Bijlage 1 Ontwerp GOP.pdf

52

Gemeente Amsterdam

beeld ook in een zwembad is voorzien. Hier kan Buitenveldert ook van profiteren. De huidige opgave voor alle sportvoorzieningen in Buitenveldert en Amstelveen is optimaliseren/intensiveren: ervoor zorgen dat de voorzieningen door meer mensen gebruikt kunnen worden door bijvoorbeeld gras te vervangen door kunstgras, de layout te optimaliseren, of de verlichting te verbeteren zodat de openingstijden ruimer kunnen worden. Voor Buitenveldert geldt daarnaast dat de grote groengebieden (Amsterdamse bos, Gijsbrecht van Aemstelpark, Amstelpark) veel mogelijkheid bieden tot ongeorganiseerd sporten (wandelen, hardlopen, fietsen). Vanuit het SHP Sport en bewegen wordt er gewerkt aan het verplaatsen van sportpark Buitenveldert (in het kader van de ontwikkelingen in het Kenniskwartier) en het optimaliseren sportpark van Heenvlietlaan (multifunctioneel veld + korfbalclub erbij). Bij het behoudende scenario (toename van ongeveer 1500 woningen) is het belangrijk extra in te zetten op de bestaande optimalisatie opgave. Daarbij kan naast het optimaliseren van de

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

sportparken zelf ook gedacht worden aan het verbeteren van de routes naar de sportparken toe, en het verbeteren van de toegankelijkheid van de grote parken. Ook speelplekken voor kinderen moeten hierin worden meegenomen, zeker als het aantal kinderen onder de 17 weer toeneemt. Bij het optimistische scenario van ongeveer 2800 woningen is mogelijk meer nodig. Als dit in zicht komt is het noodzakelijk de bezetting van de velden nauwkeuriger te bestuderen om met een advies te kunnen komen over welke sportvoorzieningen extra nodig zijn. Dit kan verder optimalisatie zijn, maar ook nieuwe velden en/of sporthallen.

3.4.5 Strategie Het GOP doet geen concrete voorstellen voor het plaatsen van individuele functies of voorzieningen. Wel onderstreept het GOP het belang van vitale buurten en draagt het daar op structureel niveau aan bij door in te zetten op bijvoorbeeld betere verbindingen en levendigheid op straat in de stads- en buurtstraten, het beter toegankelijk maken van het groen, en het bouwen van woningen die iets toevoegen aan de buurt. De precieze invulling van welke voorzieningen nodig zijn, en waar ze in de wijk moeten komen wordt gedurende de looptijd van het GOP verfijnd aan de hand van monitoring van het aantal toegevoegde woningen. Dit gebeurd door het huidige aanbod (en het absorptievermogen daarvan) af te zetten tegen de prognose van het aantal, en de locatie van, de te bouwen woningen. Het zal, gezien het feit dat de meeste verdichting door transformatie tot stand zal komen, altijd verstandig zijn ruimte voor voorzieningen te reserveren in de plint van gebouwen die de gemeente zelf in bezit heeft. Ook is het belangrijk in de mogelijke gebiedsontwikkeling te kijken of en welke (grotere) voorzieningen nog een plek moeten krijgen. Dit is immers een van de weinige plekken waar de gemeente daar zelf op kan sturen. Wat betreft de spreiding in de wijk is het slim om te kijken naar de kansen die de in het GOP genoemde locaties bieden.

Bijvoorbeeld de stadslaan of de ontwikkelingen rondom de verpleeghuizen Vreugdenhof en Buitenhof.

53

Kwalitatieve verdieping:

Bouwen voor doorstroom Doorstroming op de woningmarkt Doorstroming kan een middel zijn om meer huishoudens passend te laten wonen en verhuisketens op gang te brengen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen drie vormen van passendheid: fysieke passendheid, financiële passendheid, en passendheid wat betreft levensloopbestendigheid. Op basis van deze criteria zijn in Amsterdam zes groepen gedefinieerd die niet passend wonen. De grootste groep daarvan zijn de ‘financieel en fysiek ruimwonende ouderen (65-plussers)’. Deze groep heeft een relatief lage verhuisgeneigdheid, woont lang in de huidige woning en betaalt een relatief klein deel van het inkomen aan woonlasten (ongeveer 20,5%). Verder woont deze groep redelijk ruim (mediane oppervlakte per persoon is 64 m2). Het gaat hier om ongeveer 30.700 huishoudens. Deze groep is in Buitenveldert ook aanwezig. Verhuisketens van één of meerdere stappen komen vaker op gang wanneer huishoudens grotere woningen achterlaten. Daarom is het inzetten op het helpen verhuizen van deze groep zo effectief. Het is voor deze groep -vaak oude-

ren- echter ook een grote stap om te verhuizen, projecten zoals het doorstroomoffensief proberen deze drempels weg te nemen. Er moeten dan alleen wel voldoende geschikte woningen in de buurt te vinden zijn waar deze groep naartoe kan verhuizen. Wat een geschikte woning is verschilt natuurlijk per persoon, maar is in het geval van ouderen in ieder geval levensloopbestendig (geen drempels of trappen) en zal in het geval van het achterlaten van een ruimte woning ook niet té klein moeten zijn.

