Bijlage 1 - Projectnota Buiteneiland.pdf
Tekst van het document
van het ‘tijdelijke deel van het Omgevingsplan’. Wanneer het Omgevingsplan
wordt van rechtswege opgenomen in Omgevingsplan Amsterdam.
van Amsterdam definitief wordt, komt dit gebiedsspecifieke toetsingskader
Medio 2021 wordt door het Rijk het besluit genomen of de Omgevingswet
er als maatwerkregel in te staan. De omzetting van het tijdelijke deel van het
wordt ingevoerd naar verwachting op 1 juli 2022 of dat de invoering alsnog
Omgevingsplan naar het definitieve deel van het Omgevingsplan wordt door de
wordt uitgesteld. Wanneer besloten wordt om de invoering uit te stellen, dan is
gemeenteraad vastgesteld.
het mogelijk dat de gemeente Amsterdam voor de gebiedsontwikkeling alsnog terugvalt op het traject MER en bestemmingsplan.
65
[Afbeelding 11.3: Planning op hoofdlijnen ontwikkeling Buiteneiland (indicatief )] Afb. 11.3: Planning op hoofdlijnen ontwikkeling Buiteneiland (indicatief)
BUITENEILAND
2021 Project- en Investeringnota Landmaken vastgesteld
2022
2023
Ingangsdatum Omgevingswet
2024
2025
Start Landmaken met herbruikbare grond
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033-2045
2045-2050
In gebruikname sportvelden
MIJLPALEN
Technische Voorbereiding
Aanbesteding
Juridisch Planologisch voor Conditioneringsfase
Vergunnigen
Conditioneringfase Ringdijk, zanddam, werkterrein
Realisatie ringdijk, werkterrein, zanddam
Juridisch Planologisch voor Uitvoeringsfase Landmaken
Omgevingsplan
Gebiedsspecifiek beleid voor Uitvoeringsfase Landmaken
Maatwerkvoorschriften
Landmaken met herbruikbare grond Realiseren Sportprogramma en infra t.b.v. sport
Landmaken met Herbruikbare grond – indicatieve doorlooptijd 15 tot 20 jaar
Realisatie sportprogramma
Afronden gebiedsontwikkeling op werkterrein Grondbank
Tijdelijk en definitief Programma
Afronden gebiedsontwik.
Gedurende de ontwikkeling van Buiteneiland wordt de invulling van het tijdelijk en het definitief programma met de Amsterdammers bedacht middels participatie. Besluitvorming over het programma vindt plaats middels deel-investeringsbesluiten (per fase)
Indicatieve planning op hoofdlijnen Buiteneiland (dd. Juni 2021). Snelheid Landmaken wordt grotendeels bepaald door aanbod herbruikbare grond NB: de tijdschaal in deze planning varieert. Na 2032 is de tijdschaal gecomprimeerd.
66
Om deze maatwerkregels in de toekomst gemotiveerd in het Omgevingsplan op te kunnen nemen, wordt de aanleg van Buiteneiland opgenomen in de Omgevingsvisie. Het circulair aanleggen van het eiland met herbruikbare past goed in het van gemotiveerd de gemeente om duurzaam mogelijk om te gaan met secundaire grondstoffen en het gebruik van primaire stoffen te beperken. De Omgevingsvisie is Om dezegrond maatwerkregels in voornemen de toekomst inzo het Omgevingsplan al in een vergevorderd stadium, verwachting is dat deze nog in 2021 bestuurlijk wordt vastgesteld.
op te kunnen nemen, wordt de aanleg van Buiteneiland opgenomen in de
Omgevingsvisie. aanleggen van het eiland met herbruikbare grond Specifieke aandachtspuntenHet in decirculair planvorming voor Buiteneiland zijn: • • • • •
past goed in het voornemen van de gemeente om zo duurzaam mogelijk om
De realisatie van een gronddepot met een laad- en loskade voor beunschepen die voor een periode van 15 tot 20 jaar moet functioneren; te gaan met secundaire grondstoffen en het gebruik van primaire stoffen te Voorzien in tijdelijke functies op Buiteneiland die gedurende de ontwikkelingen van Buiteneiland qua aard en locatie kunnen wijzigen; beperken. De Omgevingsvisie is al eennaar vergevorderd stadium, verwachting is De aanleg van sportvelden ten behoeve van dein vraag sportfaciliteiten vanuit IJburg 2; De gehele natuuropgave aan de oostzijde, vormgeven van de ringdijk oost, het rietlandschap en de onderwaternatuur; dat deze nog in 2021 bestuurlijk wordt vastgesteld. De definitieve invulling van Buiteneiland na afronding van het landmaken, waarbij in ieder geval wordt voorzien in een programma voor extensieve buitenrecreatie.
Specifieke aandachtspunten in de planvorming voor Buiteneiland zijn: •
De realisatie van een gronddepot met een laad- en loskade voor beunschepen die voor een periode van 15 tot 20 jaar moet functioneren;
•
Voorzien in tijdelijke functies op Buiteneiland die gedurende de ontwikkelingen van Buiteneiland qua aard en locatie kunnen wijzigen;
•
De aanleg van sportvelden ten behoeve van de vraag naar sportfaciliteiten vanuit IJburg 2;
•
De gehele natuuropgave aan de oostzijde, vormgeven van de ringdijk oost, het rietlandschap en de onderwaternatuur;
•
De definitieve invulling van Buiteneiland na afronding van het landmaken, waarbij in ieder geval wordt voorzien in een programma voor extensieve buitenrecreatie.
67
[Afbeelding 12.1 Fort Werk aan ‘t Spoel, werken met natuurlijke materialen. Bron: RAAF, Ronald Rietveld, Erick de Lyon]
Afb. 12.1 Fort Werk aan ‘t Spoel, werken met natuurlijke materialen. Bron: RAAF, Ronald Rietveld, Erick de Lyon
68
12. Participatie 12. Participatie 12.1 Participatievisie 12.1 Participatievisie
Werkwijze
Participatie eenonderdeel belangrijk van de ontwikkelstrategie Deisparticipatievisie is daarom invulling voor specifieke Participatie vormt eenvormt belangrijk vanonderdeel de ontwikkelstrategie van Buiteneiland. Omvan dit goed vorm te geven er een participatievisie waaruit geen op hetconcrete juiste moment, op een effectieve wijze en met de Buiteneiland. Om ditkan goed vorm te geven isDit ervraagt een participatievisie waaruit participatie, maar schetst de werkwijze van waaruit doorlopend participatie juiste doelgroepen, participatie worden georganiseerd. om een organisatievorm met voldoende lenigheid, aanpassingsvermogen en een goed gevoel voor timing. Buiteneiland is een uniek project in Nederland met een lange ontwikkeltijd van ruim 25 jaar. Dit brengt met zich mee dat verwachtingen goed moeten worden gemanaged. Daarbij komt ook dat duidelijkheid over concrete op het juiste moment, op een effectieve wijze en met de juiste doelgroepen, wordt georganiseerd. Participatie is daardoor onderdeel van de totale programmaonderdelen – behalve de sportvelden – pas in een latere fase van het ontwikkelproces ontstaat. Een ‘af’ eindbeeld is niet het doel. Gedurende de lange ontwikkeling zal er steeds ruimte blijven in het participatie worden georganiseerd.
