Bijlage 1 - principenota Verkenning van Kansen voor de Waterlandpleinbuurt - GEWIJZIGDE VERSIE.pdf

Verkenning van Kansen voor de Waterlandpleinbuurt Principenota Waterlandpleinbuurt 2 november 2021

Inhoudsopgave Samenvatting en inleiding 4

1

3

6

8.1

Analyse voorzieningen 43

1.3

Doel van de Verkenning van Kansen

7

8.2

Opgave voorzieningen 46

9

Bestemmingsplan 49

Gebiedsbeschrijving 18

9.2

Ontwikkelingen in de omgeving

3.1

Context 19

9.3

Beleid 49

3.2

Cultuurhistorische waarden 20

9.4

Beleid specifiek gericht op duurzaamheid

4.1

Analyse 23

4.2

Sociale Opgave 24

10

11 5.1

Stedelijke vernieuwing 27

5.2

Woningvoorraad en woonwensen 27

5.3

Aandachtsgebieden wonen 29

5.4

Opgave wonen 31

6

Waterlandplein

Ontwikkelstrategie 57

In gesprek met de buurt 59

Openbare ruimte en bereikbaarheid 32

13.1

Organisatie 61

6.1

Analyse openbare ruimte 33

13.2

Planning en proces 61

6.2

Bereikbaarheid 34

6.2.1

Autoverkeer 34

6.2.2

Openbaar vervoer 35

6.2.3

Langzaam verkeer: fiets- en wandelroutes

35

6.3

Opgave openbare ruimte en bereikbaarheid

37

Groen 38

2

55

Organisatie, planning en proces 60

14

Financiën 62 14.

15

7.1

Analyse groen 39

7.2

Opgave groen 40

Financiën 63

Principebesluit 15.

7

Krachtenveldanalyse en risicoverkenning

In gesprek met de buurt 58 12.

13

51

Ontwikkelstrategie 56 11.

12

49

Krachtenveldanalyse en risicoverkenning 54 10.

Wonen in de Waterlandpleinbuurt 26

5

Beleid en planvorming 48 9.1

Sociale opgave van de Waterlandpleinbuurt 22

4

Voorzieningen 42

Aanleiding voor deze Verkenning van Kansen

Foto-impressie Waterlandpleinbuurt 8

2

8

1.2

64

Principebesluit 65

Bijlagen Bijlage

Uitvoeringsagenda en -kaart principenota Verkenning van Kansen voor de

Waterlandpleinbuurt

Colofon Deze principenota is tot stand gekomen met gebruikmaking van de volgende informatiebronnen: Grote groenonderzoek

Advies Wonen

Aanvullend kwalitatief Onderzoek Veiligheidsbeleving OIS

Advies Economie

Verslag Integrale interne sessie kansen Baanakkerspark

Advies Grond en Ontwikkeling

Participatie Waterlandloop

Advies Maatschappelijke Voorzieningen

Participatie Waalenburggroen

Oplegger adviezen Maatschappelijke Voorzieningen en Economie

Verkeersveiligheid

Advies V&OR

Verslag bewonersparticipatie

SAP-advies

Verslag buurtonderzoek antropologen

Onderzoeksrapport stadsstraten

Hoofdgroenstructuur & Ecologische structuur, Waterstructuur, Archeologie en Bodem

Waterlandplein

Gebiedsuitwerking Waterlandpleinbuurt

Bovenstaande bronnen zijn opvraagbaar via e-mailadres waterlandpleinbuurt@amsterdam.nl

3

1 Samenvatting en inleiding Winkelcentrum waterlandpleinbuurt vanuit het Schellingwouderbreekpark

1.1

Samenvatting: de opgave voor de Waterlandpleinbuurt

De Waterlandpleinbuurt is een in de jaren zestig gebouwde woonwijk in Amsterdam Noord waar ongeveer 13.200 mensen in 5.600 woningen wonen*. De wijk bestaat uit zes woonbuurten** rond het winkelcentrum Waterlandplein. Dit winkelcentrum is bedoeld als hart van de buurt en ontmoetingsplek maar fungeert op dit moment niet als dusdanig. De woningvoorraad in de buurt bestond oorspronkelijk grotendeels uit sociale huurwoningen in portiek-etageflats en wat hoogbouw. In 2001 startte de stedelijke vernieuwing. Wanneer die in 2023/2024 is voltooid, is 47% van de woningen gerenoveerd of een nieuwbouwwoning. De stedelijke vernieuwing heeft mede geleid tot instroom van nieuwe bewoners. Deze principenota richt zich vooral op de delen van de wijk waar géén stedelijke vernieuwing heeft plaatsgevonden, de zogenaamde aandachtsgebieden. Door de stedelijke vernieuwing is er een tweedeling ontstaan in de wijk. Achterstand op woongebied en openbare ruimte doet zich vooral voor in de aandachtsgebieden, waar sinds de jaren zestig weinig veranderd is. Ook de sociaaleconomische problematiek van de bewoners verdient hier de meeste aandacht. Veel bewoners kampen met sociale, psychische en gezondheidsproblemen. De eenzaamheid onder ouderen is groot en jongeren hebben een leerachterstand. Men voelt zich onveilig. De sociale opgave van de Waterlandpleinbuurt is complex en weerbarstig.

In de buurt én bij bewoners komen verschillende soorten van problematiek samen, waar geen snelle of eenvoudige oplossing voor is. Hierin verbetering aanbrengen vereist een integrale én duurzame (structurele) benadering. Daarom wordt gewerkt aan een sociaal programma. Dat wordt opgesteld en uitgevoerd samen met partijen zoals bewoners(organisaties), welzijn en zorgpartijen en de woningbouwcorporaties.

Pas vanaf 2012 heet de buurt Waterlandpleinbuurt, hiervoor werd hij Nieuwendam Noord genoemd.

**

De wijk Waterlandpleinbuurt bestaat uit de buurten Markengouw Midden en Zuid, Werengouw Mid-

den en Zuid en Baanakker Noord en Zuid, deze principenota richt zich vooral op de eerste vier buurten. De buurten Baanakker Noord en Zuid bestaan voor een groot gedeelte uit het Baanakkerspark waarin enkele hoogbouwflats zijn

Substantiële verbeteringen in het fysiek en ruimtelijk domein zijn cruciaal om de ontstane tweedeling in de buurt teniet te doen. De opgave zoals beschreven in deze principenota zal dan ook in samenhang met de sociale opgave worden uitgewerkt en gerealiseerd. De opgave is de Waterlandpleinbuurt te ontwikkelen tot een prettige wijk die voldoet aan de eisen van deze tijd. Een wijk waar bewoners zich veilig voelen en behalve prettig kunnen wonen en winkelen ook kunnen recreëren en bewegen. Naast de sociale opgave, beschrijven we in deze nota vier hoofdlijnen: [1] De opgave op het gebied van wonen bestaat onder andere uit het zorgen voor een meer gedifferentieerde woningvoorraad. Een aantal woonwensen in de nota worden gerealiseerd in de nog te voltooien stedelijke vernieuwingsprojecten. In de aandachtsgebieden lopen nog enkele projecten voor het (grootschalig) onderhoud van wooncomplexen. Met de woningcorporaties worden gezamenlijk de mogelijkheden verkend voor verdere woningverbetering en een meer gedifferentieerde woningvoorraad in de aandachtsgebieden. De nieuwbouwwoningen zijn aardgasvrij. De overige woningen moeten aardgasvrij gemaakt worden tijdens woningverbetering of groot onderhoud. [2] De grootste opgave is het verbeteren van de openbare ruimte en infrastructuur voor langzaam verkeer.

Dat moet op zo’n manier gebeuren dat de gesignaleerde tweedeling op fysiek gebied verdwijnt en er voor alle bewoners een prettige leefomgeving ontstaat die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Bovendien kunnen deze fysieke ingrepen bijdragen aan het vergroten van de sociale veiligheid en de bereikbaarheid. Op veel vlakken is een nadere analyse nodig.

Waterlandplein

*

Er zal gewerkt worden aan de volgende actielijnen: • Actielijn Kansengelijkheid Jeugd: Het verkleinen van de achterstanden bij jeugd; • Actielijn Thuisbasis op orde: Integrale aanpak multi-problematiek bij kwetsbare huishoudens: schulden armoede, gezondheid, taal; • Actielijn Werk: meer kansen op de arbeidsmarkt; • Actielijn goede buurt: Het vergroten van de sociale cohesie en (sociale) veiligheid.

gelegen. Deze twee buurten worden overigens door veel bewoners niet als aparte wijken gezien, maar gerekend tot Markengouw Midden en Werengouw Midden.

