Document · PDF

bijlage.2 Amsterdam impact keuzes n.a.v. COVID-19 - Einddocument - vDefinitief_leesversie.pdf

Raadscommissie Algemene Zaken 8 april 2021, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Kennisnemen van de raadsinformatiebrief waarmee het rapport ‘De impact van COVID-19: noodzakelijke keuzes voor een beter Amsterdam’ van vijf hoogleraren van de UvA en VU en Boston Consulting Group (BCG) ter kennis wordt gebracht aan de Gemeenteraad (Z27.261 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

Leesversie

Meer detail | Grote afname in passagiersvluchten, vrachtgewicht neemt af maar aantal vrachtvluchten neemt toe Vluchtfrequentie en –volume voor passagiers- en vrachtvluchten op Schiphol in de periode januari-oktober t.o.v. 2019

+60%

160 -11%

100

-57% 100

Passagiers

Vrachtgewicht

Passagiersvluchten 2019

Bron: Schiphol verkeersdata

100

Vrachtvluchten

2020 34

-69%

Impact COVID-19

Duurzaamheid

Middellange termijn impact

Leesversie

Meer detail | CO2-uitstoot afname structureel slechts <1% door nieuw reisgedrag

Totale afname in CO2-uitstoot door veranderd reisgedrag na 2023 100% Scenario A

16,5% CO2uitstoot

Rest

Land & Lucht

4,3% Nietzakelijk

Zakelijk

3,8-3,9% 0,4-0,5% Blijvend

Afname

Scenario B

100%

Onderliggende mechanismes en observaties: • Van huidige CO2 eq. uitstoot wordt enkel 16,5% veroorzaakt door transport over land en door de lucht, hiervan is slechts een kwart zakelijk verkeer

• In scenario A wordt verwacht dat luchtverkeer met 10-15% afneemt (o.b.v. onderzoek onder zakelijke vliegers) en woon-werkverkeer per auto met 8% (o.b.v. prognose KiM) • In scenario B wordt verwacht dat luchtverkeer met 20-30% afneemt (o.b.v. onderzoek onder zakelijke vliegers) en woon-werkverkeer per auto met 16% • Dit leidt tot een daling van maximaal 0,5% en 0,9% in scenario A en B respectievelijk

16,5% CO2uitstoot

Rest

Land & Lucht

4,3% Nietzakelijk

Zakelijk

3,3-3,5% 0,7-0,9% Blijvend

Afname

Bron: CE Delft; Nieuwsblad Transport; Rendement Uitgeverij; CBS; Ministerie van Infrastructuur & Waterstaat; Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid

Verandering in reisgedrag zorgt voor slechts een kleine structurele afname in CO2-uitstoot

Impact COVID-19

Duurzaamheid

Middellange termijn impact

Leesversie

Meer detail | Financiën & reserves hard geraakt, voornamelijk in scenario B, wat de benodigde materiële investeringen voor klimaatdoelen onder druk zet In scenario A is er lichtelijk minder investeringsruimte, in scenario B staat deze structureel onder druk

Eind 2020

260m 95m

Scenario A - 2023

In scenario B zal er een grote afname in investeringsruimte vanuit de gemeente zijn, doordat reserves volledig zijn opgegeten en er structureel minder inkomsten dan uitgaven zijn

260m

Scenario B - 2023 Algemene reserves volledig uitgeput

Indicatie van investeringsruimte particulieren en bedrijven in MRA o.b.v. geïndexeerde BRP-ontwikkeling (2019 = 100) Geen COVID - 20232

107 -4,9%

Scenario A - 2023

102 -15,1%

Scenario B - 2023

In scenario A zal er een lichte afname in zakelijke en particuliere investeringsruimte zijn, doordat ontwikkeling een aantal jaar "stilstaat" In scenario B zal er een grote afname in zakelijke en particuliere investeringsruimte zijn, doordat er krimp plaatsvindt en minder kapitaal beschikbaar is

1. Indien er geen nieuwe en onvoorziene inkomstenbronnen binnen de gemeentefinanciën zijn 2. O.b.v. CPB-prognose van 1,5% groei in Nederland en 1,2 multiplicatiefactor voor MRA Bron: Gemeente Amsterdam begroting 2021; CPB

In scenario A zal er een lichte afname in investeringsruimte vanuit de gemeente zijn, doordat de in 2020 opgegeten reserves aangevuld moeten worden tot pre-COVID niveaus tot en met 2023

Algemene reserves gemeente Amsterdam1 per scenario in miljoenen € Begin 2020

Onderliggende mechanismes en observaties:

Impact COVID-19

Verdienvermogen

Pre-COVID sterk economisch systeem hard geraakt Sterk

Pre-COVID stand – Sterke groei en grote concurrentiekracht, maar welvaart ongelijk verdeeld en slecht toegankelijk voor middeninkomens • • • • 2020

BRP: Sterke MRA BRP-groei van 2,7–4,8% in 2017-19, vergelijkbaar met andere grote steden maar boven landelijk gemiddelde Aantrekkelijkheid: Amsterdam scoorde hoog op concurrentiekracht: #8 uit 174 wereldsteden (met een stijgende lijn) Migratie: Positief migratiesaldo, gedreven door sterke groei buitenlandse migranten; het binnenlands saldo is al jaren negatief Verdeling welvaart: Welvaart landde veel bij de "topinkomens" die een steeds groter deel van de stad innamen: de stad is nauwelijks meer toegankelijk voor middeninkomens1, terwijl juist zij veel vitale beroepen hebben met grote tekorten (bijv. verpleegkundigen, leraren, politieagenten)

Bedreigd

2021

2022

2025

• BRP: MRA wordt ~20% harder geraakt dan de rest van NL door de sterke vertegenwoordiging van contact-intensieve en bezoekersgerichte sectoren (~70% minder bezoekers in 2020 t.o.v. 2019) en afhankelijkheid van internationale handel (overslag Amsterdamse haven daalde ~11% in H1 2020) • Agglomeratie: Agglomeratie-effecten2 staan onder druk, door het wegblijven van buitenlandse migranten die historisch gezien groei dreven • Innoveren: Ondernemersvertrouwen is in Q2 en Q3 gekelderd (-37% en -19% respectievelijk); (nog) weinig effect op R&D en VC investeringen, hoewel grote corporates al wel kostenbesparingsprogramma's aangekondigd hebben die op termijn tot minder innovatie kunnen leiden. Ook staan innovatiedrijvers zoals kennis-spillovers onder druk door verminderde (informele) contactpunten binnen en buiten werk

Impact op middellange termijn Herstellend

Beschadigd

Scenario A - Verdienvermogen hersteld, geen structurele effecten

Scenario B - Sterke krimp, met gevolgen voor aantrekkingskracht

Met het tijdig aantrekken van de (bezoekers)economie verwachten we dat sectoren niet om zullen vallen, dus wordt er geen structurele krimp of aantasting van de concurrentiepositie van de MRA verwacht • BRP MRA: ~2% BRP-groei tussen 2019-2023, met wel een tijdelijke dip in 2020/2021 door inhaal achterstand in faillissementen3 • Migratie: Jaarlijkse bevolkingsgroei gelijk aan pre-COVID (~0,5%), mogelijk lichte daling i.v.m. versterkte binnenlandse migratie • Bezoekers: Weinig tot geen impact op aantal unieke bezoekers

