Bijlage 1 - VGR 2022-02 PBK april 2023 themabijlage waarde van onderzoek

April 2023 (rapportage over periode juli – december 2022)

Voortgangsrapportage Programma Bruggen en Kademuren April 2023

met themabijlage Onderzoek bewijst zijn waarde

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Vooraf 2

Programma Bruggen en Kademuren (PBK) van de gemeente Amsterdam rapporteert twee keer per jaar over de voortgang op de opdracht om 855 bruggen en circa 212 kilometer kademuren te onderzoeken, veilig te houden en waar nodig versneld op orde te krijgen. Dit is inclusief de 18 verkeersbruggen, 2,6 kilometer kademuur en 2,3 kilometer damwand uit het stadsgebied Weesp die hier sinds 24 maart 2022 zijn bijgekomen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

In deze zesde voortgangsrapportage rapporteren we over het tweede half jaar van 2022. We vertellen, zoals gebruikelijk, over de voortgang op de programmadoelen en de sturingen beheersingsaspecten, met deze keer extra aandacht voor de staat van het areaal.

P3 Inleiding

Het thema van de bijlage is Onderzoek bewijst zijn waarde. Hierin lees je onder andere over wat we leren van de onderzoeken die we doen, zoals het onderzoek naar de draagkracht van de houten funderingen, de proefbelasting van een kademuur in het Amstelkwartier en het archiefonderzoek. Het digitale dashboard van het programma, met een gedetailleerd overzicht van de stand van zaken, is ook dit kwartaal geüpdatet. Je vindt een toelichting en link verderop in deze rapportage. We wensen je veel leesplezier!

P5 Voortgang

P11 Sturing en Beheersing

P18 Continu leren

Programma Bruggen en Kademuren

P20 Dashboard

P21 Het document is navigeerbaar met de verticale navigatiebalk links op de pagina. De foto’s bij de inhoudsopgave van de hoofdstukken (zoals hiernaast) zijn ook aanklikbaar.

Bijlage: Onderzoek bewijst zijn waarde

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

1. Inleiding Vernieuwing komt op gang 3

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het aantal vernieuwingsprojecten waar we in 2022 aan gewerkt hebben en aan werken is flink toegenomen ten opzichte van de jaren daarvoor. In 2022 zijn vijf kademuurprojecten in uitvoering gegaan (Nieuwe Herengracht, Jacob Catskade, De Ruijterkade, Singel, Lijnbaansgracht), naast de Herengracht die al in uitvoering was. In totaal was in de tweede helft van 2022 1.563 meter kademuur in uitvoering. Twee projecten zijn opgeleverd: de Recht Boomssloot in Centrum en Molen de Otter in West en daarnaast ook twee bijdrageprojecten (de NDMS-kade en een stuk kade bij de Entree). In totaal is dit 420 meter. Ook hebben we afgelopen jaar 2 bruggen opgeleverd (de Walter Süskindbrug langs de Amstel en de Kikkerbilsluis in de Prins Hendrikkade). Er zijn 2 bruggen in uitvoering gegaan (de Bullebak in de Marnixstraat en brug 108 in de Oranje Loper), naast het groot onderhoud dat uitgevoerd wordt, zoals aan de Scharrebiersluis in Centrum.

Gefundeerd herstellen De tweede helft van 2022 stond in het teken van het vertalen van de kennis en inzichten die we de afgelopen jaren hebben opgedaan én de kaders uit het in mei gepresenteerde coalitieakkoord naar een aangepaste programma-aanpak. Deze aanpak is vastgelegd in het actieplan 2023-2026 “Gefundeerd herstellen” dat op 20 december jl. is vastgesteld door het college. In het actieplan lichten we toe

hoe we de aanpak de komende jaren optimaliseren, op punten versoberen en de programmering herzien, terwijl we doorgaan met de noodzakelijke seriematige aanpak van het herstel, zodat we weer op kunnen schalen wanneer de financiën dat toelaten.

Door de toegenomen kennis is ruimte gecreëerd voor een andere benadering van de risico’s en de onderzoeks- en beoordelingsstrategie van het areaal. Dat leidt onder andere tot een meer gerichte aanpak van het herstel, waarbij we meer vertrouwen op onze monitoring, vaker kiezen voor gedeeltelijke

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

4

renovatie van wat stuk is en alleen gaan voor vervanging van de hele constructie als dat aan de orde is. Dankzij de investeringen in onderzoek en innovaties van de afgelopen jaren wordt het repertoire van mogelijke herstelmaatregelen steeds uitgebreider en specifieker inzetbaar.

Ook zijn we scherp op de scope van wat we doen. Niet alleen door expliciet te zijn over het meenemen van het maaiveld of andere ambities, maar ook door de functie van de objecten vaker te gaan herwaarderen. In deze voortgangsrapportage lees je onder andere meer over de kansen die

dit herwaarderen van verkeersbrug naar fiets- of voetgangersbrug kan bieden.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Tegelijkertijd is het essentieel om te blijven investeren in ontwikkeling en seriematig werken om grip te krijgen op de opgave voor de lange termijn. We zien dat het achterstallig onderhoud groot is en met de huidige (financiële) kaders neemt dit voorlopig nog toe. De inzet op een seriematige werkwijze, die uitgaat van standaarden (in techniek, in BLVC, in procedures en werkwijzen) en bouwt op een langjarige samenwerking met onze partners in de markt, staat onder druk. Er zit dan ook een grens aan wat we kunnen oplossen met creativiteit en hetgeen we leren uit de onderzoeken: investeren in het herstel blijft de komende decennia noodzakelijk. De aanvraag voor investeringsruimte voor 2026 en verder is onderdeel van de aankomende voorjaarsnota.

Heroverwegingen Op basis van de nieuwe benadering van het herstel is ook de projectenvoorraad voor de komende jaren tegen het licht gehouden. Onderzocht is waar er mogelijkheden zitten om anders te werken en te optimaliseren en zo investeringsruimte te creëren voor de komende jaren. Daarbij is gekeken of we, uitgaand van een restlevensduur van 30 jaar, de herstelmaatregel – herwaarderen, renoveren of toch vervangen – kunnen heroverwegen, of dat we de scope kunnen verkleinen. Verder op in deze rapportage lees je daar meer over.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

2. Voortgang Programmadoelen 5

Veilige en functionele bruggen en kademuren Inzicht in de staat van het areaal

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

De afgelopen jaren hebben we veel geïnvesteerd in onderzoek naar de staat van het areaal. Door dit onderzoek weten we steeds beter wanneer welke ingrepen nodig zijn en welke niet en kunnen we de omvang van de renovatie- en vervangingsopgave steeds beter duiden. Hiermee besparen we niet alleen geld, we voorkomen ook langdurige hinder en het is een stuk duurzamer. Bruggen Inmiddels hebben we alle bruggen binnen de programmascope kwalitatief beoordeeld en monitoren we de bruggen met een hoog risicoprofiel. Hoewel een calamiteit altijd kan ontstaan, verwachten we niet meer overvallen te worden door de slechte constructieve staat van de bruggen. Door te investeren in de ontwikkeling van een meer accurate beoordelingsmethodiek, kunnen we voor steeds meer bruggen onderbouwen dat ze nog 30 jaar veilig te gebruiken zijn, zonder grootschalige en dure ingrepen. Voor bruggen waar herstel wel nodig is, richt het onderzoek zich nu op de juiste vervolgmaatregelen. Is sloop en nieuwbouw noodzakelijk, of kan een brug met een gedeeltelijke renovatie nog jaren vooruit? We herkennen steeds beter bepaalde faalmechanismen

– manieren waarop (onderdelen van) constructies bezwijken onder bepaalde belasting – en kunnen daardoor gerichter herstelmaatregelen kiezen. Heroverweging bruggen Vanuit deze gedachte hebben we de 19 bruggen die geprogrammeerd waren voor vernieuwing in 2025 en 2026 met het heroverwegingsonderzoek opnieuw beoordeeld. Er is een inschatting gemaakt bij welke bruggen het nieuwe toetsmodel houten palen tot een heroverweging zou leiden. Dit is gecombineerd met een analyse van omgevingsaspecten als veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid én van de afspraken die reeds gemaakt zijn met opdrachtnemers en partners. Daarnaast kan een deel van deze bruggen vanwege uitloop bij de Oranje Loper niet vernieuwd worden op het geplande moment en ontstaat ruimte voor nader onderzoek. De tabel toont de uitkomsten. Bruggen

