.001 <0.001 <0.001

Meetstation Weinig verkeer Vondelpark Nieuwendammerdijk

Gemiddelde (± pSE*) daling Roet waarde** -0.05 (± 0.01) -0.05 (± 0.01) -0.05 (± 0.01)

<0.001 <0.001 <0.001

25-1123

Pagina 18 van 45

5. Roet door houtstook en fossiele brandstoffen Houtstook is een bron van luchtvervuiling die een belangrijk probleem vormt voor de luchtkwaliteit en schadelijk is voor de gezondheid. Inmiddels is particuliere houtstook de grootste bron van fijn stof (PM2.5) in Nederland. Bij het verbranden van hout komen verschillende schadelijke stoffen vrij, zoals fijn stof, dioxinen, polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s), koolmonoxide en vluchtige organische stoffen. Verschillende van deze stoffen zijn kankerverwekkend.

5.1 Bijdrage houtstook en fossiele brandstoffen aan de roetconcentratie De bijdrage van houtstook aan de roetconcentratie in de lucht is over de afgelopen drie jaar vrijwel constant. De resultaten in 2024 zijn vergelijkbaar met voorgaande jaren. In 2024 werd ongeveer 20% van de roetconcentratie door houtstook veroorzaakt. Op de Van Diemenstraat was deze bijdrage 22% en op de Nieuwendammerdijk 20%. In de wintermaanden is de bijdrage van houtstook hoger dan in de zomermaanden (figuur 10). In die periode worden houtkachels en open haarden vaker gestookt. De jaargemiddelde roetconcentratie door houtstook op de Van Diemenstraat is 0,14 µg/m3. In 2023 was dat 0,13 µg/m3. Op de Nieuwendammerdijk was de jaargemiddelde roetconcentratie door houtstook 0,12 µg/m3. In 2023 was dat 0,10 µg/m3. In figuur 10 staat de bijdrage van fossiele brandstoffen aan de roetconcentratie in grijze balken weergegeven. De grijze balken (bijdrage fossiele brandstoffen) zijn hoger dan de gekleurde balken (bijdrage houtstook). Dat laat zien dat fossiele brandstoffen meer bijdragen aan de roetconcentratie dan houtstook. Op de Nieuwendammerdijk heeft de meetapparatuur niet gefunctioneerd in september. Op de Van Diemenstraat waren er problemen met de apparatuur in juni, juli en augustus: juni heeft 9 meetdagen en augustus 10 meetdagen. In juli zijn er helemaal geen metingen geweest.

25-1123

Pagina 19 van 45

Figuur 10 Bijdrage van houtstook (gekleurde balken) en fossiele brandstoffen (grijze balken) aan de roetconcentratie op de Nieuwendammerdijk (boven) en in de van Diemenstraat (onder)

25-1123

Pagina 20 van 45

6. Ultra fijn stof (UFP PM0.1) Ultra fijn stof deeltjes (UFP) komen vrij bij verbrandingsprocessen en zijn zo klein (kleiner dan 0,1 micrometer) dat ze nauwelijks bijdragen aan de massaconcentratie fijn stof. De UFP-concentratie wordt daarom uitgedrukt als het aantal deeltjes per kubieke centimeter (cm3). Belangrijke bronnen van UFP zijn vliegverkeer en wegverkeer. In de buurt van drukke wegen hangt het UFP-gehalte sterk samen met het roetgehalte. In de buurt van de luchthaven is dat niet het geval: ultrafijn stof dat door het vliegverkeer wordt uitgestoten bevat vooral zwavel. De concentraties ultrafijn stof kunnen verhoogd zijn tot een afstand van enkele honderden meters van drukke (snel)wegen en enkele tientallen kilometers van een luchthaven. De GGD Amsterdam is de UFP-metingen op meetstation Ookmeerweg gestart in 2018 in opdracht van het RIVM, in het kader van een onderzoek naar de blootstelling aan en gezondheidsrisico’s van ultrafijn stof rondom Schiphol. De UFP-metingen op meetstation Osdorp zijn na afronding van dit onderzoek voortgezet. Meer informatie over UFP en de invloed van vlieg- en wegverkeer op de UFP-concentraties en gezondheid is te vinden op de website van het RIVM: https://www.rivm.nl/ultrafijn-stof