Dit vraagt een organisatievorm met programma zodat ookkan Amsterdammers van de toekomst steeds hunom eigen draai kunnen geven aan Buiteneiland. ontwikkelstrategie. voldoende lenigheid, aanpassingsvermogen en een goed gevoel voor timing.
Werkwijze Buiteneiland is een uniek project in Nederland met een lange ontwikkeltijd
De ontwikkelingsstrategie doorloopt een aantal fases: eerst een tijdelijke invulling, vervolgens een combinatie van tijdelijke én definitieve functies
De participatievisie is daarom geen concrete voordat specifieke participatie, maar moeten schetst de werkwijze van waaruit participatie ParticipatieDit is daardoor onderdeel van ruim 25 jaar. Dit brengt metinvulling zich mee verwachtingen goed en pasdoorlopend later sprake van eenwordt meergeorganiseerd. definitieve invulling. is vanwege de van de totale ontwikkelstrategie. De ontwikkelingsstrategie doorloopt een aantal fases: eerst een tijdelijke invulling, vervolgens een combinatie van tijdelijke én definitieve functies en pas later sprake van een meer worden gemanaged. Daarbij komt ook dat duidelijkheid over concrete methode van landmaken. Er is dus volop gelegenheid om in de tijdelijke definitieve invulling. Dit is vanwege de methode van landmaken. Er is dus volop gelegenheid om in de tijdelijke invulling te experimenteren met innovaties op relevante thema’s voor de stad en Buiteneiland. programmaonderdelen – behalve de sportvelden paskrijgen in eenenlatere fase van te experimenteren met innovatie. innovaties op relevante thema’s voor de stad Deels om van te leren op welke manier de definitieve invulling vorm–kan deels omdat tijdelijke invullinginvulling een interessant uitgangspunt is voor
het ontwikkelproces ontstaat. Een ‘af’ eindbeeld is niet het doel. Gedurende
en Buiteneiland. Deels om van te leren op welke manier de definitieve invulling
de lange ontwikkeling zal er steeds ruimte blijven in het programma zodat ook
vorm kan krijgen en deels omdat tijdelijke invulling een interessant uitgangspunt
Amsterdammers van de toekomst steeds hun eigen draai kunnen geven aan
is voor innovatie.
Afbeelding 12.2: Schematische weergave van participatiestrategie
Buiteneiland.
Afb. 12.2: Schematische weergave van participatiestrategie
69
Een eiland voor leren en ontwikkelen
Een eiland voor leren en ontwikkelen
12.2 Organisatieontwerp
Op Buiteneiland gaan natuur, sport en cultuur een belangrijke rol spelen. Niet alleen voor bewoners uit de directe omgeving, maar vooral ook als waarde voor de hele stad. Experimenteren, leren en ontwikkelen Op Buiteneiland natuur, sport Met en cultuur eenhet belangrijke rol spelen. De alle participatievisie komt tot uitdrukking in de volgende organisatieontwerp is hierbij kenmerkend voor gaan het ontwikkelproces. name vanuit onderwijs kunnen leerlingen en studenten niveaus – van basisonderwijs tot universiteit – en op alle thema’s participeren. Hierbij kan gedacht worden aan projectweken, excursies, stages, moestuinen, kwekerijen, theateruitvoeringen, technische innovaties. Niet alleen voor bewoners uit de directe omgeving, maar vooral ook als (van abstract tot concreet):
voorandere de hele Experimenteren, leren enop ontwikkelen Hieruitwaarde volgen onder de stad. volgende ambities voor participatie Buiteneiland:is hierbij • • • • • •
kenmerkend voor het ontwikkelproces. Met name vanuit het onderwijs kunnen
Betrekken van onderwijs, natuur, cultuur en sport bij de gehele ontwikkelduur; leerlingen en studenten alle niveaus – van basisonderwijs tot universiteit – en Experimenten voor duurzame innovatie; op alleprojecten thema’s voor participeren. Hierbij kan gedacht worden aan projectweken, Educatieve natuur, ecologie en biologie; Wetenschappelijke projecten voor natuurkunde, astronomie, biologie; excursies, stages, moestuinen, kwekerijen, theateruitvoeringen, technische Kunstprojecten en openluchtkunst; innovaties. Tijdelijke invulling door sportprogramma’s.
Participatiestrategie De ontwikkelstrategie voor Buiteneiland beslaat een periode van zo’n 25 jaar. De Gemeente Amsterdam is initiatiefnemer en eigenaar van de ontwikkeling en verantwoordelijk voor uitvoering en realisatie. Vanuit de participatievisie Buiteneiland worden tijdens de gehele duur van de ontwikkelstrategie Buiteneiland volgordelijk participatieprogramma’s vastgesteld. Binnen deze
Door het grootstedelijke karakterandere van hetde project zal er gedurende heleparticipatie ontwikkelproces moeten zijnwordt voor deuitvoering balans tussen participatie bewoners en organisaties op IJburg, uit Hieruit volgen onder volgende ambitieshet voor op voldoende aandacht programma’s gegeven aanvan participatie door concrete Amsterdam en Metropoolregio Amsterdam. De directe omgeving van het project – met name Strandeiland, Centrumeiland, IJburg 1, Durgerdam, Pampus en Vuurtoreneiland – zal gevolgen ondervinden van de Buiteneiland: participatieplannen. ontwikkeling. Ook daarom is het van belang continu de samenwerking op te zoeken met de omgeving.
•
Betrekken van onderwijs, natuur, cultuur en sport bij de gehele ontwikkelduur;
12.2 •Organisatieontwerp Experimenten voor duurzame innovatie; • Educatieve voor ecologie en biologie;(van abstract tot concreet): De participatievisie komt projecten tot uitdrukking in natuur, de volgende organisatieontwerp •
Wetenschappelijke projecten voor natuurkunde, astronomie, biologie;
Participatiestrategie • Kunstprojecten en openluchtkunst;
Participatieteam Het participatieteam ontwerpt de participatiestrategie en voert deze uit na vaststelling. Het team bestaat in beginsel uit medewerkers van de gemeente en werkt samen met belanghebbende bewoners en organisaties bij de vormgeving en uitvoering van participatieprogramma’s en -plannen.