Aantal

Nader onderzek

11

Sloop-nieuwbouw

5

Onderzoeken mogelijkheid permanente functieherwaardering

1

Onderzoeken mogelijkheid levensduurverlenging en continueren voorbereidingen sloop-nieuwbouw

1

Geen noodzaak tot vernieuwing Eindtotaal

Kademuren We hebben nog niet alle kademuren in Amsterdam kwalitatief beoordeeld en daarom kunnen we nog geen uitspraken doen over de staat is van het hele areaal. We werken op dit moment signaalgestuurd en daardoor duurt het langer voordat we een volledig overzicht hebben van de staat van alle kademuren. Door gebruik te gaan maken van satellietdata en fotogrammetrie monitoren we nu het hele areaal en kunnen we op basis van signalen de capaciteit gerichter inzetten. Hier lees je meer over in de themabijlage. Hoe meer inzicht in de kademuren we krijgen, hoe beter we deze kunnen beoordelen en hoe gerichter we actie kunnen ondernemen. Heroverweging kademuren In het heroverwegingsonderzoek hebben we de 47 rakken uit onze projectenvoorraad opnieuw beoordeeld op basis van de beschikbare informatie en omgevingsfactoren als veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid. De tabel toont de resultaten. Rakken

Aantal

Levensduurverlenging

3

Nader onderzoek

2

Nader onderzoek, continueren voorbereidingen sloop-nieuwbouw

14

1 19

Sloop-nieuwbouw

22

Onderzoeken mogelijkheid levensduurverlenging

3

Geen noodzaak tot vernieuwing

3

Eindtotaal

47

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Trends in de veiligheidsmaatregelen

6

Op basis van gegevens uit inspecties en monitoring en vanuit signalen, zoals verzakkingen en scheuren, kunnen we risicovolle situaties tijdig onderkennen. Afgelopen jaren heeft dit geleid tot een grote hoeveelheid veiligheidsmaatregelen. In totaal zijn bij 47 kademuren en 16 bruggen veiligheidsconstructies geplaatst. Bij minder ernstige schade, en acceptabele impact op de omgeving, zijn (spoed)reparaties uitgevoerd en functiebeperkingen opgelegd, zoals gewichtsbeperkingen op de rijbaan en het opheffen

van parkeerplaatsen. In het dashboard kun je een totaaloverzicht vinden. In 2022 zijn er steeds minder situaties geweest waarbij ingrijpende maatregelen nodig waren. Slechts bij één brug (Marie Thomas Tonnonbrug in Noord) en bij twee rakken (Singel en Oudezijds Voorburgwal) was het nodig om deze te versterken. In alle overige gevallen was een beperking in gebruik voldoende of konden we de schade met een reparatie herstellen. Bij acht bruggen moesten we een gewichtsbeperking instellen: in

drie gevallen ging dit om een maatregel om te voorkomen dat zware voertuigen gebruik maken van het lichter geconstrueerde voetpad en twee keer is een gewichtsbeperking van 30 ton ingesteld. Bij de andere drie bruggen kon de beperking weer opgeheven worden na een reparatie of een versterking (Marie Thomas Tonnonbrug). In 2022 is bij 27 kademuren een gewichtsbeperking ingesteld. In de meeste gevallen waren de consequenties beperkt, zoals een restrictie voor voertuigen zwaarder dan 30 ton in de zone zwaar verkeer. Deze beperking geldt dus enkel voor de ontheffinghouders. In drie gevallen was de beperking ingrijpender en kan het verkeer boven de 7,5 ton geen gebruik meer maken van de rijbaan.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het aantal uitgevoerde veiligheidsmaatregelen in 2022 lag daarmee lager en was minder ingrijpend dan voorgaande jaren. Dat staaft de verwachting dat de slechtste bruggen en kademuren zijn veiliggesteld. Wel blijkt uit monitoringsgegevens van 30 kademuren dat deze langzaam richting de gracht bewegen. Bij 20 andere kademuren waar eerder al een veiligheidsmaatregel is genomen, blijkt dat de beperking in het gebruik deze beweging vertraagd, maar niet altijd stopt. Daarom blijven we deze locaties bewaken en kunnen we niet uitsluiten dat, als de verplaatsing te groot wordt of indien er een versnelling optreedt, we alsnog aanvullende veiligheidsmaatregelen moeten treffen. Bij bruggen worden deze deformaties niet of nauwelijks gemeten. Zinkgatenseizoen In een seizoen met veel regen worden verzakkingen en zinkgaten vaker bij het programma gemeld. In

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

een bestemming voor is, volgen. Op de huidige bomencamping is nog plek voor zeven bomen. Voor nu, met de aankomende projecten in het vooruitzicht, biedt dit nog genoeg plaats. Het streven is de bomen zo snel mogelijk weer terug te plaatsen op de vernieuwde kades. Voor het geval de bomencamping vol raakt, heeft het bomenteam een tweede locatie vastgezet in het Amsterdamse Bos.

7

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

het afgelopen half jaar waren dit er 16. Deze zijn soms ernstig, waardoor tijdelijk een straat afgezet moet worden, zoals bij de Lijnbaansgracht. Meestal is het een lokaal probleem en is een reparatie voldoende om functie weer terug te brengen. De verzakkingen zijn ondanks het minder ingrijpende gevolg wel aanleiding om de kade prioriteit te geven in het onderzoek naar een structurele herstelmaatregel (renovatie of vervanging).

Een functionerende stad tijdens de opgave Betrekken van de stad Bomencamping Afgelopen jaar is de eerste bomencamping in de Minervahaven geopend, waar bomen die tijdelijk verplant moeten worden onder goede omstandigheden wachten tot ze weer herplant kunnen worden. We hebben nu zes gasten op de bomencamping en er zijn nog een aantal gasten onderweg. De komende jaren zullen andere verplantbare bomen waar niet direct

Bruggen en kademurenconferentie Op donderdag 6 oktober vond de tweede bruggen en kademurenconferentie plaats, ditmaal met het thema Slimmer met minder. Externe factoren en schaarste op alle vlakken zorgen dat we anders

moeten werken en nog vaker naar creatieve oplossingen moeten zoeken. De conferentie werd samen met het platform Binnenstedelijke Kademuren van het CROW georganiseerd. Er waren meer dan 25 presentaties, workshops en excursies die goed werden bezocht. In totaal waren er meer dan 200 genodigden, een mooie mix van collega’s, bewoners, partners, opdrachtnemers en kennisinstellingen. Succesvolle samenwerking met het Amsterdam Light festival Met de PBK Academy vergroten we de sociale impact van onze aanpak. In dit kader werken

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

8

we onder andere vier jaar lang samen met het Amsterdam Light festival. De komende edities gaan over het behoud van monumenten, bruggen en kademuren die dreigen te vervallen. Het Amsterdam Light Festival organiseert jaarlijks workshops voor basisscholen om samen met de leerlingen één van de kunstwerken te maken. Afgelopen editie hebben 1.200 Amsterdamse scholieren van 28 basisscholen uit verschillende stadsdelen een bijdrage geleverd aan de Brug van 1000 dromen. Het kunstwerk is opgebouwd uit de door de leerlingen beschilderde bamboestokken. De leerlingen hebben tijdens de workshops les gekregen van aannemers die werken aan het herstel van bruggen en kademuren. Zo leren ze over het erfgoed en maken we ze enthousiast voor techniek.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Woonboten De herstelopgave van de kademuren raakt woonbootbewoners enorm. Aan de kademuren die binnen de scope van het programma vallen, liggen 1700 woonboten. Zodra herstelwerkzaamheden nodig zijn, moeten de aanliggende woonboten verplaatst worden naar een tijdelijke ligplek. De komende vijf jaar verwachten we dat ongeveer 125 woonbooteigenaren met een verplaatsing te maken krijgen. Zo’n verhuizing is voor woonbootbewoners niet leuk en daarom proberen we ze zoveel mogelijk te ontzorgen. Daarvoor is vorig jaar samen met woonbootverenigingen een protocol voor tijdelijke verplaatsingen en een standaard verplaatsingsovereenkomst opgesteld. Om een netwerk en een relatie op te bouwen met woonbootbewoners en ze te informeren is, in samenwerking met de Woonbootvereniging

