Document · PDF

Bijlage 1 - Monitor verkeersslachtoffers (MOVE) Ambulancedata 2022.pdf

RAAD 24 april 2024, gemeente AmsterdamBij agendapunt: Kennisnemen van de raadsinformatiebrieven over het uitvoeringsplan verkeersveiligheid, 30 km/u, voetganger en fiets 2024 en de afgeronde onderzoeken verkeersveiligheid en fiets (VN2024-004485)17.139 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam Monitor verkeersslachtoffers (MOVE) Ambulancedata 2022

Over VeiligheidNL VeiligheidNL is hét kenniscentrum voor letselpreventie. Wij zetten ons in om het leven van mensen veilig(er) te maken door veilig gedrag in een veilige omgeving te stimuleren. Veiligheid is niet vanzelfsprekend. Het is het resultaat van onderzoek, van wetenschap, van interventies, van gedrag. Wij richten ons op de meest voorkomende en meest ernstige letsels, waar preventie belangrijk én mogelijk is. Dit doen we vanuit de thema’s Kinderveiligheid, Valpreventie, Gezond gehoor, Sportblessurepreventie, Verkeersveiligheid en Productveiligheid. We werken in een doelgerichte cyclus aan onderzoek, strategie- en interventieontwikkeling, implementatie en evaluatie. Relevante kennis en inzichten zetten wij om in hoogwaardige gedragsinterventies en slimme veiligheidsoplossingen en we verbinden wetenschappelijke inzichten met de dagelijkse praktijk. En, dat doen we niet alleen. We werken samen met partners en professionals en samen strijden we voor maximale impact. Voor de monitoring van letsels werken we met ons eigen Letsel Informatie Systeem (LIS). Een uniek systeem dat letsels registreert bij een representatieve steekproef van Spoedeisende-Hulpafdelingen van ziekenhuizen in Nederland. Veiligheid is niet per ongeluk.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam Monitor verkeersslachtoffers (MOVE) Ambulancedata 2022 Rapport 991 Projectnummer 47.0013/001/001 C. Stam M. Versteeg S. Nijman Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl januari 2024 Concept 17 januari