De ontwikkelstrategie Buiteneiland beslaat een periode van zo’n 25 jaar. De Gemeente Amsterdam is initiatiefnemer en eigenaar van de ontwikkeling en verantwoordelijk voor uitvoering en realisatie. • Tijdelijke voor invulling door sportprogramma’s. Vanuit de participatievisie Buiteneiland worden tijdens de gehele duur van de ontwikkelstrategie Buiteneiland volgordelijk participatieprogramma’s vastgesteld. Binnen deze programma’s wordt uitvoering Participatieprogramma’s gegeven aan participatie door concrete participatieplannen.
Door het grootstedelijke karakter van het project zal er gedurende het hele
Participatieteam ontwikkelproces voldoende aandacht moeten zijn voor de balans tussen
Tijdens zowel de planvorming en -uitvoering is participatie noodzakelijk.
Afhankelijk van de fase waarin de ontwikkeling zich bevindt en de inhoud
participatie van bewoners en organisatiesenop IJburg, uitnaAmsterdam en team bestaat in beginsel die daarbij aan de orde participatieprogramma’s vormgegeven. Het participatieteam ontwerpt de participatiestrategie voert deze uit vaststelling. Het uit medewerkers vanis deworden gemeente en werkt samen met belanghebbende bewoners en organisaties bij de vormgeving en uitvoering van participatieprogramma’s en -plannen. Metropoolregio Amsterdam. De directe omgeving van het project – met Participatie wordt voor een bredere doelgroep mogelijk naar mate er meer name Strandeiland, Centrumeiland, IJburg 1, Durgerdam, Pampus en
duidelijkheid bestaat over een vraag of opgave. Deze programma’s scheppen
Vuurtoreneiland – zal gevolgen ondervinden van de ontwikkeling. Ook
duidelijkheid over de tijdsduur, inhoudelijke ruimte, doel en doelgroep(en),
Participatieprogramma’s
Tijdens zowel de planvorming en -uitvoering is participatie noodzakelijk. Afhankelijk van de fase waarin de ontwikkeling zich bevindt en de inhoud die daarbij aan de orde is worden participatieprogramma’s daaromParticipatie is het vanwordt belang de samenwerking opnaar te zoeken met duidelijkheid de programmabegroting. vormgegeven. voorcontinu een bredere doelgroep mogelijk mate er meer bestaat over een vraag of opgave. Deze programma’s scheppen duidelijkheid over de tijdsduur, inhoudelijke ruimte, doel en doelgroep(en), programmabegroting. omgeving.
70
Participatieplannen
Participatieplannen
Participatieagenda’s
ontwikkeling – worden participatieplannen opgesteld door het participatieteam
uitgevoerd. Hierbij is duidelijkheid over wanneer, waarom, hoe, wat, voor wie
samen bewoners en organisaties. De aard van de participatieplannen is gericht
en met wie participatieprocessen worden uitgevoerd. Hiernaast wordt iedere
Binnen deze participatieprogramma’s – die min of meer overeenkomen in hun looptijd en inhoud met de in de ontwikkelstrategie omschreven fasen van ontwikkeling – worden participatieplannen opgesteld deze participatieprogramma’s – die min of meer in is gericht op de concrete De participatieagenda sluit aan op de planning (online/offline), van de ontwikkelstrategie en door hetBinnen participatieteam samen bewoners en organisaties. De aard van deovereenkomen participatieplannen uitvoering: toepassing van participatieprocessen specifieke doelgroep(en), mate van inclusie, tijdsduur per proces, inzet en kosten. Hieruit participatieagenda. hun looptijd en inhoud met de in de ontwikkelstrategie omschreven fasen van geeft een overzicht van activiteiten die binnen een participatieplan worden Participatieagenda’s
De participatieagenda sluit aan op de planning van de ontwikkelstrategie en geeft een overzicht van activiteiten die binnen een participatieplan worden uitgevoerd. Hierbij is duidelijkheid over wanneer, dewat, concrete toepassing van participatieprocessen (online/offline), voorzien van een planbegroting. waarom,op hoe, voor wieuitvoering: en met wie participatieprocessen worden uitgevoerd. Hiernaast wordt iedere activiteitactiviteit voorzien van een planbegroting.
specifieke doelgroep(en), mate van inclusie, tijdsduur per proces, inzet en
[Afbeelding 12.3: Participatiefasen gekoppeld aan de ontwikkeling van Buiteneiland]
kosten. Hieruit participatieagenda.
Afb. 12.3: Participatiefasen gekoppeld aan de ontwikkeling van Buiteneiland
71
[Afbeelding 13.1: Voorbeeld van landschapskunst (Neil Dawson Horizons 1994, Gibbs Farm, Auckland Nieuw Zeeland). Bron: David St George] Afb.13.1: Voorbeeld van landschapskunst (Neil Dawson Horizons 1994, Gibbs Farm, Auckland Nieuw Zeeland). Bron: David St George
72
13. Proces 13. Proces 13.1 Besluitvorming projectnota eneninvesteringsnota 13.1 Besluitvorming projectnota investeringsnota
Op basis van het Definitieve Ontwerp Initiële Inrichting, dat uitgewerkt is ten
Deze projectnota en Investeringsnota circulair landmaken behoeve van de investeringsnota, wordtvoorgelegd. in deze periode een bestek opgesteld Deze projectnota en Investeringsnota voorbereiding voorbereiding circulair landmaken Buiteneiland worden tegelijk aan het college van burgemeester en wethouders (BenW) De Projectnota Buiteneiland is Buiteneiland worden tegelijk aan was hetvan college van burgemeester en2020. wethouders de van aanbesteding kan de worden opgestart. slot wordt in deze periode vrijgegeven voor inspraak, de inspraakperiode 10 november tot 21 december De verwachting is datwaarna het college B&W medio 2021 projectnota vaststelt,Tot waarna de gemeenteraad medio 2021 een besluit voorgelegd. neemt over de Investeringsnota circulair landmakenvoor Buiteneiland, metde de projectnota bijlage. In de investeringsnota onder meer de krediet aangevraagd voor het eerste (BenW) De Projectnotavoorbereiding Buiteneiland is vrijgegeven inspraak, metals het Rijksvastgoedbedrijf en wordt Rijkswaterstaat aankoop van de waterbodem deel van het landmaken (ringdijk, loswal, toegangsdam en werkterrein voor gronddepot), aangevuld met tijdelijke activiteiten tot en met het eerstvolgende deelinvesteringsbesluit voor het programma (2027). inspraakperiode van 10zijn november totstart 21de december 2020. verwachting is uitgewerkt en geëffectueerd.