5

De belangrijkste uitgangspunten voor verdere uitwerking van de opgave zijn: • Verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte in de aandachtsgebieden. Aanpak achterstallig onderhoud; • Vernieuwen en toevoegen van sport- en speeltoestellen; • Verbeteren sociale veiligheid van langzaam-verkeerroutes tussen de woonbuurten en het winkelcentrum en tussen de woonbuurten en voorzieningen buiten de Waterlandpleinbuurt; • Bevorderen van de verkeersveiligheid op het deel van de IJdoornlaan dat door de Waterlandpleinbuurt loopt; • Verbeteren van de openbare ruimte van het winkelcentrum Waterlandplein inclusief het verminderen van windhinder. [3] De derde opgave is het verbeteren van de groenvoorzieningen om zo de mogelijkheden te vergroten voor beweging, recreatie, sport & spel en buurtbinding. Groen en verblijfsplekken in de directe omgeving zijn belangrijk. In samenwerking met de corporaties worden de hoven in de woonblokken opgeknapt. Daarnaast wordt het Baanakkerspark ontwikkeld tot een verblijfspark voor de oorspronkelijke én nieuwe bewoners uit omliggende buurten.

Waterlandplein

[4] De vierde opgave is het uitbreiden van het voorzieningenaanbod. Extra maatschappelijke voorzieningen in de woonwijken zorgt ervoor dat meer bewoners kunnen worden bereikt en ondersteund. De toevoeging kan ook bijdragen aan het vergroten van de levendigheid, (sociale) veiligheid en buurtcohesie. Bewoners geven aan een jongerenvoorziening te missen. De opgave is om in ieder geval: • Te zorgen voor een permanente jongerenvoorziening; • Te zorgen voor een satellietlocatie voor maatschappelijke dienstverlening’; • Een derde buurtkamer te realiseren ten behoeve van de bewoners van Werengouw Midden; • Vervangende huisvesting voor het Ouder- en Kindteam (OKT) te realiseren op een centrale locatie in de Waterlandpleinbuurt. Als we kijken naar het winkelcentrum Waterlandplein zien we een concrete opgave voor het toevoegen van kwalitatief goede daghoreca. Het toevoegen van horeca, cultuur en kleine bedrijvigheid aan de woonwijken moeten we verder onderzoeken. 6

Tenslotte, stadsdeel Noord is samen met stadsdeel Oost, het snelst groeiende stadsdeel. De stedelijke ontwikkeling van Noord vindt midden in de stad plaats, versnipperd over geheel Noord én direct grenzend aan bestaande buurten. Die buurten, zoals de Waterlandpleinbuurt, kennen een forse sociaaleconomische en fysieke achterstand, de aanpak daarvan is niet los te zien is van de snelle ontwikkeling van Noord als geheel. De stedelijke ontwikkeling biedt zowel kansen als de noodzaak tot samenhang in planvorming. Waar mogelijk wordt gezocht naar verbinding tussen bestaande en nieuwe buurten, soms is gebied overstijgende planvorming daarvoor gewenst. In de uitwerking van de fysieke opgave van de Waterlandpleinbuurt wordt gekeken naar de kansen die de stedelijke ontwikkeling biedt op sociaal en economisch vlak: o.a. werkgelegenheid, social return, woonwensen, woonruimteverdeling en openbare ruimte. Op een aantal beleidsterreinen (o.a. landschapskaart, mobiliteitsplan, sport, economie, cultuur) is al planontwikkeling in gang gezet voor heel Noord: deze wordt nader afgestemd met de opgaven van de Waterlandpleinbuurt. Ook is het wenselijk te kijken naar de samenhang in de tijd van verschillende projecten. Dit om waar mogelijk werk met werk te maken én Noord gedurende de lange periode van ontwikkeling leefbaar en bereikbaar te houden.

1.2

Aanleiding voor deze Verkenning van Kansen

Uit de cijfers blijkt dat de sociaaleconomische situatie van bewoners in de Waterlandpleinbuurt in vrijwel alle opzichten onder het Amsterdams gemiddelde ligt. De kwaliteit van de openbare ruimte is onvoldoende. Hetzelfde geldt voor de kwaliteit van een deel van de woningen. Om die redenen is de Waterlandpleinbuurt aangewezen als ontwikkelbuurt. In maart 2017 stelde het college van B en W de bestuursopdracht Ontwikkelbuurten vast. Amsterdam wil hiermee een nieuwe stimulans geven aan de ontwikkeling van woonbuurten met een sociaaleconomische en fysieke achterstand. Uitgangspunten hierbij zijn dat de aanpak samen met de buurt wordt bepaald; de bestaande afspraken over de ontwikkeling van de woningvoorraad nagekomen worden en dat de lijn uit Koers 2025 wordt gevolgd. De bestuursopdracht Ontwikkelbuurten heeft vijf doelstellingen:

1. Verbetering van de kwaliteit van woningen, woonomgeving en gebouwde voorzieningen; 2. Verbetering van de leefbaarheid; 3. Verbetering van de sociaaleconomische positie van de buurt en haar bewoners; 4. Koppeling van stedelijke ontwikkelingsgebieden aan strategische buurtontwikkeling; 5. Verbetering van de energetische kwaliteit (duurzaamheid) van de woningen.

1.3

Doel van de Verkenning van Kansen

Deze principenota verkent de kansen en opgaven voor de Waterlandpleinbuurt. De nota geeft een eerste analyse van de buurt in fysiekruimtelijk, sociaal en economisch opzicht, evenals een eerste oplossingsrichting voor het inlopen van de sociaaleconomische achterstand van de buurt en verbeteringen in het fysiekruimtelijke domein. Voor de opgave openbare ruimte geeft de Uitvoeringsagenda (hoofdstuk 13) concreet aan waar, welke kwaliteitsverbeteringen gaan plaatsvinden. Waar er mogelijkheden zijn om kansen en ontwikkelingen te benutten in de omgeving van de Waterlandpleinbuurt, hebben we die aangegeven. De principenota biedt handelingsperspectief voor de Waterlandpleinbuurt. Met het principebesluit door het college van B&W van voorliggende Verkenning van Kansen voor deze buurt, wordt overgegaan tot actie in het fysiek en sociaal domein.

Waterlandplein 7

Waterlandpleinbuurt medio jaren 60 – vogelvlucht vanuit het oosten

2

Foto-impressie Waterlandpleinbuurt

Waterlandpleinbuurt medio jaren 60 – vogelvlucht vanuit het zuiden

Waterlandplein 9

Waterlandplein

Winkelcentrum waterlandpleinbuurt vanuit het Schellingwouderbreekpark

Schellingwouderbreekpark

10

Ringsloot Baanakkerspark

Waterlandplein

Voetpad Baanakkerspark

11

Ringsloot ter plekke van de overgang Waterlandpleinbuurt naar tuindorp

Waterlandplein

Nieuwendam

Waterland

12

Verbindingen: IJdoornlaan

Waterlandplein

Verbindingen: Waterlandpleinbuurt – Sportpark De Weeren / Waterland

13

Waterlandplein

Karakteristieke bebouwing met groene hoven

Garageboxen in de openbare ruimte

14

Naardermeerstraat: openbare ruimte gedomineerd door parkeren

Waterlandplein

Hilversumstraat: weinig aantrekkelijke plinten

15

Waterlandplein

Markengouw: stedelijke vernieuwing vs oorspronkelijke bebouwing

16

Waterlandplein Winkelcentrum Waterlandplein

17

3

Gebiedsbeschrijving Waterlandpleinbuurt – ligging in de stad

3.1

Context

De Waterlandpleinbuurt is een woonwijk in het noordoosten van Amsterdam. De buurt wordt begrensd door het Baanakkerspark, de Ringsloot, het Schellingwouderbreekpark, en de Ring A10 en de volkstuinen ten zuiden van de Zuiderzeeweg. Via een aantal viaducten is de buurt met het landelijk groen van Waterland verbonden. Direct ten westen van het Baanakkerspark ligt het winkelcentrum Boven ’t Y met de nieuwe metrohalte van de Noord-Zuidlijn. Het Baanakkerspark vormt de overgang naar de Kleine Wereld, eveneens een ontwikkelbuurt. De Ringsloot en het Schellingwouderbreekpark, de zuidwestelijke grens van de Waterlandpleinbuurt, markeren de overgang naar Tuindorp Nieuwendam en de aangrenzende Nieuwendammerdijk. De totale oppervlakte van de buurt beslaat ongeveer 1,5 km2. In de Waterlandpleinbuurt wonen ongeveer 13.200 mensen in circa 5.600 woningen. Centraal in de wijk ligt het recent vernieuwde winkelcentrum Waterlandplein. Gebouwd in de jaren zestig van de vorige eeuw is het een royaal opgezette buurt met veel openbaar groen en veel ruimte voor verkeer en parkeren op straat. De woonbuurten bestaan grotendeels uit woonblokken van middelhoge bouw die als repeterende stroken en haken rondom groene hoven zijn gebouwd. De bebouwing grenst direct aan het openbare groen, zonder intermediair in de vorm van privéachtertuinen*.