Inhoudsopgave Pagina Samenvatting

Inleiding

1.1

Introductie

1.2

Doelstelling

1.3

Leeswijzer

Overzicht problematiek

Verkeersslachtoffers

3.1

Vervoerswijze verkeersslachtoffers

3.2

Leeftijd verkeersslachtoffers

3.3

Aard verkeersongeval

3.4

Wegkenmerken en wegbeheerder

3.5

Geografische locatie verkeersongevallen

3.5.1

Overzicht stadsdelen en straten

3.5.2

Stadsdeel naar leeftijd verkeersslachtoffers

3.5.3

Stadsdeel naar vervoerswijze

3.5.4

Stadsdeel naar aard verkeersongeval

3.5.5

Uitwerking hotspots

Slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval

4.1

Leeftijd slachtoffers eenzijdig voetgangersongeval

4.2

Wegkenmerken en wegbeheerder

4.3

Geografische locatie eenzijdige voetgangersongevallen

4.3.1

Overzicht stadsdelen en straten

4.3.2

Stadsdeel naar leeftijd voetgangers

Conclusies

Discussie

Verantwoording

7.1

MOVE

7.1.1

Ambulancedata

7.1.2

Stand van zaken SEH-data Amsterdam

7.2

Definities

7.3

Analyses

7.3.1

Vergelijken van vervoerswijzen

7.3.2

Vergelijken van leeftijdsgroepen

7.3.3

Berekening aantal slachtoffers met ernstig letsel

7.3.4

Bepaling van wegkenmerken

Bijlage 1 Verkeersongevallen

Bijlage 2 Eenzijdige voetgangersongevallen

Samenvatting Achtergrond en doelstelling Uit een pilot met ambulancedata bij Regionale Ambulancevoorzieningen (RAV’s) is gebleken dat de aantallen verkeersslachtoffers in de database met ambulancegegevens hoger zijn dan de aantallen ongevallen die blijken uit gegevens van de politie (Bestand geRegistreerde ONgevallen (BRON)). Door het (ook) gebruiken van ambulancedata ontstaat een vollediger beeld van de problematiek van verkeersongevallen en kunnen er gerichter maatregelen genomen worden. Via de MOnitor VErkeersslachtoffers (MOVE) ontsluit VeiligheidNL, met subsidie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en in samenwerking met diverse RAV’s (Regionale Ambulancevoorzieningen) en Spoedeisende Hulp (SEH) afdelingen van diverse ziekenhuizen, anonieme spoedzorgdata over (slachtoffers van) verkeersongevallen en eenzijdige voetgangersongevallen. De RAV Amsterdam (regio’s Amsterdam-Amstelland en ZaanstreekWaterland) is een van de eerste RAV’s waar anonieme data worden verzameld en ontsloten. Dit traject met SEH-afdelingen in Amsterdam bevindt zich in de opstartfase. Doelstelling van dit rapport is inzicht geven in de verkeersveiligheidssituatie in Amsterdam welke de gemeente Amsterdam kan gebruiken als input voor het verkeersveiligheidsbeleid.

Methode Voor het onderhavige rapport zijn de anonieme ambulancedata over verkeersongevallen en eenzijdige voetgangersongevallen in de gemeente Amsterdam over het jaar 2022 geanalyseerd. Verkeersongevallen zijn ongevallen waarbij een weggebruiker gewond is geraakt ten gevolge van een plotseling optredende gebeurtenis op de openbare weg die verband hield met het verkeer, waarbij tenminste één rijdend voertuig was betrokken. Eenzijdige voetgangersongevallen zijn voetgangersongevallen waarbij er niet gebotst is met een rijdend voertuig: een val op straat, waarbij een voetganger ook alle personen op (elektrische) wieltjes (step) omvat. Een persoon met een fiets aan de hand is ook een voetganger en evenals een persoon met een rollator of (elektrische) rolstoel. De dataverzameling berust op informatie vastgelegd door de ambulanceverpleegkundigen en/of de meldkamer. Zij leggen informatie vast die medisch gezien relevant is. Hierdoor is het mogelijk dat aspecten rondom de toedracht van het ongeval niet volledig beschreven zijn. Daar waar zinvol/mogelijk zijn gegevens afgezet tegen inwonersaantallen en/of mate van deelname aan het verkeer (reizigerskilometers). Resultaten Omvang In 2022 zijn in de gemeente Amsterdam 4.845 verkeersslachtoffers behandeld door een Regionale Ambulancevoorziening.

Naast deze verkeersslachtoffers werden er tevens 559 slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval behandeld. In het databestand met gegevens van de politie zijn in 2022 (BRON 2022) 1.196 verkeersslachtoffers in Amsterdam geregistreerd. Het aantal verkeersslachtoffers in Amsterdam waarbij een ambulance ter plaatse kwam geregistreerd via het project MOVE, lag dus ongeveer een factor vier hoger. Het betreft hier weliswaar twee verschillende groepen slachtoffers/ongevallen, maar deze cijfers laten zien dat BRON slechts een deel van de slachtoffers in Amsterdam registreert en dus een ander beeld van de problematiek geeft.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Vervoerswijze Fietsers waren (veruit) het vaakst slachtoffer van een verkeersongeval in Amsterdam. Dit is in meer of mindere mate in zeven van de negen stadsdelen terug te zien. Stadsdeel Centrum was verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van alle fietsslachtoffers behandeld door ambulancemedewerkers van een RAV. Bij de verdeling over de stadsdelen speelt uiteraard de omvang van de stadsdelen (mede) een rol evenals de mate waarin er gefietst wordt in de betreffende stadsdelen. Van alle fietsslachtoffers zat tenminste één op de tien op een elektrische fiets. Het werkelijk aantal is waarschijnlijk groter omdat niet altijd expliciet melding wordt gemaakt van het type fiets waarop het slachtoffer reed. Ongevallen met een elektrische fiets komen dus inmiddels veelvuldig voor, maar het is aan te nemen dat het aantal ongevallen met een ander type fiets nog altijd veel groter is. Verkeersslachtoffers in de auto of op een brom-/snorfiets/scooter kwamen op de tweede en derde plaats met respectievelijk 16 en 15 procent van het totaal aantal verkeersslachtoffers behandeld door een RAV. Wat betreft het aantal slachtoffers van een ongeval in de auto stak in 2022 stadsdeel Nieuw-West er bovenuit; een kwart van alle slachtoffers van een ongeval met een auto in 2022 in Amsterdam viel in Nieuw-West.