De grenzen uit de koopakte (2009, zie blz. Wanneer deze twee stukkenwas bestuurlijk vastgesteld, voorbereiding vanDe de uitvoering. dat het college van B&W medio 2021 de projectnota vaststelt, waarna de
80), zijn vrijwel gelijk aan de contouren van Buiteneiland. De duur van de
gemeenteraad medio 2021 een besluit neemt over de Investeringsnota
voorbereidende werkzaamheden wordt ingeschat op één jaar.
13.2 Voorbereiding uitvoering
voorbereiding circulair landmaken Buiteneiland, met de projectnota als bijlage.
In de investeringsnota wordt onder krediet aangevraagd voor het eerste 13.3deInvesteringsbesluiten per Na de besluitvorming in de gemeenteraad over demeer investeringsnota starten de voorbereidende werkzaamheden voor uitvoering. De vergunningen enfase toestemming voor de conditioneringsfase – de aanleg van de ringdijk, de toegangsdam en het werkterrein – worden op basis van het vigerende bestemmingsplan (2009) aangevraagd. Voor alle overige werkzaamheden eengronddepot nieuw omgevingsplan worden deel van het landmaken (ringdijk, loswal, toegangsdam en werkterrein voor Zodra de ringdijk, toegangsdam, loswal enzal het zijn aangelegd, opgesteld. Het generieke Besluit Bodemkwaliteit (BBK) biedt onvoldoende kader om Buiteneiland circulair aan te leggen met grond afkomstig uit Amsterdamse projecten. Om invulling te kunnen geven aan de aangevuld met tijdelijke totom en specifiek met hetvoor eerstvolgende kan het circulair landmaken van start gaan (naar verwachting in 2024). Het moet ambitiegronddepot), om land te maken met herbruikbare grond is activiteiten het noodzakelijk Buiteneiland gebiedsspecifiek bodembeleid te gaan maken. Om het circulair maken van land mogelijk te maken voor het programma (2027). Wanneer deze tweemaatwerkvoorschriften stukken landmaken is in zes fase opgedeeldkunnen (zie Hoofdstuk 8.
Ontwikkelstrategie daaromdeelinvesteringsbesluit beleid worden opgesteld met Rijkswaterstaat (als bevoegd gezag) op basis waarvan onder de toekomstige omgevingswet worden voorgeschreven. De totstandkoming van dit beleid is een randvoorwaarde om land te kunnen maken met herbruikbare grond uit Amsterdam. bestuurlijk zijn vastgesteld, start de voorbereiding van de uitvoering. en fasering). Elke keer als een gebied (bijna) helemaal is aangelegd, volgt eeninnieuw investeringsbesluit. In zo’n deelinvesteringsbesluit wordt opgestart. krediet Tot Op basis van het Definitieve Ontwerp Initiële Inrichting, dat uitgewerkt is ten behoeve van de investeringsnota, wordt deze periode een bestek opgesteld waarna de aanbesteding kan worden slot wordt in deze periode met het Rijksvastgoedbedrijf en Rijkswaterstaat de aankoop van de waterbodem uitgewerkt en geëffectueerd. De grenzen uit de koopakte (2009, zie blz. 80), zijn vrijwel aan de 13.2 Voorbereiding uitvoering aangevraagd voor de aanleg van programma en wordt tegelijk (waargelijk nodig) contouren van Buiteneiland. De duur van de voorbereidende werkzaamheden wordt ingeschat op één jaar. Na de besluitvorming in de gemeenteraad over de investeringsnota starten krediet aangevraagd voor tijdelijke activiteiten. Dit gaat zo door totdat het hele de voorbereidende werkzaamheden voor de uitvoering. De vergunningen
eiland is ingericht.
en toestemming voor de conditioneringsfase – de aanleg van de ringdijk, 13.3 Investeringsbesluiten per fase de toegangsdam en het werkterrein – worden op basis van het vigerende
13.4 Doorlooptijd gebiedsontwikkeling
Het generieke Besluit Bodemkwaliteit (BBK) biedt onvoldoende kader om
de hoeveelheid grond die bij de Grondbank wordt aangeboden. In tijden van
Zodra de ringdijk, toegangsdam, loswal en het gronddepot zijn aangelegd, kan het circulair landmaken van start gaan (naar verwachting in 2024). Het landmaken is in zes fase opgedeeld (zie Hoofdstuk 8. bestemmingsplan (2009) aangevraagd. Voor alle overige werkzaamheden eeninvesteringsbesluit. Er worden zes deelinvesteringsbesluit fases onderscheidenwordt in dekrediet realisatie van Buiteneiland (zievan Ontwikkelstrategie en fasering). Elke keer als een gebied (bijna) helemaal is aangelegd, volgt eenzal nieuw In zo’n aangevraagd voor de aanleg programma en wordt tegelijk (waar nodig) krediet aangevraagd voor tijdelijke activiteiten. Dit gaat zo door totdat het hele eiland is ingericht. nieuw omgevingsplan worden opgesteld. hoofdstuk 9). De snelheid waarmee dit gebeurt is grotendeels afhankelijk van
Buiteneiland circulair aan te leggen met grond afkomstig uit Amsterdamse 13.4 Doorlooptijd gebiedsontwikkeling
projecten. Om invulling te kunnen geven aan de ambitie om land te maken
hoogconjunctuur zal het aanbod hoog zijn omdat er veel wordt gebouwd; in tijden van laagconjunctuur is dat (veel) minder hoog. Beide scenario’s zijn
Er worden zesherbruikbare fases onderscheiden realisatie van Buiteneiland (zie hoofdstuk 9). De snelheid waarmee dit gebeurt is grotendeels degedurende hoeveelheid grond die bij de Grondbank wordt met grondinisdehet noodzakelijk om specifiek voor Buiteneiland berekend. Er van afhankelijk uitgaandevan dat de looptijd van het project beide aangeboden. In tijden van hoogconjunctuur zal het aanbod hoog zijn omdat er veel wordt gebouwd; in tijden van laagconjunctuur is dat (veel) minder hoog. Beide scenario’s zijn berekend. Er van uitgaande dat Om het circulair maken gebiedsspecifiek bodembeleid te gaan maken. een keeraanvoer zullen optreden, is eerste ervoor gekozenfase omwordt te rekenen met gedurende de looptijd van het project beide scenario’s een keer zullen optreden, is ervoor gekozen om te rekenenscenario’s met een gemiddelde van grond. De definitieve in 2032 opgeleverd, waarna van de opvolgende fasen volgen. land mogelijk te maken moet daarom beleid worden opgesteld met een gemiddelde aanvoer van grond. De eerste definitieve fase wordt in 2032
Rijkswaterstaat (als bevoegd gezag) op basis waarvan maatwerkvoorschriften
opgeleverd, waarna de opvolgende fasen volgen.