Wonen voor ouderen in Buitenveldert Voor het Gebiedsgerichte Omgevingsprogramma (GOP) is doorstroom van ouderen een belangrijk aandachtspunt. In Buitenveldert wonen relatief veel ouderen, en die wonen of zelfstandig in een geschikte of ongeschikte woning, in een senioren complex, of in een verpleeghuis. Landelijk en in Amsterdam wordt ingezet op het langer zelfstandig wonen van ouderen. Aan de ene kant moet worden ingezet op het verhuizen van ouderen uit niet of minder geschik-

Aandeel fysiek krap, passend en ruim, per leeftijdsklasse voor Amsterdam (Doorstroming op de woningmarkt, OIS, 2024)

54

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

te/passende woningen naar geschikte zelfstandige woningen. Dit is niet alleen goed voor het langer zelfstandig wonen van de oudere, maar brengt ook de zo gewenste doorstroming op gang, vooral als de oudere een ruime woning achterlaat. Omdat Nieuw Vredenburgh ouderen vaak in de eigen vertrouwde buurt willen blijven wonen zal in Buitenveldert waar mogelijk moeten worden ingezet op het maken van technisch geschikte woningen op locaties met voorzieningen Riekerhof en OV op kleine loopafstand. Dit laatste is belangrijk Saskia van Uijlenburgkade voor de sociale mobiliteit van ouderen wat weer sterke invloed heeft op hun algemene welzijn. Aan de andere kant wordt er nagedacht over de toekomst van geclusterd of zelfs intramuraal wonen: de seniorencomplexen en verpleeghuizen. Dit behelst een heel spectrum van weinig tot veel ondersteuning/zorg. Onderstaande overzichtskaart Ottho uit Heldringstraat de digitale kaart Zicht op Zorghuisvesting geeft aan waar veel ouderen wonen, welke voorzieningen aanwezig zijn binnen een straal van 500 meter, en waar Lang Leven Thuisflats gelegen zijn. De 3 blauwe stippen zijn de huidige verpleeghuizen en de 2 groene stippen zijn verpleeghuizen die de komende jaren (deels) gesloopt en herbouwd gaan

worden. Op deze twee locaties kan een flink aantal woningen worden toegevoegd. Welke vorm deze woningen krijgen (welk ‘zorgconcept’) en in welk segment de woningen worden gebouwd wordt nog preciezer ingevuld.

Dr. Sarpatihuis

Een geclusterd nieuwbouwproject voor senioren Vondelstede waarvan de bouw binnenkort start is Duet van Eigen

Haard op de Fred Roeskestraat, dat zijn ongeveer 88 zelfstandige woningen en enkele groepswoningen met zorg van Odensethuis. De bestaande geclusterde seniorencomplexen zijn: Menno Simonszhuis/ Radhoud/Galenushof (Lang Leven Thuisflat), Elisabeth Otter Knol (Gelderlandplein, vrijesectorhuur), ISA (A.J. Ernststraat, sociaal en midden huur), Marius ten Catehof (sociaal) en Vivaldi (Doornburg, sociaal). d'Oude Raai

Torendael

Vreugdehof

Menno Simons

Beth Shalom

De Buitenhof

Buitenveldert

Zicht op zorghuisvesting kaart. Blauw = verpleeghuis, Groen = verpleeghuis met ontwikkelplannen

55

Kwalitatieve verdieping:

Verdichten, hóe kan dat? Verdichting in Buitenveldert kan op verschillende manieren plaatsvinden die meer of minder veranderingen van de bestaande locaties betekenen. Er zijn enkele locaties / gebieden waar sloop-nieuwbouw of zelfs gebiedsontwikkeling wenselijk is, maar in de meeste gebieden zou verdichting binnen de bestaande bebouwing moeten plaatsvinden en ingepast worden in de kenmerkende bebouwingsstructuur van het AUP. Vanuit het principe van duurzaamheid heeft het principieel de voorkeur om bebouwing zo veel mogelijk te behouden en te verduurzamen. Dit is vooral omdat de hoeveelheid CO2 die is ‘opge-

slagen’ in bouwmaterialen (‘embodied carbon’) relatief hoog is. Verdichting kan in deze gebieden op verschillende manieren plaatsvinden: door transformatie of door het toevoegen van bouwvolumes op, aan, of naast de bestaande bebouwing. In een studie (MUST 2025 en werk van Stadsdeel Zuid) is onderzocht welke mogelijkheden hiervoor bestaan. Aan de hand van twee voor de stempels in Buitenveldert typische locaties als voorbeeld zijn de principes in beeld gebracht. Waar welk principe toegepast zou kunnen worden is afhankelijk van de locatie, de stedenbouwkundige structuur en de eigendomssituatie. Daarnaast is voor enkele specifieke locaties geschetst hoe extra bebouwing zou kunnen worden toegevoegd. Binnen de stempels met hakenen strokenbebouwing kan extra bouwvolume en/ of ruimte voor meer programma toegevoegd worden door:

Verbeeldingen van verschillende verdichtingstypologieen. (MUST 2025)

