Bijlage 1 Ontwerp GOP.pdf

Gebiedsgericht omgevingsprogramma Buitenveldert Ontwerpversie ten behoeve van inspraak en advies stadsdeel Zuid

Buitenveldert richting Zuidas

2

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Inhoud 1 Inleiding. .................................................................................................. 4 1.1 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma onder de Omgevingswet 1.2 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma in Buitenveldert 1.3 Hoe is dit Gebiedsgericht Omgevingsprogramma gemaakt? 1.4 Juridisch planologisch

4 4 6 6

2 De opgave, de dilemma’s, de keuzes. ..................................................... 12 2.1 Methode: hoe komen we tot de keuzes die het GOP maakt? 2.2 Beschrijving van het huidige Buitenveldert 2.3 Ruimtelijke kwaliteiten van het huidige Buitenveldert 2.4 Ruimtelijke dynamiek vanuit de omgeving 2.5 Problemen/uitdagingen Buitenveldert 2.6 Wat is de opgave? 2.5 Wat zijn de ruimtelijke dilemma’s en daarin gemaakte keuzes?

12 12 15 20 22 28 29

3 Het resultaat: Wat staat er in het GOP Buitenveldert?............................ 34 3.1 Het toekomstbeeld van het GOP 3.2 Uitsplitsing per type maatregel 3.3 Mogelijke woningaantallen 3.4 Een complete stad met vitale buurten

34 48 49 49

4 Werken met het GOP in Buitenveldert. ................................................... 66 4.1 Hoe te werken met het GOP? 4.2 Monitoring 4.3 Financieringsmethode 4.4 Fasering 4.5 Eindoverwegingen

66 67 67 67 67

Bijlagen en Bronnen.......................................................................................................68 Colofon . ....................................................................................................... 69

3

11 Inleiding In dit hoofdstuk gaan we in op het hoe en wat van een Omgevingsprogramma en hoe dit in Buitenveldert tot stand is gekomen. We geven ook weer wat de opbrengst is geweest van het samen met de stad werken aan de opgave voor Buitenveldert.

1.1 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma onder de Omgevingswet De nieuwe omgevingswet (van kracht sinds 1-12024) biedt nieuwe instrumenten voor ruimtelijke ordening. Het omgevingsprogramma is een van die instrumenten. Het is een beleidsdocument wat meer gericht is op uitvoering en de (projecten) praktijk dan de meer abstracte omgevingsvisie. Het werkt de ambities van de omgevingsvisie en ander beleid uit naar concretere acties. In dit geval voor een bepaald gebied, vandaar ‘gebiedsgericht’ omgevingsprogramma (GOP). Een GOP is niet bindend voor burgers en bedrijven, maar bindt wel de overheid dit het vaststelt zelf, in dit geval de gemeente Amsterdam. Het GOP wordt vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van Amsterdam. Het GOP bevat uitspraken over de verdeling van ruimte, het starten van nieuwe projecten, en de identiteit van sub-gebieden. Het is daarom belangrijk dat bewoners en andere belanghebbenden uit Buitenveldert goed en passend betrokken worden bij het maken van het GOP. Zie daarvoor 1.3.2 en kader ‘de opbrengsten van participatie’ p.8. De vorm van een GOP is vrij, daarom zijn niet alle GOP’s hetzelfde. Er is al een GOP voor NieuwWest, deze is gezien de schaal en de context van dat stadsdeel niet helemaal hetzelfde product als het GOP van Buitenveldert.

1.2 Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma in Buitenveldert 1.2.1 Wat is het doel van het GOP? Amsterdam groeit. Dat zorgt ervoor dat we goed moeten stilstaan bij hoe we de ruimte die er is verdelen. Er komt veel op Buitenveldert af (de dynamiek van de Zuidas, de veranderende rol in de stad). Het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma 4

Gemeente Amsterdam

(GOP) voor Buitenveldert heeft als doel meer richting te geven aan de ruimtelijke ontwikkeling van Buitenveldert die daar antwoord op geeft. Daarbij zijn er drie subdoelen: 1. Uitwerken omgevingsvisie en ontwikkelstrategie. In de omgevingsvisie en de ontwikkelstrategie 2035 is Buitenveldert aangeduid als gebied met kansen voor verdichting. 2. Ruimtelijke kaders bieden voor initiatieven uit de buurt. Vanuit de buurt komen regelmatig ruimtelijke initiatieven. Bijvoorbeeld voor het bouwen of transformeren van een gebouw. Het GOP heeft als doel meer duidelijkheid te geven aan initiatiefnemers over wat vanuit de gemeente wel of niet wenselijk is. 3. Informeren over de gewenste lange termijn ruimtelijke ontwikkeling van Buitenveldert. Niet alle ruimtelijke keuzes uit het GOP zullen meteen tot ontwikkeling kunnen leiden. Het GOP heeft ook als doel om de buurt en andere belanghebbenden te informeren over de lange termijn ruimtelijke ontwikkeling zoals de gemeente die voor zich ziet.

1.2.2 Waar zegt het GOP wel en niet iets over? Het GOP is geen stedenbouwkundig plan en behandelt daarom niet álle aspecten die een ruimtelijke component hebben. Het GOP maakt geen nieuw beleid. Het GOP werkt bestaand thematisch beleid (bijvoorbeeld over wonen, duurzaamheid, of voorzieningen) niet verder uit. Bestaand beleid blijft gewoon geldig. Wel werkt het GOP bepaald bestaand ruimtelijk beleid verder uit (bijvoorbeeld de ontwikkelstrategie). Ook maakt het GOP keuzes als bestaand beleid onderling tegenstrijdig is. De richting die het GOP inzet, blijft daarmee de richting die (de vastgestelde) Omgevingsvisie stelt. Tijdens het proces van het maken van het

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Covers van de Ontwikkelstrategie 2035 (boven) en de Omgevingsvisie Amsterdam (rechts)

GOP zijn onderwerpen aan de orde gekomen die wel belangrijk zijn voor de ontwikkeling van Buitenveldert maar niet passen binnen het instrument van het GOP (bijvoorbeeld om dat er geen ruimtelijke richtlijn voor kan worden opgenomen). Hieronder noemen we deze opgaven om ze toch ook in dit document onder de aandacht te brengen: • Het verbeteren van het openbaar vervoer Het omgevingsbeleid van de gemeente Amsterdam is erop gericht het openbaar vervoer (OV) te verbeteren. Dit is deels een opgave die bij de vervoersregio Amsterdam ligt. De perceptie van het openbaar vervoer in Buitenveldert bij de bewoners van Buitenveldert is dat niet de hele wijk goed is gedekt door OV, terwijl dit belangrijker wordt als er meer mensen bijkomen door verdichten. In het algemeen is dit ook zeer belangrijk voor bijvoorbeeld ouderen. De randen van de wijk zijn het minst goed bediend met OV, terwijl juist de bewoners op afstand van voorzieningen het openbaar vervoer extra nodig hebben. • Groenbeheer Het groen is een belangrijke kwaliteit van Buitenveldert, die voor bewoners van grote waarde is. Op sommige plekken is de gebruiks- en ecologische waarde echter laag. Het onderhoud van al dit groen is met de huidige budgetten al een enorme opgave.

Echter, kwaliteit verbeterende ingrepen zoals ecologisch beheerd groen, biodiversiteit, meer bomen, en het toevoegen van hagen vragen extra budget, niet alleen in aanleg maar ook in beheer. Een

groene wijk als Buitenveldert vraagt om een strategisch en gevarieerd beheerplan. Collectief beheer door de buurt behoort op sommige plekken ook tot de mogelijkheden. • Woonkwaliteit Het woonbeleid van de gemeente Amsterdam is gericht op het verbeteren van de woonkwaliteit in de stad. Daarin staan de volgende zaken centraal: Verbetering van bestaande woningen, het behouden en verbeteren van het aantal en de kwaliteit van sociale huurwoningen, een betere samenwerking met de particuliere huursector om de kwaliteit van huurwoningen te waarborgen en te verbeteren, en ongelijke investeringen voor gelijke kansen. Deze maatregelen zijn onderdeel van een bredere strategie om de wooncrisis in Amsterdam aan te pakken en ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot betaalbare en kwalitatief goede woningen. Het is niet mogelijk om in het GOP specifiek voor Buitenveldert geldende eisen op te nemen voor de te bouwen woningen. Wel vragen we in het GOP aandacht voor doorstroming, een punt dat voor Buitenveldert zeer relevant is. Ouderen in grotere (gezins)woningen moeten zoveel mogelijk de kans krijgen om binnen de wijk te verhuizen naar een passende en aantrekkelijke woning en zo een woning vrij te spelen voor een gezin (zie kader p.54). Er zijn ook andere beleidsmaatregelen denkbaar die kunnen bijdragen aan verdichting.