6.1 Jaargemiddelde concentratie UFP wordt op één meetstation gemeten (meetstation Ookmeerweg). De jaargemiddelde concentratie was 12.282 deeltjes/cm3. Het meetapparaat is een tijd stuk geweest. In augustus en september zijn er geen metingen gedaan. Er was data beschikbaar voor 78% van de tijd. De WHO heeft geen advieswaarde voor de jaargemiddelde UFP-concentratie. Er zijn ook geen wettelijke grenswaarden. De kennis over UFP-concentraties in Nederland is afkomstig uit onderzoeksprojecten met gerichte meetcampagnes, vaak aangevuld met modelberekeningen. De achtergrondconcentratie UFP in Nederland wordt geschat op ongeveer 8.000 deeltjes/cm3 (Gezondheidsraad, 2021). Vanaf 2025 wordt er op meer locaties in Nederland UFP gemeten. De kennis over concentratie UFP in de lucht zal de komende jaren toenemen.

6.2 Daggemiddelde concentratie De WHO heeft geen daggemiddelde gezondheidskundige advieswaarden voor ultrafijn stof. De hoogst gemeten daggemiddelde concentratie was 79.830 deeltjes/cm3.

6.3 Trend afgelopen 10 jaar De ultrafijn stof (UFP) concentratie in 2024 is iets lager vergeleken met het jaar 2023 (figuur 11). Omdat in augustus en september 2024 om technische redenen geen UFP werd gemeten zijn deze jaargemiddelden echter niet goed te vergelijken. Het is nog te vroeg om een echte trend te berekenen, omdat er pas sinds 2018 metingen hebben plaatsgevonden. Bij een tijdreeks vanaf 10 jaar kan een trendanalyse worden uitgevoerd.

25-1123

Pagina 21 van 45

Figuur 11 Trend jaargemiddelde UFP-concentratie sinds 2018

6.4 Windroos UFP In figuur 12 is de windroos van UFP van het meetpunt Ookmeerweg weergegeven. De windroos laat de gemiddelde concentratie UFP zien per windrichting. Bij zuid-zuidwestenwind waait de wind vanaf Schiphol over het meetstation. De windroos laat zien dat bij deze windrichting een sterke verhoging optreedt van de UFPconcentraties, met een maximum van bijna 25.000 deeltjes/cm3. Hoewel de wind bij zuid-zuidwestenwind ook vanaf de snelwegen A4 en A9 waait is het niet waarschijnlijk dat de toename in UFP-concentratie bij deze windrichting wordt veroorzaakt door het verkeer op deze snelwegen. Daarvoor is de afstand tot de snelwegen te groot. De concentraties ultrafijn stof kunnen verhoogd zijn tot een afstand van enkele honderden meters van drukke (snel)wegen en enkele tientallen kilometers van een luchthaven (Gezondheidsraad, 2021) 2. Ook bij wind vanuit noordnoordoostelijke richting is een piek te zien van ongeveer 17.500 deeltjes/cm3. In eerdere jaren was eruit deze windrichting geen duidelijke piek waarneembaar. We weten niet wat de bron is van deze piek.

Gezondheidsraad (2021). Risico’s van ultrafijn stof in de buitenlucht.. Den Haag, Gezondheidsraad

25-1123

Pagina 22 van 45

Figuur 12 Ultrafijn stof concentratie (in aantal deeltjes/cm3) per windrichting op meetstation Ookmeerweg

25-1123

Pagina 23 van 45

7. Ozon (O3) Ozon is vooral bekend door de ozonlaag. Ozon (O3) is een product van chemische reacties met zuurstof die vooral onder invloed van zonlicht in de atmosfeer plaatsvinden. In de allerhoogste luchtlagen (stratosfeer) is veel ozon aanwezig die het leven op aarde beschermd door de schadelijke straling van de zon deels tegen te houden. Ozon in de lagere luchtlagen (troposfeer), de lucht die wij dagelijks inademen, is echter schadelijk voor de gezondheid. Ozon wordt niet rechtstreeks door bronnen uitgestoten maar wordt in de atmosfeer gevormd onder invloed van zonlicht, door reacties van stikstofoxiden en vluchtige koolwaterstoffen. Vanwege de invloed van zonlicht zijn de ozonconcentraties in de winter veel lager dan in de zomer. Tijdens smogepisoden in de zomer kunnen kortdurende perioden met hoge ozonconcentraties optreden. In Amsterdam komt dat relatief weinig voor, dit heeft paradoxaal genoeg te maken met de intensiteit van het wegverkeer. Tijdens smogepisoden wordt het reeds gevormde ozon, dat van grote afstand wordt aangevoerd, namelijk ‘opgegeten’ door stikstofmonoxide dat door het wegverkeerd wordt uitgestoten. Lokale ozonconcentraties zijn niet en op landelijke schaal nauwelijks te beïnvloeden. Vorming (en afbraak) van ozon hangt van veel factoren af, de aanwezigheid van stikstofmonoxide is daar een illustratie van.