Bij een blijvende verstoring van internationale mobiliteit en economische neergang wordt verwacht dat bepaalde sectoren (bv. luchtvaart, sierteelt, bepaalde horeca) op termijn om zullen vallen, resulterend in een sneeuwbaleffect en structurele krimp van sectoren. Ook zijn er risico's voor het verdienvermogen op lange termijn door een 'verloren generatie' i.v.m. (langdurige) werkloosheid en leerachterstand • BRP MRA: ~9% BRP-krimp tussen 2019-2023 • Migratie: Jaarlijkse bevolkingsontwikkeling: -1% tot -2,5% • Bezoekers: Unieke jaarlijkse bezoekers ~50-70% lager dan pre-COVID

1. Met name door de overspannen woningmarkt, er zijn zeer weinig woningen beschikbaar in het middensegment voor huishoudens met meer dan 2 personen 2. Agglomeratie-effecten 37 beschrijven het versterkende mechanisme waarbij aanwezigheid van veel bedrijven talent trekt, en groeiend arbeidspotentieel dan weer vestiging van bedrijven stimuleert; 3. T.o.v. ~7% groei normaliter, dit betekent dus ~5% en ~16% minder groei in scenario A en B respectievelijk dan wanneer COVID niet had plaatsgevonden;

Kortetermijneffect - Uitval van bezoekerseconomie en 1,5-meter-samenleving raken verdienvermogen hard

Impact COVID-19

Verdienvermogen

Stand van de stad

Leesversie

Meer detail | Amsterdam heeft sterke economische groei laten zien en scoort hoog op internationale groei en concurrentievermogen Groei van BRP nog altijd sterk, ook t.o.v. andere steden

Groeiende buitenlandse migratie, binnenlands negatief & dalend

Amsterdam heeft wereldwijd een groot concurrentievermogen

Jaar-op-jaar BRP-ontwikkeling per stad

Ontwikkeling migratiestromen per type

Beoordeling & rang in 2020 CIMI benchmark1

20k 10k

NL 2,4%

-5k -10k

-15k

-20k

-1%

-25k 2017

2018

A'dam

2019 R'dam

Utr

-81%

2015

2016

2017

Binnenlands saldo

100

1. Londen 2. New York 3. Parijs 4. Tokio 5. Reykjavik 6. Kopenhagen Berlijn 7. 8. Amsterdam Singapore 9. 10. Hong Kong 51. Rotterdam 77. Eindhoven Caracas 174.

+25%

15k

2018

2019

Netto saldo

Ranking is gebaseerd op 174 wereldsteden, Amsterdam steeg t.o.v. 2017 met 2 plaatsen

Buitenlands saldo

1. Op basis van een wereldwijde benchmark m.b.t. concurrentiekracht van steden waarin 174 steden met elkaar worden vergeleken Bron: CBS; IESE – Cities in Motion index

Rang

Impact COVID-19

Verdienvermogen

Korte termijn impact COVID-19

Leesversie

Meer detail | Economie MRA relatief hard geraakt door impact van COVID-19 Veel banen in de MRA staan op het spel bij langdurige impact COVID-19 (bij wegvallen van overheidssteun)

Meer dan de helft van de banen in de zwaarst getroffen sectoren steunt of steunde op subsidies

Aantal banen in gevaar, inclusief zelfstandigen (inactieve werkenden door productieuitval)

Aantal banen ondersteund met NOW (% van totale banen)

Totaal: ~450 duizend banen

Rest van MRA

123k

Groot-Amsterdam

Luchtvaart Reisbranche

Horeca 36k

93k

Cultuur, sport, recreatie Personenvervoer

16k

Autohandel en -reparatie

60k

Overig verhuur en zakelijk

23k

27k

6k 13k

15k 9k

Detailhandel non-food Uitzendbureaus Beveiliging en opsporing

14k

Groothandel

11k

Metaal en technologie

Managementadvies

25k

19k

Autohandel en -reparatie

Sport en recreatie

32k

Vervoer over land

37k

Detailhandel

Uitzendbureaus

50k

32k

Schoonmaak, hoveniers, e.d.

71k

87k

Overige industrie

Bron: SEO – De economische impact van het coronavirus in de MRA en Groot-Amsterdam (mei 2020)

Overige

66k

NOW1 (maart-mei) NOW2 (juni-september) NOW1 viel tijdens de 'intelligente lockdown', NOW2 tijdens de 'open periode'

Schoonmaak en facility Overige sectoren Gemiddeld

20%

40%

60%

80%

Bron: UWV - Werkgelegenheid en NOW naar sector sinds de start van de crisis, Figuur 5 (10 november 2020)

Overige dienstverlening

22k

Horeca

Belangrijke sectoren binnen de bezoekerseconomie van de MRA!

Impact COVID-19

Verdienvermogen

Korte termijn impact COVID-19

Leesversie

Meer detail | Ondernemersvertrouwen gekelderd en innovatiedrijvers als agglomeratie-effecten staan onder druk Het ondernemersvertrouwen is gedurende de crisis gekelderd tot onder het niveau van kredietcrisis2

Agglomeratie-effecten onder druk door wegvallende buitenlandse migratie

Vooralsnog weinig tot geen impact op VC en R&D investeringen

Ondernemersvertrouwen - CBS Gemiddelde VC investeringen in Nederland per kwartaal 2018-2020 (€m)1

600 +93%

400

-10 +4% 200

-20 -30

0 -40 2008

2012

2016

2018

2019

2020

1. Enkel tussen Q1-Q3 gemeten voor elk jaar (gezien Q4 2020 data nog niet beschikbaar is); 2. Nationale getallen, echter wordt wel waargenomen dat met name het vertrouwen gekelderd is in sectoren die groot zijn in Amsterdam (bv. horeca) Bron: CBS ondernemersvertrouwen; CBS; Pitchbook IQ; Capital IQ

Impact COVID-19

Verdienvermogen

Middellange termijn impact

Leesversie

Meer detail | BRP-ontwikkeling verschilt per scenario: 10% lager in scenario B

In scenario A vindt er vanaf 2021 groei plaats, in scenario B zet de krimp zich voort tot 2023

Onderliggende mechanismes & observaties:

Geïndexeerde BRP-ontwikkeling in beide scenario's; index 100 = 2019 110

100

107

100

105

104

102

100

1022

-5% -16%

95 95

90 Inclusief corona noodmaatregelen van ~4% van BBP

80 2019

2020 Scenario A

2021 Scenario B

2022 Basispad

913

2023

• In scenario B is er ook na 2021 een constante krimp, veroorzaakt door een kettingreactie van economische tegenslagen, bijvoorbeeld door het wegvallen van overheidssteun, een eventuele nieuwe eurocrisis, en op termijn het verlies van vertrouwen in instituties – BRP-ontwikkeling in scenario B voor 2020 & 2021 gebaseerd op CPB novemberraming en Economische Verkenningen MRA, voor 2022 & 2023 gebaseerd op gemiddelde jaarlijkse krimp tijdens kredietcrisis (2008-2010) in MRA: -1,5% • Economische krimp/herstel is in MRA hoger dan het nationale gemiddelde door o.a. de afwijkende economische structuur van de regio, en agglomeratie-effecten1: • CPB prognoses zowel in krimp- als herstelperiodes versterkt voor MRA met factor 1,2 o.b.v. analyse Economische Verkenningen MRA