Bijvoorbeeld het stimuleren van alternatieve woonvormen (stichting Samen in 1 huis). Deze vallen buiten het GOP. 5

1.3

Hoe is dit Gebiedsgericht Omgevings programma gemaakt?

1.3.1 Opdrachtgevende structuur Dit GOP is door de directie Ruimte en Duurzaamheid gemaakt in opdracht van de wethouder ruimtelijke ordening. De voorfase van het GOP is uitgevoerd in opdracht van stadsdeel Zuid. Het team van het GOP bestond uit Stedenbouwkundigen, planologen van R&D en specialisten van het stadsdeel. Er is nauw samengewerkt met het (dagelijks bestuur van) stadsdeel Zuid en met andere gemeentelijke directies (bijvoorbeeld Verkeer en Openbare Ruimte, Zuidas, Maatschappelijke Voorzieningen) en met externe partners (de gemeente Amstelveen, woningcorporaties, andere ontwikkelende partijen, stedenbouwkundige bureaus). Daarnaast zijn bewoners op verschillende momenten betrokken, zie 1.3.2 en kader op p.8.

1.4

Plan-MER niet nodig

Het GOP geeft richting aan een breed scala aan ontwikkelingen: van het vergroten van individuele woningen tot aan voorgestelde gebiedsontwikkelingen. Voor het GOP is overwogen of het opstellen van een milieueffectrapport (MER) nodig is. Dit is wettelijk verplicht als het GOP een kader gaat vormen voor mer-(beoordelings)plichtige projecten. Dit is hier niet het geval. Het GOP biedt een kader voor woning uitbreidingen in de bestaande woningvoorraad, dit zijn geen mer-beoordelingsplichtige projecten. Voor de geagendeerde complexe opgaven bij de Europaboulevard en de Buitenvelderdselaan geldt weer dat het GOP slechts agenderend is. Een eventuele keuze voor een MER of een beoordeling zal plaatsvinden na een eventueel principebesluit.

1.3.2 Samen stad maken Voor dit GOP heeft in verschillende fases participatie plaatsgevonden. • De voorfase stond in het teken van het breed ophalen van input van bewoners en andere betrokkenen: ‘het verhaal van Buitenveldert’. Wat is Buitenveldert nu? Wat waarderen bewoners en wat juist niet? Er zijn twee grote goed bezochte ‘meet-ups’ georganiseerd, portretinterviews, straatgesprekken, en verschillende kleinere sessies. De resultaten van deze fase zijn de vinden in het rapport ‘Het narratief van Buitenveldert’ (zie bijlage 1) en in het kader op pagina 8 ‘de opbrengst van samen stadmaken’. • Daarnaast zijn drie verschillende stedenbouwkundige bureaus gevraagd de verdichtingsmogelijkheden in Buitenveldert vanuit een specifieke stedenbouwkundige lens (Stadsstraten, stationskwartieren, AUP erfgoed) te verkennen. Deze studies hebben ook als input gediend tijdens de participatie met bewoners (zie externe bonnen 1,2,3) • In de tweede fase van het maken van het GOP is de focus van de participatie verschoven naar het betrekken van mogelijke initiatiefnemers die met het GOP te maken gaan krijgen. Met hen zijn individuele gesprekken georganiseerd • Ook wordt er voor de tervisielegging van dit GOP nog een breed moment voor alle belanghebbenden georganiseerd. (gepland voorjaar 2026)

6

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Achtergrond:

Bouwen op eerdere studies Het maken van een GOP is in grote mate afhankelijk van gedegen stedenbouwkundige analyse. Gelukkig is voor Buitenveldert in de afgelopen jaren al veel analyse werk gedaan. Deze zijn als bouwsteen benut voor het GOP. Het gaat met name om de hieronder uitgelichte studies:

Atlas Buitenveldert (2024) Overzicht van bestaand kaart- en onderzoeksmateriaal van Buitenveldert.

De quickscan (2023) Inventarisatie van de verdichtingsmogelijkheden in opdracht van stadsdeel Zuid. Inclusief stedenbouwkundige analyse.

23 oktober 2025 Voor intern gebruik Concept (90%)

Kansenkaarten Zuid 2025-2030

Verkenning ontwikkelingskansen hoofdassen (2013). Studie naar de hoofdassen van Buitenveldert en welke kansen er liggen per as.

Buitenveldert

De integrale kansen & verbindingen methode van de Gemeente Amsterdam, stadsdeel Zuid

De kansen en verbindingenkaart (2025) Laatste versie van de kansen en verbindingen kaart. Beleidsopgaven en ambities op stadsdeelniveau in kaart.

Cultuurhistorische verkenning September 2025 Amsterdam

De Cultuurhistorische verkenning Buitenveldert (2025) Verkenning en beschrijving van het cultuurhistorisch erfgoed in Buitenveldert door Monumenten en Archeologie. 7

Verdieping:

Opbrengst participatie Fase 1: Samen stad maken met bewoners en andere betrokkenen In het kader van samen stad maken zijn er in het voorjaar van 2024 verschillende activiteiten georganiseerd door het bureau Kickstad (in opdracht van de gemeente Amsterdam). Er waren twee grotere meet-ups in het huis van de wijk, portret interviews (ouderen, werkenden, ondernemers, internationals, en basisscholieren), straatgesprekken, en een aantal kleinere verdiepende sessies. Er is gewerkt aan twee verschillende aspecten: wat is Buitenveldert nu? Dat noemen we het narratief. En welke ideeën leven er voor de toekomst van Buitenveldert? Die zijn verbeeld in de toekomstbeelden. • Voor het narratief is de identiteit van Buitenveldert in woord en beeld gevangen, gebaseerd op diverse gesprekken met bewoners en ondernemers. Kickstad heeft daarvoor een aantal één-op-één interviews met bewoners gedaan om zo echt door te kunnen praten. Het narratief van Buitenveldert is een beschrijving van hetgeen Buitenveldert kenmerkt, zowel in positieve zin als vanuit aandachtspunten of zorgen die men ziet. • Voor het toekomstbeeld zijn we met een kleinere groep betrokkenen gaan zitten rond een kaart. Mensen konden voor specifieke plekken aangeven wat ze er prettig of niet prettig aan Cover van ‘Het Narratief van Buitenveldert’. Rapport over eerste

vonden, en welke kansen ze zien voor verdichting. Hun input is gevangen in twee kaartbeelden (zie p.10/11). Het beeld wat uit het narratief naar voren komt is verre van eenduidig en heel gevarieerd. Dat is ook logisch gezien de diversiteit van de bewoners. De inzichten die de bewoners geven zijn in het narratief geordend aan de hand van 5 thema’s (zie bijlage 1). 1. Typisch Buitenveldert – Wat maakt Buitenveldert uniek in de ogen van haar bewoners? 2. Voorzieningen – Hoe ervaren bewoners het aanbod en de kwaliteit van winkels, horeca, en andere functies? 3. Gemeenschappen – Welke sociale netwerken en verbanden zijn belangrijk in het dagelijks leven en waar ontmoeten mensen elkaar of juist niet? 4. Stedenbouw – Hoe beleven bewoners de ruimtelijke inrichting en de fysieke omgeving van het AUP? 5. Ligging en bereikbaarheid – Hoe ervaren bewoners de connectie op alle manieren van Buitenveldert met de rest van de stad en in Buitenveldert zelf?

Geanonimiseerd portret

fase participatie.

8

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

“De vierbaans Europaboulevard is een grote drempel (gevoelsmatig) om “even” het park in te lopen.”

“Niemand denkt, kom we gaan lekker naar Buitenveldert toe. Alleen voor het Gelderlandplein “Buitenveldert is natuurlijk een project geweest misschien” door Van Eesteren en buitengewoon heel anders dan de rest van Amsterdam en ja, ik hoop toch dat het zo blijf. Zon en lucht en open. Dat is wel een karakter wat je in de binnenstad niet vindt natuurlijk.”