Amsterdam, op 8 november 2022 het eerste woonbotenfestival georganiseerd. Bezoekers konden informatie krijgen over onder andere hun rechten en plichten, de verplaatsingsovereenkomst, verzekeringen, duurzaamheidsmaatregelen en innovaties. Daarnaast was er alle gelegenheid voor bewoners, gemeente en belanghebbenden om elkaar in ongedwongen sfeer te ontmoeten. Zoektocht nieuwe wisselplekken Gezien het grote aantal woonboten dat mogelijk tijdelijk verplaatst moet worden, zijn we binnen het programma continu op zoek naar kansrijke locaties voor wisselplekken. We merken dat het vaak wel lukt om ad hoc tijdelijke wisselplekken voor een paar jaar te vinden, maar dat het moeilijker is om vaste wisselplaatsen te vinden die vaker gebruikt kunnen worden. We werken, mede naar aanleiding van motie 168.20, samen met andere organisatieonderdelen aan een voorstel naar het vinden en realiseren van (tijdelijke) ligplaatsen. Hierbij houden we rekening met verschillende ambities die aanspraak maken op de schaarse ruimte op het water, onder andere de Omgevingsvisie Amsterdam 2050, Watervisie Amsterdam 2040 en de nota Varen 1 en 2. Inmiddels zijn er een aantal kansrijke plekken in beeld gebracht en wordt het voorstel verder uitgewerkt.

Zakken waterpeil Geldersekade Op 13 december 2022 had het programma Bruggen en Kademuren een primeur: om een woonboot te verplaatsen is het waterpeil in de Amsterdamse grachten tijdelijk met zeven centimeter verlaagd. Vanwege de vernieuwing van

een stuk kademuur aan de Geldersekade moest een woonboot verplaatst worden naar de andere kant van de Bantammerbrug. Omdat de woonboot net niet onder de brug door kon, is samen met Rijkswaterstaat het plan gemaakt om de sluizen bij IJmuiden te openen om zo 2700 miljoen liter water van de grachten door het Noordzeekanaal naar zee te laten stromen, precies genoeg om de woonboot te verplaatsen. Door hierbij slim gebruik te maken van de getijden heeft dit niks extra’s gekost. Rijkswaterstaat heeft de spuien open kunnen zetten zonder de pompen in de gemalen aan te hoeven zetten. Woo-verzoeken Werken aan bruggen en kademuren levert overlast op voor de omgeving. Soms kan niet iedereen zich even goed vinden in de gekozen veiligheidsmaatregel of manier van herstel, of voelen ze zich onvoldoende gehoord of geïnformeerd. Dit kan leiden tot informatieverzoeken in het kader van de Wet open overheid (Woo), de opvolger van de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB). Het afgelopen jaar kregen we acht Woo-verzoeken, één over het programma zelf en zeven over een drietal projecten. Bij alle Woo-verzoeken over projecten werd ontevredenheid over de communicatie genoemd als een van de redenen waarom een Wooverzoek werd gedaan. Hier moeten we van leren. De afhandeling van de Woo-verzoeken vraagt vaak meer inzicht en tijd dan nodig.

Dit proces willen we verbeteren, zowel door duidelijke interne afspraken te maken, als door beter met de indiener af te stemmen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Realiseerbare programmering Programmering 9

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het afgelopen jaar is gewerkt aan een herijking van de blokprogrammeringen, opgebouwd uit blokken van 2 jaar. Waar eerst met name vanuit bereikbaarheid en een robuust bruggennetwerk werd geprogrammeerd, kunnen we nu, dankzij de toegenomen kennis, meer plannen vanuit de technische noodzaak. Daarnaast zijn de financiële kaders bepalend in het aantal bruggen en het type projecten en speelt de uitloop van de werkzaamheden aan de Oranje Loper een rol. Voor de blokprogrammering van 2025 en 2026 zijn om deze redenen de 19 geplande bruggen teruggebracht tot 5 en wordt er nu zo’n 1.500 meter kademuur per jaar geprogrammeerd. Dit zal ook leiden tot een aangepaste hoofdprogrammering.

Conditioneren We werken aan een proces waarbij de voorbereiding van projecten (de conditionering) losgeknipt is van het ontwerp en de uitvoering. Door het conditioneren gebiedsgericht en programmatisch aan te pakken verloopt de verdere voorbereiding van de uitvoering soepeler en efficiënter. Ook zorgt een strakke voorbereiding voor minder verstoring tijdens de uitvoering, doordat de belangrijkste risico’s vroegtijdig worden geïdentificeerd en beheerst. Vanuit dit proces wordt een projectenkaart gemaakt: een oplegger bij het projectdossier met alle onderzoeken, rapporten en afspraken. Het beschrijft onder andere de scope, raming, planning, grootste risico’s, vervolgacties en de belangrijkste keuzes hoe om te gaan met het maaiveld, de bomen en de bereikbaarheid. Door

zo te werken worden pijnpunten en dilemma’s veel eerder expliciet gemaakt en kunnen keuzes gemaakt worden. In januari van dit jaar is de eerste projectenkaart die op deze manier is opgesteld – voor de vernieuwing van de Recht Boomssloot – overgedragen aan de uitvoering. De volgende projectkaarten die worden opgeleverd zijn voor de Kloveniersburgwal, Brouwersgracht, Leidsegracht, Grimburgwal en Kostverlorenvaart.

Vernieuwing kademuren In de tweede helft van 2022 is de uitvoering van vijf projecten van start gegaan: het vernieuwen van de kademuur aan de Lijnbaansgracht (tussen 157 en 182), aan het Singel (tussen 280 en 342), aan de Nieuwe Herengracht (tussen 181 en 263), aan de Jacob Catskade (tussen 2 en 88), aan de Ruijterkade Oost. Dit is 1.039 meter in totaal. Naar verwachting gaat in 2023 de uitvoering van zes projecten van start: de Brouwersgracht (reeds gestart) Geldersekade (reeds gestart), Haarlemmerplein,

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Houtmankade, Prinsengracht, Kostverlorenvaart en Recht Boomssloot.

10

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Da Costakade De voorbereidingen voor de vernieuwing van de kademuren aan de Da Costakade zijn in volle gang. Er is hard gewerkt aan de afronding en beoordeling van het voorlopig ontwerp voor een groot deel van de kademuren. De ontwerpoplossing ter plaatse van de oergeul volgt nog. Met participatie is invulling gegeven aan de wissellocaties voor de woonboten die uit het rak moeten worden verplaatst om de kademuur te kunnen vervangen. Onderzocht wordt of de 13 potentieel beschermwaardige bomen langs de kade kunnen worden behouden. Verwacht wordt dat hier voor de zomer duidelijkheid over is. Uit een eerste raming blijkt dat de kosten van het project aanzienlijk hoger zijn dan het beschikbare budget. Het projectteam werkt aan voorstellen om het project binnen budget te realiseren, maar mogelijk moeten er keuzes gemaakt worden ten aanzien van geld, scope en planning.

Optimaliseren en innoveren What if lab Wat doe je met een brug waar je het autoverkeer hebt afgehaald? Onder de titel What if lab gaven PBK en de Dutch Design Foundation drie stadsmakers de opdracht om hier samen met bewoners en ondernemers hun kennis en creativiteit op los te laten. Dit heeft drie concepten voor hergewaardeerde bruggen opgeleverd die in wisselende samenstelling te combineren zijn: de huiskamer, verhalen én modulair zitten en spelen. Zo ontstaan er op de afgesloten (delen van)

met de pilot op de Brouwersgracht (ter hoogte van huisnummer 101A-137). De drie innovaties zijn gericht op het versneld vernieuwen van binnenstedelijke kademuren, het verminderen van hinder en overlast voor de omgeving, het verduurzamen van de kademuren en een duurzamere uitvoering met behoud van bomen. De eerste ervaringen zijn positief en met de voorgestelde werkwijze lukt het om die bomen te behouden die daar, conform het afwegingskader bomen, voor in aanmerking komen. Dit jaar wordt bepaald of de innovaties voldoen aan de eisen conform het contract. Bij succes, en onder voorbehoud van financiering, sluiten we een raamovereenkomst af voor 4 tot 8 jaar (2 keer 2 jaar verlenging mogelijk) en kunnen we de innovaties op meerdere plekken gaan toepassen. bruggen verrassende nieuwe plekken om elkaar te ontmoeten, uit te rusten, te spelen of de stad en haar verhalen te ontdekken. Met luie stoelen, podia voor expressie, lantaarns, planten en zogenaamde verhalenkaders. De participatie heeft ook concrete voorstellen vanuit de stad zelf opgeleverd, zoals reliëf in het wegdek om e-bikes af te remmen, een podium en met groen de hoogte in gaan.