Mogelijke range

1. Agglomeratie-effecten beschrijven het versterkende mechanisme waarbij aanwezigheid van veel bedrijven talent trekt, en groeiend arbeidspotentieel dan weer vestiging van bedrijven 41 stimuleert. Zowel krimp als herstel worden hierdoor geaccelereerd. 2. 2% groei t.o.v. '19, 5% krimp t.o.v. '23 basispad 3. 9% krimp t.o.v. '19, 15% krimp t.o.v. '23 basispad Bron: CPB novemberraming; CBS (bewerking TNO); Ministerie van Financiën; Rijksoverheid; Economische Verkenningen MRA 2020

• In scenario A verwachten we relatief snel herstel vanaf 2021, omdat consumentenvertrouwen tijdens (relatief kortdurende) crisis niet structureel is aangetast, en door maatregelen uitgaven (geforceerd) zijn verminderd wat gemiddeld gezien heeft geleid tot stijging spaargeld: – Ontwikkeling in scenario A gebaseerd op CPB novemberraming, met regionale versterking o.b.v. Economische Verkenningen MRA

Impact COVID-19

Verdienvermogen

Middellange termijn impact

Leesversie

Meer detail | Groei van A'dam is met name gedreven door buitenlandse migratie, bij blijvende verstoring staat de groei en dus agglomeratie-effecten1 onder druk

Bevolkingsgroei in Amsterdam in 2023 (in aantal personen) 10 0,5% 0

4k -9k

-10 -13k -20 -2,5% -30

Scenario A

Scenario B

Onderliggende mechanismes en aannames: Buitenlandse migratie • We verwachten dat het buitenlands migratiesaldo in scenario A gelijk is aan pre-COVID, door het wegnemen van de internationale barrières • Geschatte buitenlandse migratie in scenario B gelijk aan die van 2020 (gebaseerd op de eerste 9 maanden), wat een aanzienlijke krimp zou betekenen Binnenlandse migratie • In scenario A verwachten we in 2023 niet dat meer huidige bewoners de stad uit trekken door verminderde aantrekkelijkheid, met name omdat dit op korte termijn in 2020 ook niet in de (Amsterdamse) cijfers terug is te zien • Het onderste bereik in scenario B neemt wel een verdere trek uit de stad aan, omdat o.b.v. vragenlijsten we het bij een blijvende verstoring wel aannemelijk achten dat men naar het platteland trekt

1. Agglomeratie-effecten beschrijven het versterkende mechanisme waarbij aanwezigheid van veel bedrijven talent trekt, en groeiend arbeidspotentieel weer vestiging van bedrijven stimuleert Bron: CPB cijfers; Nieuwsuur "corona versnelt de trek naar het platteland"

Bij een blijvende verstoring staat de groei van de stad Amsterdam onder druk

Impact COVID-19

Veiligheid & leefbaarheid

Veiligheid stabiel, maar risico's door oplopende onrust Gemiddeld

Pre-COVID stand – Stabiele criminaliteits-, sociale cohesie- en leefbaarheidscijfers, maar ruimte voor verbetering

2020

• Criminaliteit: Totaal aantal misdrijven nam tussen 2015 en 2019 af met 20%, maar lag hoger dan in andere grote steden en verschilde sterk per wijk • Leefbaarheid: Leefbaarheid en fysieke voorzieningen vergelijkbaar met andere grote steden, met weinig verschil over tijd. Echter is de ervaren overlast door toerisme sterk toegenomen (met name in het centrum), evenals de overlast door vervuiling (voornamelijk in kwetsbare wijken)2 • Sociale cohesie: Sociale cohesie was vergelijkbaar met andere grote steden, maar ligt in Amsterdam lager dan in buitenstedelijk gebied (~10% lager dan het landelijk gemiddelde1) Wisselend geraakt

Kortetermijneffect - Licht positieve impact op sociale cohesie & toerisme-overlast, maar stad minder aantrekkelijk door sluiten voorzieningen

2021

2022

2025

Sociale cohesie: Solidariteit onder buurtbewoners is toegenomen, tegelijkertijd zijn er risico's op oplopende spanningen en polarisatie Toerisme: Minder overlast van toerisme, met ~70% minder bezoekers in 2020 t.o.v. 2019 Sport & cultuur: Restricties rondom sport en cultuur verlagen de effectieve voorzieningen, en daarmee de aantrekkelijkheid van de stad Criminaliteit: Criminaliteitscijfers blijven stabiel, maar met een verschuiving van bv. inbraken naar cybercrime (bijv. phishing), er was een stijging van 128% in cybercrime-incidenten in Noord-Holland tussen jan-mei 2020 t.o.v. vorig jaar2, voor het eerst waren er meer cybercrime-delicten (290) dan woninginbraken (271)

Impact op middellange termijn Herstellend

Beschadigd

Scenario A – Geen of weinig structurele gevolgen

Scenario B - Risico's voor oplopende onrust en spanningen

• Sociale cohesie: Tijdelijke versterking sociale cohesie neemt weer af, sociale onrust eveneens • Criminaliteit: Geen reden om aan te nemen dat criminaliteitscijfers gaan verschuiven, mogelijk zet ontwikkeling naar cybercrime door • Leefbaarheid: Inwoners en bezoekers kunnen weer gebruik maken van sport en culturele voorzieningen; toerisme zal (grotendeels) terugveren naar oude niveaus; als gevolg van tijdsbesparing door thuiswerken krijgen inwoners structureel meer ruimte voor vrije tijd; toeristenoverlast neemt weer toe 1. Gebaseerd op CBS rapportcijfer op dimensie "sociale cohesie"; 2. Zuidoost, Noord en Nieuw-West

• Sociale onrust: Blijvende verstoring wordt verwacht te zorgen voor het verder oplopen van spanningen en daarmee toename van sociale onrust in wijken. Daarnaast kunnen aanhoudende maatregelen ertoe leiden dat draagvlak verder afbrokkelt, wat tot polarisatie kan leiden • Criminaliteit: Op de middellange termijn is er niet direct aanleiding om te denken dat criminaliteit sterk toe zal nemen, maar ontwikkeling van cybercriminaliteit zal doorzetten • Leefbaarheid: Door aanhoudende restricties zal de leefbaarheid van de stad op een lager niveau blijven en de kwaliteit van vrije tijdsbeleving 43 lager zijn

• • • •

Impact COVID-19

Veiligheid & leefbaarheid

Stand van de stad

Leesversie

Meer detail | Stabiele criminaliteits-, sociale cohesie- en leefbaarheidscijfers, maar ruimte voor verbetering Aantal misdrijven neemt af, maar is hoger dan in andere steden

Leefbaarheid stabiel en vergelijkbaar met andere steden

Sociale cohesie stabiel en vergelijkbaar met andere steden

Aantal misdrijven per 1000 inwoners per stad

Score leefbaarheid2 per stad

Score sociale cohesie3 per stad

-20% -17% 94

-17% 93

-24%

+3%

6,3 6,4

6,5 6,7

Utrecht

0% 6,6 6,6

+2% 6,5 6,6

+2% 0% 6,2 6,2

6,2 6,3

+4%

+2%

5,7 5,9

5,6 5,7

5,5 5,5

Utrecht

A'dam

R'dam

89 77 68

Amsterdam Rotterdam

Utrecht

2015

2019

Den Haag

A'dam 2015

DH 2019

R'dam

2015

2019

1. Geëxtrapoleerd op basis van H1 2019, groei consistent met voorgaande jaren 2. Score is totaal rapportcijfer van CBS op dimensie "fysieke voorzieningen in woonbuurt" 3. Score is totaal rapportcijfer van CBS op dimensie "sociale cohesie" Bron: CBS; Veilig Thuis