“Er zijn weinig of geen terrasjes. Als ik op een terras wil zitten ga ik naar Amstelveen of naar de binnenstad. Alle ingrediënten zijn er, maar het vindt hier niet plaats.”

In Goudestein doen ze veel leuke dingen voor ouders, expats met kinderen.’

“Ik vind dat de sfeer in Buitenveldert door de komst van nieuwe bewoners met verschillende achtergronden minder eenzijdig is geworden en verrijkt is, maar dat de contacten tussen de diverse groepen verbeterd kunnen worden.”

Ruimtelijke zaken die over het algemeen gewaardeerd worden zijn: • Het Gelderlandplein is een plek die voor bewoners van belang is, vanwege het brede aanbod aan voorzieningen. Van dagelijkse voorzieningen, horeca tot winkels in het duurdere segment. Werknemers vanuit de Zuidas maken tijdens de lunch hier een wandeling naar toe om een broodje te kopen. • Ook de groenstructuren in de wijk worden gewaardeerd. Het maakt prettige ommetjes in de wijk mogelijk. Het groen dat de woongebouwen als het ware omsluit, wordt sterk gerelateerd aan het voor Buitenveldert kenmerkende gevoel van ’licht, lucht en ruimte’. • Niet alleen de lokale ommetjes door de wijk zijn geliefd, ook de robuuste parken het Amstelpark, Gijsbrecht van Aemstelpark en Amsterdamse Bos worden hoog gewaardeerd. Hier is ruimte voor echt verblijven en recreëren in het groen, voor lange wandelingen, sport, cultuur. Het zijn de plekken waar mensen uit kunnen rusten en goed kunnen verblijven op de warmere dagen in het jaar.

“Zuidas, dit is een barrière tussen Buitenveldert, zuid, west en oost. Een koud, dood gebied.”

In verdiepende sessies hebben we het toekomstbeeld voor Buitenveldert verkend. Bewoners en ondernemers zien mogelijkheden voor verdichting bij: • De AUP-wijk waar men mogelijkheden voor het optoppen van de wooncomplexen ziet. • langs de toekomstige stadsstraten met ook toevoeging van voorzieningen, waardoor het meer leefstraten in plaats van straten gericht op autoverkeer worden. Bewoners tijdens een bijeenkomst

9

• Bij de Europaboulevard door aan de koppen van de flats appartementen te maken met uitzicht over het Amstelpark. • Bij het station is minder direct uitgesproken dat men voorstander is voor verdichting. Hier zijn meer koppelkansen benoemd, zoals in het hoofdstuk erna te zien is. Bewoners hebben ook zorgen bij verdichting, dit gaat met name over: • Verdichting versus ‘licht, lucht en ruimte’. Verdichting betekent meer bewoners en bezoekers, een grotere druk op bestaande (groen) voorzieningen, invulling van open ruimten. Participanten maken zich zorgen over de drukte die verdichting met zich mee kan brengen. • Verdichting vs. Bereikbaarheid. Meer bewoners en bezoekers kunnen de druk op wegen, fietspaden en het OV vergroten. Er is nu al toenemende zorg over de drukte op de ontsluitingswegen en de belemmeringen die dit meebrengt. Er is scepsis over de mobiliteitstransitie, en de goede autobereikbaarheid in delen van Buitenveldert wordt ook gewaardeerd. • Betaalbaarheid vs. vernieuwing. De vernieuwing van Buitenveldert wordt als wenselijk ervaren, veel plekken zijn verouderd. De relatieve betaalbaarheid van de woningen in Buitenveldert wordt als kernwaarde ervaren. De zorg is dat verdichting en met name vernieuwing kan leiden tot stijgende huizenprijzen, waardoor oorspronkelijke bewoners en nieuwkomers zich misschien geen woning meer kunnen veroorloven in de wijk. • Nieuwkomers vs.

huidige gemeenschap. Met nieuwe bewoners kunnen ook nieuwe gewoontes en behoeften ontstaan. Er is behoefte aan ontmoeting en uitwisseling tussen mensen, het

‘dorpse gevoel’ in de stad. Sommige mensen ervaren de laatste jaren dat de komst van nieuwe mensen niet altijd lijdt tot meer ontmoeting. • Verdichting vs. kenmerken AUP respecteren. Een deel van de verdichtingsopgave kan worden ingevuld door de wooncomplexen die onderdeel zijn van het AUP op te toppen en mogelijk ook vrije ruimtes in te vullen. Mensen maken zich zorgen dat door optoppen te grote verschillen tussen de wooncomplexen ontstaan, terwijl het AUP juist staat voor een herkenbare architectuur en vooral stedenbouwkundige opzet met kenmerkende haken en stroken die in een bepaald ritme voorkomen in de gehele wijk. • Rust vs. reuring in de openbare ruimte. Sommige delen in de openbare ruimte worden als sociaal onveilig ervaren door het gebrek aan ogen op straat door dichte plinten, donkere plekken in de openbare ruimte of waar weinig mensen zijn. Verdichting brengt zeker kansen met zich mee om dat te verbeteren. Maar aan de andere kant zijn er ook participanten die vrezen dat parken zoals het Amstelpark te veel mensen trekken en te druk worden. • Verbinding vs. begrenzing van de Zuidas/de Boelelaan. De overgang van de Zuidas naar Buitenveldert is nergens zo voelbaar als rondom de Boelelaan.

Sommige mensen zouden graag zien dat deze overgang wordt verzacht, verdichting kan hierbij helpen door bijvoorbeeld het hoogtegradient geleidelijker te doen toenemen richting de Zuidas. Anderen zijn juist van mening dat deze harde grens bevestigd dat Buitenveldert niet de Zuidas is, en houden de duidelijke begrenzing liever in ere.

Totaalkaart ‘Kansen voor verdichting’ gemaakt door bewoners.

10

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Fase 2: Gesprekken met mogelijke initiatiefnemers In de tweede fase van de participatie – vanaf de zomer van 2024 – hebben we ons meer gericht op de partijen waarvan de uitvoering van het GOP afhankelijk is: initiatiefnemers zoals ontwikkelaars en woningcorporaties met bezit in Buitenveldert. Met hen zijn aan de hand van een aantal thema’s verkennende gesprekken gevoerd over de ontwikkelkansen en belemmeringen in Buitenveldert, en welke rol het GOP daarin speelt. Deze partijen geven aan dat zij de eerste denkrichtingen van de gemeente herkennen en waarderen, maar waarschuwen ook voor te veel rigiditeit in de uitwerking van kaarten en beleidskaders. Flexibiliteit en maatwerk is noodzakelijk om daadwerkelijk tot realisatie te komen.

eerd vanuit een motie van de gemeenteraad om woningzoekenden ook een stem te geven in de planvorming voor nieuwe woningen, inrichting van de openbare ruimte, en voorzieningen in de stad Amsterdam. Zij zijn een belangrijke, maar vaak niet gehoorde groep. Het voornemen is om een panel van woningzoekenden uit de regio Amsterdam en bewoners met woonwensen uit Buitenveldert zelf mee te laten participeren in de te maken plannen voor Buitenveldert. Bewoners met woonwensen uit Buitenveldert zijn bijvoorbeeld inwonende volwassen kinderen die niet een eigen woning kunnen krijgen of ouderen die elders in Buitenveldert in een geschikte seniorwoning willen wonen.

Ook geven de initiatiefnemers aan dat de mogelijkheden voor verdichting - zoals optoppen of het benutten van gemeentelijk bezit - kansrijk zijn, mits er aandacht is voor financiële haalbaarheid en organisatorische samenwerking. Zij signaleren dat clustering van projecten en een gezamenlijke aanpak van VvE’s en eigenaren het proces aanzienlijk kunnen versnellen. De gemeente kan daarin een belangrijke regierol pakken. Tot slot werd het belang van heldere communicatie vanuit de gemeente onderstreept, zodat betrokkenen weten waar zij aan toe zijn en het GOP als ondersteunend instrument kan fungeren om gezamenlijk de gebiedsontwikkeling verder te brengen.

Stem van woningzoekenden Bij de totstandkoming van het GOP is er contact gelegd met !WOON en hun project van de Stem van Woningzoekenden. Dit project is geïniti-

Totaalkaart ‘Waardering’ gemaakt door bewoners.