Aan de westzijde van de Waterlandpleinbuurt, in het Baanakkerspark (de woonbuurten Baanakkerspark Noord en Zuid), staan zes gebouwen van twaalf lagen. Het overgrote deel van het parkeren gebeurt op grote parkeerhoven tussen de gebouwen. Hierdoor loopt het park niet door tot aan de naastgelegen Ringsloot.

Waterlandplein

*

Waterlandpleinbuurt – context

Overigens staat dit principe onder druk: openbaar groen wordt illegaal geprivatiseerd door bewoners door

middel van schuttingen en optrekken.

Waterlandpleinbuurt - deelgebieden

19

3.2

Cultuurhistorische waarden

De Waterlandpleinbuurt is geen rijksbeschermd stadsgezicht. In de directe omgeving hebben Tuindorp Nieuwendam en de aangrenzende Nieuwendammerdijk (als onderdeel van de Waterlandse Zeedijk) wel deze status, dit zijn belangrijke dragers van de historische ontwikkeling van Amsterdam Noord. De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) heeft in de waarderingskaart AUP en post –AUP de Waterlandpleinbuurt gecategoriseerd als ‘gewoon’. Dat betekent dat de gemeente met haar beleid inzet op het beheer van de bestaande kwaliteit. Deze kwaliteit heeft betrekking op de stedenbouwkundige opzet van de wijk, de gebouwen en het (openbare) groen. Gezamenlijk vertegenwoordigen zij de cultuurhistorische betekenis van de Waterlandpleinbuurt. Handhaven of versterken van deze kwaliteit is het uitgangspunt bij eventuele planontwikkelingen in de buurt. Als waardevolle elementen in de Waterlandpleinbuurt worden onder meer gezien de verkavelingstypologie en het tuinstadkarakter van oorspronkelijke hakenstructuur, de ééngezinswoningen in Werengouw Zuid en de woontorens in het Baanakkerspark. Ook een aantal bruggen in de Waterlandpleinbuurt worden zeer gewaardeerd, maar hebben geen monumentenstatus.

Waterlandplein

Elementen van bijzondere cultuurhistorische, landschappelijke waarde in de Waterlandpleinbuurt zijn de Schellingwouderbreek en de historische vaarroutes in en rondom de wijk. De Schellingwouderbreek is ontstaan door een dijkdoorbraak tijdens de Allerheiligenvloed in 1570. De historische vaarroutes, zoals de Melkschuitenroute, zijn eeuwenlang van groot belang geweest voor de voedselvoorziening van Amsterdam vanuit Waterland. Een verdwenen overblijfsel is de oorspronkelijke Buikslotermeerdijk in het Baanakkerspark. Bij de aanleg van het park is deze uitgepoetst waardoor de Buikslotermeerdijk als beeldbepalende landschappelijke structuur in Amsterdam Noord niet meer ononderbroken doorloopt. Stadsdeel Noord heeft een integrale landschapskaart (ILK) opgesteld waarin de toekomstvisie op het groen en landschap van Amsterdam Noord is vastgelegd. Hierin pleit het stadsdeel (onder meer) voor behoud en herstel van deze cultuurhistorische elementen.

20

Waterlandpleinbuurt – Cultuurhistorische waarden

Waterlandplein

Waterlandpleinbuurt - stedenbouwkundige structuur

21

4

Sociale opgave van de Waterlandpleinbuurt

4.1

Analyse

Ten behoeve van de gebiedsuitwerking voor de Waterlandpleinbuurt is een analyse gemaakt van de sociale opgave in Waterlandpleinbuurt. Hieronder worden daar de hoofdpunten uit weergegeven. Bewoners

Dertien procent van de inwoners van Noord woont in de Waterlandpleinbuurt. De wijk telt relatief veel jonge inwoners (25% 0-17-jarigen). In de buurt wonen in totaal bijna 1.800 jongeren tussen de 15 en 25 jaar. De huishoudens in de Waterlandpleinbuurt hebben dan ook relatief vaak kinderen: 24% zijn stellen met kinderen en 15% bestaat uit eenoudergezinnen. Het aandeel eenpersoonshuishoudens is lager dan gemiddeld in Noord.Het aandeel oudere inwoners is met twaalf procent iets lager dan gemiddeld in Amsterdam. Het merendeel (58%) van de bewoners heeft een niet-westerse achtergrond. Vanaf de eeuwwisseling gerelateerd aan de stedelijke vernieuwing, zijn er voor een deel nieuwe bewoners komen wonen. Deze bewoners hebben over het algemeen een hogere sociaaleconomische positie dan de bestaande bewoners. Hierdoor wordt een tweedeling zichtbaar tussen de bestaande en de nieuwe bewoners.

Kwetsbaarheid, gezondheid en welbevinden

Markengouw Midden en Zuid kent relatief veel kwetsbare huishoudens met een stapeling aan problemen. Het percentage laaggeletterdheid en licht verstandelijke beperkten (LVB) is hier hoog, vooral in de complexen van Stadgenoot die gerenoveerd worden. In Werengouw Midden concentreert de sociale problematiek zich met name in de complexen met sociale huur van Stadgenoot en in mindere mate in de complexen van Rochdale. Ook op het gebied van gezondheid scoren de bewoners in de Waterlandpleinbuurt lager. Zij ervaren meer somatische- en psychische problematiek dan gemiddeld in Amsterdam. Daarbij ervaren zij meer problemen bij het zelfstandig goed gebruikmaken van medicijnen of alledaagse levensbehoeften. Voor meervoudige of ernstige problematiek werkt de gemeente met verschillende wijkteams zoals Samen Doen, OKT en Wijkzorgnetwerken. Deze zijn niet direct zichtbaar in de wijk, terwijl een groot deel van de bevolking laaggeletterd is of een lichte verstandelijke beperking heeft. Bewoners moeten meerdere spreekwoordelijke drempels over voor ze aankomen bij het aanbod van deze teams.

Jeugd

Niet alle jeugdigen in de Waterlandpleinbuurt hebben dezelfde kansen. Veel kinderen in de Waterlandpleinbuurt groeien op in een achterstandssituatie en leven (langdurig) in armoede. Een groot deel van hen heeft een achterstand op het gebied van onderwijs. Het percentage peuters met een indicatie voor voor-en vroegschoolse educatie ligt ruim boven het gemiddelde van Noord en Amsterdam. Dit betekent dat ze zonder interventies al met een taalachterstand aan hun schoolcarrière beginnen. Deze achterstanden werken vaak jarenlang door. In 2019 is het actieplan `Betere kansen voor kinderen’ in de Waterlandpleinbuurt uitgebreid met huiswerkbegeleiding voor primair onderwijs en voortgezet onderwijs, naschoolse activiteiten, ondersteuning van activiteiten in de ouderkamers en de Pestaanpak. Gezien de problematiek dient dit geïntensiveerd te worden. Sociaaleconomische positie Waterlandplein

De bevolking is relatief laagopgeleid. Een groot deel van de bewoners leeft in armoede. In Markengouw en Werengouw Zuid behoort 17% tot de langdurige minimahuishoudens. Met name in Werengouw Midden en Markengouw Zuid is het besteedbaar inkomen lager dan gemiddeld. Ook de werkloosheidscijfers zijn ook hoger dan het gemiddelde in Amsterdam. Gezondheid Waterlandpleinbuurt, bron GGD april 2020

23

Ouderen

In de Waterlandpleinbuurt is bijna twaalf procent van de bevolking 65 jaar of ouder, waarvan 3,2 % ouder is dan 80 jaar, de meeste van hen wonen in Werengouw. Uit signalen van professionals komt naar voren dat er zeer veel eenzaamheid is onder ouderen. Ook signaleren professionals dat dementerende ouderen door de wijk zwerven en niet de juiste zorg krijgen. Ouderen doen sneller oneigenlijk beroep op de meer zichtbare instanties zoals de politie of de huisarts. Sociale cohesie

Er is weinig sociale cohesie in de wijk. Dit heeft enerzijds te maken met de sociale problematiek en anderzijds met de bouw van de wijk, waardoor een zogenaamde anonieme woonomgeving is ontstaan. Wat betreft de sociale problematiek leert de ervaring dat mensen die onder de armoedegrens leven, veel stress ervaren om de dagelijkse gang van zaken (financieel) te kunnen bolwerken. Er is dan minder ruimte en tijd over voor andere zaken, zoals activiteiten in of voor de buurt. Ook taalachterstanden kunnen zorgen voor een lagere participatie in de buurt. Door de huidige woonomgeving zijn er relatief weinig natuurlijke ontmoetingsplekken in de buurt, zoals pleintjes, parkjes en dergelijke. Bovendien zijn er veel portiekwoningen met gesloten plinten zonder voortuintjes. Hierdoor ontstaan er minder sociaal verkeer in de openbare ruimte. En kan men min of meer anoniem wonen.