117

+2%

Impact COVID-19

Veiligheid & leefbaarheid

Stand van de stad

Leesversie

Meeste overlast door vakantieverhuur ervaren in stadscentrum

Met name overlast door vervuiling in Centrum, Nieuw-West en Noord

Veel overlast door criminaliteit in Nieuw-West, Noord & Zuidoost

Ervaren overlast door vakantieverhuur in 2019 per wijk in Amsterdam

Ervaren overlast door vervuiling in 2019 per wijk in Amsterdam

Ervaren overlast door criminaliteit in 2019 per wijk in Amsterdam

Grafieken zijn direct overgenomen uit het rapport "Wonen in Amsterdam 2019: Leefbaarheid" van de gemeente Amsterdam

Bron: Gemeente Amsterdam – Wonen in Amsterdam 2019: Leefbaarheid

Meer detail | Grote verschillen binnen de stad in veiligheid en leefbaarheid, vooral Centrum en kwetsbare wijken kennen veel overlast

Impact COVID-19

Veiligheid & leefbaarheid

Korte termijn impact COVID-19

Leesversie

Meer detail | Sociale onrust stijgt (voornamelijk) in kwetsbare wijken, sociale cohesie verbeterde (tijdelijk) in eerste golf Sociale onrust stijgt sinds de crisis, vooral in kwetsbare wijken

Stijging van sociale cohesie sinds de crisis, alhoewel die wat af lijkt te nemen sinds het hoogtepunt

Respondenten die (zeker) eens antwoordden op de volgende vragen

15% 10%

In deze buurt is er sinds de corona-uitbraak meer overlast van buren In deze buurt is er sinds de corona-uitbraak meer overlast op straat Kwetsbare wijken: Noord, Zuidoost en Nieuw-West

20%

23%

Relaties in de buurt sinds corona (veel) beter

15%

18% 16% 12% Minder kwetsbare wijken: Centrum, Zuid, West en Oost

• Genoemde hypotheses voor dit verschil zijn bijvoorbeeld frustraties over ongelijkheid en gebrek aan perspectief leidend tot asociaal gedrag • Echter is dit niet wetenschappelijk bevestigd Bron: Kenniswerkplaats "De heropening van de samenleving"

(Veel) meer vertrouwen in de buren (sinds corona)

April

Juli 46

Er zijn veel spanningen tussen buurtbewoners

Impact COVID-19

Individueel welbevinden

Uitdagingen op fysieke, mentale gezondheid en armoede Gemiddeld

Pre-COVID stand – Gemiddeld welzijn vergelijkbaar met andere steden, wel veel langdurige armoede en stijging huiselijk geweld • Minimahuishoudens1: Aantal minimahuishoudens nam tussen 2015 en 2019 met ~15% af, echter is dit voornamelijk gedreven door verminderde instroom, de uitstroom uit armoede is beperkt. Dit betekent dat er veel langdurige armoede in de stad is. • Levensverwachting: Gemiddelde verwachting steeg in 2012-16 met ~0,5 jaar, maar met grote verschillen tussen bevolkingsgroepen (zie kansengelijkheid) • Huiselijk geweld: Aantal meldingen huiselijk geweld nam met 20% toe tussen 2016-19, maar andere grote steden kenden proportioneel meer meldingen

2021

2022

2025

Bedreigd

Kortetermijneffect – COVID-19 creëert uitdagingen voor psychisch welzijn en toegang tot zorg, ook indicaties voor onveiligere thuissituatie • Mentale klachten: Economische gevolgen, isolatie door lockdowns, en angst voor het virus leiden tot eenzaamheid, depressieve gevoelens en stress; deze eenzaamheid is sterker in Amsterdam vanwege het grote aandeel eenpersoonshuishoudens 3 • Gezondheidszorg: Het virus raakt de gezondheid van bewoners; uit- en afstel van reguliere zorg leidt zet zorguitkomsten onder druk (~10-15% reductie in reguliere zorg in 2020), met name in kwetsbare groepen (zie kansengelijkheid) • Huiselijk geweld: Anonieme meldingen van huiselijk geweld nemen toe, maar lijken onder radar van officiële instanties te blijven; in gezinnen bekend bij instanties is verhoogd huiselijk geweld echter niet bevestigd (het lijkt vaak zelfs iets beter te gaan)

Impact op middellange termijn Herstellend

Beschadigd

Scenario A – Crisis heeft zijn sporen achtergelaten

Scenario B - Grote risico's voor (mentale) gezondheid

We verwachten dat het individueel welbevinden herstelt, maar de sporen van Bij een blijvende verstoring zal het zorgstelsel echt onder druk komen te staan de crisis zullen niet direct verholpen zijn en zal de crisis zorgelijk negatieve impact op psychisch welzijn hebben • Schuldenproblematiek: Stijging van ~1% huishoudens met schulden • Schuldenproblematiek: Stijging van ~71% huishoudens met schulden verwacht, dat staat gelijk aan ~1k extra huishoudens in de MRA verwacht, dat staat gelijk aan ~113k extra huishoudens in de MRA • Zorg: Stuwmeer aan opgebouwde zorgachterstand geschat op ~50.000• Zorg: Stuwmeer aan opgebouwde zorgachterstand geschat op ~130.000 tot 150.000 behandelingen2, wat kan leiden tot hoge wachttijden 400.000 behandelingen2 in 2023 en verder oplopend, wat vraagt om harde • Psychisch welzijn: Oorzaken waardoor psychisch welzijn onder druk stond beslissingen op wel/niet behandelen zullen (deels) verdwijnen. Tegelijkertijd zijn kwetsbaren disproportioneel • Psychisch welzijn: Sterke stijging verwacht in depressies en suïcides door geraakt, leidend tot een grotere afstand tot sociaal en economisch kapitaal lange periodes v. eenzaamheid, uitzichtloosheid, en economische recessie 1. Op basis van inkomen max 120% van sociaal minimum en weinig vermogen; 2. Gedefinieerd als dagbehandelingen, opnames, en 1 e polikliniekbezoeken; 3.