Mijlpaal Innovatiepartnerschap Kademuren Twee van de drie combinaties van het Innovatiepartnerschap (IPK) zijn afgelopen november gestart met de pilotprojecten. Combinatie G-Kracht op het Singel (ter hoogte van huisnummer 280-342) en combinatie Kade 2.020 op de Lijnbaansgracht (ter hoogte van huisnummer 157-182). In februari van dit jaar is ook het derde consortium, combinatie Koningsgracht, gestart

Groeifonds Om het beheer en onderhoud van een toekomstbestendige leefomgeving te innoveren, heeft het programma samen met onze contractpartners, het AMS Institute, Stedelijk Beheer, de Provincie Noord Holland en Talking Assets, in december 2022 een herziene versie van het groeifondsvoorstel ingediend. Voor het gehele project Toekomstbestendige Leefomgeving is voor de komende vier jaar € 60 miljoen toegekend en € 40 miljoen voorwaardelijk. Een deel hiervan, ongeveer € 11 miljoen zal naar het programma gaan. Dit gebruiken we voor extra innovatiebudget waarmee we proeftuinen bekostigen op het gebied van voorspellend onderhoud en levensduurverlenging. Ook start een groot onderzoek naar het maximaliseren van de maatschappelijke waarde van nieuwe kademuren.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

3. Sturing en beheersing 11

Financiën

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Binnen het programma zijn de beschikbaar gestelde financiële middelen onder te verdelen naar de programmalasten (exploitatie) en middelen voor investeringen (vernieuwingsopgaven). Er zijn vanaf 2023 structurele exploitatiemiddelen voor het programma vrijgespeeld (Amsterdams Akkoord 2023-2026) voor de programmalasten. Daarnaast zijn er bij de begroting 2023 aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor de herstelopgave (investeringen). Hieronder wordt de financiële stand van zaken tot en met 2022 toegelicht.

Programmalasten (exploitatie) Het jaar 2022 was het laatste jaar van de coalitieperiode 2019-2022, waarbij voor het

programma € 206 miljoen beschikbaar is gesteld. Hiervan resteerde nog € 65,4 miljoen voor het jaar 2022, dat volledig was begroot. Bij de Najaarsnota 2022 is deze begroting met € 8 miljoen naar beneden bijgesteld naar € 57,4 miljoen. In de tabel is het budget onderverdeeld naar de verschillende portefeuilles binnen het programma volgens de organisatiestructuur 2022. De resultaten zijn afgezet tegen de bijgestelde (najaarsnota) begroting. Deze middelen van het programma worden via de reserve Achterstallig Onderhoud verrekend. De lagere uitgaven in 2022 zorgen voor een lagere onttrekking aan de reserve, waardoor een deel van deze incidentele middelen beschikbaar blijven voor het programma in komende jaren. Uitgaven 2022 De totale uitgaven van 2022 van € 58,9 miljoen zijn uiteindelijk € 1,5 miljoen hoger dan de bijgestelde (najaarsnota) begroting. De afwijking van de uitgaven ten opzichte van het jaarbudget is op hoofdlijnen te verklaren door:

(Bedragen in miljoenen)

Portefeuille

Begroting 2022

Realisatie 2022

Verschil 2022

1: Directie

2,7

2,3

0,4

2: Omgeving

3,7

3,5

0,2

3: Sturing en Beheersing

9,2

9,1

0,1

4: Veiligheid, Kennis en Advies w.v. Preventie & Interventie

35,1 12,4

38,2 11,6

-3,1 0,8

5: Programmering, Markt en Versnelling

6,4

5,9

0,5

6: Herstelopgave

0,3

0,0

0,3

Totaal

57,4

58,9

-1,5

Begroting 2023

•  Hogere lasten van € 2,9 miljoen voor onderzoeken in het kader van toetsen constructieve veiligheid van met name de kademuren. Halverwege het jaar is de prognose voor de kosten van deze onderzoeken naar beneden bijgesteld omdat de uitvoering en de kosten achterbleven. In de tweede helft van het jaar zijn de duikonderzoeken naar de kademuren echter toch goed op gang gekomen. Daarnaast bleek er nog een achterstand bij de facturatie vanuit onze opdrachtnemers. Dit samen zorgde voor een hogere uitputting dan verwacht. •  Lagere lasten van € 0,8 miljoen voor preventie en interventiemaatregelen doordat er relatief minder maatregelen nodig waren (in omvang). Het blijft lastig om vooraf te plannen welke preventie en interventiemaatregelen gedurende het jaar plaatsvinden. Met het nieuwe coalitieakkoord moeten deze uitgaven en benodigde constructies verder dalen naar een uitgavenniveau van circa € 6 miljoen (2022: € 11,6 miljoen). •  De overige lagere lasten van per saldo € 0,6 miljoen komen vooral doordat in het tweede half jaar wordt voorgesorteerd op een nieuwe organisatie met minder budget.

Begroting 2023

30,0

Op basis van het coalitieakkoord voor 2023-2026 is het programma bezig om invulling te geven aan de beoogde afbouw naar uiteindelijk € 25 miljoen per jaar. Vanuit het coalitieakkoord is € 25 miljoen structureel beschikbaar. In de begroting van 2022 is incidenteel € 12 miljoen vanuit het SMF toegekend aan PBK, echter is dat bedrag na

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

12

herijking van programma 2 bij ontbinding van het SMF teruggebracht naar € 4,5 miljoen. Daarnaast resteert nog € 6,5 miljoen uit 2022, wat samen met de € 4,5 miljoen uit het SMF betekent dat er voor de jaren 2023 en 2024 € 30 miljoen beschikbaar is. In de tabel is dit verdeeld naar de nieuwe portefeuille indeling van het programma. Voor de jaren 2025 en 2026 is dan € 25,5 miljoen beschikbaar.

de ondersteuning van het bestuur, de organisatie en de informatie(management)behoefte van het programma.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Directie Het directiebudget bestaat vooral uit de personeelskosten van de directieleden en de kosten voor de huisvesting. Overigens is in dit budget een beoogde daling van € 0,4 miljoen verwerkt voor huisvesting, omdat we een kleinere organisatie worden. Tot op heden is er echter nog geen andere huurder en worden daarom de extra kosten ingediend bij de reserve frictiekosten.

Data, Herstel & Spoed Vanuit deze portefeuille monitoren en onderzoeken we de assets binnen de programmascope. Daarnaast bestaan de werkzaamheden uit het plaatsen van veiligheidsconstructies (en tijdelijke afzettingen), die worden gedekt vanuit dit exploitatiebudget. Het budget voor de onderzoeken en veiligheidsmaatregelen is ten opzichte van voorgaande jaren aanzienlijk gedaald. Dit komt deels doordat we een afname zien aan de behoefte voor het plaatsen van veiligheidsconstructies doordat we grotendeels zicht hebben op de ‘slechtere’ kademuren en bruggen en deze voorzien zijn van de maatregelen.