Waterlandplein

Veiligheid

In vergelijking met andere buurten in Amsterdam voelen bewoners zich veel onveiliger in de buurt en is er relatief veel sprake van overlast. Uit een eerste verkennend onderzoek naar de veiligheid in de ontwikkelbuurten in Noord, blijkt dat in veel buurten een afwijking bestaat tussen de subjectieve en objectieve veiligheid: bewoners voelen zich (veel) onveiliger dan je op basis van criminaliteitscijfers mag verwachten. Dat geldt vooral voor de Waterlandpleinbuurt en Banne Buiksloot. Bepaalde plekken worden daarom gemeden. De verkenning levert enig inzicht op in de factoren die een rol spelen bij de hoge onveiligheidsgevoelens. Woninginbraak komt relatief vaak voor. Bewoners ervaren vaker jeugdoverlast en zijn minder tevreden over de leefbaarheid in hun buurt. Uit een groepsgesprek dat OIS voerde met professionals over de Waterlandpleinbuurt komt naar voren dat in de hele wijk onveiligheidsgevoelens ervaren worden. Specifiek gaat het over appartementencomplexen waar jongeren rondhangen, de omgeving rond de coffeeshop op het Waterlandplein en in Markengouw Zuid. Oor24

zaken zijn volgens de professionals: rondhangende jongeren, problematiek onder bewoners waardoor zij weinig energie hebben om verantwoordelijkheid te nemen, verloedering en een lage meldingsbereidheid.

4.2

Sociale Opgave

De sociale opgave richt zich op 4 actielijnen: 1. Actielijn Kansengelijkheid Jeugd: Het verkleinen van de achterstanden bij jeugd; 2. Actielijn Thuisbasis op orde: Integrale aanpak multi-problematiek bij kwetsbare huishoudens: schulden, armoede, gezondheid, taal; 3. Actielijn Werk: Betere kansen op de arbeidsmarkt; 4. Actielijn goede buurt: Het vergroten van de sociale cohesie en (sociale) veiligheid. Wat er precies nodig is ontwikkelen we samen met de bewoners, kinderen en jongeren en maatschappelijke partners. Zodat een structurele aanpak ontstaat die geworteld is in de wijk. Dit doen we door middel van co-creatie. Per thema kan een werkbank a la Antwerpen worden georganiseerd. Dit is een co-creatiemethodiek.

Actielijn 1: Kansengelijkheid Jeugd

Doel: Kinderen uit de Waterlandpleinbuurt moeten over 10 jaar net zoveel kans hebben in hun ontwikkeling als kinderen uit de rest van Noord. Dit realiseren we door: • Versterken kinder- en – jongerenwerk; • Meer ondersteuning voor ouders thuis, zoals opvoedondersteuning en voorleesservices; • Meer ondersteuning voor de ouders op of rondom de scholen. Denk bijvoorbeeld aan taalaanbod, maatschappelijk werk, schuldhulpverlening, voorlichting over gezondheid, schoolsysteem, zorg- en welzijnsaanbod etc; • Meer onderwijsondersteuning in of rondom school voor de kinderen, denk bijvoorbeeld aan extra huiswerkbegeleiding; • Veilige plekken om bij elkaar te komen binnen zoals een buurtkamer of een jeugdvoorziening (zie hoofdstuk over voorzieningen) en buiten zoals speeltuinen.

Actielijn 2: Thuisbasis op orde: Integrale aanpak multi-problematiek bij kwetsbare huishoudens, schulden, armoede en taal

Doel: in tien jaar zorgen we ervoor dat de zelfredzaamheid van bewoners is versterkt en het zorg en welzijnsaanbod voldoet aan de behoeftes van de doelgroep. Dit realiseren we door: • In te zetten op extra (informeel) taalaanbod; • Toegankelijker maken van armoedevoorzieningen die aansluiten bij de behoeftes van de doelgroep; • Het versterken van outreachend werken op het gebied van zorg en welzijn en het creëren van laagdrempelige plekken waar mensen heen kunnen met een hulpvraag, zoals spreekuren in buurtkamers (zie hoofdstuk over voorzieningen); • Extra aandacht voor vrouwenempowerment. Resultaten bereiken we in coalities met bewoners, woningbouwcorporaties, gemeente, zorg en welzijnsaanbieders en werkgevers.

Actielijn 4: vergroten sociale cohesie en (sociale) veiligheid

Doel: de cijfers voor sociale cohesie en de sociale veiligheid komen in 10 jaar overeen met het gemiddelde van Amsterdam. Dit realiseren we door: • Goed onderhoud in de openbare ruimte, speelplekken en groen dat uitnodigt tot ontmoeting en beweging zoals elders in deze nota benoemd; • Laagdrempelige ontmoetingsplekken, dit wordt uitgewerkt in het hoofdstuk over voorzieningen; • Het instellen van een community aanpak waarbij bewoners worden gestimuleerd om hun talenten in te zetten voor de buurt en/of hun buren, met extra aandacht voor vrouwen en inclusiviteit; • Het oprichten een informeel zorg netwerk voor ouderen ter bestrijding van eenzaamheid onder ouderen; • Een veiligheidsplan samen met partners zoals de politie, handhaving, woningbouwcorporaties.

Actielijn 3: Werk

Doel: in tien jaar zorgen we ervoor dat bewoners een betere sociaaleconomische positie hebben. Dit realiseren we door: • Het vergroten van de kansen op het vinden van een baan. Bijvoorbeeld door In te zetten op betere matching tussen werkzoekenden en werkgevers, social return, intensievere begeleiding van mensen met een bijstandsuitkering; • Extra aandacht voor vrouwenempowerment; • Extra aandacht voor het voorkomen van jeugdwerkloosheid en meer stages.

Waterlandplein 25

5

Wonen in de Waterlandpleinbuurt Waterlandpleinbuurt – Stedelijke vernieuwing

5.1

Stedelijke vernieuwing

In de jaren negentig hebben de gemeente Amsterdam en betrokken corporaties (Ymere, Stadsgenoot, Rochdale, Eigen Haard) gekozen voor een samenhangende stedelijke vernieuwingsaanpak voor de Waterlandpleinbuurt. De doelstelling was om de kwaliteit van de woningvoorraad te verbeteren, een meer divers woningaanbod te creëren en de woonomgeving ingrijpend te verbeteren. De economische crisis leidde in 2010 tot een herijking (versobering) van de stedelijke vernieuwing. Wanneer de stedelijke vernieuwing voltooid is, zijn er ongeveer 1.200 woningen gesloopt, circa 1.500 woningen nieuwgebouwd en zo’n 1.140 woningen verbeterd. De voltooiing is gepland in 2023/2024 en omvat dan 47% van de totale woningvoorraad van de Waterlandpleinbuurt. Tot 2023/2024 worden er als onderdeel van de stedelijke vernieuwing nog ongeveer 600 woningen gebouwd op onder meer de voormalige IJdoornschoollocatie, de Kubus/Katrijplocatie, Vianney 2 (onderdeel van Breehorn Noord), (de woontoren in) het Entreegebied en de Kompaslocatie. De start van de zelfbouw op de Parnassialocatie wordt op korte termijn verwacht. Ymere realiseert op de voormalige IJdoornschoollocatie passende ouderenhuisvesting. Het programma voor de Kubus/ Katrijplocatie (Stadgenoot) bestaat deels uit jongerenhuisvesting en huisvesting voor kwetsbare groepen in combinatie met voorzieningen en passende begeleiding.

De Kompaslocatie is een mogelijke optie voor de realisatie van het OKT en de buurtkamer voor de bewoners uit de naastgelegen buurt Werengouw Midden. Het programma voor de Kompaslocatie moet nog vastgesteld worden. Hieronder beschrijven we de woonwensen van bewoners uit de buurt. Het vaststellen van de woonprogramma’s uit de stedelijke vernieuwing gebeurt zoveel mogelijk in overeenstemming met de woonwensen.