11

22 De opgave, de dilemma’s, de keuzes

Dit hoofdstuk beschrijft de redeneerlijn van de gemaakte keuzes in het GOP. Het hoofdstuk begint met een beschrijving van Buitenveldert nu en redeneert daarna van kwaliteiten, dynamiek vanuit de context, problemen/uitdagingen, naar de opgaven en de daaruit voortvloeiende dilemma’s, en uiteindelijk naar de keuzes die daarin gemaakt zijn. 2.1

Methode: hoe komen we tot de keuzes die het GOP maakt?

De opgave van het GOP is om beredeneerde keuzes te maken over de ruimtelijke structuur van Buitenveldert op de tussenschaal (de schaal tussen een stedelijke visie en een stedenbouwkundig plan). Om dat te kunnen doen hebben we Buitenveldert door een aantal verschillende brillen bekeken. Die brillen zijn: • Wat is het huidige Buitenveldert voor een wijk? • Welke (ruimtelijke) kwaliteiten heeft Buitenveldert die we willen koesteren? • Wat is de ruimtelijke dynamiek vanuit de omgeving? • Welke problemen/uitdagingen komen op Buitenveldert af die een ruimtelijke oplossing kunnen hebben? • Tot welke opgaven leidt dit voor Buitenveldert? Op basis van het totaalbeeld uit die analyse hebben we een aantal dilemma’s gedefinieerd. Over die dilemma’s hebben we vervolgens een keuze gemaakt.

2.2

Beschrijving van het huidige Buitenveldert

2.2.1 Ruimtelijke schets: Het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) als basis Buitenveldert is een rustige, groene woonwijk gelegen tussen het nieuwe stedelijke centrum Zuidas en Amstelveen. De realisatie van de wijk startte in 1958. Een jaar later, in 1959, namen de eerste bewoners hun intrek (zie voor meer historie de Cultuurhistorische verkenning Buitenveldert, bijlage 2). De stedenbouwkundig⁄ruimtelijke opzet conform het idioom van het Algemene Uitbreidingsplan (AUP) van “licht, lucht en ruimte” brengt veel (woon-)kwaliteit met zich mee die ook nu nog door veel bewoners gewaardeerd 12

Gemeente Amsterdam

wordt. Er bestaat een relatief grote diversiteit aan woningen: appartementen in middenhoogen hoogbouw, rijwoningen en vrijstaande villa’s. Naast sociale huurwoningen zijn er daardoor ook veel woningen in de vrije huursector aanwezig en zijn er veel koopwoningen (in vergelijking met anderen AUP-gebieden). Voorzieningen concentreren zich rond het Gelderlandplein, Groot Essenburg, Rooswijck, en in de A.J. Ernst- en Kastelenstraat. Wijzigingen in het oorspronkelijke AUP Hoewel in Buitenveldert het AUP relatief ongewijzigd is uitgevoerd zijn er enkele belangrijke onderdelen nooit tot uitvoering gekomen. Zo zou de Europaboulevard Buitenveldert met het plan Zuid van Berlage en Amstelveen gaan verbinden, en via een nooit gebouwde brug over de Amstel aansluiten op de A2. Onder druk van buurtbewoners kwam de verbinding met Amstelveen echter nooit tot stand en eindigt de monumentale boulevard in een rotonde in de zuidoosthoek van Buitenveldert. In het AUP was oorspronkelijk ook Rijksweg 3 opgenomen, een verbinding tussen Amsterdam en Rotterdam, die Buitenveldert in noord-zuid richting doorsneed. Het tracé van deze weg lag tussen de huidige Van Leijenberghlaan en de Van Heenvlietlaan. In het noorden had de weg een vertakking in V-vorm waarbij de armen moesten aansluiten op de Beethovenstraat en de Diepenbrockstraat.

In 1980 werd de weg echter geschrapt uit de plannen omdat Rotterdam al via andere wegen bereikbaar was, waarna in 1984 een groot deel van het verhoogde tracé werd afgegraven ten behoeve van woningbouw. De westelijke arm van de V-vorm, de Beethovenstraat/ Van Leijenberghlaan, is nog steeds herkenbaar. De belangrijkste verbinding in oost-westrichting werd de Van Nijenrodeweg die oorspronkelijk het Amsterdamse Bos zou verbinden met de stadsdelen ten oosten van de Amstel. De weg zou

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Vogelvluchtperspectief van het zuidelijke AUP-gebied uit 1936. Bron: Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam, Nota van Toelichting.

Niet gebouwde brug over de Amstel

Naar Rotterdam

Foto van maquette in noord-zuidrichting. Bron: Ons Amsterdam 13, 1961.

Europa boulevard

Rijksweg 3 tracee

het tentoonstellingsterrein langs de Amstel, het huidige Amstelpark, doorkruisen en middels een hoge brug over de rivier een aansluiting met Amsterdam Zuid-Oost creëren. Die verbinding met Amsterdam Zuid-Oost is nooit gerealiseerd, zodat de Europaboulevard nu de oostelijke begrenzing van de wijk vormt.

2.2.2 Demografische schets De bevolking van Buitenveldert bestaat uit ongeveer 23.000 mensen. Het aantal inwoners is in de afgelopen 10 jaar met ca. 18 % gestegen. Hieronder puntsgewijs een demografische schets van Buitenveldert: Wonen • In de beginperiode was de gemiddelde bezetting 3,5 personen per woning. De huidige bezetting is een stuk lager, met een gemiddelde van 2,2 personen per woning. Door deze lagere bezetting komen lokale voorzieningen onder druk te staan en concentreren ze zich op een

beperkter aantal plekken. • Het aandeel corporatie woningen is laag (26%) ten opzichte van het stedelijk gemiddelde (39%); terwijl het aandeel particuliere huurwoningen (40%) juist relatief hoog is (31% stedelijk). Het aandeel koopwoningen (35%) is iets hoger dan het stedelijk gemiddelde (29%). • De gemiddelde woonduur in de wijk is bijna 11 jaar. Dit is langer dan gemiddeld in de stad (8,3 jaar). • In Buitenveldert wonen enkele gemeenschappen die relatief op zichtzelf zijn, zoals de Japanse en Joodse gemeenschappen. Ouderen • Buitenveldert staat bekend om zijn hoge aandeel oudere inwoners maar dit beeld is deels aan het veranderen. Het is ook geen uitzondering meer in de stad. • In Buitenveldert-Oost lijkt de piek van de vergrijzing al bereikt. Het aandeel 65-plussers is 23,5% in 2025 en daalt naar 21,5% in 2035. Het aandeel 75-plussers is 14,8% in 13

2025 en daalt naar 13,5% in 2035. Dit soort percentages zijn niet uitzonderlijk in de stad. Het absolute aantal ouderen (66+, 75+, 80+) daalt al sinds ongeveer 2005. • In Buitenveldert-West stijgt het aandeel 65-plussers nog door tot het in 2042 een piek bereikt van 23,3%. De piek in het aandeel 75-plussers wordt verwacht in 2046 (15%). Het absolute aantal ouderen (66+, 75+, 80+) daalt al sinds ongeveer 2013. • Nb: “Het inwonertal in toekomstige jaren wordt berekend aan de hand van verwachte demografische trends, in combinatie met de verwachte omvang van de woningvoorraad”. Wat we bouwen is dus deels sturend op de demografische ontwikkeling. • De buurt scoort ook goed op de vraag ‘is de buurt geschikt om oud in te worden?’ (Bron: wonen in Amsterdam 2021). • Buitenveldert kenmerkt zich door het hoge aandeel alleenwonende zelfstandige 75-plussers. Kinderen en jongeren • Het aantal kinderen en jongeren (0-17) neemt toe. • Het aandeel kinderen in Buitenveldert west neemt weer toe vanaf 2036, maar het absolute aantal kinderen stijgt sinds 2007. • Het aandeel kinderen in Buitenveldert oost neemt nu al toe en het absolute aantal kinderen stijgt sinds 2009. Armoede • De SES scores van Buitenveldert zijn, anders dan de reputatie van de wijk, bijna gelijk aan de stedelijke gemiddelden (in Buitenveldert 24% lage SES score, 29% gemiddeld).

Het aantal huishoudens dat in armoede leeft concentreert zich in Buitenveldert oost-midden. • Het aantal huishoudens met minderjarige kin-

14

Gemeente Amsterdam

deren dat gebruik maakt van de bijstand is relatief laag maar neemt wel toe. Bewegen en sporten • Bewoners in Buitenveldert bewegen minder dan de rest van de bewoners van stadsdeel Zuid.