Zo werd door PosadMaxwan gevisualiseerd dat juist wijken met relatief veel eenpersoonshuishoudens ernstige eenzaamheid ervaren

2020

Impact COVID-19

Individueel welbevinden

Stand van de stad

Leesversie

Meer detail | Levensverwachting en aantal minimahuishoudens licht verbeterd in afgelopen jaren, maar sterke stijging in meldingen huiselijk geweld Aantal minimahuishoudens in Amsterdam is afgenomen

Levensverwachting nam toe in A'dam, net als in andere steden

Meldingen huiselijk geweld stijgt laatste jaren met 21% per jaar

Aantal minimahuishoudens1 in Amsterdam

Gemiddelde levensverwachting per stad

Aantal meldingen in Amsterdam

+0,7%

+0,5%

+0,7%

+0,8%

25%

12k 80,4 80,9 80,1 80,5 80,0 80,5 79,5 80,1 -14%

+21% 9k

15% 10% 5% 0% 2014

Het aantal minimahuishoudens is zowel relatief (in %) als in absolute getallen afgenomen (van 74k naar 68k)

2015

2016

2017

2018

Utrecht

Den Haag Amsterdam Rotterdam 2009-12

1. Op basis van inkomen van 120% van sociaal minimum en weinig vermogen Bron: Armoedemonitor Gemeente Amsterdam; NOS; CBS; RIVM

0k 2016

In 2008–2015 waren er in Rotterdam (18% van Nederland totaal) en Den Haag (12%) meer meldingen dan in Amsterdam (11%) 2017

2018

2019

2013-16 48

20%

Impact COVID-19

Individueel welbevinden

Korte termijn impact COVID-19

Leesversie

Meer detail | Subjectieve veiligheid gaat achteruit, maar officiële meldingen van geweld nemen niet harder toe Er wordt vaker contact met hulplijnen opgenomen over huiselijk geweld…

…maar officiële meldingen stijgen nog niet

Per dag, landelijk

Meldingen van huiselijk geweld in Amsterdam-Amstelland

Norm

1,000 +50%

1,500

5,730

5,925

1e helft 2019

1e helft 2020

4,340 jan-feb Fier.nl aantal unieke bezoekers

1,815

3,040 +37%

mar-apr

2,494 1e helft 2017

1e helft 2018

Meldingen van huiselijk geweld Bron: Fier; Kindertelefoon; CBS

Aantal gesprekken kindertelefoon

Impact COVID-19

Individueel welbevinden Middellange termijn impact

Leesversie

Meer detail | Ernstig stuwmeer aan zorg in beide scenario's

Totale zorgachterstand in 2023 (in aantal behandelingen)

387k

400 300 200

145k

100 0

129k 48k Scenario A

Scenario B

Observaties en aannames: De zorgcapaciteit voor reguliere zorg in een coronajaar wordt aangetast: • In een vol coronajaar (met betere en slechtere periodes) is de capaciteit voor reguliere zorg ~10 tot 15% minder, gebaseerd op 2020 schattingen van NZa en RIVM steekproeven De impact van COVID-19 op de vraag naar (reguliere) zorg is ambigu: • De vraag naar zorg kan iets verlaagd zijn, omdat er in tijden van lockdowns minder ongevallen zijn • Daarentegen is ook een verhoging van vraag naar zorg mogelijk, doordat het uitstellen van behandelingen (soms) tot ernstigere ziektebeelden leidt • De vermindering in vraag is tussen 0-5% geschat Zorgachterstand over 4 jaar heen: • Het netto effect ligt dus tussen 5-15% gemiste zorg in een coronajaar • In 2023 zouden de effectieve coronajaren in scenario A gelijk zijn aan 1,5 jaar, en in scenario B 4 jaar • Omdat ziekenhuizen normaliter op hun maximale capaciteit werken, kan (zonder interventies) deze zorg niet direct ingehaald worden – ook niet in scenario A • Gecombineerd met de volledige capaciteit van Amsterdamse ziekenhuizen (~650k behandelingen) geeft dit de stuwmeer aan zorg in 2023

Noot: Behandelingen gedefinieerd als dagbehandelingen, opnames, en eerste polikliniekbezoeken Bron: RIVM steekproeven; NZa schattingen verminderde capaciteit; Ziekenhuischeck.nl vergelijker op behandelingen

In scenario B kan de zorgachterstand oplopen tot ~400k behandelingen, dat is ongeveer een half jaar aan zorgcapaciteit van alle Amsterdamse ziekenhuizen samen

Impact COVID-19

Individueel welbevinden

Middellange termijn impact

Leesversie

Meer detail | Schuldenproblematiek blijft stabiel in scenario A, sterke toename bij een blijvende verstoring in scenario B

Incrementele huishoudens in Groot-Amsterdam met schulden in 2023

+71% 300k

272k

250k 200k

+1% 159k

160k

159k

150k 100k

Observaties en aannames: • In scenario A is er weinig tot geen toename in huishoudens met schuldenproblematiek, in scenario B neemt dit aantal met ~70% sterk toe t.o.v. 2019 door ~113k extra huishoudens met schuldenproblematiek (beginnend en ernstig) – Toename werkloosheid is geschat aan de hand van eerdere analyse (zie werkloosheid deep-dive) – Gemiddelde toename in huishoudens met schuldenproblematiek per procent toename werkloosheid is berekend o.b.v. onderzoek Deloitte1, 2 • In scenario B is er na 2023 een verdere toename van schuldenproblematiek, doordat de economische krimp van voorgaande jaren vertraagd tot arbeidsverlies leidt

50k

Scenario A

Scenario B 2019

2023

1. Toename per procent werkloosheid gecorrigeerd voor het aantal huishoudens in Groot-Amsterdam en versterkte impact in de regio d.m.v. factor 1,35 ten opzichte van Nederland (o.b.v. verschil Amsterdam-Nederland in 2018 in CBS data) 2. 2019 basislijn is berekend door nationale data te corrigeren voor Groot-Amsterdam Bron: CBS; Nibud; Deloitte: COVID-19 en schuldenproblematiek in Nederland

In scenario A zijn er in 2023 niet meer huishoudens met schuld, in scenario B zijn dat er ~110k (71%) meer

Terug naar de inhoudsopgave

HOOFDSTUK 1

HOOFDSTUK 2

HOOFDSTUK 3

De impactanalyse beschrijft de mogelijke gevolgen van COVID-19, nu en in de toekomst

Drie vergezichten voor 2030 schetsen steeds een ideale metropool

Handelingsperspectief voor 2022-2025 grijpt in op de huidige ontwikkelingen

Hoe ziet Amsterdam er in 2022-2025 uit zonder grote koerswijzigingen en wat doet dat met belangrijke doelen voor de stad?

Hoe zou Amsterdam er in 2030 uit kunnen zien als er actie wordt ondernomen, en hoe is dat mede door COVID-19 anders dan vandaag?

Welke interventies vanuit de gemeente zijn nodig per vergezicht om de kansen en bedreigingen van de coronacrisis te adresseren?

Kijken daarbij naar stand van de stad voor COVID-19 en zowel korte als middellange termijn impact van de crisis (a.d.h.v. scenario's)

Nemen daarbij drie verschillende vergezichten om keuzes voor de stad Amsterdam te articuleren

Houden daarbij ook rekening met de ruimtelijke en financiële middelen van de gemeente 52

Hoofdstuk 2 — Vergezichten

Vergezichten

Reset van stad en systeem Sommige sectoren en activiteiten zijn nu (deels) tot stilstand gekomen, en/of worden met overheidssteun in stand gehouden. De kosten van een herinrichting van het systeem (sommige sectoren of activiteiten inkrimpen), zijn daardoor relatief lager. Het 'oude' systeem behouden kost immers óók publiek én privaat geld, en is mogelijk deels vanzelf al gekrompen door de coronacrisis.

Draagvlak voor een actievere overheid Er lijkt een breder draagvlak te ontstaan voor een actievere overheid. Er wordt expliciet om (centrale) keuzes en regulering gevraagd door burgers en bedrijfsleven. De verhouding tussen publiek en privaat, en tussen centraal en decentraal, staat ter discussie.