Strategie & Ontwikkeling Deze portefeuille bestaat onder andere uit het budget voor innovaties en optimalisaties in zowel de technieken van het herstellen van onze assets, als de processen. Daarnaast wordt de programmering voor de te herstellen kademuren en bruggen opgesteld en sturen we op de planningen, risico’s en kosten van het programma. Verder verzorgen we

Voorbereiding Vanuit deze portefeuille worden de uitvoering voorbereid door alle vooronderzoeken en voorbereiding op thema’s als woonboten, bomen, water, bouwlogistiek en bereikbaarheid vooraf in kaart te hebben. Deze kosten worden voor een groot deel ook toegewezen aan de investeringen van de bruggen en kademuren

Portefeuille

Begroting 2023

Begroting 2024

1: Directie

1,7

1,7

2: Strategie & Ontwikkeling

8,4

8,4

3: Data, Herstel & Spoed

16,4

16,4

4: Voorbereiden

3,6

3,6

Totaal

30,0

30,0

Begroting 2025

25,5

Begroting 2026

25,5

waar deze betrekking op hebben. Daarnaast zijn de omgevingsmanagers, inkoopadviseurs en contractmanagers van het programmaonderdeel van deze portefeuille. Frictiekosten Het programma gaat in 2023 van jaarlijks structurele lasten van circa € 60 miljoen terug naar een budget van € 25-30 miljoen. Om een deel van deze besparing te kunnen behalen zijn eenmalige impulsen nodig (frictiekosten) om te komen tot structureel lagere lasten. Voor deze extra middelen doet het programma een beroep op de daarvoor bestemde reserve ‘1 stad 1 opgave’ (de frictiekostenreserve). Het programma heeft daarom een aanvraag ingediend van circa € 5 miljoen (verspreid over twee jaar) en vormt onderdeel van de besluitvorming over voorjaarsnota 2023 die op een later moment aan de raad wordt voorgelegd.

Investeringen De raad heeft in de periode t/m 2022 totaal circa € 450 miljoen beschikbaar gesteld, waarvan in 2022 voor € 46 miljoen aan kredieten is toegekend. Dit programmakrediet is voor zowel voorbereidingskosten voor alleen het jaar 2022, als uitvoeringskosten voor projecten die al uitvoering gaan en een meerjarige financiering behoeven. In het overzicht zijn de verwachte investeringsuitgaven opgenomen (prognose halfjaar) en voor 2022 afgezet tegen de gerealiseerde kosten van 2022. Het programma heeft de komende jaren jaarlijks circa € 83 miljoen voor investeringen ter beschikking, waarbij het streven van jaarlijks acht bruggen en twee kilometer kademuren vervangen

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Vernieuwingsopgave (investeringen)

13

Prognose 2022

Realisatie 2022

Verschil 2022

Prognose 2023

Prognose 2024

Prognose 2025

Prognose 2026

Bruggen

16,3

13,5

2,8

20,1

10,0

13,5

15,0

Kademuren

44,1

47,3

-3,2

63,0

62,0

59,5

60,0

Bijdrageprojecten (excl. OL)

16,0

10,1

5,9

12,0

10,0

4,5

-

5,0

6,0

7,0

8,0

Levensduurverlenging Totaal exclusief Oranje Loper

76,4

70,9

5,5

115,1

83,0

83,0

83,0

Bijdrage bruggen Oranje Loper

27,9

33,0

-5,1

23,7

35,4

32,6

30,1

Totaal inclusief Oranje Loper

104,3

103,9

0,4

138,9

118,4

115,6

113,1

zijn de kosten toch hoger uitgevallen, omdat de voorbereidende werkzaamheden voor deze bruggen nog zijn afgerond en vastgelegd, zodat er complete dossiers klaarliggen voor het moment dat deze bruggen weer geprogrammeerd worden. Hiermee hebben we een deel van de investeringskosten nog kunnen activeren, in de verwachting dat deze bruggen in komende jaren opnieuw geprogrammeerd worden. Het resterende deel is een verliespost in de rekening van de gemeente Amsterdam 2022 van circa € 2 miljoen.

Kademuren naar beneden wordt bijgesteld. In de tabel zijn ook de verwachte investeringsuitgaven voor 2023 tot en met 2026 opgenomen. Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

In de tabel is vanaf 2023 de Da Costakade onderdeel van kademuren, dat per 1 januari 2023 opgenomen is in het programma Bruggen en Kademuren. Voor 2023 was dit nog onderdeel van de bijdrageprojecten.

Uitgaven 2022 De totale uitgaven voor investeringen van € 103,9 miljoen zijn nagenoeg gelijk aan de prognose 2022, die halverwege het jaar is opgesteld. De bijdrage aan de bruggen van de Oranje Loper is hoger met (€ 5,1 miljoen hoger) en de bijdragen aan andere bijdrageprojecten is lager (€ 5,9 miljoen). De uitgaven aan de projecten binnen het programma zijn € 0,4 miljoen hoger dan de prognose 2022. Dit komt vooral door hogere kosten voor de kademuurprojecten van het programma zelf (€ 3,2 miljoen hoger). De kosten voor de bruggen zijn daarentegen lager dan de prognose (€ 2,8 miljoen).

Dit wordt hieronder toegelicht.

Bruggen De totale uitgaven van de vernieuwing bruggen van € 13,5 miljoen is € 2,8 miljoen lager dan de prognose. Dit komt vooral door lagere uitvoeringskosten voor de Berlagebrug en de Bullebakbrug van € 5,0 miljoen. Voor de Berlagebrug geldt dat de voorgenomen werkzaamheden aan het monumentale herstel (werkpakket 2) worden doorgeschoven naar 2023. De kosten voor de Bullebaksluis zijn ook lager als gevolg van vertragingen, waarbij een deel van de werkzaamheden doorschuiven naar 2023. Daartegen over staan hogere kosten van € 2,2 miljoen voor de werkzaamheden voor de 18 bruggen die eerder voor 2025-2026 op de planning stonden. De prognose voor de verwachte kosten is halverwege het jaar erg naar beneden bijgesteld, omdat een groot deel van deze bruggen op basis van het nieuwe coalitieakkoord uit de programmering is gehaald. Uiteindelijk

De totale uitgaven van de vernieuwing kademuren van € 47,3 miljoen zijn € 3,2 miljoen hoger dan de prognose. De prognose is halverwege het jaar van € 51,9 miljoen naar € 44,1 miljoen bijgesteld, omdat de verwachting was dat uitgaven voor een deel zouden doorschuiven naar 2023. Gedurende 2022 zijn voor een aantal projecten uitvoeringsopdrachten aangegaan met de aannemers. De meeste van deze projecten zijn ook in 2022 al gestart. De uitgaven in 2022 zijn voor de projecten Jacob Catskade, de Ruijterkade en de Singel hoger uitgevallen dan verwacht, omdat de werkzaamheden voortvarender lopen dan verwacht. Daartegenover staan lagere kosten voor de projecten aan de Prinsengracht (€ 2,6 miljoen) en de Brouwersgracht (€ 1,1 miljoen), omdat deze projecten later in uitvoering gaan. Dit betreft verwachte kasritmes voor 2022, wat niet wil zeggen dat de totale kosten van deze projecten hoger of lager uitvallen.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

14

We blijven constateren dat de prijzen voor kademuren hoger uitvallen dan vooraf is geraamd. Dit komt onder meer door de prijsstijgingen van materialen. We zijn in overleg met onze SOKpartners om te onderzoeken op welke manieren we de kostprijs per strekkende meter kademuur kunnen verlagen, zonder effect op de kwaliteit van de kademuren.

Bijdrageprojecten

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Het programma levert een bijdrage aan ruim 10 brug- en kademuurprojecten, die worden uitgevoerd door projectteams buiten ons programma. De uitgaven van de bijdrageprojecten van € 43,1 miljoen (inclusief de Oranje Loper) is licht lager dan begroot (totaal € 43,9 miljoen). Conform verwachting zijn de uitgaven in de tweede helft van het jaar hoger dan het eerste half jaar. De uitgaven van het project de Oranje Loper van € 33,0 miljoen zijn vooral hoger door het langer voortzetten en intensiveren van het Bouwteam en daarnaast is het functievrij maken anders verlopen dan verwacht. In 2022 is Oranje Loper op de corridor Dam/Mercatorplein verdergegaan met het functievrij maken van de bruggen, het verplaatsen van de kabels en leidingen uit de bruggen naar de hulpbruggen. De hulpbruggen zijn in 2022 allemaal afgerond, van door kunstenaars ontworpen zijplaten voorzien en in december officieel in gebruik genomen. In april 2022 is de opdracht voor het vernieuwen van de eerste brug op de corridor, brug 108, gegund en zijn de uitvoeringswerkzaamheden gestart.