Ook atmosferische omstandigheden, aanwezigheid van koolwaterstoffen, stikstofdioxide, stikstofmonoxide, en de hoeveelheid zonlicht spelen een ingewikkeld spel van allerlei chemische (evenwichts)reacties. De meetresultaten in de paragrafen 7.1 en 7.2 zijn tot stand gekomen onder de scope L426 behorende bij de NEN EN ISO/IEC 17025:2017 accreditatie van de GGD Amsterdam afgegeven door de Raad voor Accreditatie (zie ook www.RvA.nl).

7.1 Jaargemiddelde concentratie Figuur 13 toont de jaargemiddelde ozonconcentraties zoals die zijn gemeten op de vaste meetlocaties van het Amsterdamse meetnet luchtkwaliteit. Locaties met weinig of geen verkeer blauw. In de Van Diemenstraat heeft de meetapparatuur een groot deel van november en in december niet gefunctioneerd (data beschikbaarheid 86%). Hierdoor is niet aan de eis voor databeschikbaarheid voldaan en wordt het jaargemiddelde niet gerapporteerd. Voor jaargemiddelde concentratie ozon heeft de WHO geen gezondheidskundige advieswaarde. Er is ook geen wettelijke grenswaarde voor de jaargemiddelde concentratie.

Figuur 13 Jaargemiddelde ozonconcentratie

7.2 Dag- en uurgemiddelde concentratie Er zijn geen gezondheidskundige advieswaarden en wettelijke grenswaarden voor het daggemiddelde. Die zijn er wel voor het gemiddelde van acht uur. De wettelijke grenswaarde is een 8-uursconcentratie van 120 µg/m3 die maximaal 25 dagen per jaar overschreden mag worden. Deze norm werd niet overschreden. De WHO hanteert twee gezondheidskundige advieswaarden: 1) Een maximale 8-uursconcentratie van 60 µg/m3 tijdens het piekseizoen mag niet worden overschreden. Op alle meetstations waren 8-uursconcentratie boven de 60 µg/m3. De advieswaarde werd niet gehaald. 2) Een 8-uursconcentratie van 100 µg/m3 die maximaal 3 dagen per jaar overschreden mag worden. Op de drie meetstations waren er 10 dagen met een concentratie hoger dan 100 µg/m3. De advieswaarde werd niet gehaald. 25-1123

Pagina 24 van 45

7.3 Trend afgelopen 10 jaar Figuur 14 toont de trend van de gemiddelde ozonconcentratie op het meetpunt met veel verkeer (i.e. Van Diemenstraat) en meetpunten met weinig verkeer. De ontwikkeling van de ozonconcentratie over de afgelopen 10 jaar is met behulp van een trendanalyse geanalyseerd. De resultaten hiervan staan in tabel 7. De stijgende trend is op alle meetstations statistisch significant. In 2019 en 2024 waren er te veel ontbrekende meetgegevens in de Van Diemenstraat als gevolg van technische problemen. Deze meetpunten zijn daarom uit de grafiek en trendanalyse weggelaten. Op de Van Diemenstraat stijgt de ozonconcentratie gemiddeld met 1,56 µg/m3 sinds 2015. Op de meetpunten met weinig verkeer is stijging gemiddeld 1,22 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar (tabel 7).