5.2

Woningvoorraad en woonwensen

Binnen de ontwikkelbuurtenaanpak heeft de directie Wonen recent onderzoek gedaan naar woonwensen voor de Waterlandpleinbuurt. Ze concludeerde dat er behoefte is aan: • Jongerenhuisvesting bestaande uit tweekamerwoningen zodat jongeren langdurig in hun eigen buurt kunnen blijven wonen; • Passende ouderenhuisvesting met een derde -kleine- kamer (compacte driekamerwoningen). Ongeveer 30% van alle ouderen in deze buurt woont in een woning die zij ongeschikt vinden om oud in te worden. Vaak gaat het om appartementen zonder lift die moeilijk toegankelijk zijn als mensen slecht ter been raken. In totaal gaat het om zo’n 600 ouderen die in ongeschikte woningen zitten. Op dit moment zijn er weinig mogelijkheden voor hen om door te stromen binnen te buurt; • Huisvesting voor kwetsbare groepen in combinatie met voorzieningen en passende begeleiding; • Rolstoelwoningen. Geadviseerd wordt om 4% van programma als rolstoelwoning te realiseren; • Vierkamerwoningen voor grote(re) gezinnen. Gezinnen met (veel) kinderen wonen vaak in een te kleine woning, er zijn voor hen weinig doorstroommogelijkheden binnen de buurt. Aardgasvrij

Tijdens de stedelijke vernieuwing zijn de nieuwbouwwoningen al aardgasvrij gemaakt door aansluiting op de stadswarmte van Westpoort Warmte (WPW). Op termijn geld dit ook voor de overige woningen. Het aardgasvrij maken gebeurt dan tijdens grootonderhoud of andere momenten voor woningverbetering. Tegelijkertijd wordt de aanleg van het stadswarmtenet zoveel mogelijk geïntegreerd in de Uitvoeringsagenda voor de openbare ruimte opgave van voorliggende nota, opdat zoveel als mogelijk werk-met-werk wordt gemaakt uit oogpunt van kostenbesparingen en het beperken van overlast van werkzaamheden in de openbare ruimte. Optimalisaties kunnen hierbij leiden tot verschuivingen in de planning In de Amsterdamse Transitievisie Warmte staan de ontwikkelbuurten, waaronder de Waterlandpleinbuurt, gepland in de eerste fase die loopt van 2020 tot 2030. Vanuit het klimaatakkoord hebben de Nederlandse woningbouwcorporaties de ambitie op zich genomen om de komende vier jaar de eerste 100.000 woningen aardgasvrij te maken. Ook de Amsterdamse corporaties willen invulling geven aan deze doelstelling. 27

Waterlandplein

Het merendeel van de woningvoorraad in de Waterlandpleinbuurt betrof oorspronkelijk sociale huurwoningen in corporatiebezit. In de afgelopen jaren hebben de corporaties woningen verkocht het corporatiebezit in een aantal blokken versnipperd is geraakt. Op dit moment is de woningvoorraad in de Waterlandpleinbuurt redelijk gevarieerd als we kijken naar typen woningen en prijssegment: 32% koop, 55% sociale huur en 9% middensegment huur. Er zijn relatief weinig kleine (<40 m2) en grote (>100 m2) woningen in de wijk. Bijna de helft van de woningen heeft een oppervlakte tussen de 60 en 80 m2. De woningbezetting is met 2,34 personen per woning relatief hoog,

wat verklaard kan worden door het hoge aandeel huishoudens met kinderen.

Waterlandplein

Waterlandpleinbuurt – Aandachtsgebieden

28

5.3

Aandachtsgebieden wonen

Door de gedeeltelijke stedelijke vernieuwing is een groot verschil ontstaan tussen de vernieuwde delen van de buurt en de delen waar nog oorspronkelijke bebouwing staat. Samen met de corporaties zijn drie aandachtsgebieden gedefinieerd. In de aandachtsgebieden is de kwaliteit van de woningen en de woonomgeving achtergebleven en is de sociale problematiek onder bewoners meer geconcentreerd. Aandachtsgebied in Markengouw Midden en Zuid

Door de stedelijke vernieuwingsoperatie is een aanzienlijk deel van de woningvoorraad in Markengouw Midden en Zuid vernieuwd, maar dat geldt niet voor het gedeelte tussen de Waalenburgsingel, Hilversumstraat, Markengouw en Wieringerwaardstraat. Dit aandachtsgebied bestaat uit zes complexen, waarvan er vier in bezit zijn van Rochdale. Twee complexen van Rochdale worden volledig verhuurd in het sociale huursegment en dat blijft ook zo in de toekomst. De andere twee complexen zijn in eigendom van VvE’s, met Rochdale als eigenaar van 85% van de woningen. De kwaliteit van de complexen is redelijk. Ze staan niet in de planning voor renovatie. Rochdale is wel van plan om de duurzaamheid van de sociale huur complexen te verbeteren, maar de investering gaat niet op korte termijn gebeuren. De overige twee complexen zijn in handen van Stadgenoot. Deze complexen zijn in 2018 gerenoveerd in bewoonde staat. Het casco is verbeterd en badkamers en keukens zijn vernieuwd. De woningen zijn van energielabel D/E naar A/B gegaan.

met de VvE’s heeft Stadgenoot inmiddels besloten dat er een extra onderzoek komt naar vocht- en schimmelproblemen. Dit onderzoek kan uitwijzen of er naast mechanische ventilatie, iets waar veel VvE’s op tegen zijn, nog andere oplossingen zijn voor de vocht- en schimmelproblematiek. Aandachtsgebied in Werengouw Zuid

De woningkwaliteit is niet op orde voor een deel van de woningen in Werengouw Zuid. Alle woningen zijn in bezit van Ymere en Eigen Haard. Aan de Spanderswoudstraat staat een aantal flats van Ymere waar technische - en leefbaarheidsklachten zijn. Ymere startte in 2019 een onderzoek naar de staat van de woningen en de woonwensen. Er worden nu een aantal mogelijkheden onderzocht, variërend van voorlopig normaal onderhoud tot renovatie en /of sloop/nieuwbouw en verdichting. Naar verwachting is het onderzoek medio 2021 afgerond. De vijf flats van Eigen Haard in Werengouw Zuid zijn ruim tien jaar geleden gerenoveerd. Helaas klinken er hier en daar nog steeds klachten over schimmel. Eigen Haard onderzoekt op korte termijn –in 2021 – hoe ze deze klachten kunnen verhelpen.

Aandachtsgebied in Werengouw Midden

Waterlandplein

Het aandachtsgebied in Werengouw Midden wordt begrensd door de Alkmaarstraat, de Katrijpstraat, het Koedijkpad en de Schoorlstraat. De woningvoorraad bestaat hier nog grotendeels uit de originele jaren zestig bebouwing met portieketageflats. Op drie complexen na zijn alle voormalige woningcorporatiecomplexen inmiddels in eigendom van een Vereniging van Eigenaren. Binnen deze VvE’s hebben de woningcorporaties nog wel een aantal woningen in bezit: Stadgenoot heeft 43% van de woningen binnen de VVE in eigen bezit, Eigen Haard heeft 40% en Rochdale 85%. Drie complexen aan de Werengouw, de Egmondenstraat en de Beemsterstraat zijn nog geheel in bezit van Stadgenoot die de woningen volledig verhuurt in het sociale huursegment. Er zijn geen plannen om dit te veranderen. Stadgenoot is voornemens op termijn groot onderhoud te plegen aan haar complexen in dit aandachtsgebied. Eerder onderzoek hier heeft uitgewezen dat naast het aanbrengen van mechanische ventilatie extra onderhoud nodig is. In overleg 29

Waterlandplein

Waterlandpleinbuurt – Corporatiebezit

30

5.4

Opgave wonen

De opgave op het gebied van wonen bestaat allereerst uit het voltooien van de beschreven stedelijke vernieuwing. Over de nog af te ronden projecten in het programma zijn afspraken gemaakt met de betrokken corporaties. In deze projecten wordt onder meer passende huisvesting voor ouderen gerealiseerd, maar ook jongerenhuisvesting en huisvesting voor kwetsbare groepen in combinatie met voorzieningen en passende begeleiding. Voor deze bouwlocaties in het kader van de stedelijke vernieuwing worden separate investeringsbesluiten genomen, waarin onder meer de woningbouwprogramma’s worden vastgelegd. De wens is doorstroming binnen de wijk stimuleren, zodat jongeren, ouderen en grotere gezinnen een meer passende woning kunnen betrekken. Daarbij is het belangrijk om aanvullend afspraken te maken over de huurprijs zodat doorstroming daadwerkelijk mogelijk is. Om aan de woonwensen van mensen te voldoen, kan het wenselijk zijn om buiten de grens van de ontwikkelbuurt te kijken. ‘Wij zijn in deze wijk geboren en getogen. Wij willen ons graag inzetten, maar het dilemma is dat veel van ons een woning zoeken en dan mogen we blij zijn als we die in Zaandam of Haarlem vinden. Dat is jammer want wij hebben heel veel ideeën voor onze buurt.’ Jongere uit de Waterlandpleinbuurt tijdens online bewonersbijeenkomst juni 2020

In de drie aandachtsgebieden lopen nog enkele projecten voor (grootschalig) onderhoud van wooncomplexen. Er liggen ook kansen om de niet-vernieuwde woningvoorraad te verbeteren. Een onderdeel van de woonopgave is om het gesprek met de corporaties op een ambitieuzer niveau te tillen en samen de mogelijkheden voor verdere woningverbetering te verkennen en te koppelen aan de verbeteringen in de woonomgeving zoals beschreven in deze nota. Daarbij moet ingezet worden op het verduurzamen en verbeteren van de woningkwaliteit bij grootonderhoud of renovatie.