onder de toekomstige omgevingswet kunnen worden voorgeschreven. De totstandkoming van dit beleid is een randvoorwaarde om land te kunnen maken met herbruikbare grond uit Amsterdam. 73
[Afbeelding 14.1: Collage rietlandschap oostpunt] Afb.14.1: Collage rietlandschap oostpunt
74
14. Planning 14. Planning
Voorliggende projectnota omvat het ruimtelijk frame (de hardware) en ook omvat deze projectnota een beschrijving van de (programmatische) ambities (de software). Op basis van het ruimtelijke frame kan er in 2022 Voorliggende gestart worden met het makenomvat van land. Parallel aan hetframe maken(de vanhardware) land zullen de ambities uit de projectnota verder worden uitgewerkt. Dit zal resulteren in een integraal landschapsplan, projectnota het ruimtelijk enomschreven ook 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033-2045 2045-2050 BUITENEILAND waarin het ontwerp, de inrichting, het programma en de bereikbaarheid nader uitgewerkt gaan worden. In 2024/2025 zal gestart worden met het opstellen van dit plan; verwachte vaststelling door het Project- en InvesIngangsdatum Start Landmaken met In gebruikname omvat2027). dezeDeprojectnota een de (programmatische) ambitiesplaats met de Amsterdammersteringnota Landstadsbestuur: uitwerking van debeschrijving ambities vindtvan in nauwe afstemming en samenwerking envastgesteld alle overige Het streven is om dit landschapsplan, Omgevingswet stakeholders. herbruikbare grond sportvelden samen met maken MIJLPALEN de investeringsnota voor de eerste inrichting, in 2027 bestuurlijk vast te laten stellen.
Door in 2027 het eerste investeringsbesluit te nemen, met daarin in ieder geval opgenomen de realisatie van de sportvelden, (de software). Op basis van het ruimtelijke frame kan er in 2022 gestart worden kan tijdig invulling worden gegeven worden aan de sportbehoefte voor IJburg 2. De huidige prognose bij het ontwikkeltempo dat op dit moment voor Strandeiland wordt gehanteerd laat zien dat in 2032 de AanbeTechnische Voorbereiding met het maken van land. Parallel aan het maken van land zullen de omschreven steding eerste sportvelden nodig zijn, conform de sportnorm. Doordat de ontwikkeling van Buiteneiland gefaseerd gebeurd, zullen meerdere deelinvesteringsbesluiten worden genomen. Na afronding van het ambities de projectnota verder worden uitgewerkt. zal delen resulteren een worden ingericht. Juridisch Planologisch voor Vergunlandmaken en het uit vertrek van de Grondbank (circa 2040 -2045) zullen de Dit laatste van hetineiland nigen Conditioneringsfase
integraal landschapsplan, waarin het ontwerp, de inrichting, het programma
[Afbeelding 14.2: Planning op hoofdlijnen ontwikkeling Buiteneiland (indicatief ). Zie voor vergrote versie H11]
en de bereikbaarheid nader uitgewerkt gaan worden. In 2024/2025 zal gestart worden met het opstellen van dit plan; verwachte vaststelling door het
stadsbestuur: 2027). De uitwerking van de ambities vindt in nauwe afstemming en samenwerking plaats met de Amsterdammers en alle overige stakeholders. Het streven is om dit landschapsplan, samen met de investeringsnota voor de eerste inrichting, in 2027 bestuurlijk vast te laten stellen. Door in 2027 het
Conditioneringfase Ringdijk, zanddam, werkterrein Juridisch Planologisch voor Uitvoeringsfase Landmaken
Omgevingsplan
Gebiedsspecifiek beleid voor Uitvoeringsfase Landmaken
Maatwerkvoorschriften
Landmaken met herbruikbare grond Realiseren Sportprogramma en infra t.b.v. sport
eerste investeringsbesluit te nemen, met daarin in ieder geval opgenomen de
Afronden gebiedsontwikkeling op werkterrein Grondbank
realisatie van de sportvelden, kan tijdig invulling worden gegeven worden aan
Tijdelijk en definitief Programma
de sportbehoefte voor IJburg 2. De huidige prognose bij het ontwikkeltempo dat op dit moment voor Strandeiland wordt gehanteerd laat zien dat in 2032 de eerste sportvelden nodig zijn, conform de sportnorm. Doordat de ontwikkeling
Realisatie ringdijk, werkterrein, zanddam
Landmaken met Herbruikbare grond – indicatieve doorlooptijd 15 tot 20 jaar
Realisatie sportprogramma
Afronden gebiedsontwik.
Gedurende de ontwikkeling van Buiteneiland wordt de invulling van het tijdelijk en het definitief programma met de Amsterdammers bedacht middels participatie. Besluitvorming over het programma vindt plaats middels deel-investeringsbesluiten (per fase)
Indicatieve planning op hoofdlijnen Buiteneiland (dd. Juni 2021). Snelheid Landmaken wordt grotendeels bepaald door aanbod herbruikbare grond NB: de tijdschaal in deze planning varieert. Na 2032 is de tijdschaal gecomprimeerd.
Afb.14.2: Planning op hoofdlijnen ontwikkeling Buiteneiland (indicatief). Zie voor vergrote versie H11
van Buiteneiland gefaseerd gebeurd, zullen meerdere deelinvesteringsbesluiten worden genomen. Na afronding van het landmaken en het vertrek van de Grondbank (circa 2040 -2045) zullen de laatste delen van het eiland worden ingericht.