Figuur 14 Trend jaargemiddelde ozonconcentratie in de afgelopen 10 jaar Tabel 7 Trendanalyse ozonconcentratie 2015-2024

Meetstation

Gemiddelde (± SE*) stijging Ozon

pwaarde **

Van Diemenstraat

1.56 (± 0.30)

0.002

Meetstation

Gemiddelde (± SE*) stijging Ozon

pwaarde **

Weinig verkeer Vondelpark Nieuwendammerdijk

1.22 (± 0.2) 1.16 (± 0.17) 1.29 (± 0.27)

<0.001 <0.001 0.001

Ozon is de enige component waarvan de concentratie in de afgelopen 10 jaar is toegenomen. De piekconcentraties zijn gedaald, maar de gemiddelde concentratie toont een stijgende trend. De uitstoot van vervuilende stoffen waaruit ozon kan worden gevormd (stikstofoxiden, vluchtige koolwaterstoffen) zullen ook in de toekomst in Nederland verder afnemen, maar dit is mondiaal nog niet het geval. Zo zullen de emissies van stikstofoxiden naar verwachting in Azië en door de zeescheepvaart blijven stijgen, evenals de methaanemissies uit landbouw, olie- en gasbedrijven en afvalstortplaatsen. Dit zorgt er – tezamen met de verwachte klimaatverandering - voor dat de achtergrondconcentratie op het hele noordelijk halfrond eerder toe- dan afneemt (https://signalenleefomgeving.nl/signalen/smog-door-ozon).

25-1123

Pagina 25 van 45

8. Koolmonoxide (CO) Koolmonoxide (CO) komt vrij bij onvolledige verbranding van fossiele brandstoffen. Het verkeer vormt de belangrijkste bron van CO-emissie. In de atmosfeer oxideert CO tot CO2 maar dit proces verloopt vrij langzaam. CO is bij concentraties zoals deze in de buitenlucht voorkomen niet schadelijk, maar is een goede en stabiele indicator voor de uitstoot van het wegverkeer. Benzinemotoren hebben een hogere CO-emissie dan dieselmotoren, terwijl dieselmotoren juist meer fijn stof en NOx emitteren. De meetresultaten in de paragrafen 8.1 en 8.2 zijn tot stand gekomen onder de scope L426 behorende bij de NEN EN ISO/IEC 17025:2017 accreditatie van de GGD Amsterdam afgegeven door de Raad voor Accreditatie (zie ook www.RvA.nl).

8.1 Jaargemiddelde concentratie Figuur 15 toont de jaargemiddelde CO-concentraties zoals die zijn gemeten op de vaste meetlocaties van het Amsterdamse meetnet luchtkwaliteit. Locaties met veel verkeer zijn oranje gekleurd, met weinig of geen verkeer blauw. De laagste concentratie is gemeten op meetstation Vondelpark (277 µg/m3). De concentraties op de Van Diemenstraat en A10-West waren respectievelijk 316 en 389 µg/m3. Er is geen wettelijke grenswaarde of gezondheidskundige advieswaarde voor de jaargemiddelde CO-concentratie.

Figuur 15 Jaargemiddelde Koolmonoxide concentratie

8.2 Daggemiddelde concentratie De WHO heeft een gezondheidskundige advieswaarde voor CO vastgesteld van 4000 µg/m3 als daggemiddelde die maximaal 3 keer per jaar overschreden mag worden. Hier werd ruim aan voldaan. De wettelijke grenswaarde voor CO is gebaseerd op het 8-uursgemiddelde. De grenswaarde voor het 8uursgemiddelde is 10.000 µg/m3 als 99,9 percentiel, wat betekent dat deze waarde maximaal 1 keer per jaar mag worden overschreden. Hier werd ruim aan voldaan.

8.3 Trend afgelopen 10 jaar Figuur 16 toont de trend van de gemiddelde CO-concentratie op de meetpunten met veel verkeer en het meetpunt met weinig verkeer (i.e. Vondelpark). De ontwikkeling van de CO-concentratie over de afgelopen 10 jaar is met behulp van een trendanalyse geanalyseerd. De resultaten hiervan staan in tabel 8. De CO-concentratie verandert niet statistisch significant over de afgelopen 10 jaar.