Waterlandplein

De nieuwbouwwoningen in de Waterlandpleinbuurt zijn aardgasvrij. Het aardgasvrij maken van de overige woningen moet worden gekoppeld aan woningverbetering of gebeuren tijdens grootonderhoud. In latere planfasen moeten we dit samen met de corporaties verder uitwerken.

31

6 Waterlandpleinbuurt – Karakter van de wijk

Openbare ruimte en bereikbaarheid

6.1

Analyse openbare ruimte

In de Waterlandpleinbuurt is veel openbare ruimte. Een deel daarvan is opgeknapt tijdens de stedelijke vernieuwing. In de nog niet opgeknapte stukken van de openbare ruimte (meestal: de plekken waar geen stedelijke vernieuwing heeft plaatsgevonden) is de openbare ruimte binnen en rondom de complexen op veel plekken sleets geraakt. Er is in de buurt een tweedeling ontstaan tussen al opgeknapte stukken openbare ruimte en de nog niet opgeknapte stukken. Uit participatie met de buurt blijkt dat het (zwerf)vuil op straat als groot probleem wordt ervaren. Dit heeft mede te maken met niet goed functionerende ondergrondse containers, het ontbreken van vuilnisbakken op diverse plekken en met het verkeerd aanbieden van huisvuil, als ook de wind op het Waterlandplein waardoor zwerfvuil zich verspreid. Maar uiteraard heeft het ook te maken met het gedrag van bewoners die afval verkeerd aanbieden of op straat gooien. Op veel plaatsen in de hele Waterlandpleinbuurt is bodemverzakking geconstateerd. ‘Een opruimwedstrijd? Helaas zijn er in deze buurt te veel mensen die van alles op straat gooien. De bosjes rondom de prullenbakken, kruising Werengouw - Volendammerweg, en de speeltuin tegenover Werengouw 33 liggen vol met zooi. De gemeente kan elke dag wel langskomen. Dat wordt natuurlijk te duur. Kom met creatieve oplossingen. Doe iets met schoolklassen of thuiszitters.

Vernoem per kwartaal het speeltuintje naar degene die het meeste vuil aanlevert op een gemeentepunt.’

‘Mijn buurmeisjes van 9 en 10 hadden mij al gevraagd de wethouder te mailen over de speelplek bij ons huis in De Egmondenstraat. Wij zouden heel graag een opknapbeurt willen maar ook een gesprek over nieuwe toestellen. Het is voor ons heel belangrijk en ze vragen vaak aan mij of ik al iets van de wethouder heb gehoord.’ Vrouw (39 jaar)

Bij de recente nieuwbouwwoningen in de buurt zijn binnentuinen in eigendom van de bewoners waar hun kinderen kunnen spelen. De ouders laten hun kinderen geen gebruik maken van speelplekken in de openbare ruimte, en de plekken in de binnentuinen zijn door de hekken niet toegankelijk voor kinderen van buiten de complexen. Als onderdeel van de stedelijke vernieuwing is ook winkelcentrum Waterlandplein gerenoveerd en in 2005 opgeleverd. Het winkelcentrum ligt midden in de buurt. Een groot deel van de voorzieningen in de Waterlandpleinbuurt is hier gevestigd. Het functioneert redelijk, maar bewoners signaleren een aantal knelpunten. Ze ervaren het plein als sfeerloos en kil, met te veel verharding en te weinig groen. De windhinder is velen een doorn in het oog. Ze klagen over hangjongeren en het daarmee samenhangende gevoel van sociale onveiligheid. Met name in de avonduren wordt het plein als onveilig ervaren, zowel door ondernemers als bewoners. Verder noemt men vaak achterstallig onderhoud, zwerfvuil en zijn er klachten over de inrichting van het plein: daarvoor lijken té gladde keien te zijn gebruikt.

Man (37 jaar) ‘Gehorigheid en wind maken het Waterlandplein lastig te gebruiken voor markten of activitei-

Bewoners waarderen het onderhoud van de straten en stoepen in de Waterlandpleinbuurt (6,0) lager dan in Noord (6,2), maar beduidend slechter dan in Amsterdam (6,7). Binnen de wijk is de waardering voor het onderhoud van straten en stoepen vooral in Markengouw Midden (5,4) en Zuid (5,8) laag.

ten. De kunstvormen voor de podiumblokken op het plein zouden als zitplaats gebruikt moe-

Er is een groot aanbod aan speelplaatsen in de Waterlandpleinbuurt maar de kwaliteit is niet altijd goed en het type speelplekken is niet overal goed op elkaar en op de behoefte van bewoners afgestemd.

De ‘buitenranden’ van het plein, langs de Volendammerweg en de IJdoornlaan, worden gedomineerd door parkeren (voor auto’s) wat voetgangers en fietsers een weinig uitnodigende entree biedt en bovendien leidt tot gevaarlijke situaties. In juli 2018 publiceerde de Fietsersbond Amsterdam Noord een rapport waarin nader wordt ingegaan op een aantal knelpunten in de bereikbaarheid van het plein voor voetgangers en fietsers. Tevens doet de bond in het rapport een aantal aanbevelingen voor een betere bereikbaarheid van het plein voor langzaam verkeer.

ten kunnen worden. Graag veel betere horeca. Het is nu vooral junkfood, fastfood, patatstank en daardoor veel afval op straat.’ Anoniem (64 jaar)

Waterlandplein

33

6.2

Bereikbaarheid

Volgens de in de jaren zestig heersende gedachte is de wijk geheel ingericht met gescheiden verkeersstromen en scheiding van wonen, werken, verkeer en recreatie. Toen was dat een moderne gedachte, nu is het een principe dat uiterst gedateerd aandoet en onder andere leidt tot grote (gevoelde) sociale onveiligheid.

Waterlandpleinbuurt – Bestaande ontsluiting, autoverkeer

6.2.1 Autoverkeer

De Waterlandpleinbuurt is voor de automobilist via de A10 goed te bereiken. De belangrijkste oost-westverbinding is de IJdoornlaan, die de Waterlandpleinbuurt verbindt met het Buikslotermeerplein. De interne ontsluiting van de Waterlandpleinbuurt is voor autoverkeer ook goed, door het carré Beemsterstraat, Markengouw, Hilversumstraat en Werengouw. Een groot gedeelte van de Waterlandpleinbuurt kent een 30km/uur-regel. Daarbij ligt de nadruk op het gebruik van de openbare ruimte door voetgangers en fietsers. Lang niet altijd wordt voldaan aan de huidige eisen Duurzaam Veilig die landelijk gesteld worden aan de inrichting van 30km-gebieden, dat geldt ook voor de IJdoornlaan. Door de breedte en door de ontoegankelijkheid voor langzaam verkeer vormt de IJdoornlaan een barrière die de buurt in tweeën deelt. Stadsdeel Noord heeft op lange termijn de ambitie om de IJdoornlaan te transformeren in een stadsstraat of – laan en is in overleg met V&OR gestart met het opstellen van een verkenning. In deze principenota gaan we alleen in op het gedeelte van de IJdoornlaan dat zich binnen de Waterlandpleinbuurt bevindt. Er zijn veel klachten van bewoners over de verkeersveiligheid van de IJdoornlaan. De IJdoornlaan heeft een breed profiel -twaalf meter- wat voor sommige automobilisten een uitnodiging is tot hard rijden, vooral op rustige momenten.

Bewoners geven aan dat er ook straatraces plaatsvinden en beleven de IJdoornlaan als gevaarlijk. Het is gemakkelijk om er te hard te rijden en fietsers en voetgangers hebben ook het gevoel dát automobilisten er te hard rijden. ‘Ik woon aan de IJdoornlaan en kan soms niet eens mijn ramen opendoen omdat mensen de weg gebruiken als racebaan. Maak er een eenbaansweg van. In de vrijgekomen ruimte kan gelijk een fietspad gecreëerd worden.’