56

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Het optoppen van bestaande bebouwing. • In principe kunnen de 4-laagse gebouwen met een plat dak in de clusters in Buitenveldert Noord met één bouwlaag worden opgetopt. • In het kader van een pilotproject voor een drietal clusters in Buitenveldert Noord is onderzoek gedaan naar de mogelijkheden die de bouwconstructie biedt. Het optoppen met één bouwlaag is in principe mogelijk. In het pilotproject is gedetailleerd in beeld gebracht welke ruimtelijke en architectonische mogelijkheden bestaan voor het optoppen. Het ombouwen (en verdiepen) (‘uitplinten’) van gesloten plinten. • Bij veel woongebouw in Buitenveldert zijn er bergingen en/ of garages op de begane grond gesitueerd. Daardoor zijn de plinten van deze gebouwen gesloten en hebben geen levendige uitstraling naar de openbare ruimte. Door de begane grond van deze gebouwen te transformeren in woningen kan er een betere en levendigere uitstraling naar de omgeving ontstaan. Aan winkelstraten is deels ook een invulling met andere, commerciële of maatschappelijke functies mogelijk. Deels kunnen de plinten mogelijk ook verdiept worden waardoor er meer ruimte voor deze functies ontstaat. Dit is uiteraard alleen mogelijk waar het geen (bouwtechnisch) verplichte bergingen betreft en de verdiepingshoogte voldoende is. Het ombouwen, optoppen of vervangen van vrijstaande garagestroken.

• In veel van de clusters bestaan los van de woongebouwen gerealiseerde garagestroken. Gezien Buitenveldert over veel parkeerplekken in de openbare ruimte, in de hoven van de clusters en langs de straten, beschikt zijn veel van de garages vermoedelijk niet overal meer nodig/ gebruikt voor het stallen van auto’s. Deze garagestroken bieden in principe ruime om hier woningen en/of voorzieningen of buiten de hoven zelfs kleinschalige bedrijven te realiseren. Dit kan gebeuren door of de bestaande garages te transformeren of te slopen en te vervangen met lage bebouwing. Het gaat hier dan wel om de transformatie van ensembles van garages, en niet om geisoleerde omzetting van één garage. Sloop-nieuwbouw • Op enkele plekken in Buitenveldert is er binnen de bestaande stempels ook ruimte voor kleinschalige sloop en / of nieuwbouw.

Beelden rechte: studie verdichtingstypologie (Stadsdeel zuid 2025)

57

Kwalitatieve verdieping:

Stadslanen en stadsstraten Stadsstraten Het ‘Onderzoeksrapport Stadsstraten’ (bron 6) beschrijft wat stadsstraten kenmerkt: “Stadsstraten zijn een bijzonder soort openbare ruimte. Hier valt doorgaand verkeer samen met een rijke mix aan functies die publiek aantrekken. Als lange lijnen door de stad verbinden zij verschillende soorten buurten met elkaar. In deze openbare ruimten is er daarom een grote diversiteit aan mensen te vinden, waardoor stadsstraten een sterke economische en verzorgende functie voor zowel de stad als de buurt hebben. Door de beperkte ruimte in stadsstraten is er altijd spanning tussen activiteiten, voorzieningen en verkeersstromen. Het zijn de stedelijke openbare ontmoetings- en uitwisselingsruimtes bij uitstek.” In een ruimtelijke verkenning voor Buitenveldert door bureau Blau zijn stadsstraten beschreven als “logische focuslijnen voor publieksfuncties en grootschaliger werkfuncties, waardoor ook in nieuwe stadsbuurten een aantrekkelijke afwisseling tussen rustig wonen en stadse drukte kan ontstaan” De mobiliteit in een stadsstraat is veelzijdig. Er is veel ruimte voor voetgangers en fietsers, maar ook voor OV en auto’s. De ruimte voor parkeren is zeer beperkt. Een stadsstraat heeft ook voldoende groen om aangename verblijfsruimtes en koele straten te creëren. Ruimtelijk belangrijk is een duidelijke begrenzing met straatwanden die de straatruimte vormen.

Stadslanen De stadslanen hebben een overwegend groene inrichting met een sterke bomenstructuur. Ruimte voor voorzieningen is er vooral rondom de kruispunten. Stadslanen vormen aantrekkelijke woonplekken. Er is in ieder geval plaats voor voetganger en fiets en klein elektrisch vervoer. Daarnaast moet in principe hoogwaardig/ snel openbaar vervoer in het profiel ingepast kunnen worden. Eventueel is er ruimte voor gemotoriseerd verkeer. De stadslanen richten zich dus meer op wonen, groen, en op snelle verbindingen. Overzicht van de positie van de Buitenveldertselaan in de stad. (DRO 2013)

Diagram stadsstraat (links) en stadslaan (rechts) uit de Omgevingsvisie

58

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Stadsstraten en -lanen in Buitenveldert In Buitenveldert vormen de lange lijnen in NoordZuid-richting belangrijke verbindingen tussen de Zuidas, Buitenveldert en Amstelveen. De Buitenveldertselaan en de Van Leijenberghlaan hebben potentie om te ontwikkelen tot respectievelijk een stadslaan en een stadsstraat. Met levendige plinten kunnen ze bijdragen aan de levendigheid, sociale cohesie en de eenheid van Zuidas en Buitenveldert. Al in 2013 is er door DRO (Dienst Ruimtelijke Ontwikkeling) van Amsterdam een verkenning over de ontwikkelingskansen van de hoofdassen in Buitenveldert doorgevoerd. Daarin is de huidige identiteit van alle hoofdassen in noord-zuiden oost-west-richting beschreven en is per hoofdas een ruimtelijk-functioneel perspectief richting 2040 geschetst. Daarin wordt aangegeven hoe de bestaande identiteit kan worden versterkt en waar de ruimtelijk ontwikkelingskansen liggen. De Buitenveldertselaan en de Van Leijenberghlaan zijn daarvan de belangrijkste: • De Buitenveldertselaan, de ‘hoofdlaan’ zou de verbinding tussen Zuidas en Amstelveen moeten versterken. Het royale groene laanprofiel met de vier rijen platanen is kenmerkend en zou versterkt en aangevuld moeten worden. De transformatie van het winkelcentrum Rooswijck en het kantoren- en bedrijvengebied Zwaansvliet zou bijdragen aan de dynamiek langs de weg.