25-1123

Pagina 26 van 45

Figuur 16 Trend jaargemiddelde CO-concentratie in de afgelopen 10 jaar Tabel 8 Trendanalyse CO-concentratie 2015-2024

Meetstation Veel verkeer A10-West Van Diemenstraat

Gemiddelde (± SE*) daling CO

pwaarde **

-2.38 (± 2.94) -4.05 (± 4.54) -0.72 (± 3.48)

0.441 0.399 0.842

Meetstation Vondelpark

Gemiddelde (± SE*) stijging CO

pwaarde**

3.65 (± 3.78)

0.362

25-1123

Pagina 27 van 45

9. Benzeen en zwaveldioxide (SO2) Benzeen is een bestanddeel van benzine. De benzeenconcentraties zijn in de afgelopen decennia sterk gedaald, als gevolg van de invoering van de geregelde driewegkatalysator in begin van de jaren negentig, technische verbeteringen aan personenauto’s en de verlaging van het benzeengehalte in benzine. Benzeen is een kankerverwekkende stof. Zwaveldioxide (SO2) komt vrij bij de verbranding van zwavelhoudende brandstoffen. Ook de SO2 concentraties zijn in de afgelopen decennia sterk gedaald. Dat was in eerste instantie te danken aan de overschakeling van fossiele brandstoffen op aardgas en vervolgens aan de toepassing van emissiebeperkende maatregelen in de industrie en scheepvaart. De meetresultaten in de paragrafen 9.1 en 9.2 zijn tot stand gekomen onder de scope L426 behorende bij de NEN EN ISO/IEC 17025:2017 accreditatie van de GGD Amsterdam afgegeven door de Raad voor Accreditatie (zie ook www.RvA.nl).

9.1 Jaargemiddelde concentratie De jaargemiddelde benzeenconcentratie op de Stadhouderskade (o,35 µg/m3, figuur 17) is hoger dan het door de WHO vastgestelde ‘verwaarloosbaar risiconiveau’ van 0,17 μg/m3. Daarbij moet worden opgemerkt dat in Nederland deze achtergrondconcentratie nergens wordt gehaald. Voor benzeen is door de WHO het maximaal toelaatbaar risico (een extra kans op kanker bij levenslange blootstelling van 1 op de 100.000) bepaald op een niveau van 1,7 µg/m3, hieraan wordt al meerdere jaren achtereen ruimschoots voldaan. De gemeten concentraties liggen ver onder de Europese grenswaarde van 5 µg/m³. Zwaveldioxide (SO2) is in de stad al jaren zeer laag (2024: 0,70 μg/m3, figuur 17). De WHO heeft geen jaargemiddelde gezondheidskundige advieswaarde voor SO2. De SO2 concentraties zijn in de afgelopen decennia zo sterk gedaald dat deze gezondheidskundig niet meer relevant zijn. Wel kan SO2 worden gezien als een ‘marker’ voor de verbranding van zwavelhoudende fossiele brandstoffen.

Figuur 17 Jaargemiddelde SO2 en benzeenconcentratie

9.2 Daggemiddelde concentratie De WHO heeft geen daggemiddelde gezondheidskundige advieswaarde voor benzeen afgeleid. Voor SO2 is er een daggemiddelde grenswaarde van 125 µg/m3 en een maximale uurgemiddelde waarde van 350 µg/m3. Deze grenswaarden worden ruimschoots gehaald. De WHO heeft bij de gezondheidskundige advieswaarden voor SO2 een daggemiddelde advieswaarde opgesteld. De WHO adviseert dat een daggemiddelde SO2 concentratie van 40 μg/m3 maximaal drie dagen per jaar mag voorkomen. Ook deze advieswaarde wordt ruimschoots gehaald.

9.3 Trend afgelopen 10 jaar De ontwikkeling van de benzeen en SO2 concentratie over de afgelopen 10 jaar is met behulp van een trendanalyse geanalyseerd (figuur 18, tabel 9). De benzeen concentratie daalt gemiddeld met 0,08 µg/m3 over de afgelopen 10 jaar. De daling van de SO2 concentratie is niet statistisch significant. We hebben geen duidelijke aanwijsbare oorzaak voor de SO2 piek in 2021. In 2024 is de concentratie SO2 ten opzichte van 2023 iets gestegen. 25-1123

Pagina 28 van 45

Figuur 18 Trend jaargemiddelde benzeen en SO2 concentratie in de afgelopen 10 jaar Tabel 9 Trendanalyse benzeen en SO2 concentratie 2015-2024

Component SO₂ Benzeen

Meetstation Westerpark Stadhouderskade

Gemiddelde (± pSE*) daling SO₂ en waarde** benzeen -0.04 (± 0.03) -0.08 (± 0.02)