Waterlandplein

Vrouw (29 jaar)

•

Op objectieve verkeersveiligheid scoort de IJdoornlaan niet slecht, met uitzondering van de kruising met de Beemsterstraat. Die staat geregistreerd als een Black Spot* en wordt tijdens participatiemomenten door bewoners ook vaak genoemd als onveilig. Echter, de Werkgroep Black Spots van de gemeente Amsterdam heeft een voorstel ontwikkeld voor het verbeteren van de verkeersveiligheid op deze kruising. Naar verwachting wordt medio 2021 gestart met de uitvoering hiervan.

*

Als (bijgestelde) definitie van een Black Spot wordt gehanteerd: meer dan drie letselongevallen in drie jaar tijd

(voorheen waren dit zes letselongevallen).

34

•

De kruising IJdoornlaan - Volendammerweg is een waterknelpunt. Deze is gecategoriseerd als ‘extreem urgent’ vanwege de kans op ernstige schade aan vastgoed en vitale infrastructuur in combinatie met ontwrichting van de bereikbaarheid (>30cm water op het hoofdnet). De categorisering extreem urgent houdt in dat het knelpunt binnen vijf jaar aangepakt moet worden.

6.2.2 Openbaar vervoer

De OV-verbinding tussen het centrale deel van Noord en het centrum van Amsterdam en Amsterdam Zuid zijn verbeterd door de komst van de Noord/Zuidlijn. Het openbaar vervoer in de Waterlandpleinbuurt kent drie buslijnen. Er is geen rechtstreekse verbinding met de binnenstad. Wel rijdt bus 37 via de Zuiderzeeweg naar Amsterdam-Oost.

In het Meerjarenplan Fiets zijn geen ontbrekende schakels geïdentificeerd in de Waterlandpleinbuurt. Wel valt de bestaande hoofdnetroute over de Spanderswoudstraat te karakteriseren als zwak. We vragen ook specifiek aandacht voor de fietsroutes langs de Volendammerweg en de Beemsterstraat. Beide straten zijn lange doorgaande lijnen in de Waterlandpleinbuurt, van en naar voorzieningen toe. Beide wegen zijn gefragmenteerd ingericht en daardoor onoverzichtelijk voor de gebruikers. Fietsvoorzieningen zijn van minimale afmetingen en slecht onderhouden. Soms ontbreken ze helemaal.

Waterlandpleinbuurt - Bestaande ontsluiting, langzaam verkeer

Toegankelijkheid en gebruiksvriendelijkheid van het openbaar vervoer lijken niet overal voldoende. Aandachtspunten zijn: de looproutes naar de haltes, de locaties van de haltes, de toegankelijkheid (vooral voor ouderen), de oversteekmogelijkheden ter plaatse van de haltes, de bestaande fietsroutes naar de haltes en fietsparkeervoorzieningen bij de haltes.

6.2.3 Langzaam verkeer: fiets- en wandelroutes

De langzaam verkeerroutes in de buurt en de verbindingen met de rest van Noord zijn voor verbetering vatbaar. Dat geldt zowel voor voetpaden als voor fietspaden. Er is sprake van achterstallig onderhoud, routes zijn vaak onlogisch en onduidelijk. Het gaat dan zowel om verbindingen vanuit de woonwijken naar het winkelcentrum Waterlandplein als naar bovenwijkse voorzieningen zoals het winkelcentrum Boven ’t Y en metrostation Noord. Ook kunnen de verbindingen naar de grootschalige groenen recreatieve voorzieningen rondom de wijk beter. De bestaande fiets- en wandelroutes lopen bovendien regelmatig door het openbare groen waardoor ze als sociaal onveilig ervaren worden, met name in de avonduren. Waterlandplein 35

Waterlandplein 36

Waterlandpleinbuurt – Ruimtelijke opgave

6.3

Opgave openbare ruimte en bereikbaarheid

moeten wellicht aangepast worden om zo de entree te verbeteren.

Een van de voornaamste opgaven van de Waterlandpleinbuurt is het verbeteren van de openbare ruimte en infrastructuur ten behoeve van langzaam verkeer. Door het aanpassen

‘Op het Waterlandplein zijn weinig goede aanlandplekken voor de fiets, zowel fietspaden als fietsstalplek-

van de openbare ruimte aan de eisen van deze tijd kunnen we de gesignaleerde tweedeling

ken.’

op fysiek gebied sterk verminderen en voor alle bewoners een prettige leefomgeving creë-

Anoniem

ren. Onderdeel van de opgave is om de bereikbaarheid binnen de buurt en naar bovenwijkse voorzieningen te verbeteren en de openbare ruimte zo in te richten dat ontmoeting, beweging

•

De geconstateerde windhinder verder onderzoeken mede in relatie met het naastgelegen

en recreatie worden gestimuleerd. Een tweede doel is het vergroten van de sociale veiligheid

nog te realiseren project Kubus/Katrijp (onderdeel van de stedelijke vernieuwing). Binnen

en de (beleefde) verkeersveiligheid. Bovendien moet de openbare ruimte in overeenstemming

dit project wordt de openbare ruimte tussen de toekomstige nieuwbouw en het Water-

met de ambities van de gemeente Amsterdam klimaatbestendig, duurzaam en rainproof wor-

landplein heringericht. Het uitgangspunt voor de herinrichting is een beperking van de

den ingericht. Verbeteringen van de openbare ruimte van het winkelcentrum Waterlandplein

windhinder in de directe omgeving en het plein.

moeten leiden tot een beter gebruik ervan.

•

Op korte termijn enkele onderzoeken doen en daaruit volgende aanpassingen uitvoeren om de (beleefde) verkeersonveiligheid te verbeteren voor het stuk van de IJdoornlaan dat

Dit is een complexe opgave omdat aanpassingen en verbeteringen op verschillende (schaal) niveaus nodig zijn en we daar samenhang in moeten aanbrengen. De opgave vereist daarom

door de Waterlandpleinbuurt loopt.

stevige regie. Vaak is eerst een verdere analyse van de situatie nodig.

We moeten onderzoeken:

Voor deze opgave moeten we:

1.

Hoe we het bestaande profiel van de IJdoornlaan duurzaam veilig kunnen inrichten;

2.

Hoe we de bestaande voetgangers- en fietsoversteken op en nabij de

•

De kwaliteit van de leefomgeving in de aandachtsgebieden nader analyseren en gewenste

IJdoornlaan kunnen verbeteren;

verbeteringen in kaart brengen. •

Het inklinkende veen in de hele buurt nader in kaart brengen, net als achterstallig onder-

3.

Waar eventueel behoefte is aan aanvullende voetgangers- of fiets oversteken.

houd. •

De suboptimale fiets- en voetpadenstructuur in de hele buurt verder analyseren;

‘Maak van de hele IJdoornlaan een 30 km zone. Dat zou heel veel oplossen, met name geluidsoverlast

•

Daaropvolgend moet er een plan komen voor goede en sociaal veilige verbindingen

en racen. Maak de weg smaller, leg een paar minirotondes aan om het verkeer af te remmen. Maak een

tussen de woonwijken, vanuit de woonwijken richting het winkelcentrum, richting (sport)

busbaan eventueel.’

voorzieningen buiten de Waterlandpleinbuurt en richting de parken (recreatieve groen-

Echtpaar (65/66), Jisperveldstraat

voorzieningen). Wat betreft (zwerf)vuilproblematiek in de openbare ruimte adviseren we: ‘Een fietspad parallel aan de IJdoornlaan zou logisch zijn. Je ziet mensen ook vaak op de weg fietsen

•

Vrouw (29), Limmenstraat

creatieve (structurele) oplossingen te onderzoeken waarbij bewoners betrokken en aangesproken worden op hun verantwoordelijkheid en eigenaarschap;

omdat ze het niet snappen.’ •

te onderzoeken in de buurt waar meer en/of andere vuilcontainers kunnen worden geplaatst. Bijvoorbeeld afvalbakken in parken en op andere plekken waar ze nu worden

•

gemist.

lende plekken moeten sport en speeltoestellen vernieuwd worden en soms moeten

In de hele Waterlandpleinbuurt is meer onderzoek nodig naar het functioneren van bestaande

nieuwe speelplekken worden toegevoegd. Voor het bevorderen van de gezondheid is het

bushaltes. Daarbij gaat onze aandacht uit naar de looproutes naar de haltes, de locaties van de

wenselijk ook bij bestaande sport- en spelplekken watertappunten te plaatsen.

haltes, de toegankelijkheid (vooral voor ouderen), de oversteekmogelijkheden van en naar de