Momentum voor maatschappelijke thema's Grote maatschappelijke thema's hebben de wind in de zeilen; denk aan duurzaamheid. Bestaande en nu verdiepte problematiek rond kansengelijkheid en (sociale) kwetsbaarheid komt aan de oppervlakte. Deze zichtbaarheid creëert draagvlak voor verandering. 53

Context De coronacrisis vormt een uniek window of opportunity om betekenisvolle verandering door te voeren

Vergezichten

Uitgangspunt: een vergezicht adresseert doelen, benut krachten, speelt in op COVID-19 en is (deels) maakbaar

Adresseert één of meerdere maatschappelijke doelen op krachtige en effectieve wijze

1 Een sterk vergezicht...

Op de weg naar ieder vergezicht worden kansen benut én horden genomen; samen vormt dit het handelingsperspectief.

Een vergezicht is een samenhangende visie op de stad en regio waarin maatschappelijke doelen op onderscheidende wijze nagestreefd worden

3 Speelt in op de impact, kansen en bedreigingen van COVID-19, en op toekomstige pandemieën

Het doel is om het denken en debat te stimuleren met enkele verschillende vergezichten: hoe zien we Amsterdam in 2030 voor ons?

2 Benut de krachten van Amsterdam en de MRA en speelt in op urgente zwakten

De vergezichten dienen als startpunt voor discussie, en vormen een synthese van verschillende (bestaande) toekomstvisies op de stad; ze vormen geen uitputtende lijst. 54

Is (ten dele) maakbaar, dus er bestaat een concreet handelingsperspectief

Vergezichten

Drie vergezichten

Pitches

Slimme metropool

Ontmoetingsmetropool

Regionale metropool

Het digitale, innovatieve centrum van Europa. Met de hele wereld verbonden, met minder traditionele mobiliteit. Amsterdam is een creatief bolwerk en handelscentrum; makelaar en exporteur van kennis, creativiteit en techniek. De stad wordt duurzaam met digitalisering, een high tech energievoorziening en meer natuur. Daar heeft iedere inwoner baat bij.

Bezoekers weten Amsterdam nog steeds te vinden, en met reden. Culturele uitblinker, creatieve industrie en inspirerende symposia. En voorzieningen voor waardevolle (dag)bezoekers uit de regio, Nederland en Europa. Tot enthousiasme van de stad, want kwaliteit en leefbaarheid gaat weer voor grootschaligheid; de bezoekerseconomie werkt weer voor iedereen.

Dichtbij is er meer van waarde dan je denkt. En waarde draait om meer dan geld. De stad benut de potentie van mensen en het verdienvermogen van (mkb-)bedrijven uit de regio; de blik dus voorbij het (stads)centrum. De stad wordt zelfstandig duurzaam met een circulaire economie en eigen, schone energiebronnen. Iedereen doet mee, en men ziet elkaar weer.

KEERZIJDEN

Slechts beperkte verbetering van (zwakke) wijken door focus op internationale vestigingsklimaat, internationale infrastructuur en aantrekken van toptalent. Behoud van druk op woningmarkt (zeker voor middengroepen / gezinnen) door o.a. expats en grond rond stad die naar natuur in plaats van woningen gaat.

Minder (snelle) verduurzaming door blijvend reizigersverkeer en (financiële) focus op sterke cultuur, uitbreiding van (stedelijk) openbaar vervoer en leefbaarheid. Ook minder innovatiekracht door dit beperktere budget en nadruk op uitbouw en verbetering van bezoekerssectoren.

Potentieel verlies van koppositie van culturele en academische topinstellingen door de grote (financiële) nadruk op de energietransitie, circulariteit en gebiedsontwikkeling. Minder (export)landbouw en (nieuwe) natuur door de opwekking van zonne-/windenergie. 55

Noot: deze vergezichten vormen een synthese van verschillende toekomstvisies en zijn mede geïnspireerd door toekomstschetsen van de Amsterdam Economic Board, amsterdam&partners en de City Doughnut.

Kiezen voor de toekomst: drie vergezichten op hoe we Amsterdam voor ons zouden kunnen zien in 2030

Vergezichten

Drie vergezichten

Slimme metropool

Slimme metropool: vol inzetten op innovatieve prestaties met de wereld als speelveld en verbondenheid als sleutel Een kennisintensieve economie met een massieve digitaliseringsslag, waarin iedereen wordt meegenomen. De stad onderscheidt zich internationaal met kernexpertises zoals Social Sciences, Life Sciences & Health, Data & AI (o.a. FinTech). Veel internationale, jonge, hogeropgeleide inwoners. IJzersterke internationale integratie, wat ook helpt bij de verduurzamingsslag. Mogelijk minder ruimte voor middengroepen: de stad blinkt uit met toptalenten/-bedrijven. Uitgelichte functies

Werken

Wereldwijd talent werkt in Amsterdam, waarbij steeds meer arbeidskrachten (digitaal) in de stad werken, maar niet wonen. Effectieve omscholing.

Leren

Academische wereld bestormt de wereldtop met onderzoek en onderwijs als digitaal exportproduct, en sterke ICT'ers/technici vanuit het beroepsonderwijs.

Innoveren

Publiek-private kennis-/innovatiehubs met state-ofthe-art laboratoria en co-creatieplekken; thema's als Social Sciences, Life Science & Health, Data & AI.

Wonen

Binnenstedelijk en rond innovatiehubs agglomereert (internationaal) toptalent; dat impliceert mogelijk minder (nieuwe) woningen voor middengroepen.

Benut krachten van Amsterdam en de MRA • Amsterdam als toonaangevende onderwijs- en onderzoeksstad met specifieke expertises en een levendige start/scale-up scene • Dit vergezicht bouwt voort op de bijzonder sterke basis van zakelijke dienstverlening (Zuidas, maar ook creatieve sectoren) • Slimme omgang met capaciteitsgrenzen van (internationale) infrastructuur; meer internationaal treinverkeer én digitalisering (minder reizen) beperken capaciteitsproblemen

Speelt in op de coronacrisis (impact & trends) • Benut en versnelt de door COVID-19 gedreven digitaliseringsslag waardoor onder andere afhankelijkheid van contactintensieve sectoren afneemt (zoals horeca en toerisme) • De stad speelt in op sectoren die door COVID-19 wereldwijd een enorme vlucht nemen door de coronacrisis, zoals de gezondheidswetenschappen en AI • Er wordt gericht gekozen voor het vergroten en bestendigen van het verdienvermogen door kansrijke sectoren volop te faciliteren (infrastructuur, ruimte, woon- en migratiebeleid), en omscholing te bieden aan werkenden in 'stopsectoren' (zoals vervuilende industrie) • Verduurzaming wordt weer haalbaar door de economische structuur (minder vervuilende productie), het minder reizen door de coronacrisis vast te houden, en door de te kiezen voor ruimte56 extensieve energiebronnen

Omschrijving

Drie vergezichten

Voorbeelduitwerking van Slimme metropool

Algemeen

Voorbeelduitwerking van de Slimme metropool

Grootste verschillen met vandaag

Economische schets

• •

Kennisintensieve bedrijven (AI, automatisering) floreren, met een grote rol voor menselijk/sociaal kapitaal (cultuur, creativiteit) Kleinere rol voor traditionele bezoekerseconomie en kleinere nadruk op contactintensieve sectoren na de ervaring met COVID-19

Culturele schets

• •

Bevolking in flux door im-/emigratiestromen; groot deel van inwoners is jong, hoogopgeleid, gezond en met internationale achtergrond Agglomeratie van (top)talent, maar ook meer "onzichtbare" stadsbewoners; zoals digitale studeerders/werkenden die elders wonen