2.2.3 Beeld uit Participatie In de voorfase hebben we uitgebreid met bewoners en andere stakeholders gesproken over het huidige Buitenveldert. Wat waarderen ze aan de wijk? Wat kan beter? Kortom: wat is het verhaal van Buitenveldert. Een verslag hiervan is te vinden in de bijlage 1 en het kader op p. 8. In het algemeen wordt Buitenveldert beleefd als een rustige en groene wijk, met veel ruimte en licht. Bewoners waarderen de rust, ruimte, pleinen en parken en willen dit graag behouden. Tegelijkertijd wordt de wijk als rustig ervaren en is er ook behoefte aan meer levendigheid op straat en plekken om elkaar te ontmoeten, zoals horeca. Ten aanzien van de voorzieningen is opgemerkt dat het aanbod niet goed (meer) aansluit bij de wensen van bewoners. Bewoners ervaren dat enerzijds steeds meer (kleinschalige) laagdrempelige voorzieningen, kleine winkels en winkelpleintjes verdwijnen en dat anderzijds er meer (luxe) speciaalzaken bij komen die zich richten op specifieke doelgroepen. De bevolkingssamenstelling is internationaal en slechts 36% van de inwoners heeft geen migratieachtergrond. Ook wonen er enkele hechte gemeenschappen zoals de Japanse en Joodse gemeenschap. Waar Buitenveldert voorheen bekend stond om de vele ouderen, komen de laatste jaren ook steeds meer studenten en jonge gezinnen hier wonen. Buitenveldert is een gemoedelijke wijk waar veel tolerantie is voor elkaar,

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

maar bewoners ook langs elkaar heen leven en zich vooral in hun eigen gemeenschap/bubbel begeven. De stedenbouwkundige opzet van het Algemeen Uitbreidingsplan is kenmerkend voor Buitenveldert en draagt bij aan kwaliteiten zoals ruimte en groen, maar maakt de scheiding met Zuidas ook zeer zichtbaar. Een deel van bewoners hecht waarde aan het behoud van deze stedenbouwkundige opzet, andere bewoners vinden dat minder belangrijk. De ligging en bereikbaarheid van Buitenveldert worden goed gewaardeerd, want zowel de stad als natuur zijn nabij. Ten opzichte van vroeger lijkt het openbaar vervoer verslechterd door het verdwijnen van haltes en aanpassing van de tramlijn. Terwijl de ontwikkeling van Zuidas wel leidt tot meer drukte in de wijk. Het private Gelderlandplein busje vangt een deel van de OV behoefte in de wijk op. Als het gaat om verdichtingsmogelijkheden zien bewoners met name kansen voor het optoppen van wooncomplexen in Buitenveldert Noord, het transformeren van leegstaande kantoorpanden in Buitenveldert Zuid en verdichten langs de Europaboulevard en de toekomstige stadsstraten Buitenveldertselaan en Van Leijenberghlaan.

2.3

Ruimtelijke kwaliteiten van het huidige Buitenveldert

Hieronder worden de bestaande kwaliteiten van Buitenveldert beschreven. Deze komen voort uit de verschillende ruimtelijke analyses (zie kader op p. 7), de cultuurhistorische verkenning, en uit de participatie met bewoners. Ruimtelijke structuur De robuuste structuur van groen, water en hoofdwegen, inclusief de grote parken, vormt de drager van de ruimtelijke structuur van Buitenveldert. Daarbinnen liggen de woonbuurten met telkens een eigen karakter, bebouwingsstructuur en intieme, rustige binnenhoven. Anders dan in andere AUP-gebieden zijn er systematisch verspreid ook voorzieningen en kleine bedrijvigheid in de wijk. Kantorenclusters bevinden zich vooral in het gebied ‘De Klencke’, in het noordoosten aan de De Boelelaan, in de hoogbouwflats aan de Europaboulevard en aan de westkant van de Van Nijenrodeweg. Maatschappelijke voorzieningen liggen verspreid in de wijk. Scholen en kerken zijn geclusterd in stroken in de Kastelenbuurt. Daarnaast is er een internationale school aan de A.J. Ernststraat en zijn er scholen aan de zuidwestkant van de wijk. Het Gelderlandplein vormt het

belangrijkste winkelcentrum met ook horeca en het wijkcentrum ten noorden hiervan. Verder zijn er kleinschaligere winkelcentra in het zuidelijke deel, Rooswijck, groot Essenburg en in de Kastelenpleinen. Netwerk publieke ruimte De publieke ruime wordt gevormd door een orthogonale structuur van noord-zuid en oost-west gerichte, hiërarchisch geordende hoofd-, wijk- en woonstraten. Er is sprake van een ruimtelijk en functioneel onderscheid in verkeerswegen dat ook zichtbaar is in het beplantingsprofiel: de belangrijkste doorgaande wegen hebben een breed profiel met een symmetrisch boombeplantingsprofiel, buurtontsluitingswegen en winkelstraten hebben een minder breed profiel en woonstraten hebben een smal profiel, beide met een asymmetrisch boombeplantingsprofiel. De consequent doorgevoerde verschillen in vormgeving van de wegen draagt bij aan de identiteit van de verschillende buurten, fungeert als oriëntatiepunten in de wijk en creëert logische routes voor voetgangers, fietsers en voertuigen (Cultuurhistorische Verkenning Buitenveldert 2025). Plekken voor ontmoeting zijn vooral gekoppeld aan de winkelcentra in de wijk. In het centrum van het Gijsbrecht van Aemstelpark ligt het ontmoetingseiland. Hoogteontwikkeling De parallel aan de infrastructuur gelegen bebouwing is geordend in hoog-, middel- en laagbouw.

Het gebruik van hoogbouw (op grotere schaal dan in de Westelijke Tuinsteden) was nieuw voor Amsterdam. Kenmerkend aan de wijk is de opbouw van de bebouwing van hoog in het noorden naar laag in het zuiden. Veel meer dan in het aanvankelijke plan zijn de hoge flats direct aan de hoofdwegen (en parken) gekomen. Zij zijn verdeeld over de bebouwingsranden met ten noorden ervan open ruimte zodat het probleem van slagschaduw op andere woningen zich min-

Diagram hoogteontwikkeling

15

Kaart: Bestaande Ruimtelijke Kwaliteiten

16

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Legenda Amsterdamse Bos en Amstelpark, twee grote parken in de scheggen aan de randen van Buitenveldert. Gijsbrecht van Aemstelpark, groen hart van de wijk. Het lineaire park in het midden van Buitenveldert vormt een directe verbinding naar de parken in de scheggen aan weerszijde van de wijk. Parallel aan de Gijsbrecht van Aemstelpark liggen de watergangen die een stevige orthogonale waterstructuur vormen. Het groen- en waternetwerk is zorgvuldig geïntegreerd in de stedelijke opzet en heeft een recreatieve en ecologische functie. Bomenlanen geven doorgaande straten een deels monumentale, groene uitstraling. Een raster van straten en lanen verbindt de verschillende buurten. Openbare ruimte en gebouwen staan vaak in relatie tot elkaar qua verhouding, ritmiek, architectuur en inrichting van de openbare ruimte. Een gevarieerde groenstructuur, die zich opbouwt van de privé tuinen tot het open landschap, gevarieerd van specifiek vormgegeven in drukke gebieden tot vrije natuur in de buitengebieden. De plaatsing van bomen voegt zich naar de stedenbouwkundige situatie en naar de architectuur. Ruimte en openheid door doorzichten en asymmetrische straatprofielen. Ook een ruime verhouding tussen de hoogte van gebouwen en de open ruimte daartussen speelt daarbij een belangrijke rol. Intieme, rustige hoven binnen een stempelstructuur.

Er is een grote verscheidenheid aan woningen en woningplattegronden waarin licht en een flexibele indeling een grote rol spelen.