Ook slachtoffers van een brom-/snorfiets/scooterongeval vielen in Nieuw-West vaakst en ook hier gaat het om een kwart van het totaal aantal slachtoffers op een brom/snorfiets/scooter. Ook hier speelt de omvang van de stadsdelen een rol evenals de hoeveelheid kilometers die er op de diverse vervoerswijzen worden afgelegd. Naast ongevallen met voetgangers in het verkeer die leidden tot een behandeling door ambulancemedewerkers (278) vonden er in 2022 ook 559 eenzijdige voetgangersongevallen plaats in Amsterdam. Het aantal eenzijdige voetgangersongevallen is dus ongeveer twee keer zo groot als het aantal voetgangersongevallen in het verkeer. Uit het vergelijken van de vervoerswijzen wat betreft de kans om slachtoffer te worden van een verkeersongeval, kan geconcludeerd worden dat fietsers en gebruikers van snor/bromfietsen/scooters meer risico lopen dan inzittenden van een personenauto. Aard van het ongeval Ruim de helft van de fietsslachtoffers had een eenzijdig ongeval. Dit komt overeen met ruim een kwart van het totaal aantal verkeersslachtoffers in Amsterdam in 2022 behandeld door ambulancemedewerkers. Een eenzijdig verkeersongeval is een verkeersongeval waarbij er geen sprake is van een botsing met een andere verkeersdeelnemer of object.

Hieronder vallen dus ook ongevallen waarbij een slachtoffer heeft moeten uitwijken voor een andere verkeersdeelnemer of een object en vervolgens valt zonder daarbij in aanraking te zijn geweest met die andere verkeersdeelnemer of het object. De overige verkeersslachtoffers (waaronder automobilisten en snor-/bromfiets/scooter) hadden relatief vaker een botsing met een andere verkeersdeelnemer. Leeftijd De leeftijdsgroep 18-24 jaar komt, wat betreft het aantal slachtoffers, als belangrijkste groep naar voren, gevolgd door 25-34 jarigen. Als we zover als mogelijk rekening houden met het aantal inwoners van Amsterdam, dan blijken jongere en oudere verkeersdeelnemers meer risico te lopen dan de middengroepen. Op basis van de mate van verkeersdeelname lijken verkeersdeelnemers in

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

de leeftijdsgroep 18-24 jaar in Amsterdam het grootste risico te lopen, gevolgd door jongeren in de leeftijdsgroep 12-17 jaar en ouderen vanaf 70 jaar. Als we rekening houden met het aantal leeftijdsjaren per leeftijdsgroep, dan ziet de top 3 van de meeste slachtoffers per vervoerswijze en leeftijdsgroep er als volgt uit: 1.

Fietsers - 25-34 jaar

Fietsers - 18-24 jaar

Snor-/bromfiets/scooterrijders - 18-24 jaar

Ambulancedata, blackspots en stadsgesprekken De anonieme ambulancedata zijn naast de door gemeente Amsterdam gedefinieerde blackspots en locaties afkomstig uit stadsgesprekken gelegd. Hieruit bleek dat op bepaalde plekken in de stad de hotspots uit de verschillende bronnen min of meer samen vallen en op andere locaties juist niet. Het vergelijken van data uit verschillende bronnen is van toegevoegde waarde om potentiële locaties voor preventieve maatregelen te detecteren.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