Internationale positie

•

IJzersterke Europese en internationale integratie ondanks COVID-19; sterke profilering op kernexpertises (van o.a. universiteiten)

Energiesysteem

•

Verduurzaming door energiebesparing (innovatie) en groene waterstof-/elektriciteitsimport, en kernenergie niet bij voorbaat uitsluiten

Werken

• • •

Hoogopgeleiden vormen motorblok van (digitale) economie – dit talent wordt weer steeds vaker gebonden door vaste contracten Sterke dienstensector biedt ook werkgelegenheid voor lageropgeleiden – (grootschalige) omscholing van middengroepen waar mogelijk Meer internationale arbeidskrachten die digitaal werken vanuit hun herkomstland; aanspreken van top 5% uit global talent pool

Leren

• •

Academisch onderwijs stijgt verder in wereldtop met programma's voor internationaal toptalent (bijv. MBAs in Healthcare, AI) Na COVID-19 is ingezet op goed digitaal onderwijs (ook als exportproduct); versterking van internationale onderwijsfunctie (hbo/wo)

• •

Nieuwe publiek-private kennishubs/-instellingen voor thema's waarop Amsterdam uitblinkt, zoals Social Sciences, Life Sciences & Health, Data Science & AI met o.a. co-creatieplekken, state-of-the-art labaratoria (à la Amsterdam Innovation Centre) Optimale valorisatiemogelijkheden door het actief combineren van kennisontwikkeling en ondernemerschap (incubators)

Zorgen

•

Wereldwijde vernieuwer qua (specialistische) zorg; optimaal gebruik van data en digitale interacties voor betere, toegankelijke zorg

Samenleven

•

Nadruk op geïnstitutionaliseerde solidariteit, via gedigitaliseerd gemeenteapparaat – geen sterke toename van contact tussen bubbles

Ontspannen

• •

Ontwikkeling van natuurgebieden rond stad waardoor omvang van landbouw af is genomen Selectieve herstart van hoogwaardig, cultuurgericht toerisme; inwoners met weinig vrije tijd die veel individueel sporten

Wonen

• •

Versterken en doorzetten van verdichtingsbeleid – o.a. meer binnenstedelijke appartementen, en omzetting winkel- naar woonlocaties Woningontwikkeling primair gericht op aantrekken van (economisch) belangrijke doelgroepen; minder nadruk op middengroepen

•

Na COVID-19, slechts beperkte afschaling/herverdeing vliegverkeer: Schiphol focust op intercontinentaal (zaken)verkeer; Amsterdam Zuid als internationale treinhub, en lokale deelmobiliteit groeit door

Innoveren

Functies

Leesversie

Reizen Winkelen

•

Winkelgebieden zijn getransformeerd in woongebieden na buitengewoon snelle groei van ecommerce; minder (fysieke) detailhandel

Vergezichten

Drie vergezichten

Ontmoetingsmetropool

Ontmoetingsmetropool: een bruisend én leefbaar centrum voor hoogwaardige cultuur en voorzieningen De stad staat (inter)nationaal op de kaart voor de kwaliteitsbezoeker, steeds meer uit de Benelux en Duitsland. Zij komen voor het rijke en diverse culturele aanbod, hoogwaardige horeca en goede voorzieningen, zoals specialistische (luxe)zorg. het einde van de monocultuur. Doelgroepensturing leidt tot kleinere leefbaarheidsnadelen dan voorheen. De druk op de woningmarkt zal blijven; bewaken van sociale woningaanbod, onder andere voor werkenden in creatieve sectoren. Uitgelichte functies

Samenleven

Bezoekers blijven langer en komen in de hele stad; een minder sterke tweedeling tussen een (nu ontwricht) toeristisch centrum en (buiten)wijken.

Werken

Behoud van werkgelegenheid in hoogwaardige horeca en culturele sector. Wijken delen mee in baten met stageplekken en werkplekken.

Innoveren

Innovaties in de spreiding van bezoekers worden wereldwijd gevolgd. Ook digitaal kunnen bezoekers musea en andere hotspots ervaren.

Winkelen

Einde van huidige monocultuur: meer hoogwaardige winkels en voorzieningen; behoud van kleinerschalige kwaliteitswinkels in winkelstraten in (buiten)wijken

Benut krachten van Amsterdam en de MRA • Amsterdam heeft een unieke cultuurhistorische waarde • De stad bezit al een krachtige horeca- en cultuuraanbod: horeca, theater, musea, evenementen • In de metropool bestaan al veel hoogwaardige voorzieningen zoals bijvoorbeeld de academische medische centra en congreslocaties • Ook buiten het stadscentrum bestaan karaktervolle en aantrekkelijke wijken

Speelt in op de coronacrisis (impact & trends) • Door corona is de bezoekerseconomie volledig tot stilstand gekomen. Dit biedt ruimte voor reflectie en keuzes binnen de bestaande bezoekerseconomie; welke bezoekers en activiteiten voegen waarde toe aan Amsterdam? • Door de bezoekerseconomie te versterken, in te zetten op kwaliteit en waardevolle (dag)bezoekers, blijven banen behouden die door corona onder druk komen te staan • Door spreiding van bezoekers profiteren minder centrale wijken ook en staat de leefbaarheid in de binnenstad minder onder druk • Indien nodig, biedt digitalisering een deel van de bezoekers de kans om musea en andere culturele locaties virtueel te bezoeken • Op kleinere schaal, minder afhankelijk van massaliteit, de stad als platform voor kruisbestuiving van mensen en ideeën behouden 58

Omschrijving

Drie vergezichten

Voorbeelduitwerking van Ontmoetingsmetropool

Voorbeelduitwerking van de Ontmoetingsmetropool Algemeen

Grootste verschillen met vandaag

•

Amsterdam heeft een rijk cultureel en creatief aanbod voor bezoekers en kwalitatief hoogwaardige horeca; de economische nadruk is verschoven van massaliteit in het stadscentrum naar kleinschalige kwaliteit in verschillende wijken

Culturele schets

•

Groot deel van de bevolking is creatief en cultureel geëngageerd. Een mix van jong en oud.

Internationale positie

•

Herpositionering: niet meer "de stad waar alles mag", maar Europese kwaliteitsbestemming met hoogwaardige cultuur en voorzieningen

Energiesysteem

•

Aansluiten bij landelijke beleidslijn

Werken

• •

Behoud van werkgelegenheid in kwalitatief hoogwaardige horeca, deze biedt ook werkgelegenheid aan lageropgeleiden Lokale ondernemers creëren stageplekken en werkplekken voor mensen uit de buurt

•

Amsterdam is ook een congresstad, waar kennisinstellingen samen met het bedrijfsleven congressen en symposia organiseren die veel internationale aandacht krijgen

• •

De stad gaat slim om met grote hoeveelheden bezoekers. Innovaties in de spreiding van bezoekers worden wereldwijd gevolgd. Ook digitaal kunnen bezoekers musea en andere hotspots ervaren

•

De aanwezigheid van twee academische ziekenhuizen maakt Amsterdam aantrekkelijk voor zorgcongressen en symposia. Goede specialistische zorg aanwezig, voor iedereen toegankelijk

•

Wonen en bezoeken gaat samen: ondernemers betrekken bewoners bij hun bedrijf en bewoners betrekken ondernemers bij de buurt