Levendigheid en ondernemerschap in winkelgebieden, het centrale Gelderlandplein, in het kleinere winkelcentrum Rooswijck, langs de A.J. Ernststraat en in de Kastelenpleinen . Voorzieningen zijn in Buitenveldert verspreid in en tussen de woongebieden te vinden. Meer dan in andere tuinsteden is in Buitenveldert een menging van functies gerealiseerd van kantoren, bedrijven en voorzieningenzones met wonen. De aanwezigheid van relatief veel werkgelegenheid heeft mede bijgedragen aan het succes van deze wijk. In het zuidelijke gedeelte van Buitenveldert (zuidelijk van het Gijsbrecht van Aemstelpark) is de kenmerkende stempelstructuur bijzonder fijnmazig gevarieerd en hoogwaardig opgezet. Dit in nog steeds in zijn oorspronkelijke vorm behouden. Een duidelijk kenmerk is de hoogteontwikkeling, opbouwend van laag in het zuiden en hoog naar het noorden. Het is zorgvuldig ontworpen en bergt grote kwaliteit. Cultuurhistorisch / architectonisch bijzondere gebouwen, deels met monumentwaardige kwaliteit, vormen identiteitsdragers in de wijk en geven diepgang aan het historische verhaal van Buitenveldert. Niet-woonfuncties zoals kantorencluster , scholen en kerken en andere gebedshuizen zijn verspreid in het gebied en verzorgen de buurten.

17

Kaart: Bestaande kwaliteiten groen en landschap

18

Gemeente Amsterdam

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Legenda Het Amsterdamse Bos en de Amstelscheg. Grote groengebieden aan weerszijde van de wijk Buitenveldert.

Het Gijsbrecht van Aemstelpark en het Kleine Loopveld. Verbindende, rustige groengebieden in de wijk tussen de groene scheggen. Maken ook deel uit van de ecologische structuur. De watergangen. Structurerend netwerk met functie voor biodiversiteit, recreatie en klimaatadaptatie

Fijnmazig groensysteem. Hiërarchisch opgebouwd groensysteem, kenmerkende kwaliteit van het AUP gebied, bestaand uit een aaneenschakeling van groene elementen met verschillende omvang en (gebruiks-)kwaliteit. Hoofdbomenstructuur. Bomenlanen langs doorgaande wegen vormen een belangrijke kwaliteit in Buitenveldert.

Groene hoven in de woonbuurten. Groene hoven hebben belangrijke functie voor de leefkwaliteit van de wijk.

Sportlocaties

19

der voordoet. De hoofdwegen of hoofdassen zijn daarmee over het algemeen al de meest intensief bebouwde zones van Buitenveldert. Hoogbouw vormt dus geen – zoals in Plan Zuid – beëindiging van formele zichtlijnen, maar wordt ingezet om hoofdverkeerswegen te begeleiden. De zorgvuldig ontworpen hoogteontwikkeling in zijn geheel garandeert een geleidelijke overgang van het landelijk gebied naar de stad. Groen en landschap In het AUP vormt het doorlopend groen samen met het grid van verkeerswegen en waterlopen de grondslag voor ruimtelijke continuïteit. Buitenveldert wordt helder begrensd door drie groengebieden van formaat. De Amstelscheg en het Amsterdamse Bos vormen de oostelijke en westelijke begrenzing van de wijk. Het Kleine Loopveld vormt de zuidrand van Buitenveldert en de afgrenzing naar Amstelveen toe. De Amstelscheg en het Amsterdamse Bos worden met elkaar verbonden door een centraal in de wijk gelegen groene hoofdas: het Gijsbrecht van Aemstelpark. Dit park, dat in de eerste ontwerpen voor de wijk al was opgenomen is structurerend element van Buitenveldert. In het noordelijke deel van de wijk ligt ten noorden van de A.J. Ernststraat een waterloop met groene oevers die als derde groene oost-west as fungeert. Deze vormt een kleinschalige pendant van het Gijsbrecht van Aemstelpark. Het groen was maatgevend in het ontwerp van de wijk.

De waarde van dat groen zit niet alleen in de afzonderlijke elementen zoals de parken maar juist ook in het samenhangende, fijnmazige netwerk waarin het buiten de stad gelegen landschap is verbonden met het groen in de woonwijken. Bewoners kunnen zo van de woning, via de privé-tuinen, en de collectieve hoven, door het openbaar groen in plantsoenen en groenstroken, langs de groene straten, via de grote parken, naar de groene scheggen en het open landschap wandelen. Het fijnmazige groensysteem is een belangrijker drager van de ruimtelijke structuur en vormt een bijzondere kwaliteit van de wijk. De groene hiërarchie ondersteunt in de tuinsteden de hiërarchie van het verkeerssysteem, die bestaat uit een opklimmende reeks van voetpad, woonstraat, buurtstraat, wijkweg en verkeersstraat. Stedenbouwkundige en architectonische kwaliteit In de AUP-gebieden zijn de architectuur van de bebouwing en de stedenbouwkundige opzet niet los van elkaar te zien. De samenhang tussen 20

Gemeente Amsterdam

repeterende architectuureenheden, de verkavelingswijzen en woningtypologieën en de stedenbouwkundige opzet als geheel is karakteristiek. De waardering van de bebouwing als geheel is daarom gebaseerd op deze vier aspecten. Duidelijk wordt dat vooral de repeterende, kenmerkende bebouwings-stempels in het zuidelijke gebied hoog gewaardeerd worden naast enkele gebouwen en bijzondere compositie van hoge schijven en torens aan de Van Nijenrodeweg en de Europaboulevard (zie de waarderingskaarten op p.65). Conclusie ruimtelijke kwaliteiten De beschreven kenmerkende structuren vormen het karakter en de bijzondere kwaliteiten van Buitenveldert. Het behoud en waar mogelijk versterken van deze waardes is belangrijk bij de ontwikkeling van de wijk. Binnen deze structuur is er ruimte voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen die andere kwaliteiten toevoegen en ertoe dienen knelpunten/problemen op te lossen. Deze dienen wel zorgvuldig ingepast te worden zodat bestaande kwaliteiten niet verloren gaan. Op andere punten botsten de cultuurhistorische waarden met nieuwe inzichten en ambities (zie 2.7).

2.4

Ruimtelijke dynamiek vanuit de omgeving

Hedendaags is Buitenveldert geen losgekoppeld stadsdeel meer zoals het vroeger wel was. Het ligt ingebed tussen Zuidas en Amstelveen. Andere tuinsteden die ongeveer in dezelfde periode zijn gebouwd, zoals de Westelijke Tuinsteden, hebben in de afgelopen jaren een grootschaliger vernieuwingsproces ondergaan. Grote delen van de oorspronkelijke bebouwing zijn gesloopt en vervangen door nieuwbouw. In Buitenveldert is geen grootschalig vernieuwingsproces toegepast. De woningen zijn groter en technisch beter van kwaliteit. Ze werden in de loop der jaren gerenoveerd, deels van liften voorzien en worden nog steeds erg gewaardeerd. Ook de functiemening en aanwezigheid van werkgelegenheid hebben bijgedragen aan het succes van Buitenveldert. Er spelen rondom Buitenveldert wel een aantal grote (ruimtelijke) ontwikkelingen die invloed hebben op de wijk: • De verdere ontwikkeling van de Zuidas -van een perifeer zakencentrum met kantoren tot een van de nieuwe gemengde stedelijke centra van Amsterdam- leidt langzaam tot veranderingen in de positie van Buitenveldert op de ‘mental map’ van Amsterdam. In Zuidas komen er de komende jaren nog een aantal woongebieden

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

Toekomstige ontwikkeling tot 2040

Bestaand en in aanbouw

Indicatieve (niet volledige) weergave programma Zuidas 2040 aan de noordkant van Buitenveldert (Studie aanvulling MERZuidas)

Fysieke maatregelen Mobiliteitsplan Zuidflank Duurzaam Bereikbaar (2023)

(Ravel, Vivaldi, Verdi) bij, en wordt het kenniskwartier ontwikkeld. De grote aantallen nieuwe bedrijven, werknemers en bewoners zullen gebruik maken van voorzieningen in het Zuidasgebied, maar ook van voorzieningen in de omliggende gebieden in Buitenveldert. • Zuidasdok verbetert de (langzaam verkeer) aansluiting van Zuidas en Buitenveldert op de binnenstad. Belangrijk daarbij is de oostelijke fietstunnel (Vivaldipassage) vanuit het Beatrixpark richting de Klenke. • De uitbreiding van station Zuid met een derde perron voor internationale treinen • De afwaardering van de A2 entree zorgt naar verwachting voor meer drukte op de afrit van de A10 richting de Europaboulevard/RAI • De ontwikkeling van het RAI gebied (vastgelegd in een nota van uitgangspunten) tot gemengd stedelijk gebied draagt ook bij aan de drukte rondom dit knooppunt. • De mogelijke komst van een Erotisch centrum op de kop van de Europaboulevard zorgt voor meer drukte en meer verkeer op dat kruispunt. Er zijn zorgen over overlast van deze functie. • De maatregelen uit het mobiliteitsplan Zuidflank • Amstelveen ontwikkelt in de komende jaren woningen aan de noordkant (Uilenstede). Daarnaast zetten ze in op een nieuwe langzaamverkeer verbinding aan de oostkant.