De overige bijdrage aan projecten zijn lager dan de prognose (€ 5,9 miljoen). Dit komt vooral door lagere lasten voor de projecten Eilandenboulevard (€ 2,3 miljoen), de Da Costakade (€ 1,7 miljoen), Bullebaksluis (€ 0,9 miljoen) en de overige (€ 1,0 miljoen). Voor de Eilandenboulevard geldt dat de beroepsprocedure met voorlopige voorzieningen tegen de omgevingsvergunning van fase 2 nog niet is afgerond (uitspraak rechter volgt in 2023). Daarnaast verschuift de start uitvoering voor het verwijderen van het groen door naar eind 2023. De lagere uitgaven bij de Da Costakade komen vooral doordat het Voorlopig Ontwerp Kademuren en de uitvoeringscenario’s langer hebben geduurd, waardoor nog niet is gestart met het opstellen van een Definitief Ontwerp. Het gevolg is dat het kasritme is aangepast en een deel van de lasten daarmee doorschuift naar 2023 en verder. Dit project is vanaf 2023 geen bijdrageproject meer, maar onderdeel van het programma.

Meerjarige prognose investeringen (2023-2026) In het actieplan is aangeven dat de jaarlijkse toevoeging aan het investeringsbudget voor het herstel van de bruggen en kademuren voor de komende jaren gemaximeerd is op € 83,0 miljoen per jaar. Dit is exclusief de bijdrage voor de bruggen van de Oranje Loper. In de Voortgangsrapportage over het eerste half jaar hebben we de prognose voor 2022 naar beneden bijgesteld. Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting hebben we ruim € 20 miljoen minder uitgegeven. Deze ruimte ontstaat vooral doordat projecten vertragingen oplopen en de facturatie van de aannemer (meestal)

achterloopt op de uitgevoerde werkzaamheden. Deze ruimte is dan ook niet beschikbaar, maar benodigd om de vertraagde werkzaamheden aan bestaande projecten in 2023 voor te kunnen zetten en daarmee te kunnen voldoen aan contractuele verplichtingen. Een deel van de werkzaamheden schuift door naar 2023 en verder en de nieuwe verwachte kasritmes zijn opgenomen in de tabel. In 2023 is het bedrag nog ruim € 17 miljoen hoger, deels door het doorschuiven van budgetten uit 2022 (€ 5 miljoen) en deels doordat een aantal projecten waar we een financiële bijdrage aan leveren nu in uitvoering zijn en daar reeds bestaande uitvoeringskredieten voor zijn genomen (€ 12 miljoen). Het budget in de jaren t/m 2026 stijgt, door het doorschuiven, naar € 83,0 miljoen.

Programmarisico’s Binnen het programma is een aantal risico’s geïdentificeerd, die als bedreiging voor de programmadoelstellingen worden gezien. Deze zijn vanuit de risicodossiers van de projecten en de taakvelden bepaald. Analyse van de risico’s en evaluatie van beheersmaatregelen gebeurt in gesprekken van de risico-adviseurs met risicoeigenaren uit directie en portefeuilles. Dit resulteert in onderstaande top-risico’s: Risico: Doordat er minder projecten worden gerealiseerd, kan de programmatische aanpak niet uit de verf komen, waardoor de PBK-doelstellingen mogelijk niet gehaald kunnen worden. We dreigen door de combinatie van lagere

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

15

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

budgetten en veel hogere projectkosten door een ondergrens te zakken waardoor de productie niet meer voldoende is om een programmatische aanpak te kunnen realiseren. De voordelen van seriematig werken, taakspecialisatie en schaalvoordelen worden dan niet gerealiseerd waardoor de projecten duur zullen blijven. De projectkosten stijgen flink door extreme autonome prijsstijgingen. We stellen daarbij veel eisen aan onze projecten, die vaak moeilijk verenigbaar zijn. Dat gaat onder andere om eisen rond monumentale waarden, behoud van bomen, waterberging, bereikbaarheid en van de omgeving, veiligheid, duurzaamheid en het verplaatsen van woonboten. De kosten worden hoger vanwege deze specifieke eisen waardoor de budgetten eerder uitgeput zijn en er minder gerealiseerd kan worden. Hierdoor dreigt een neerwaartse spiraal. Risico: De beoogde samenwerking met de markt komt moeizaam op gang, waardoor de gewenste versnelling achterblijft. De lagere productie heeft ook zijn weerslag op onze relatie met de marktpartijen die zich met samenwerkingsovereenkomsten aan ons programma hebben verbonden. Het is de vraag of de werkvoorraad die we aan deze partijen kunnen leveren, voldoende is om aan de verwachtingen of contractafspraken te voldoen. Het is daarbij zoeken naar de balans tussen werk in eigen beheer doen of uitbesteden aan een partner.

Met de marktpartijen vinden hierover constructieve gesprekken plaats waarbij de inzet is om claims te voorkomen.

Risico: Watervergunningen worden niet verleend door Waternet. Door de hoeveelheid geplande vernieuwingsprojecten en het groeiend aantal veiligheidsmaatregelen bestaat er een risico dat voldoende doorstroming of wateropslag in het boezemgebied wordt belemmerd. Ook bestaat het risico dat vanuit nautisch perspectief, in verband met belemmering van de vaarweg, geen akkoord wordt gegeven op de voor de realisatie benodigde vergunningen. Dit kan voor vertraging in de uitvoering zorgen en op termijn kan dit ertoe leiden dat een herziening van de programmering nodig is. Ook innovatieve oplossingsruimte kan worden beperkt. Op directieniveau vindt afstemming plaats met Waternet om tot gemeenschappelijk gedragen oplossingen te komen. Aan het gezamenlijke plan wordt gewerkt, en dit vordert gestaag. Daarnaast is er intern een eisen- en kansendocument uitvoeringsstandaard opgesteld, waarbij per fase de programmaketen rekening kan houden met de eisen van het Waterschap. Dit verkleint het risico dat een watervergunning niet tijdig wordt verstrekt. Risico: Interne-en externe invloeden t.a.v. de informatievoorziening, vormen een bedreiging voor het behoud en de kwaliteit van de asset- en projectinformatie. Het I-Domein gaat vanaf 2023 steeds meer IV-taken centraal oppakken. Er moet nog veel gestroomlijnd en afgestemd worden om Informatie en ICT op juiste wijze te laten gaan werken.

Om financiële redenen heeft PBK met de beperkte middelen de IV-taken overgedragen aan het I-domein. PBK heeft daarmee de regie over de informatiesystemen niet meer in eigen handen en is

afhankelijk van de prioritering binnen het I-Domein. Vertegenwoordiging om de PBK-belangen in het I-Domein met het juiste mandaat te kunnen behartigen is essentieel. Ten opzichte van de vorige VGR zijn twee risico’s beheerst/opgetreden Het risico ‘er is niet voldoende en geschikte capaciteit beschikbaar’ is afgenomen. Vanwege het inkrimpen van de PBK-organisatie en de beschikbare capaciteit van SOK-partners is de impact van dit risico gedaald. Het blijft wel een aandachtspunt voor PBK dat de kwaliteit van de mensen past bij de opgave, en dat er geanticipeerd wordt op het wegvallen van medewerkers met veel specifieke kennis in de organisatie. Het in de vorige VGR gerapporteerde risico ‘PBK krijgt onvoldoende budget en in nabije toekomst wordt niet opgeschaald’ is inmiddels opgetreden. De organisatie en de doelstellingen van PBK zijn daar inmiddels op aangepast. Maar als gevolg daarvan, blijft het een issue dat de ambities van PBK voor de stad worden geremd. Voor de toekomst blijft het beschikbaar hebben van voldoende middelen bepalend voor de opschaling van de productie en de realisatie van de doelstellingen.

Planning De afgelopen maanden zijn de planningen uit de herstelketen (de voorbereiding/conditionering en de uitvoering), verder geïntegreerd. Door een verdere standaardisering kunnen we tot betere trendanalyses en prognoses komen over het gehele areaal aan projecten binnen het programma. Er wordt gewerkt aan een PBK-dashboard, waarbij de

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

planning meer integraal met financiële aspecten en risico’s zal worden bekeken.