• •

Hoogwaardig, cultuurgericht toerisme. De cultuur-historische waarde van de binnenstad komt centraal te gaan, in plaats van raamprostitutie en coffeeshops. Bezoekers blijven langer in Amsterdam. Toerisme wordt gespreid over de gehele stad en regio Ontwikkeling van rafelranden met onder andere club-/festivalcultuur aan de standsranden

• •

In alle woningen wordt gewoond, en niet verhuurd aan toeristen. Leefbare woonbuurten, vooral in centrale delen van de stad. Door spreiding van toerisme neemt de druk op de wijken rondom het centrum toe

•

Sterke internationale en nationale verbindingen; Amsterdam is een treinhub voor Europese reizen. Geen low-cost vluchten naar Nederlandse vliegvelden. Veel druk op het OV in de stad. Spreiding van bezoekers vraagt een fijnmazig lokaal OV-netwerk

•

Divers aanbod (geen monocultuur meer); aanbod van lokale, hoogwaardige winkelgebieden en horeca in verschillende wijken

Economische schets

Leren Innoveren Zorgen

Functies

Leesversie

Samenleven Ontspannen

Wonen Reizen Winkelen

Vergezichten

Drie vergezichten

Regionale metropool

Regionale metropool: oog voor wat waarde heeft in een duurzame regio waarin iedereen volop meedoet Benut krachten van Amsterdam en de MRA

Talent en kwaliteit uit de buurt, stad en regio staan weer centraal. Waarde volgt uit het unlocken van deze potentie, bijvoorbeeld met goed onderwijs. De stad wordt duurzaam met circulariteit en schone energieopwekking in de regio. We zien ruimtelijke deconcentratie; nieuwe woningen ontstaan ook buiten de stad. De economie draait op een krachtig mkb; een mogelijk kleinere verdiencapaciteit (minder internationaal bedrijfsleven) maakt de benodigde gemeenteinvesteringen wel uitdagend. Uitgelichte functies

Werken

De arbeidsmarkt is ingericht op de middle 80%, en niet op de top 10%. Inwoners hebben kans op een baan, soms via omscholing. Meer vakmensen/-banen.

Zorgen

Wie zorg nodig heeft, blijft erbij horen. Denk aan gecombineerde jongeren-/ouderenwoonlocaties; kwetsbaren en ouderen houden we in ons midden.

Ontspannen

De stad kijkt verder dan internationale topcultuur en geeft volop ruimte aan (regionale) sport, lokale cultuur en Nederlandse toeristen.

Reizen

Effectieve (OV-)ontsluiting van iedere wijk en dorp, want het economisch en maatschappelijk systeem wordt meer gedecentraliseerd.

• Niet iedereen in de stad en regio krijgt de gelijke kans om volledig mee te doen: onbenut talent benutten biedt veel kansen • Tweederde van de inwoners van de MRA woont niet in Amsterdam; hen verbinden creëert nieuwe (uitwisselings)kansen • Amsterdam ligt op korte afstand van landelijk groen, de zee en het IJsselmeer; oer-Hollands gebied met cultuurhistorische waarde • Het huidige regionale OV-netwerk vormt een goede uitgangspositie om stad en ommeland verder te verbinden

Speelt in op de coronacrisis (impact & trends) • Door corona stond de kansengelijkheid en het individueel welbevinden onder druk; het belang van een veilig maatschappelijk heenkomen (letterlijk en figuurlijk) werd voor nog meer mensen voelbaar. Dat leidt tot een groter draagvlak voor een een maatschappelijk systeem dat meer verbinding en nietfinanciële waarde brengt • Een regionaal georiënteerde economie is minder afhankelijk van internationaal personen- en goederenverkeer, wat minder kwetsbaar maakt voor internationale onrust en/of pandemieën • Benutting van door coronacrisis aangejaagde regionale samenwerking in zorg en geactiveerde vrijwilligersnetwerken • Een hernieuwde oriëntatie op de regio en eigen wijk biedt een vruchtbare bodem voor lokaal ondernemerschap, en algemener een 60 verschuiving van generiek en anoniem naar karaktervol

Omschrijving

Drie vergezichten

Voorbeelduitwerking van Regionale metropool

Algemeen

Voorbeelduitwerking van de Regionale metropool

Grootste verschillen met vandaag

Economische schets

•

Maximalisering van waarde, niet winst; mogelijk lager verdienvermogen tot gevolg – meer investeringen van het Rijk zijn mogelijk nodig

Culturele schets

•

Minder bubbles door einde van anonimisering en internationalisering van systeem; middengroepen hervinden hun plek

Internationale positie

• •

Bewuste keuze voor een kleinere afhankelijkheid en dus afname van van internationaal handels- en personenverkeer na coronacrisis Meer focus op buurt, stad en regio – samen komt de metropool een eind, maar de buitenwereld blijft welkom

Energiesysteem

•

Eerste stappen richting zelfvoorzienend, duurzaam energiesysteem (CO2-opslag waar onmogelijk); creatie van circulaire economie

Werken

• •

Een sterk mkb met een arbeidsmarkt ingericht op de middle 80%, in plaats van de top 10%; veel ruimte voor middengroepen De circulaire economie creëert steeds meer werkgelegenheid, ook in bestaande sectoren (die de transitie doormaken)

Leren

• •

Voldoende docenten en stageplekken in het praktijkonderwijs; regio blinkt uit in vakonderwijs (o.a. ten behoeve energietransitie) Stapelen en omscholen (levenslang ontwikkelen) is mogelijk en creëert kansen voor (hernieuwde) maatschappelijke deelname

Innoveren

•

Levendige start-upcultuur op het gebied van circulariteit/duurzaamheid en schone maakindustrie (bijv. robotisering/3D-prints)

•

Benutting van versterkte regionale samenwerking in zorg sinds coronacrisis, gecombineerde jongeren-/ouderenwoonlocaties verminderen eenzaamheid, aandacht voor gezondheid en levensstijl (preventieve zorg) via o.a. goede wijkvoorzieningen (sport/coaching)

•

Meer ontmoetingen door een lokalere, persoonlijkere economie met minder segregatie; aandacht voor sociale verbinding in wijken

• •

Meer aandacht voor sport en lokale cultuur (nu soms lowbrow genoemd); stad kijkt verder dan de internationale topinstellingen, en voorziet in sterke voorzieningen in wijken Na de coronacrisis, minder mensenmassa's door spreiding van toerisme over regio; hierdoor een leefbaar stadshart voor inwoners

Wonen

• • •

Voor alle groepen is een wooncarrière binnen de regio mogelijk; niet noodzakelijkerwijs gedurende iedere levensfase binnen de stad Meer groen, dichter bij huis (natuurinclusieve herinrichting van wijken), en nieuwe woonkernen in groene ommelanden Amsterdam Voorrang op woningen voor werkenden in onderwijs, veiligheid en zorg; ruimte ontstaat door afschalen van toeristische verhuur

Reizen

• •

Effectieve OV-ontsluiting van gehele regio; enige decentralisering van netwerk (einde van "alle wegen leiden naar Amsterdam") Opkomst van elektrische deelauto's buiten centrum; de schone auto is geen vijand, maar sleutel tot inclusieve mobiliteit in regio

Winkelen

• •

Ambachtelijke winkels, bijv. met duurzame kleding, voeding en 3D-geprinte artikelen; geremde groei van e-commerce Ruimte voor onafhankelijke, regionale bedrijven (minder ketens) - reclame op straat alleen voor bedrijven in de buurt