Snel OV is hier waardevol maar beperkt het aantal oversteekplekken. • De Van Leijenberghlaan is gekenmerkt als ‘centrumlaan’. De doorgaande straatwanden zouden hier versterkt en aangevuld moeten worden. De verdere ontwikkeling van het

winkelcentrum Gelderlandplein en uitbouwen van functies langs de straat tegenover het winkelcentrum zijn als ontwikkelpotenties benoemd.

Het faciliteren van een stadsstraat Een levendige stadsstraat kan pas ontstaan wanneer er voldoende mensen in de omgeving wonen en werken. Een stadsstraat kan niet ‘gemaakt’ worden, maar slechts gefaciliteerd, mits de omstandigheden daartoe gunstig zijn. Een stadsstraat is een continu proces van interactie met en investeringen door bewoners, ondernemers, eigenaren, passanten en historische, ruimtelijke en functionele factoren. Een stadsstraat is bottom-up, altijd in ontwikkeling, op zoek naar nieuwe vormen, onaf. Het is de spontane, de geleefde stad. Om stadsstraten/-lanen in Buitenveldert te faciliteren moet worden ingezet op het krijgen van functies gericht op de straat, het verdichten d.m.v het toevoegen van woningen aan de straat, en het verbeteren van de openbare ruimte en de oversteekbaarheid.

Verbeeldingen van de Buitenveldertselaan en van Leijenberghlaan als stadsstraat. In vogelvlucht (links), doorsnede huidig en doorsnede stadsstraat (onder) en op ooghoogte (rechts). (BLAU 2025)

59

Kwalitatieve verdieping:

Amsterdam maakt ruimte Minder plek voor auto’s in de openbare ruimte Met de groei van de stad neemt de drukte in de openbare ruimte steeds meer toe. De ruimte moet verdeeld worden tussen de verschillende weggebruikers en er moeten maatregelen getroffen worden voor de klimaatbestendigheid. Om de stad toekomstbestendig te maken, en een plek te laten zijn waar kinderen veilig kunnen opgroeien, er plek is voor gezond leven en elkaar te ontmoeten en verplaatsen, zijn keuzes nodig. In oktober 2023 heeft het college het koersdocument ‘Amsterdam maakt Ruimte’ vastgesteld. Deze koers geeft richting aan een verandering in de stad en op straat waarmee ruimte gemaakt kan worden. Hierin is de doelstelling opgenomen dat het aantal autokilometers ten opzichte van 2019 niet mag groeien. De afgelopen jaren heeft Amsterdam met

de ‘Agenda Amsterdam Autoluw’ al stappen gezet om ruimte te maken. Het invoeren van meer eenrichtingsverkeer en afsluitingen leidde tot minder doorgaand verkeer in de stad. Het herbestemmen van parkeerplaatsen heeft al geleid tot meer ruimte in de stad voor andere functies, zoals groen en fietsparkeren. Door het aantal parkeerplaatsen in de openbare ruimte te verminderen, creëren we meer ruimte. En er wordt ervoor gezorgd dat de stad kan blijven draaien door echt noodzakelijke verplaatsingen de ruimte te geven. Er is in kaart gebracht (in het mobiliteitsplan Zuidflank) op welke wegen er veel verkeer verwacht wordt en op welke kruisingen in 2040 knelpunten worden verwacht wanneer de komende jaren geen maatregelen worden genomen. In Buitenveldert wordt er op meerdere doorgaande wegen

Toekomstbeeld fijnmazig stedelijk weefsel met mobiliteitshubs rondom de drie stations (BURA 2025)

(Over)belasting autokruispunten in 2040 (referentie scenario, geen mobiliteitsplan) in de ochtendspits (links) en avondspits (rechts) (Bron: VMA, opgenomen in Mobiliteitsplan Zuidflank)

60

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

veel verkeer verwacht zoals de Buitenveldertselaan, Van Nijenrodeweg en de De Boelelaan. En er zullen knelpunten ontstaan op kruisingen van de De Boelelaan met de Buitenveldertselaan, de Van Leijenberghlaan en vooral de noordkant van de Europaboulevard. Verdichting in Buitenveldert draag hier nog verder aan bij.

zieningen rond stations te concentreren wordt de bestaande infrastructuur beter benut. Dit laat de verkenning Stationskwartieren Buitenveldert (BURA 2025) ook zien: dichte bebouwing met een fijnmazig netwerk van openbare ruimte met ruimte voor deelmobiliteit. Verdichten en mengen van verschillende functies zorgt er ook voor dat de afstanden tussen voorzieningen (winkels, sportclubs, scholen, zorg, etc.), werkgelegenheid en woningen kleiner worden. In een dichtbebouwde stad met voorzieningen nabij zullen mensen ook eerder kiezen voor de fiets of lopen.

Het verminderen van het aantal parkeerplaatsen op straat is een effectieve manier om ruimte te maken. Daarnaast is het beperken van het aantal aan te leggen parkeerplaatsen bij nieuwbouw een effectief middel om te voorkomen dat het gebruik van de auto in de toekomst toeneemt. Daarbij is het wel belangrijk dat er goed gekeken wordtnaar de effecten voor verschillende (kwetsbare) doelgroepen. Hiervoor kan het onlangs vastgestelde Afwegingskader Doelgroepen Autoverkeer gebruikt worden. In het parkeerbeleid (2017) is er daarom voor gekozen bij nieuwbouw van woningen geen parkeervergunningen in de openbare ruimte uit te geven.