16

In 2022 zijn er vijf kademuurprojecten in uitvoering gegaan. Op basis van de huidige planning zal er in 2023 zo’n 1.200 meter vernieuwde kademuur worden opgeleverd, waarmee de productie toeneemt ten opzichte van de afgelopen jaren. Daarnaast is de uitvoering van de Bullebakbrug gestart en zal de het herstel van de Berlagebrug in 2023 van start gaan. De ambitie van voor bruggenherstel is teruggeschroefd naar twee á drie per jaar als gevolg van de financiële investeringsruimte.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

De herstelketen wordt uitgebreid met levensduurverlengende maatregelen voor zowel bruggen als kademuren. Op basis van heroverwegingen wordt een afweging gemaakt om te beoordelen of er binnen het areaal, bruggen of kademuren zijn die met minder ingrijpende maatregelen en middelen hersteld kunnen worden voor minimaal 30 jaar. Deze aanpak is nog in ontwikkeling en de planning hiervan volgt nog.

Informatie Opgavegericht en wendbaar werken Sinds begin dit jaar zijn de opgaven Beheer Open­ bare Ruimte (BOR) en Stedelijke Ontwikkeling & Beheer (SO&B) operationeel. De BMI-teams die voorheen onder regie van PBK hun werkzaamheden uitvoerden, zijn ondergebracht binnen de opgave BOR. In gezamenlijkheid met de ketendirecties (V&OR, IB, SW & PBK) zijn de eerste stappen gezet om de digitaliseringstrategie van de stad te realiseren.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

17

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Ketensamenwerking Assetmanagement Civiele Constructies

Organisatie

In opvolging van een onafhankelijk adviesaanpak informatiemanagement en de resultaten van de werkgroep applicatie assetmanagement DMS, wordt er gewerkt aan het verbeteren van de samenwerking binnen de keten ‘Assetmanagement civiele constructies’. Deze governance schept helderheid over de taken en verantwoordelijkheden, uniformeert werkwijzen en brengt in gezamenlijkheid opdrachten in bij de opgaven. De ketensamenwerking wordt ondersteund door de implementatie van Microsoft 365, waarin afdelingsoverstijgend wordt samengewerkt en branche standaarden (BIM|IMBOR) middels een informatiemodel (OTL) worden geborgd.

Halverwege 2022 werkten 433 medewerkers (263 fte) vanuit verschillende directies samen aan de opgave. 71% van de capaciteit (vast en inhuur) werd geleverd door het Ingenieursbureau. In december 2022 daalde het aantal medewerkers naar 350, dit is gelijk aan 232 fte. Ook het aantal vacatures daalde flink van 70 vacature (55 fte) naar 10 vacatures voor circa 6,5 fte in de tweede helft van 2022. Voor een deel komt dit doordat deze vacatures zijn vervuld, maar ook zijn een deel van de vacatures komen te vervallen.

Standaardiseren van Data en Documentatie Het komende halfjaar wordt gewerkt aan het verrijken en implementeren van de gestandaardiseerde datastructuur in de bronsystemen. Hierdoor wordt een belangrijke stap gemaakt in het op orde krijgen van de assetinformatie voor kademuren en bruggen.

Verantwoording, Sturen en Risico dashboard Het standaardiseren van de datastructuur is eveneens randvoorwaardelijk voor het geautomatiseerd mogelijk maken van verantwoording, sturings- en risicorapportages over het areaal. Het komende kwartaal wordt een GAP analyse uitgevoerd tussen de gewenste stuurinformatie en de beschikbare data. Daarnaast wordt het proces voor het publiceren van het PBKdashboard geoptimaliseerd.

Deze daling in aantal medewerkers en met name aantal openstaande vacatures eind 2022 hebben directe relatie met het nieuwe Actieplan. Daarmee zetten we in op een compactere organisatie met stabiele teams, zowel aan de kant van PBKorganisatie als aan de kant van de opdrachtnemers. Hierdoor kan meer efficiëntie worden bereikt. Door natuurlijk verloop, is deze ontwikkeling in het personeelsbestand eind 2022 al zichtbaar in de organisatie. In 2023 zal deze krimp nog verder doorzetten, tot naar verwachting 199 fte. Uitgangspunt is dat vrijkomende medewerkers zoveel mogelijk een nieuwe plek vinden binnen het programma, om zo opgedane kennis en ervaring voor nu en in de toekomst zoveel mogelijk te behouden. Het programma heeft de voorkeur om medewerkers in vaste dienst te nemen, omdat dit zorgt voor het kennisbehoud, continuïteit en lagere kosten. De krapte op de arbeidsmarkt kan hier niet altijd aan voldoen en daarom moet er soms ingehuurd

worden. Eind vierde kwartaal was 19% van de bezetting van het programma ingehuurd. Dit is een daling van het percentage 27,5% halverwege van 2022. Ingenieursbureau levert 71% van alle capaciteit in het programma, waarvan 24% is ingehuurd.

Doorontwikkeling organisatie De organisatie heeft in de tweede helft van 2022 een ontwikkeling ondergaan, waarbij het dienen van de programmadoelen nog steeds centraal is blijven staan. Vanaf begin 2023 streven we naar een stabiele en proactieve organisatie die samen met de gemeentelijke partners werkt aan de seriematige aanpak. Er is extra aandacht voor goed werkgeverschap, waarbij de kernwaarden – open, voortvarend en grensverleggend – aan de basis liggen van de programma-aanpak. Er wordt meer met vaste teams gewerkt waardoor efficiënter wordt gewerkt. In het verlengde daarvan is het belangrijk om continuïteit van medewerkers op cruciale functies te organiseren, waardoor een robuuste aanpak kan worden gebouwd. De opgave is langjarig en deels zelfs structureel waarbij de cruciale plekken bij voorkeur met Amsterdamse ambtenaren worden ingevuld en de inhuur wordt beperkt.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

4. Continu leren Evalueren en tegenspraak 18

Evaluatie zone zwaar verkeer

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Met de aanscherping van de Zone Zwaar Verkeer in 2021 wilden we de piekbelasting op bruggen en kademuren verminderen. Inmiddels is deze aanscherping door het programma Logistiek geëvalueerd. Het aantal voertuigen met een juiste ontheffing is gestegen van 63% naar 93%. Het gemiddelde aantal voertuigen per werkdag zwaarder dan 30 ton is met 60% afgenomen van 255 tot 101. Het aantal voertuigen zwaarder dan 7.5 ton is met 20% afgenomen tot 1044 per werkdag. Hoewel je op basis van de cijfers van een succes kunt spreken, is de naleving van de ontheffingsvoorschriften dat nog niet altijd. Er zijn zorgelijke signalen dat (lokale) gewichtsbeperkingen bij veiligheidsmaatregelen door gebruikers, al dan niet onbewust, worden genegeerd of dat bijvoorbeeld stilgestaan wordt op bruggen. We blijven werken aan het vergroten van de bewustwording door communicatie en strengere handhaving.

Evaluatie van proces niet gemeentelijke kademuren In 2021 is in samenwerking met platform Binnenstedelijke Kademuren van het CROW een handreiking opgesteld voor particuliere beheerders van kademuren. Afgesproken is dat Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving én de Omgevingsdienst toezicht houden op

de particuliere kademuren, zoals ze dit ook doen bij panden en gemeentelijke bruggen en kademuren. Dit proces, wat met name bedoeld is om bewustwording bij eigenaren te vergroten, is na een jaar geëvalueerd. De evaluatie laat zien dat het proces goed loopt, betrokken partijen elkaar weten te vinden en dat het in een behoefte voorziet. Er werden vijf meldingen per jaar verwacht, maar er zijn in totaal vijftien meldingen binnengekomen. De grotere aantallen komen doordat er ook meldingen en vragen binnen kwamen, die niet over dit onderwerp gingen. De inschatting van vijf

meldingen per jaar blijft voor de komende jaren staan.

Interne audits en procesevaluaties In de tweede helft van 2022 zijn twaalf interne auditoren opgeleid die ingezet worden in de door het directieteam vastgestelde audit- en evaluatieprogramma. Mede door inzet van deze interne auditoren buiten de eigen discipline wordt het kritische en lerende vermogen van de organisatie versterkt.