75
[Afbeelding 15.1: Tuinen van West. Foto: Edwin van Eis]
Afb. 15.1: Tuinen van West. Foto: Edwin van Eis
76
15. Samenvatting financiën 15. Samenvatting financiën
Vooruitlopend op de definitieve maaiveldinrichting en het programma, conform het vlekkenplan van de voorliggende Projectnota, wordt in 2022 gestart met de realisatie van de ‘voorbereiding van circulair landmaken’ (A). Aansluitend in 2024 het ‘circulair landmaken’ (B). en het programma, conform Vooruitlopend opstart de definitieve maaiveldinrichting Vervolgstappen
het vlekkenplan van de voorliggende A. De voorbereiding circulair landmaken bestaat uit: Projectnota, wordt in 2022 gestart met de
Het eerstvolgende investeringsbesluit voor onder meer de sportvelden wordt
realisatie van de ‘voorbereiding van circulair landmaken’ (A). Aansluitend start in
naar alle waarschijnlijkheid in 2027 aan de gemeenteraad voorgelegd, zodat
• Initiële kosten voor de gebiedsontwikkeling (met onder meer een aankoopraming en de kosten voor de aanleg van tijdelijke voorzieningen). Deze kosten worden alle gedekt vanuit het Vereveningsfonds; 2024 het ‘circulair landmaken’ (B). deze eerste twee sportvelden in 2032 opgeleverd kunnen worden. Bij dit • De kosten van het aanleggen van de ringdijk en additionele civiele werkzaamheden en proces- en VAT-kosten. Deze kosten worden gedekt door Reserve Stedelijke Bodemsanering en Nazorg.
investeringsbesluit wordt dan ook inzicht gegeven in de investeringen door
Aan de gemeenteraad wordt voorcirculair de voorbereiding circulair landmaken, gevraagd van totaal 48,5 A. De voorbereiding landmaken bestaat uit: conform de Investeringsnota, een uitvoeringskrediet andere directies – zoals Sport enmiljoen Bos –euro. en kosten van het beheer en onderhoud
van de openbare ruimte. Voor de verdere definitieve maaiveldinrichting van
B. De daaropvolgende fase, het circulair landmaken, wordt uitgevoerd door de directie Grond en Ontwikkeling Gemeente Amsterdam. Voor de gehele exploitatietermijn van 15 tot 20 jaar is een • Initiële kosten voor de gebiedsontwikkeling (met onder meer een Deze exploitatie is geen Buiteneiland zullen later in de tijdvoorbereiding één of meerdere investeringsbesluiten aan de exploitatieberekening opgesteld, welke wordt toegelicht in de financiële paragraaf (GEHEIM). onderdeel van de Investeringsnota circulair landmaken en Projectnota Buiteneiland.aankoopraming en de kosten voor de aanleg van tijdelijke voorzieningen). gemeenteraad worden voorgelegd.
Deze kosten worden alle gedekt vanuit het Vereveningsfonds; Vervolgstappen
Na afronding van het landmaken wordt tussen 2045 en 2050 ook de inrichting
Het eerstvolgende investeringsbesluit voor onder meer sportvelden wordt naar alle waarschijnlijkheid in 2027 van aan de gemeenteraad voorgelegd, deze eersteinrichting twee sportvelden 2032 opgeleverd • De kosten van het aanleggen van dede ringdijk en additionele civiele het eiland voltooid. Voor zodat de definitieve is een in financiële doorkijk kunnen worden. Bij dit investeringsbesluit wordt dan ook inzicht gegeven in de investeringen door andere directies – zoals Sport en Bos – en kosten van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Voor werkzaamheden en procesVAT-kosten. kosten gedektinvesteringsbesluiten door gegeven basis van een vlekkenplan. de verdere definitieve maaiveldinrichting van en Buiteneiland zullenDeze later in de tijd worden één of meerdere aan deop gemeenteraad worden voorgelegd.Er is nog geen voorlopig ontwerp omdat
Reserve Stedelijke Bodemsanering en Nazorg.
de realisatie nog te ver in de toekomst ligt.
Na afronding van het landmaken wordt tussen 2045 en 2050 ook de inrichting van het eiland voltooid. Voor de definitieve inrichting is een financiële doorkijk gegeven op basis van een vlekkenplan. Er is nog geen voorlopig ontwerp omdat de realisatie nog te ver in de toekomst ligt.
Aan de gemeenteraad wordt voor de voorbereiding circulair landmaken,
Aan grondopbrengsten wordt naast sport voorzien in een woningbouw-
Aan grondopbrengsten wordt naast sport voorzien in een woningbouw-programma (met een bandbreedte tussenprogramma de 0 en 500 woningen) opties voor sociaal-maatschappelijk conform de Investeringsnota, een uitvoeringskrediet gevraagd van totaal (met eenen bandbreedte tussen de 0 en 500programma. woningen)Deenfinanciële opties voor bandbreedte (investeringen, grondopbrengsten en saldo) bij het vlekkenplan is verantwoord in de financiële paragraaf (GEHEIM) welke is toegevoegd als extra bijlage bij de projectnota.
48,5 miljoen euro.
sociaal-maatschappelijk programma. De financiële bandbreedte (investeringen, grondopbrengsten en saldo) bij het vlekkenplan is verantwoord in de financiële
B. De daaropvolgende fase, het circulair landmaken, wordt uitgevoerd door
paragraaf (GEHEIM) welke is toegevoegd als extra bijlage bij de projectnota.
de directie Grond en Ontwikkeling Gemeente Amsterdam. Voor de gehele exploitatietermijn van 15 tot 20 jaar is een exploitatieberekening opgesteld, welke wordt toegelicht in de financiële paragraaf (GEHEIM). Deze exploitatie is geen onderdeel van de Investeringsnota voorbereiding circulair landmaken en Projectnota Buiteneiland.
77
Bijlagen
Bijlagen
[Bijlage 1: Vaste puntenkaart] Bijlage 1: Vaste puntenkaart
Plankaart gekleurd in grotere context
79
[Bijlage 2: Grenzenkaart IJburg] Bijlage 2: Grenzenkaart IJburg
80
[Bijlage 3: Ligging van Buiteneiland in het IJmeer. Tussen Waterland en Vuurtoreneiland (boven) en Strandeiland (onder)] Bijlage 3: Ligging van Buiteneiland in het IJmeer. Tussen Waterland en Vuurtoreneiland (boven) en Strandeiland (onder)
81
Aanbevelingen voor het Landschapsplan Aanbevelingen voor het Landschapsplan
In de planfase die volgt op deze projectnota wordt een Landschapsplan gemaakt. Bij andere gebiedsontwikkelingen zou dit de fase zijn waarin het Stedenbouwkundig plan wordt opgesteld. Maar omdat Amsterdam met Buiteneiland eendeze nieuwprojectnota gebied in de wordt vorm van eenLandschapsplan groen eiland ontwikkelt, wordt dit product in dit geval het Landschapsplan genoemd. Naar verwachting wordt dit plan door het stadsbestuur In de planfase die volgt op een Proces: vastgesteld in 2027.