Alternatieven voor de auto Er moet dan natuurlijk wel gezorgd worden voor goede alternatieven zoals deelmobiliteit en openbaar vervoer. Deze alternatieven voor de auto moeten zo aantrekkelijk mogelijk gemaakt worden. Door het bouwen in hogere dichtheden ontstaat draagvlak voor deze alternatieven voor de auto. Door meer woningen, werkplekken en voorOverzicht van opgaven, doelen, en nul-scenario van Amsterdam maakt ruimte (Koersdocument Amsterdam maakt ruimte, 2023)

Wat is er aan

Naar een betere

11

1,6°

Maanden dat Amsterdammers korter leven door de vieze lucht in de stad, vergeleken met een situatie met schone lucht

Stijging van de gemiddelde temperatuur sinds 1950

Ons streven voor 2050 +10 10

67%

1.164

Amsterdammers die zich (zeer) onveilig voelen in het verkeer

Slachtoffers van een ernstig verkeersongeval in Amsterdam in 2022

toekomst

de hand?

Gezonde levensjaren voor kwetsbare groepen; alle Amsterdammers gelijke kansen op een goede gezondheid

Minuten om van voordeur naar een park te wandelen, en 15 minuten om naar een natuurgebied te fietsen

+0%

95%

Groei van het autoverkeer, met daarnaast een sterke toename van het fiets en ov-gebruik

CO2-reductie in Amsterdam

-

TAXI

TAXI

Niets doen

We moeten

kiezen

Supermarkt

is geen optie

TAXI TAXI

2034

+28%

Het jaar dat ons CO om onder de 1,5˚C opwarming van de aarde te blijven

Autoverkeer

+39%

+40% 61

Fietsverkeer

-

2

Ov-gebruik

Kwalitatieve verdieping:

Rigoureus vergroenen In de door de gemeenteraad in 2021 vastgestelde Omgevingsvisie Amsterdam 2050, ‘een menselijke metropool’, wordt de gewenste ontwikkeling van de stad beschreven die het kader voor ruimtelijke ontwikkelingen vormt. Eén van de 5 strategische keuzes is “rigoureus vergroenen”. De groei van de stad en klimaatverandering maken groen voor de stad in de toekomst nog belangrijker. Groen is niet alleen noodzakelijk voor bewoners, planten en dieren, maar het helpt ook de stad te koelen op hete dagen en om water van hevige regenbuien op te vangen. Het verminderen van de ruimte voor auto’s op straat (zie bron 4: Amsterdam maakt ruimte) geeft mede ruimte voor het ‘rigoureus vergroenen’. Zo wordt in alle buurten voor meer leefkwaliteit gezorgd. Bomen en planten in de openbare ruimte en op en aan gebouwen helpen om de stad klimaatbestendig en leefbaar te houden voor mens, dier en plant.

In Buitenveldert is veel groen aanwezig en is een belangrijke kwaliteit die door bewoners hoog gewaardeerd wordt. Naast de grote parken is het samenhangende, fijnmazige netwerk van groen in hoven, langs wijkstraten en in brede lanen kenmerkend voor de opzet van de wijk Hierdoor is het buiten de stad gelegen landschap verbonden met het groen in de woonwijken. Op sommige plekken is de gebruiks- en de ecologische waarde van het groen echter laag. In Buitenveldert houdt de opgave ‘rigoureus vergroenen’ dan ook niet in extra groen toe te voegen maar vooral de kwaliteit van het groen te verbeteren op plekken die echt van betekenis zijn voor de bewoners, de dagelijkse openbare ruimte. Door een intensievere programmering kan de kwaliteit van sommige groene plekken voor de bewoners verbeterd worden. Daarnaast is ook het investeren in de ecologische waarde door (her-)

Hoofdgroenstructuur in en om Buitenveldert (maps.amsterdam.nl)

62

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

inrichting en beheer van belang en het verbeteren van de verbinding tussen de groengebieden. In buurten waar niet verdicht wordt kan extra ingezet worden op vergroenen van de (te) ruime verharde openbare ruimte. Hierdoor kan de hoeveelheid groen hier mogelijk toch toenemen. Als er voor verdichting bomen worden gekapt wordt er altijd een andere boom voor terug geplant.

publieke ruimte ligt daarnaast een grote opgave in het versterken van de doorgaande bomenstructuur in de lange straten en lanen die het gebied intern en naar de omgeving verbinden, zoals de Buitenveldertselaan, de Van Nijenrodeweg en de Van Leijenberghlaan.