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

19

Voortgangsrapportage Bruggen en Kademuren

Tijdens de audits en evaluaties wordt onderzocht in hoeverre de afspraken en werkwijzen om programmadoelstellingen te realiseren worden nagekomen dan wel voor verbetering vatbaar zijn. Omdat niet alle aspecten even kritisch zijn voor het al dan niet behalen van de programmadoelstellingen en er daarnaast beperkingen zijn in mensen, middelen en tijd is het audit- en evaluatieprogramma risicogestuurd vastgesteld. De hoogste prioriteit hebben daarbij de processen voor programmering, programmaplanning, Inkoopprocessen (SOKNOK), de risicomanagementprocessen op programmaniveau en de processen voor inventarisatie en aanvragen van vergunningen. Daarnaast worden de processen voor innovatie en ontwikkeling onderdeel van een evaluatie, naast ad hoc evaluaties van o.a. de gang van zaken rondom de zinkgaten bij de Leidsegracht en Lijnbaansgracht. De resultaten van deze audits en evaluaties worden medio 2023 verwacht.

Ideeënboek In juli 2022 is het “Ideeënboek Bruggen” opgeleverd. Hierin zijn voor elk brugproject de situatie, het probleem, de oplossingsrichting, het plan van aanpak en de eventuele evaluatie beschreven. Het boek geeft niet alleen een mooi overzicht van al het denkwerk en fysiek werk dat de afgelopen drie jaar door het programma is verzet, maar biedt ook lessen en inspiratie voor de toekomst.

Kwaliteitsborging In het 3e kwartaal van 2022 is het kwaliteitshandboek van het programma opgeleverd. Het coalitieakkoord heeft aanleiding gegeven tot herziening van het actieplan en vereenvoudiging van de organisatie per 01/01/2023. Op basis hiervan zal het kwaliteitssysteem worden aangepast naar een geïntegreerde keten en zal er tot consolidatie van de betrokken processen worden overgegaan. Daarbij wordt gelijk nog verder aangesloten bij de aanpak zoals toegepast in de kennisbasis van het Ingenieursbureau. Aanvullend zal er op termijn opvolging worden gegeven aan de ambitie voor verdere uniformering van procesbeschrijvingen op gemeentelijk niveau en de daarbij te gebruiken applicaties. In de 6-maandelijkse directiebeoordeling van december 2022 is teruggekeken naar de opvolging van de besluiten en aandachtspunten vanuit de directiebeoordeling van juni 2022. Resultaat is dat aan vrijwel alle aandachtspunten en besluiten opvolging is gegeven en resultaten zijn behaald. Punten van aandacht zijn nog uitvoering van een eigen medewerkerstevredenheidsonderzoek op programmaniveau en de koppeling van de jaarplannen aan het doelen-inspanningennetwerk van het programma. Beiden zullen begin 2023 worden opgepakt.

Als verdere aandachts- en actiepunten zijn de volgende onderwerpen voor 2023 en verder benoemd: •  Vergroten van effectief gebruik van de samenwerkingsovereenkomst Ingenieursdiensten; •  Concreet vormgeven van een kostenverlagende trend; •  Meer helderheid en rust brengen in de eigen organisatie (n.a.v. de aangepaste organisatiestructuur per 01/01/2023); •  Het periodiek meten van zowel klant- als (eigen) medewerkerstevredenheid; •  Eenduidige aanpak en sturing informatie/data (IV) management; •  Aandacht voor het (dalende) volume in de herstelketen en behoud kritische resources; •  Medio 2024 komen tot certificering van het kwaliteitsmanagementsysteem; •  Verhelderen en daarna vastleggen en verspreiden van de kwaliteitsdoelstellingen van het programma. Het borgen van de doelmatigheid van het kwaliteitsmanagementsysteem doen we mede door het houden van interne audits en evaluaties (zie evalueren en tegenspraak).

Dashboard

20

Digitaal programma Bruggen en Kademuren dashboard Meer over wat we doen en weten vind je terug in het digitale dashboard van het programma. Hier vind je informatie over de omvang en voortgang van de opgave. We delen wat we weten, maar zijn ook open over wat we nog niet weten. En we laten zien wat we gaan doen en wanneer we dat gaan doen.

Dashboard

Het dashboard bestaat uit een aantal tabbladen met informatie over: •  bruggen en kademuren in de scope van het programma en een overzicht van de kademuren die niet in eigendom van de gemeente zijn; •  constructies, zowel bruggen en kademuren die in onderzoek zijn, met planning en resultaten; •  bruggen en kademuren die gemonitord worden. Nieuw is dat we nu ook weergeven waar we de kademuren monitoren met fotogrammetrie; •  veiligheidsmaatregelen die getroffen zijn; •  projecten die geprogrammeerd staan voor vernieuwing; •  een overzicht van de financiën; •  een overzicht van relevante documenten over het programma Bruggen en Kademuren met downloadlink. We actualiseren het dashboard voorlopig eens per kwartaal. De veiligheidsmaatregelenkaart en de onderzoekskaart worden vaker geactualiseerd.

Themabijlage Onderzoek bewijst zijn waarde

P22

Meer kennis, meer ruimte, meer scherpte

21

P23

Speuren in de archieven

Themabijlage Onderzoek bewijst zijn waarde

P26

Naar een betrouwbare beoordeling van onze bruggen

P29

Zo behoeden we tientallen Verbundträger voor sloop

Themabijlage Onderzoek bewijst zijn waarde

P31

De som van de proeven

P33

Ver ver boven de grachten

Themabijlage Onderzoek bewijst zijn waarde

22

Meer kennis, meer ruimte, meer scherpte Met de onderzoeken die we de afgelopen jaren hebben ingezet, bouwen we verder aan een solide, betrouwbare aanpak voor het herstel van onze bruggen en kademuren. Om onze mogelijkheden verder uit te breiden, slimmer en gerichter te werk te gaan en de stad meer geld te besparen.

Themabijlage Onderzoek bewijst zijn waarde

Terwijl we aan het herstel van de Amsterdamse bruggen en kademuren werken, vergaren we ook steeds meer kennis. We duiken onder water om constructies te inspecteren en houtmonsters te nemen. We graven in de archieven en zetten laboratoriumonderzoek in. We doen wetenschappelijk onderzoek naar de buigkracht van houten palen, de draagkracht van funderingen, de sterkte van brugdekken en metselwerk. En we ontwikkelen nieuwe technieken voor monitoring zoals fotogrammetrie en satellietmetingen. Maar natuurlijk is alleen het vergaren van al die kennis niet het einddoel. We

gebruiken de onderzoeksresultaten om beter en vollediger inzicht te krijgen in de conditie van de bruggen en kademuren, en te bepalen waar de risico’s liggen. Om nauwkeuriger en betrouwbaarder te kunnen beoordelen hoe lang ze nog mee kunnen en wat we kunnen doen om hun levensduur te verlengen als dat nodig blijkt. En om ze op elk moment effectiever te kunnen monitoren. In deze themabijlage kunt u lezen over een aantal van de onderzoeken die we de afgelopen jaren hebben ingezet, en hoe de resultaten ons vooruit helpen. Zo leest u hoe onze informatiespecialisten onnodig onderzoek, vertraging en fouten in de

uitvoering voorkomen. Hoe we met satelliettechnologie ons volledige areaal kunnen monitoren. Hoe we de proefbelastingen van een kademuur in het Amstelkwartier straks mee kunnen nemen in onze rekenmodellen. En hoe de onderzoeken naar de paalfunderingen van de Rode Loper ervoor zorgen dat we de vervanging van 8 bruggen op de Oranje Loper nu heroverwegen.

Met al die onderzoeken vergroten we dus niet alleen onze kennis, maar creëren we ook meer ruimte om te programmeren welke bruggen en kademuren we wanneer moeten aanpakken, en meer scherpte om te bepalen welke herstelmaatregelen waar nodig zijn. Zodat we slimmer en gerichter te werk kunnen gaan, en waar dat kan de stad veel geld kunnen besparen. Zonder de veiligheid uit het oog te verliezen.