Aantal in- en uitstappers treinstation Zuid (excl. overstap tussen treinen). Rode lijn = realisatie 1992-2019. Blauwe vlak = bandbreedte prognose 2020-2040 (ProRail en NS, oktober 2020, bewerkt).

Door deze dynamiek verandert de positie van Buitenveldert in de stad. Van een tuinstad als satelliet van de stad naar een centraal gelegen wijk tussen het hoogstedelijke centrum van de Zuidas en het zuidelijk gelegen Amstelveen. Buitenveldert krijgt steeds meer een stedelijk karakter. Daardoor wordt Buitenveldert steeds aantrekkelijker voor nieuwe groepen bewoners. Hierbij valt onder andere te denken aan gezinnen die op zoek zijn naar een woning in (de buurt van) een stedelijke omgeving en tevens een ruime en rustige groene woonbuurt zoeken. Ook voor kleine en middelgrote dienst21

Kaart uit de Ontwikkelstrategie 2035 met daarin conceptueel de ontwikkeling weergegeven (Ontwikkelstrategie 2025)

verlenende bedrijven (stadsverzorgende functies zoals catering, copyshops, stomerijen, witgoed-, en reparatiebedrijven) is het aantrekkelijk om zich in dit gebied te vestigen.

2.5

Problemen/uitdagingen Buitenveldert

In het huidige Buitenveldert zijn naast de kwaliteiten ook een aantal problemen/uitdagingen. Deze zijn zowel ruimtelijk als sociaal-maatschappelijk. Daarnaast zijn er nog een aantal stedelijke uitdagingen die een weerslag hebben op Buitenveldert. Dit GOP adresseert noodzakelijkerwijs alleen problemen die een ruimtelijke component hebben. Puur sociaal-maatschappelijke problemen moeten via andere wegen worden aangepakt. Daarnaast is het oplossen van de benoemde ruimtelijke problemen afhankelijk van voldoende investeringsruimte en politieke wil. Daarmee adresseert dit GOP dus niet alle benoemde problemen, het GOP heeft desalniettemin wel een compleet overzicht willen schetsen. Problemen/uitdagingen vanuit stedelijke opgaven Op stedelijke schaal spelen een aantal grote uitdagingen die ook z’n weerslag krijgen in Buitenveldert. • Er is de dynamiek van de groeiende stad, in dit geval vooral vanuit Zuidas. Zie 2.4. Hiertoe heeft Buitenveldert zich te verhouden. • Daarnaast heeft de stad als geheel een woningbouw opgave. De woningnood in de stad is hoog en de doelstelling is om 7500 woningen per jaar te bouwen. De Omgevingsvisie en de Ontwikkelstrategie 2035 zien daarbij kansen 22

Gemeente Amsterdam

in Buitenveldert. De uitdaging is om deze woningen op een passende manier in te voegen in het bestaande Buitenveldert. Het is daarbij nadrukkelijk de opgave de ‘complete stad’ en ‘vitale buurten’ te borgen (zie 3.4). • Tot slot voelt Buitenveldert op dit moment nog niet optimaal verbonden met haar buren: Amstelveen, Zuidas en Zuid. Er zitten ‘gaten’ in de meest logische routes én het is niet altijd duidelijk wat de meest logische route is. Dit geldt met name voor langzaam verkeersroutes. Problemen/uitdagingen sociaal-maatschappelijk Zoals gezegd noemen we hier alleen sociaal-maatschappelijke problemen met een ruimtelijke component. Veel van deze problemen zijn genoemd in de participatie, of komen naar voren uit statistische gegevens. Wonen • Tegengestelde demografische dynamiek. Er zijn nog steeds relatief veel ouderen die met de tijd een veranderende woonbehoefte hebben. Tegelijkertijd is er een stijgend aantal gezinnen en sterk op de stad georiënteerde doelgroepen. Dit zorgt voor een mismatch tussen de woningen waarin mensen wonen en hun woonbehoefte. Er zijn veel ruime woningen in Buitenveldert maar (te) weinig kleinere, levensloopbestendige appartementen voor oudere bewoners. Oudere bewoners willen graag in de buurt blijven wonen maar kunnen geen gepaste woning vinden. Daardoor komt de nodige doorstroming niet voldoende op gang.

Tegelijk komen er ook weer meer gezinnen met kinderen naar de wijk die gebruik zouden willen maken van de grotere woningen. De wijk is juist

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

wel geschikt voor gezinnen door de opzet met groene hoven en kinderspeelplaatsen. Ook zijn er woningen nodig voor starters en internationals die baat hebben bij kleinere appartementen. • In sommige buurten is sprake van een lage sociale cohesie en is een toename van bewoners en huishoudens met sociale problematiek zichtbaar. • In Buitenveldert zijn veel woningen in particulier bezit. De woningcorporaties hebben in de afgelopen decennia veel van hun bezit verkocht en hebben nu veelal minder dan 50% aandeel in VVE’s. De versnippering van het eigendom zal na verwachting nog verder toenemen. Dit bemoeilijkt transformatie. • Uit participatie: Groepen leven volgens bewoners langs elkaar heen en zijn erg op zichzelf. Dit geldt zowel voor de Joodse en Aziatische gemeenschappen, als voor verschillende groepen internationals en ouderen. Bewoners karakteriseren Buitenveldert als anoniem en individueel. Voorzieningen • Het voorzieningen aanbod loopt in delen van Buitenveldert terug of sluit niet meer goed aan op de bewoners. Voor alleen wonende ouderen is een sociaal netwerk essentieel, maar bij een groeiende groep ouderen neemt de eenzaamheid en het sociale isolement toe. Dit gaat gepaard met gezondheidsproblemen, verminderde mobiliteit en financiële beperkingen. Het voorzieningenaanbod sluit niet altijd aan op de behoefte.

Ontmoetingsplekken zijn bovendien niet altijd passend en bereikbaar. • Uit participatie komt naar voren dat bewoners zorgen hebben over het verminderende aanbod aan voorzieningen. Ze missen plekken waar een levendige sfeer heerst, mensen op straat zijn. Er is weinig te doen. • Daarnaast komt kwaliteit van de zorg voor hulpbehoevenden steeds verder onder druk te staan. Er zijn tekorten in de zorg en de wachtlijsten voor ouderen, die vaak intensieve zorg nodig hebben, lopen op. • In de ruimer opgezette wijken van Buitenveldert zijn (maatschappelijke) voorzieningen niet altijd nabij. Het veiligheidsgevoel van ouderen ligt in Buitenveldert significant lager dan gemiddeld. Het gebrek aan levendigheid op straat, met name in de avonduren, is van invloed op de gevoelens van veiligheid. Veel ouderen durven ’s avonds niet meer naar buiten. • Het aantal kinderen neemt toe. Het aanbod voor jongeren zal mee moeten veranderen met de toename van gezinnen met kinderen en jon-

geren. Er is veel behoefte aan ondersteuning bij de opvoeding van kinderen. • Voorzieningen clusters anders dan het Gelderlandplein zijn belangrijk voor bewoners, maar zijn soms verouderd of hebben een weinig aantrekkelijke uitstraling. • De winkels op Gelderlandplein zijn daarentegen gericht op een wat kapitaalkrachtiger cliënteel en zijn voor veel bewoners niet betaalbaar. • De meningen over de waarde voor de wijk van de Zuidas zijn verdeeld, veel voorzieningen op de Zuidas zijn in het weekend gesloten. Kinderen vinden de Zuidas fantastisch. Openbare ruimte en sport • De openbare ruimte is niet altijd geschikt voor ouderen. • Het aanbod aan sport en spel moet worden aangepast op het groeiende aantal kinderen en jongeren. • Mensen vinden het soms te stil, te weinig ‘ogen op de straat’, en stukken met veel struikgewas kunnen onveilig aanvoelen. Toch wordt de wijk als overwegend veilig ervaren. Problemen/uitdagingen Ruimtelijk Er zijn de afgelopen jaren verschillende ruimtelijke analyses en studies gedaan (zie kader op p. 7). Deze zijn een zeer waardevolle bron gebleken voor het in kaart brengen van de puur ruimtelijke problemen en uitdagingen die Buitenveldert heeft.