Door de gebruiks- en ecologische kwaliteit van het groen in de buurten te verbeteren kan op andere plekken waar (over gedimensioneerde) ruime groenstroken zonder functie aanwezig zijn ruimte voor verdichting gevonden worden. Ook kan extra ingezet worden op het verbeteren van de landschappelijke kwaliteiten van de parken. In Buitenveldert ligt de nadruk dus op het vergroten van de natuurwaarden en de gebruiksmogelijkheden van het aanwezige groen in combinatie met verdichting op andere (groene) plekken. In de

Het Gijsbrecht van Aemstelpark

beeldbepalende groenstroken langs verkeerwegen, hier de Willem van Weldammelaan

Beeldbepalende boomrijen langs de doorgaande hoofdverkeerswegen

Waterloop in het Kleine Loopveld

63

Kwalitatieve verdieping:

Cultuurhistorie van Buitenveldert Het bestaande erfgoed van het Algemene Uitbreidingsplan is een grote kwaliteit van Buitenveldert en in het GOP een belangrijke uitgangspunt voor de toekomstige ontwikkeling. In het kader van het opstellen aan het GOP heeft het bestuur van Stadsdeel Zuid daarom Monumenten en Archeologie (M&A) verzocht om de ruimtelijke en erfgoedkwaliteiten van Buitenveldert in beeld te brengen. In de conclusie van dit onderzoek staat het volgende: “Buitenveldert heeft een aantal kenmerkende aspecten die haar zowel in de AUP-traditie plaatsen als haar daarbinnen een bijzondere plek geeft. Zoals in andere AUP-wijken, wordt ook in Buitenveldert de stedenbouwkundige hoofdopzet bepaald door het stelsel van (hoofd)verkeersaders en het zich door de wijk vertakkende groensysteem met watergangen. Wat Buitenveldert onderscheidt van de Westelijke Tuinsteden is een veel lagere bebouwingsdichtheid, een ruimer gedimensioneerd groensysteem en een rijkere variëteit in patronen van verkavelingstypen, bouwhoogtes en woonvormen. Deze elementen gaan een genuanceerde wisselwerking met elkaar aan en zijn ingezet om vorm te geven aan de overgangen tussen natuurlandschap en stedelijk gebied en tussen groengebieden en bebouwingsvelden. […] De wijk is niet uniform, maar opgebouwd uit vijf verschillende buurten die elk een eigen karakter en kwaliteit hebben.

Dat komt omdat de bebouwingsvelden zijn ingevuld met verschillende verkavelingsvormen, woningtypen en bouwhoogtes. Doordat de wijk als geheel is ontworpen, heeft zij toch een sterke ruimtelijke samenhang tussen groen, bebouwing, water en infrastructuur. […] Het is binnen het AUP een wijk waarin in optima forma een heldere, ruime stedenbouwkundige structuur, met zorgvuldig gepland en royaal opgezet groen en een variatie aan buurtsferen en woonvormen samenkomen.” Als ruimtelijke dragers die de wijk haar identiteit verlenen en daarom waardevol zijn voor de toekomstige ontwikkeling worden volgende kenmerken genoemd: • de stedenbouwkundige hoofdstructuur, • de openbare ruimte met het zorgvuldig uitgewerkte groen- en watersysteem, 64

Gemeente Amsterdam

• het bebouwingsbeeld en de architectuur (sober en terughoudend). Op basis van de in Buitenveldert aanwezige cultuurhistorische waarden adviseert M&A het volgende voor de nadere uitwerking van het GOP: • De ruimtelijke continuïteit te bewaren, geen ingrepen te doen die afbreuk doen aan de stedelijke hoofdopzet, het bebouwingsbeeld, de inrichting van de openbare ruimte, of het groensysteem. • Ontwikkelingen bij voorkeur op de hoeken of aan de randen van de wijk plaats te laten vinden, waar ingrepen minder impact hebben op de stedenbouwkundige hoofdopzet van de wijk: • bv. in Bolestein (aan de Amstelveenseweg), in de noordelijke strook die tegen de Zuidas aanligt, in de noordoostelijke hoek van Buitenveldert en in het voormalige tracé Rijksweg A3. • Rekening te houden met het groensysteem dat de wijk dooradert, geen breuk in de groene schakels te laten ontstaan, de ruimtelijke en visuele continuïteit van het groensysteem te bewaren. • Het kenmerkende hoogteverloop van de bebouwing te respecteren bij optoppen en nieuwbouw. • De verkavelingseenheden als geheel te respecteren, met name de verkavelingseenheden met een hoge waardering; bij wijzigingen aan de bebouwing – zoals volumevergroting of sloop-nieuwbouw – de samenhang binnen een verkavelingseenheid en/of architectuureenheid en bestaande volumecompositie te behouden.

• Bij wijzigingen in de infrastructuur en de winkelvoorzieningen rekening te houden met de specifieke hiërarchische opzet en karakteristiek voor het AUP en de open verkaveling, doorlopend groen en het asymmetrische straatprofielen te behouden. Alle informatie over dit onderwerp is te vinden in de cultuurhistorische verkenning Buitenveldert (2025) door Bureau Monumenten en Archeologie (bijlage 2).

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

A) Waardering bouwtype

B) Waardering architectuur

C) Waardering verkaveling D) Waardering bijdrage aan Orde 1

Orde 3

Orde 2

Basisorde

tuinstadkarakter

Totaal waardering

Een van de Van Eyck-speelplaatsen in een serie van speelplaatsen aan de Arent Janszoon Ernststraat.

Een van de winkelhoven in de Kastelenstraat, bij Teilingen (1968). Bron: SAA / Archief van de Dienst Ruimtelijke Ordening: A, 10009A001048.

65

44 Werken met het GOP in Buitenveldert

In dit hoofdstuk kijken we vooruit. Op welke manier kunnen we zorgen dat de doelstellingen in dit document ook werkelijkheid worden.

4.1

Hoe te werken met het GOP?

Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma (GOP) beschrijft ruimtelijke keuzes die voortkomen uit de Omgevingsvisie en de ontwikkelstrategie. Het Omgevingsprogramma vormt voor alle betrokkenen een kader waar ze op terug kunnen grijpen om de ontwikkelingen in Buitenveldert in samenhang te realiseren. Het GOP Buitenveldert is geen stedenbouwkundig plan en zal dus niet als één plan in één keer worden uitgevoerd. In plaats daarvan bestaat het uit een nog onbekend aantal individuele initiatieven die verschillen in schaal, initiatiefnemer, en type opgave. Direct vanaf de start van individuele initiatieven wordt opgetrokken met buurtbewoners en andere betrokkenen om de plannen voor een specifieke plek vorm te geven. Bij de start van elk initiatief kan het wenselijk zijn om de opgaven uit het GOP voor een specifieke plek, gebied of verbinding op te stellen of te verfijnen. Het GOP kan door individuele projecten worden benut ten behoeve van de ruimtelijke onderbouwing voor afwijking van het Omgevingsplan. Het GOP werkt op de volgende drie manieren: • Kaderstellend – Ten eerste stelt het GOP kaders voor ontwikkeling als er volgens de reguliere werkwijze aan de openbare ruimte of aan (her-) ontwikkeling van bebouwing wordt gewerkt. Deze kaders stellen voorwaarden aan wat we zelf en anderen in het gebied doen.

Het gaat dan bijvoorbeeld om de mate en type van verdichting (in een bandbreedte) of waar ruimte moet worden gemaakt voor maatschappelijke voorzieningen. • Prioriterend – Daarnaast prioriteert het Omgevingsprogramma ingrepen die voortkomen uit een beleidsopgave om afwegingen over inzet van capaciteit en middelen vooruit te helpen.

66

Gemeente Amsterdam

Een voorbeeld is om de prioriteit te geven aan het ‘optoppen’ van de gebouwen in Buitenveldert Noord. • Agenderend – Tenslotte agendeert het Omgevingsprogramma een aantal complexe opgaven die nodig zijn om de ambitie uit de Omgevingsvisie voor dit gebied dichterbij te brengen. Bijvoorbeeld het starten van een verkenning van verdichting op/om de Europaboulevard en het faciliteren van een transformatie naar stadslaan van de Buitenveldertselaan. Het stadsdeel, de centrale stad, (private) initiatiefnemers, en bewoners hebben hierbij allemaal een andere rol. Het toekomstbeeld dat het GOP schetst, vraagt om een integrale aanpak waarin we verder kijken dan de grenzen van het eigen domein. Het GOP is gemaakt met de hulp van een bevlogen groep betrokkenen uit het stadsdeel, de centrale stad, en de wijk. Deze samenwerking zou moeten worden voortgezet bij de uitvoering van het GOP. Samenwerking met, of ondersteuning van, VVE’s, corporaties, bewoners, eigenaren en belangenverenigingen is een belangrijke opgave.

4.1.1 In de praktijk Het stadsdeel zal het GOP enerzijds gebruiken om binnenkomende initiatieven te beoordelen: past dit initiatief binnen het GOP? Draagt dit bij aan de gewenste ontwikkeling van Buitenveldert? Dit gaat via het reguliere proces van vergunningverlening (afwijking omgevingsplan). Daarbij zal, naast van het GOP, bijvoorbeeld gebruik gemaakt worden van de resultaten uit de Pilot optoppen. VVE’s of andere partijen kunnen ook gebruik maken van deze bronnen. Daarnaast kan het stadsdeel de ruimtelijke ontwikkelingen uit het GOP actief aanjagen. Bijvoor-

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

beeld het optoppen van de gebouwen in Buitenveldert Noord, en het transformeren van plinten in Buitenveldert Zuid. De directie Ruimte en Duurzaamheid zal de twee verkenningen die kunnen leiden tot een principebesluit starten: Europaboulevard en Bolestein. Ook worden overkoepelende thema’s die uit het werken met het GOP naar voren komen, zoals lobby (over het luchthavenindelingsbesluit bijvoorbeeld) of thematisch beleid (zoals de hoofdgroenstructuur) opgepakt.

4.2

Monitoring

De directie Ruimte & Duurzaamheid zal de voortgang van de uitvoering van het Omgevingsprogramma monitoren (onder andere door de reguliere Monitor Omgevingsvisie). Binnen het GOP is vooral de monitoring van het aantal gebouwde woningen belangrijk omdat aan de hand daarvan de te bouwen voorzieningen mogelijk moeten worden aangepast.

4.3

programma’s onderwijs, kunst en cultuur en sport. Buiten de gemeente Realisatie van de ambities uit het GOP is voor een deel afhankelijk van andere partijen dan de gemeente. Dit geldt bijvoorbeeld voor optoppen, renovatie en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Hier heeft de gemeente indirect invloed op, bijvoorbeeld door hierover afspraken te maken met de corporaties. Ook VVE’s proberen we te ondersteunen met optoppen. In de pilot optoppen is hiervoor een handreiking gemaakt. Deze beschrijft zowel het proces als ook mogelijke ontwerprichtingen. Zie bijlage 3.

4.4

Fasering

Het GOP geeft richting aan de inhoud van projecten in de fysieke leefomgeving en aan de fasering van projecten. Voor corporaties helpt het Omgevingsprogramma om aan strategisch voorraadbeheer te doen. Het GOP kijkt zo’n 10-15 jaar vooruit.