gemaakt. Bij andere gebiedsontwikkelingen zou dit de fase zijn waarin het
Het Landschapsplan gaat invulling geven aan de in Maar deze projectnota geschetste hoofdlijnen voor het ontwerp en de programmering. Het ruimtelijke frame verder uitgewerkt. Hetvoor Landschapsplan Stedenbouwkundig plan wordt opgesteld. omdat Amsterdam met • Zoek overleg met Rijkswaterstaat voorwordt uitwisseling van kennis optimale wordt een totaal ontwerp voor het eiland met de hoofdlijnen voor de bodemopbouw, de hydrologie, de groenstructuren, de principeprofielen voor de wegen en paden, dammen en steigers. Dan start ook het gesprek Buiteneiland een nieuw gebied in de vorm van een groen eiland ontwikkelt, opbouw en beheer van de onderwaternatuur, het natte rietlandschap binnen met de toekomstige beheerders om een beheervriendelijk en sociaal veilig ontwerp te maken. Met RWS wordt overleg gestart om tot een optimaal voorstel voor de biodiversiteit van de noordoostpunt en de wordt dit product in dit geval het zullen Landschapsplan genoemd. Naar verwachting de oostpunt en van de rietoevers verder langs worden de zuidwestoever. onderwaternatuur te komen. Daarnaast in het Landschapsplan de ambities voor de inrichting, bereikbaarheid, het basisontwerp en programma uitgewerkt, samen met de Amsterdammers. Het doel is dat Buiteneiland een overal openbare en toegankelijke plek wordt voor iedereen. wordt dit plan door het stadsbestuur vastgesteld in 2027.
•
Zoek overleg met toekomstige beheerders, om een beheervriendelijk
Tijdens het maken van de projectnota zijn aanbevelingen voor de verdere uitwerking benoemd. Hieronder een overzicht van aandachtspunten om in de verdere uitwerking mee te nemen.
Het Landschapsplan gaat invulling geven aan de in deze projectnota geschetste
ontwerp tot stand te brengen.
hoofdlijnen voor het ontwerp en de programmering. Het ruimtelijke frame wordt
Proces: verder uitgewerkt. Het Landschapsplan wordt een totaal ontwerp voor het eiland
•
Onderzoek de aanstelling van een cultureel regisseur, om ook in de tijdelijke
met deoverleg hoofdlijnen voor de bodemopbouw, de groenstructuren, situatie cultuur plek te gevenbinnen op Buiteneiland. • Zoek met Rijkswaterstaat voor uitwisselingde vanhydrologie, kennis voor optimale opbouw en beheer van de onderwaternatuur, heteen natte rietlandschap de oostpunt en van de rietoevers langs de dezuidwestoever. principeprofielen voor de wegen en paden, dammen en steigers. Dan start
• Zoek overleg met toekomstige beheerders, om een beheervriendelijk ontwerp tot stand te brengen. ook het gesprek met de toekomstige beheerders om een beheervriendelijk • Zorg voor een duurzame samenwerking op het gebied van ontwerp, • Onderzoek de aanstelling van een cultureel regisseur, om ook in de tijdelijke situatie cultuur een plek te geven op Buiteneiland. en sociaal ontwerpsamenwerking te maken. Met RWS wordt gestart om tot techniek, landmaken, duurzaamheid en sociale veiligheid. • Zorg voorveilig een duurzame op het gebied van overleg ontwerp, techniek, landmaken, duurzaamheid en sociale veiligheid.
een optimaal voorstel voor de biodiversiteit van de noordoostpunt en de onderwaternatuur te komen. Daarnaast zullen in het Landschapsplan de ambities voor de inrichting, bereikbaarheid, het basisontwerp en programma verder worden uitgewerkt, samen met de Amsterdammers. Het doel is dat Buiteneiland een overal openbare en toegankelijke plek wordt voor iedereen. Tijdens het maken van de projectnota zijn aanbevelingen voor de verdere uitwerking benoemd. Hieronder een overzicht van aandachtspunten om in de verdere uitwerking mee te nemen.
82
Inhoud • Onderzoek de kansen voor bodemvorming tijdens de aanleg met herbruikbare grond. • Doe nader onderzoek naar de hydrologie op het eiland, verwerk de uitkomsten in het ontwerp. Inhoud Vormgeving • Sociale veiligheid moet het kader vormen voor programmering, routing en enscenering van voorzieningen. Het gevoel dat een gebied sociaal veiligheid is, is voor een positieve beleving van een groene omgeving van groot belang. • Buiteneiland krijgt een de publiek, voorvoor iedereen toegankelijk aanbod vande voorzieningen. en voorkomt domeinvorming. • Onderzoek kansen bodemvorming tijdens aanleg metDit bevordert de sociale•veiligheid De landschapsarchitectuur wordt geïnspireerd door de Nederlandse • Het onderzoek naar de bereikbaarheid van Buiteneiland verder uitdiepen, voor alle verkeersdeelnemers en vervoersvormen, zoals openbaar vervoer, functie brug, de noodzaak van een tweede brug nodig, herbruikbare grond. Ingenieurskunst, gevormd door dijken, forten en wallen en voegt zich in de recreatieve pontverbinding, de routes voor voetgangers, fietsers en ander (recreatief ) vervoer.
maat en schaal van IJburg en het landschap.
•
Doe nader onderzoek naar de hydrologie op het eiland, verwerk de
Vormgeving
uitkomsten in het ontwerp.
•
Beplanting wordt aangelegd volgens het principe van het levende bos: er
wordt gebruik gemaakt processen in de ontwikkeling • De landschapsarchitectuur wordt geïnspireerd door de Nederlandse Ingenieurskunst, gevormd door dijken, forten en wallen en voegt zich in devan maatde ennatuurlijke schaal van IJburg en het landschap. • Beplanting wordt aangelegd volgens het principe van het levende bos: er wordt gebruik gemaakt van de natuurlijke processen in de ontwikkeling van verschillende beplantingsvormen, voor optimale • Sociale veiligheid moet het kader vormen voor programmering, routing en van verschillende beplantingsvormen, voor optimale ontwikkeling en ontwikkeling en biodiversiteit. enscenering van voorzieningen. Het gevoel dat een gebied sociaal veiligheid biodiversiteit. • Architectuur van gebouwen wordt toparchitectuur; iets om voor naar Buiteneiland te komen. is, isBuiteneiland voor een positieve beleving van een groenevan omgeving • De brug naar wordt onderdeel van de bruggenfamilie IJburg. van groot • De brug en de aanlanding versterken het eilandgevoel. belang. • Architectuur van gebouwen wordt toparchitectuur; iets om voor naar • De loswal wordt na afloop een relict van het landmaken en een blijvend object voor het eiland. Buiteneiland te komen.