Een aantal specifieke klachten over de openbare ruimte in het winkelcentrum Waterland-

haltes, de bestaande fietsroutes naar de haltes toe en fietsparkeervoorzieningen bij de haltes.

plein verder onderzoeken en aanpakken. Het gaat om achterstallig onderhoud, zwerfvuil

Voor de nog af te ronden stedelijke vernieuwing geldt dat bij (ver)nieuwbouwprojecten het de

en het gebruik van te gladde keien. We moeten bekijken of er groen kan worden toege-

voorkeur verdient de omliggende buitenruimte zoveel als mogelijk openbaar toegankelijk te

voegd. De ‘buitenranden’ van het plein langs de Volendammerweg en de IJdoornlaan

maken teneinde tweedeling in de buurt te voorkomen en/of te verminderen. 37

Waterlandplein

•

De beweegstructuur in kaart brengen samen met de directie Sport & Bos. Op verschil-

7

Groen Waterlandpleinbuurt – bestaande groen- en waterstructuur

7.1

Analyse groen

Groen is een kernkwaliteit van de Waterlandpleinbuurt. Naast de verharde straten en pleinen is er relatief veel groen en water. De woonblokken zijn rond groene hoven gebouwd en de Waterlandpleinbuurt is omgeven door een recreatief lint van groen en water dat voortdurend van sfeer en karakter verandert. De Ringsloot, de Waalenburgsingel en de Schellingwouderbreek zijn belangrijk voor de waterhuishouding van de buurt. De waterlopen zijn ook van grote waarde voor de beleving van de buurt, zeker in combinatie met de groene oevers. Op twee plekken staat de waterloop in verbinding met Waterland. In de Waterlandpleinbuurt waarderen bewoners het groen ongeveer hetzelfde als in Noord en Amsterdam, namelijk respectievelijk met een 6.7 tot 6.9 afhankelijk van de wijk. De groene hoven bij de woonblokken zijn vaak deels in eigendom van woningcorporaties of VvE’s terwijl ze functioneren als openbare ruimte. Bij een deel van de hoven is sprake van achterstallig onderhoud. De gemeente is in samenwerking met corporaties begonnen met het opknappen van vijf hoven aan de Waalenburgsingel om er prettige verblijfsruimte van te maken voor vooral jonge kinderen en hun ouders. Voor de volgende fase moeten we onderzoeken welke hoven nog meer een opknapbeurt verdienen. Aan de overkant van de Waalenburgsingel voeren we het project Waalenburggroen uit.

Stadsdeel Noord heeft -in overleg met betrokken bewoners en overige stakeholders-een overall visie ontworpen voor deze zone vanaf het Entreegebied tot aan de Nieuwe Leeuwarderweg. Daarbij is onder meer onderzocht: • hoe de ruimtelijke kwaliteit van het gebied verbeterd kan worden; • of aanvullende programmering wenselijk is zonder dat dit ten koste gaat van de ecologische kwaliteiten van het gebied; • hoe de ecologische betekenis van de Waalenburgsingel vergroot kan worden.

Aan de rand van de Waterlandpleinbuurt liggen twee grote recreatieve groenvoorzieningen: het Baanakkerspark en het Schellingwouderbreekpark. Deze parken hebben het grootste potentieel om de mogelijkheden voor recreatie en beweging in de buurt uit te breiden en verbinding te leggen met omliggende buurten. Baanakkerspark

Dit park ligt in de Waterlandpleinbuurt. Het verbindt de buurt met De Kleine Wereld en het Buikslotermeerplein CAN-gebied (Centrum Amsterdam Noord), een stedelijk ontwikkelgebied waar de gemeente Amsterdam momenteel plannen maakt voor woningbouw en de transformatie van het winkelcentrum tot een gemengd stedelijk gebied. In de hoofdgroenstructuur van de gemeente Amsterdam is het Baanakkerspark gecategoriseerd als stadspark. Een stadspark is een park met in potentie hoge bezoekersaantallen en een hoge gebruiksintensiteit. In de praktijk functioneert het Baanakkerspark niet als zodanig. Het Baanakkerspark wordt nu voornamelijk gebruikt door hondenuitlaters en als doorgaande route voor fietsers. Het park kent veel achterstallig onderhoud en net als elders in de Waterlandpleinbuurt geldt ook hier dat de inrichting nog dateert uit de jaren zestig van de vorige eeuw waardoor wandel- en fietspaden van elkaar zijn gescheiden. Dat draagt bij aan een gevoel van sociale onveiligheid, vooral in de avonduren. Het Baanakkerspark is duidelijk aan herinrichting toe. Om het gebruik van het park te stimuleren zouden we moeten kijken naar toevoeging van bijvoorbeeld horeca of culturele voorzieningen. Zie Hoofdstuk 8, Voorzieningen.

Uit het participatietraject rond de principenota van De Kleine Wereld, kwam naar voren dat kinderen de wens hebben om ergens in hun omgeving een kindermuseum te realiseren. Het Baanakkerspark ligt niet ver (tot 1 kilometer) van De Kleine Wereld vandaan en daarmee is het een bereikbare plek voor kinderen uit deze buurt.

39

Waterlandplein

Op basis hiervan wordt momenteel een deel van de groenstrook -tussen het Entreegebied en de Dijkmanshuizenstraat- opgeknapt. De strook behoudt zijn ruige karakter, maar door de aanleg van een voetpad en het plaatsen van enkele banken maken we de strook toegankelijker, wat het recreatief gebruik bevordert. De ambitie van het stadsdeel is om in een volgende fase de zone tussen de Dijkmanshuizenstraat en de Nieuwe Leeuwarderweg aan te pakken. Het Waalenburggroen maakt tevens deel uit van het project de Groene Boog, waarin onderzocht wordt wat de

recreatiepotenties van de zone aan weerszijden van de A10 zijn. Nabij de Groene Zoom, het Koedijkspad en de Waalenburgersingel zijn tijdelijke moestuinen aangelegd. Deze goedwerkende moestuinen zorgen voor meer activiteit in de openbare ruimte en voor ontmoetingen tussen verschillende bewoners.

Schellingwouderbreekpark

Een ander verblijfsgebied is het Schellingwouderbreekpark. Het park rond de ‘Breek’ wordt intensief gebruikt door een relatief kleine groep omwonenden. In het park is sprake van ernstige verzakking. De omwonenden hebben zich georganiseerd in de ‘Vrienden van het Schellingwouderbreekpark’. Zij ontwikkelen onder meer voorstellen hoe het gebruik en de inrichting van het park, in hun beleving, verbeterd kan worden. Ze hebben een visie ontwikkeld en voorgelegd aan het stadsdeelbestuur.

7.2

Opgave groen

Er is veel groen in de Waterlandpleinbuurt. De opgave is om dit zo op te knappen dat de bewoners van de Waterlandpleinbuurt betere mogelijkheden krijgen voor recreatie, sport en spel en dat ontmoeting en beweging worden gestimuleerd. Onze opgave richt zich vooral op het verbeteren van het Baanakkerspark en het Schellingwouderbreekpark. Het Baanakkerspark heeft de potentie om hét park te worden voor de Waterlandpleinbuurt en de omliggende wijken inclusief het in ontwikkeling zijnde CAN-gebied en het Buikslotermeerplein. De bedoeling is dat het park als recreatiegebied gaat dienen en als ontmoetingsplek waar bestaande en nieuwe bewoners met elkaar in contact komen. Dit past in de Amsterdamse ambitie om ongedeelde wijken te creëren en het tegengaan van kansenongelijkheid. ‘Wat ik heel erg mis is aandacht voor het ‘overige’ groen, de groenstroken en perken. Die zijn meestal verwaarloosd, er is veel zwerfvuil. Volgens de ‘schoffelaars’ staat er niet in hun instructie dat ze het zwerfvuil (ook) opruimen. De beplanting met Vinca’s is miserabel. In West schijnt een project te zijn waar borders ingezaaid zijn met bloeiende planten voor insecten.’

Waterlandplein

Vrouw (77), Markengouw

Voor het Baanakkerspark is de opgave om op korte termijn de kwaliteit van het park te verbeteren. Dat kan door achterstallig onderhoud aan te pakken. De opgave op de lange termijn is om het park te ontwikkelen tot een prettig verblijfspark voor oorspronkelijke en nieuwe bewoners uit de omliggende buurten. De ligging van het Baanakkerspark vormt een mooie plek voor een culturele voorziening dat zowel op wijkniveau betekenis heeft, maar ook een gebiedsoverstijgend bereik kent. Het park heeft potentie om een plek te worden waar bewoners en bezoekers uit verschillende lagen van de samenleving bij elkaar komen. Te weinig omwonenden zijn momenteel betrokken bij het gebruik van het park. Het park voelt niet als 40