Financieringsmethode

Binnen de gemeente Het GOP is geen investeringsagenda in de zin dat bij vaststelling van het Omgevingsprogramma ook middelen worden toegewezen. Investeringen voor de uitvoering van de ingrepen die het GOP voorstelt, komen uit de reguliere werkwijze waarbij het GOP kaderstellend en prioriterend werkt. Hieronder een beknopt overzicht van de reguliere financieringssystematiek: • Investeringsbeslissingen in het ruimtelijk domein maken in het geval van gebiedsontwikkeling onderdeel uit van te nemen investeringsbesluiten binnen de Plaberum-systematiek of worden bij de begrotingscyclus op stedelijk niveau tegen elkaar afgewogen. • Voor investeringen in openbare ruimte en groen betreft dit het programma stadsverbetering en het investeringsdomein ORM. • Voor bovenplanse investeringen gerelateerd aan gebiedsontwikkeling wordt verkend of bijdragen uit het vereveningsfonds dan wel een grondexploitatie (als die er is) in beeld komen, mits het gaat om investeringen waarvoor ook financiële ruimte is. Daarnaast komen voor mobiliteits-gerelateerde plannen vanuit de VRA middelen uit de BDU in aanmerking. • Voor een groot deel zijn investeringen in maatschappelijke voorzieningen afhankelijk van de

De fasering van het GOP valt in drie groepen uiteen: 1. Er zijn de nu al lopende projecten. 2. Daarnaast is er een groep projecten die op korte termijn opgepakt kunnen worden. 3. Ten slotte zijn er plekken die op lange termijn ontwikkeld kunnen worden. Het zijn initiatieven die vanwege de complexiteit een lange voorbereidingstijd nodig hebben.

4.5

Eindoverwegingen

Het gebiedsgerichte omgevingsprogramma is een nieuw instrument, het is daarom zoeken geweest naar wat de goede scope van de voorgestelde maatregelen moest zijn. Wat is te terughoudend en wat is te ambitieus? We hebben hier in goed overleg met het stadsdeel een keus in gemaakt. Het werken met het GOP zal uit moeten wijzen of deze scope goed werkt. Waar nodig moeten aanpassingen worden gedaan of uitzonderingen gemaakt.

67

Bijlagen en Bronnen Bijlagen

Externe bronnen

1. Het narratief van Buitenveldert (2025) - Verslag van participatie in het kader van het GOP 2. De Cultuur Historische verkenning Buitenveldert (2025) - Bureau Monumenten en Archeologie 3. Pilot optoppen en verkenning optoppen (dd. december 2025 nog niet beschikbaar).

1. Stedenbouwkundige verkenning Stationskwartieren (2025) - BURA 2. Stedenbouwkundige verkenning Stadsstraten (2025) - BLAU 3. Stedenbouwkundige verkenning verdichten behoud AUP (2025) - MUST

Bronnen gemeente Amsterdam 1. Quickscan Buitenveldert (2023) - Stadsdeel Zuid 2. Atlas Buitenveldert (2024) - Stadsdeel Zuid 3. Kansen en verbindingen kaart zuid (versie 2025) - Stadsdeel Zuid 4. Amsterdam maakt ruimte (https://openresearch.amsterdam/nl/page/101669/amsterdam-maakt-ruimte---koersdocument) 5. Klimaatadaptatiescan Buitenveldert (2025) 6. Stadsstraten (https://openresearch.amsterdam/ nl/page/59559/onderzoeksrapport-stadsstraten) 7. Mobiliteitsplan Zuidflank (https://openresearch. amsterdam/nl/page/100322/mobiliteitsplan-zuidflank-duurzaam-bereikbaar) 8. Vitale buurten (https://openresearch.amsterdam/nl/page/108253/vitale-buurten-hoofdboek) 9. Verkenning transformatiemogelijkheden hoofdassen Buitenveldert (2013) 10. Omgevingsvisie Amsterdam 2050 11. Ontwikkelstrategie 2035 12. Leidraad zelfstandige seniorenwoning (2022) 13. Leidraad stationskwartieren (2024) 14. Gebiedsgerichte opgaven sociaal stadsdeel Zuid 2025-2030 15. Wonen in Amsterdam 2021 (https://www. amsterdam.nl/bestuur-organisatie/organisatie/ ruimte-en-economie/wonen/wonen-in-amsterdam/) 16. Uitgangspuntennota RAI (Juli 2024) (https:// openresearch.amsterdam/image/2024/11/18/ van_rai_complex_naar_rai_district.pdf) 17. Hoogbouwbeleid Amsterdam (2024) (https:// openresearch.amsterdam/nl/page/110615/ hoogbouwbeleid-2024---juli-2024) 18. Advies Veiligheidsregio Amsterdam Amstelland 68

Gemeente Amsterdam

Nota bene: het zal de oplettende lezer zijn opgevallen dat in het kaartmateriaal niet de bestaande maar de toekomstige situatie van Zuidas is opgenomen.

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Colofon Het ontwerp gebiedsgericht omgevingsprogramma (GOP) Buitenveldert is door de directie Ruimte en Duurzaamheid opgesteld in opdracht van het gemeentebestuur van Amsterdam. Datum xx.xx.xxxx

Contact Gemeente Amsterdam, Ruimte en Duurzaamheid Postbus 2758 1000 CT Amsterdam

Fotografie Fotobank Gemeente Amsterdam

Met dank aan alle betrokkenen!

69

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Gemeente Amsterdam 2025 - Versie voor inspraak en advies