0.294 0.001

25-1123

Pagina 29 van 45

10. Toelichting en methode Wettelijk kader Wettelijke toetsing van de luchtkwaliteit in Nederland, dus ook in Amsterdam, vindt plaats op basis van modelberekeningen. Deze berekeningen worden jaarlijks door het RIVM uitgevoerd, op basis van input over o.a. de verkeersintensiteit die door de diverse overheden worden aangeleverd. Meetgegevens van de GGD Amsterdam (en de meetnetten van het RIVM en DCMR) leveren input voor deze modelberekeningen. In de wetgeving is vastgelegd dat de luchtkwaliteit wordt berekend op wettelijke toetspunten, in de praktijk is dit aan de gevel van woningen of andere gebouwen waar mensen langdurig verblijven. Deze wettelijke toetsing wordt aan het einde van elk jaar uitgevoerd voor het voorgaande kalenderjaar, en is dus nog niet beschikbaar voor het jaar 2024. Uitgebreide informatie over het instrument waarmee de luchtkwaliteit wordt berekend is te vinden op Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (cimlk.nl).

Metingen versus berekeningen De door de GGD gemeten NO2 concentraties worden regelmatig vergeleken met de NO2 concentraties zoals die met het rekenmodel worden berekend. Deze meet-rekenvergelijking wordt in opdracht van de gemeente Amsterdam uitgevoerd en valt buiten het bestek van deze rapportage.

Toetsen aan WHO-advieswaarden (luchtkwaliteit en gezondheid) Hoewel vrijwel overal in Nederland– ook in Amsterdam – aan de wettelijke grenswaarden wordt voldaan, is blootstelling aan luchtverontreiniging verantwoordelijk voor 3,3% van de totale ziektelast in Nederland door risicofactoren (Volksgezondheid Toekomstverkenning 2024). Op een hoog belaste plek als Amsterdam ligt dit percentage nog iets hoger. Dat is minder dan de ziektelast door roken (7,6%) en meer dan de ziektelast die het gevolg is van overgewicht (2,3%), ongezonde voeding (2,8%), te weinig bewegen (1,8%) en overmatig alcoholgebruik (3,0%). De wettelijke grenswaarden beschermen dus niet tegen het optreden van schade aan de gezondheid. Daarom is het belangrijk dat de luchtkwaliteit verder verbetert, ook onder de wettelijke grenswaarden. In dit rapport worden de gemeten concentraties vergeleken met de gezondheidskundige advieswaarden zoals die in 2021 door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zijn opgesteld. Dit sluit aan bij het advies van de Gezondheidsraad, die in januari 2018 adviseerde om de gezondheidskundige advieswaarden van de WHO – of lagere niveaus - na te streven. Daarbij moet worden opgemerkt dat de gezondheidskundige advieswaarden voor fijn stof, met name voor PM2.5, en NO2 een stuk strenger zijn dan de wettelijke grenswaarden.

Vanaf 2030 gaan nieuwe EU-grenswaarden gelden die meer in lijn zijn met de gezondheidskundige advieswaarden. Maar ook de nieuwe EU-grenswaarden liggen een stuk hoger dan de gezondheidskundige advieswaarden. Uitgebreide informatie over de relatie tussen luchtkwaliteit en gezondheid is te vinden op de website van de GGD https://ggdleefomgeving.nl/lucht/.

Meetlocaties Het automatisch Luchtmeetnet Amsterdam (www.luchtmeetnet.nl) bestaat uit 11 meetstations. Van de 11 Amsterdamse meetstations zijn er 4 gelegen langs drukke binnenstedelijke wegen, 1 langs de snelweg en 6 op relatief rustige locaties op afstand van lokale bronnen (zogenaamde achtergrondstations). Zie figuur 19 voor een overzicht van de meetstations. Stadsachtergrondstations geven de achtergrondconcentraties in Amsterdam weer zoals deze zich in rustige wijken, parken en achtertuinen voordoen. De achtergrondstations zijn ingericht op een afstand van tenminste enkele tientallen meters van een drukke straat. De meetstations Nieuwendammerdijk, Kantershof, Ookmeerweg, Oudeschans, Vondelpark en Westerpark zijn typische achtergrondlocaties. In deze rapportage worden de stadsachtergrondstations in de grafieken en tabellen gemiddeld weergegeven als ‘weinig verkeer’. Straatstations geven een beeld van de gehaltes zoals die worden gemeten in drukke straten. Van de vijf straatstations in Amsterdam ligt er één langs een snelweg (A10-West) en 4 langs drukke binnenstedelijke wegen. 25-1123

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16521420/1