We benoemen hieronder niet per punt de bron, maar de gebruikte studies/analyses zijn de volgende: Quickscan Buitenveldert (2023), Atlas Buitenveldert (2024), Kansen en verbindingenkaart zuid (versie 2025), Verkenning ontwikkelingskansen hoofdassen Buitenveldert (2013), Klimaatadaptatiescan Ingenieursbureau (2025). Openbare ruimte • Een deel van de openbare ruimte is verouderd en sluit niet aan op de gebruikers (ouderen/ jongeren) • De Kastelenstraat met de vier pleinen is een drager van de hoog gewaardeerde ruimtelijke opzet van Buitenveldert. Echter hebben de straat en de pleinen niet de gewenste uitstraling die recht doet aan de belangrijke positie in de wijk. De openbare ruimte in de Kastelenstraat die de pleinen met elkaar verbindt is deels rommelig en versnipperd in plaats van één samenhangend geheel. De potentie die deze dragende structuur heeft wordt daardoor niet benut. • Versteende openbare ruimte: In het AUP is er veel aandacht voor een ruime openbare 23

Loopafstand tot koelteplek. Groen voldoet aan de norm van maximaal 300 meter. (Klimaatadaptatiescan Igenieursbureau 2025)

Waterdiepte bij regenbui van 70mm in 1 uur (Klimaatadaptatiescan Ingenieursbureau 2025) •

De Van Nijenrodeweg en de Van Boshuizenweg zijn onderdeel van het hoofdnet auto, en moeten voldoen aan 90 mm in 1 uur bui. Deze voldoet nu niet aan de 70 mm in 1 uur bui, laat staan de 90 mm in 1 uur bui.

•

De straat Bouvigne en de straat Dever, laten veel overlast zien. Op deze weg zijn waterdieptes van circa 0,40 m te zien bij een bui van 70 mm in 1 uur (rood).

ruimte gegeven. Daarin vormt het groen een belangrijke kwaliteit. Maar ook heeft dit geleid tot een versteende openbare ruimte met zeer brede stoepen, straten met parkeerstroken aan beide zijden en parkeerpleinen tussen de woonstroken. Omdat het groen steeds belangrijker wordt i.v.m. onder meer hittestress en wateroverlast is het wenselijk om de openbare ruimte een minder verharde ruimte te laten zijn. Ook is het gezien de hoeveelheid verharding moeilijk om alle stoepen op een goed beheerniveau te houden waardoor onveilige en onaantrekkelijke plekken in de openbare ruimte ontstaan. Duurzaamheid/Klimaatbestendigheid • Een deel van Buitenveldert heeft kans op wateroverlast. Bij een bui van 70mm per uur komt er op bepaalde plekken water tegen de gevels te staan. 24

Gemeente Amsterdam

• De wijk voldoet over het algemeen goed aan de eisen voor ‘loopafstand tot koelteplek’. Wel is er op een kleine aantal plekken een risico op hittestress (Gelderlandplein, van Boshuizenstraat, tennispark). • De overige aspecten van de klimaatadaptatiescan (funderingsproblematiek, overstromingsrisico) leverden geen significante aandachtspunten op. • De woningen zijn grotendeels gerealiseerd in de jaren 60 van de vorige eeuw. Veel van deze woningen moeten verduurzaamd worden. Mede door deels achterstallig onderhoud is dit verbonden met hoge kosten voor de eigenaren/VVE’s. Verkeers- en OV systeem • Oversteekbaarheid hoofdassen: De Boelelaan, Buitenveldertselaan en Europaboulevard, hebben een zeer breed profiel en veel autoverkeer. Dit maakt deze straten moeilijk over-

Gebiedsgericht Omgevingsprogramma Buitenveldert - Versie voor inspraak en advies Q1 2026

steekbaar waardoor deze een barrière vormen in het ruimtelijke netwerk van de wijk en gebieden van elkaar scheiden. De Boelelaan vormt op deze manier een harde grens tussen Buitenveldert en Zuidas. De Europaboulevard vormt -ondanks de bijzonder groene uitstraling- een scheiding tot het Amstelpark. Vooral ouderen vinden de straat moeilijk oversteekbaar en kunnen zo het Amstelpark slecht bereiken. • Onduidelijke langzaamverkeersverbindingen met Amstelveen: Aan de zuidkant vormt de brede groenstrook ‘Het Kleine Loopveld’ de rand van Buitenveldert en de overgang naar Amstelveen. Dit groengebied heeft een belangrijke functie voor de ecologische verbinding tussen de Schinkelscheg en de Amstelscheg en als recreatiegebied. De voet- en fietsverbindingen in noord-zuid-richting tussen Buitenveldert en Amstelveen is hier echter onduidelijk. Voetganger en fietsers moeten hun weg tussen de woongebieden en door het groengebied vinden via kronkelig verlopende paden. Het sportpark ‘’t Loopveld’ in Amstelveen is onder meer een belangrijke bestemming voor bewoners in Buitenveldert. • Slechte OV verbindingen met Zuid en Amstelveen: Ondanks dat het noordelijke deel van Buitenveldert binnen het bereikbaarheidsgebied van de drie stations in Zuidas ligt is de wijk slecht ontsloten en verbonden met Zuid / het centrum van Amsterdam en met Amstelveen.

Alleen lijn 5 loopt als sneltram door naar Amstelveen via de Buitenveldertselaan. Om de tram sneller te maken zijn er alleen nog 3 haltes in Buitenveldert. Aan de oostkant stop de tram ten zuiden van de RAI in het gebied Vivaldi in Zuidas. Verder is er alleen één buslus door de wijk naast het privé door het winkelcentrum gerunde ‘Gelderlandpleinbusje’. Groen • Groenstroken zonder functie: Aan de randen van de wijk, langs de Amsteveenseweg bij Bolestein en langs de Europaboulevard tussen en naast de hoge flats, bestaan enkele relatief ruime groenstroken die (behalve als kijkgroen) geen duidelijke functie hebben. Ze vormen geen duidelijk onderdeel van de systematisch opgezette groenstructuur in Buitenveldert en lijken over gedimensioneerd. • Daarnaast zijn er verspreid door de wijk kleinere groenstroken met bossages die niet altijd goed onderhouden zijn en soms voor gevoelens van onveiligheid zorgen. Gebieden met voorzieningen • Het winkelcentrum Gelderlandplein is opgezet als een naar binnen gekeerde ‘shoppingmall’ die daarmee minder bijdraagt aan de levendigheid op straat. Het creëert een naar binnen gericht,

luxe gebied dat weinig uitstraling op de omgeving heeft. Zo ontstaat er geen aantrekkelijk, fijnmazig doorwaadbaar centrum van de wijk met onder een centraal plein als ontmoetingsplek. Het ‘centrale plein’ ligt binnen in het gebouw. • Het gebied Zwaansvliet/Rooswijck is een gebied in het zuidwesten van Buitenveldert. Het achter het buurtwinkelcentrum Rooswijck gelegen gebied Zwaanvliet bestaat uit een verzameling van verschillende, kleinschalige functies, bedrijven, kantoren, hotel en woningen. Zowel de bebouwingsstructuur als de functies hebben geen samenhang en de openbare ruimte is onduidelijk en heeft weinig verblijfskwaliteit. • De Kastelenstraat heeft een bijzondere stedenbouwkundige structuur met pleintjes met voorzieningen, maar de uitstraling van de openbare ruimte kan worden verbeterd. Woongebied buiten AUP-structuur • In het gebied tussen de Van Leijenberghlaan en de Van Heenvlietlaan is in de jaren 80 van de afgelopen eeuw een woongebied ontstaan dat niet aansluit bij de kenmerkende AUP-structuur. Deze strook was oorspronkelijk gereserveerd voor de Rijksweg 3 naar Rotterdam. De bebouwing in dit gebied sluit weliswaar in delen aan bij het idioom van het AUP ( zongeorienteerde strokenbouw, geen oriëntatie op de doorgaande weg) maar mist een aantal kwaliteiten die de woonbebouwing in het AUP wel biedt (onder meer gemeenschappelijke hoven).