•
Buiteneiland krijgt een publiek, voor iedereen toegankelijk aanbod van voorzieningen. Dit bevordert de sociale veiligheid en voorkomt
•
domeinvorming. •
Het onderzoek naar de bereikbaarheid van Buiteneiland verder uitdiepen,
De brug naar Buiteneiland wordt onderdeel van de bruggenfamilie van IJburg.
•
De brug en de aanlanding versterken het eilandgevoel.
•
De loswal wordt na afloop een relict van het landmaken en een blijvend
voor alle verkeersdeelnemers en vervoersvormen, zoals openbaar vervoer, functie brug, de noodzaak van een tweede brug nodig, recreatieve pontverbinding, de routes voor voetgangers, fietsers en ander (recreatief)
object voor het eiland.
vervoer.
83
Van naar Projectnota VanPrincipenota Principenota naar Projectnota
Op 24 september 2019 is de Principenota Buiteneiland vastgesteld in het college van BenW. Bij de vaststelling van de principenota heeft het college opdracht gegeven tot het opstellen van een projectnota voor Buiteneiland en een investeringsnota voor het circulair landmaken.vastgesteld Voorliggendein Projectnota is daarvan het resultaat. Op 24 september 2019 is de Principenota Buiteneiland het
college van BenW. Bij deten vaststelling de principenota het college De belangrijkste wijzigingen opzichte vanvan de principenota zijn deheeft volgende: opdracht gegeven tot het opstellen van een projectnota voor Buiteneiland en
• Contouren: de contouren, zoals opgenomen in het bestemmingsplan en de principenota zijn op basis van inspraakreacties op de concept-projectnota en voortschrijdend inzicht gewijzigd. De oostcontour is een investeringsnota voor het circulair landmaken. Voorliggende Projectnota is een stuk naar binnen getrokken, de oostelijke ringdijk een stuk verlaagd en voor het areaal onderwaternatuur geldt dat deze niet boven het wateroppervlakte zal uitsteken. Verder is de zuidcontour naar daarvan resultaat. binnenhet getrokken zodat er een knik ontstaat waar slib kan worden toegepast ten behoeve van een moerasbos. • Woningbouw: één van de uitgangspunten in de Principenota Buiteneiland (vastgesteld in 2019) betreft de bouw van 200-500 woningen. Een woonprogramma is niet nodig voor het bewerkstelligen van sociale veiligheid. Dat kan ook op andere manieren. Om deze reden is de bandbreedte voor woningbouw op Buiteneiland aangepast naar 0 tot maximaal 500 woningen. In de vervolgfase zal, in afstemming De belangrijkste wijzigingen ten opzichte van de principenota zijn de volgende: met het bestuur en de Amsterdammers, worden onderzocht hoe woningbouw een evenwichtige plek krijgt op Buiteneiland, in combinatie met andere programmaonderdelen zoals sport en groen.
•
Contouren: de contouren, zoals opgenomen in het bestemmingsplan en de principenota zijn op basis van inspraakreacties op de concept-projectnota en voortschrijdend inzicht gewijzigd. De oostcontour is een stuk naar binnen getrokken, de oostelijke ringdijk een stuk verlaagd en voor het areaal onderwaternatuur geldt dat deze niet boven het wateroppervlakte zal uitsteken. Verder is de zuidcontour naar binnen getrokken zodat er een knik ontstaat waar slib kan worden toegepast ten behoeve van een moerasbos.
•
Woningbouw: één van de uitgangspunten in de Principenota Buiteneiland (vastgesteld in 2019) betreft de bouw van 200-500 woningen. Een woonprogramma is niet nodig voor het bewerkstelligen van sociale veiligheid. Dat kan ook op andere manieren. Om deze reden is de bandbreedte voor woningbouw op Buiteneiland aangepast naar 0 tot maximaal 500 woningen. In de vervolgfase zal, in afstemming met het bestuur en de Amsterdammers, worden onderzocht hoe woningbouw een evenwichtige plek krijgt op Buiteneiland, in combinatie met andere programmaonderdelen zoals sport en groen.
84
Colofon Colofon
Projectnota Buiteneiland, juli 2021 Deze projectnota is opgesteld door Gemeente Amsterdam met bijdragen van Grond en Ontwikkeling, Ingenieursbureau, Verkeer en Openbare Ruimte, Projectmanagementbureau, Ruimte enjuli Duurzaamheid Projectnota Buiteneiland, 2021
opgesteld door(Challenge Gemeente Amsterdam bijdragen van Ook veel dank aan Kwaliteitsteam IJburg voor het meedenken en de inzichten. Met veelDeze dank projectnota aan VISTA, HNSisen Paul Achterberg najaar 2020) voor met inspiratie en scherpte. Grond en Ontwikkeling, Ingenieursbureau, Verkeer en Openbare Ruimte,
Voorblad:
Projectmanagementbureau, Ruimte en Duurzaamheid
Schets locatie Buiteneiland in het IJmeer, het laatste eiland van de IJburgarchipel
Met veel dank aan VISTA, HNS en Paul Achterberg (Challenge najaar 2020)
Achterblad:
voor inspiratie en scherpte. Ook veel dank aan Kwaliteitsteam IJburg voor het
meedenken en de inzichten. Schets, vogelvlucht boven Pampus Foto’s Fotobank Gemeente Amsterdam, tenzij anders vermeld Voorblad: Schets locatie Buiteneiland in het IJmeer, Kaarten en illustraties:
het laatste eiland van de IJburgarchipel
Gemeente Amsterdam, tenzij andersSchets, vermeld vogelvlucht boven Pampus Achterblad: Informatie en contact:
Foto’s:
Fotobank Gemeente Amsterdam, tenzij anders vermeld
www.amsterdam.nl/buiteneiland
Kaarten illustraties: Amsterdam, tenzij anders vermeld Mocht ons iets zijn ontgaan bij de vermelding van afbeeldingen of heeft u andere vragen, neem dan contact met We hebben al heten mogelijke gedaan Gemeente om rechthebbenden op de afbeeldingen te achterhalen. ons op. Informatie en contact:
www.amsterdam.nl/buiteneiland
We hebben al het mogelijke gedaan om rechthebbenden op de afbeeldingen te achterhalen. Mocht ons iets zijn ontgaan bij de vermelding van afbeeldingen of heeft u andere vragen, neem dan contact met ons op.
85
[afbeelding achterkant]
86