1 Inleiding 1.1

Introductie

Het verkeer in Amsterdam is in de afgelopen jaren behoorlijk veranderd. Dat vraagt om duidelijke keuzes op het gebied van verkeersveiligheid. De gemeente Amsterdam baseert haar keuzes onder andere op data over verkeersslachtoffers die in de gemeente een ongeval hebben gehad. Tot op heden werkt de Gemeente Amsterdam met zogenaamde blackspots (i.e. locaties met drie ernstige ongevallen in drie jaar tijd) mede bepaald op basis van gegevens van de politie (Bestand geRegistreerde ONgevallen (BRON)). Uit een pilot met ambulancedata bij Regionale Ambulancevoorzieningen (RAV’s) is echter gebleken dat de aantallen verkeersslachtoffers in de database met ambulancegegevens hoger zijn dan de aantallen slachtoffers geregistreerd in het BRON-databestand. Door het (ook) gebruiken van ambulancedata ontstaat een vollediger beeld van de problematiek van verkeersongevallen en kunnen er gerichter maatregelen genomen worden. VeiligheidNL werkt met subsidie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat aan het verzamelen en ontsluiten van ambulancedata. De RAV Amsterdam (regio’s Amsterdam-Amstelland en Zaanstreek-Waterland) is een van de eerste RAV’s waar anonieme data worden verzameld en ontsloten. Het project maakt deel uit van de Monitor Verkeersslachtoffers (MOVE) waarin VeiligheidNL spoedzorgdata verzamelt en ontsluit ten behoeve van onderzoek naar verkeersveiligheid.

Onderdeel van MOVE is ook het verzamelen van gegevens op Spoedeisende Hulp (SEH) afdelingen van (Amsterdamse) ziekenhuizen. Dit traject met SEH-afdelingen bevindt zich in de opstartfase. De gemeente Amsterdam heeft VeiligheidNL gevraagd om een verdiepende analyse van de ambulancedata 2022 uit te voeren in aanvulling op de data die via een dashboard voor wegbeheerders beschikbaar komen. De resultaten zijn vastgelegd in dit rapport. De bevindingen vormen belangrijke input voor het verkeersveiligheidsbeleid van de gemeente Amsterdam. 1.2

Doelstelling

Doelstelling van dit rapport is inzicht geven in de verkeersveiligheidssituatie in Amsterdam welke de gemeente Amsterdam kan gebruiken als input voor het verkeersveiligheidsbeleid. Inzicht wordt verkregen door: (1) oplevering van MOVE ambulancedata van de gemeente Amsterdam over verkeersslachtoffers en slachtoffers van eenzijdige voetgangersongevallen (totaal en naar stadsdeel); (2) een vergelijking van MOVE ambulancedata ten aanzien van de verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam met gegevens over Amsterdam uit andere databronnen. Aanvullend wordt de stand van zaken rondom het verzamelen van gegevens op de SEH-afdelingen in Amsterdam geschetst.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Ad 1. Op basis van MOVE ambulancedata van de gemeente Amsterdam worden de volgende analyses uitgevoerd: a.

Aantal verkeersongevallen en verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam aangevuld met het aantal eenzijdige voetgangersongevallen in Amsterdam.

Schatting van het aantal slachtoffers met ernstig letsel (verkeersongevallen en eenzijdige voetgangersongevallen).

Gegevens ten aanzien van leeftijd en vervoerswijze van de verkeersslachtoffers, aard van het verkeersongeval en indien van toepassing de vervoerwijze van de tegenpartij. De combinatie van gegevens wordt weergegeven in een figuur.

Gegevens ten aanzien van leeftijd van slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval.

Daar waar zinvol/mogelijk worden bovenstaande gegevens uitgesplitst naar stadsdeel.

Ongevalslocatie weergegeven in een viertal zgn. heatmaps te weten: verkeersongevallen, fietsongevallen, botsingen fiets-auto en eenzijdige voetgangersongevallen.

Ad 2. MOVE ambulancedata worden vergeleken met gegevens uit de volgende andere bronnen: a.

Vergelijking met BRON-data zoals gerapporteerd in VIA en aangeleverd door de gemeente Amsterdam.

Vergelijking met de Blackspotkaart 2023 ten aanzien van de ongevalslocaties

Vergelijking met de Stadsgesprekkenkaart uit 2021 ten aanzien van de ongevalslocaties

1.3

Leeswijzer

In de hoofdstukken 2 tot en met 4 staan de resultaten van de analyse. Na een kort overzicht van de omvang van de problematiek in hoofdstuk 2 komen in de hoofdstukken 3 en 4 achtereenvolgens de resultaten ten aanzien van verkeersongevallen en eenzijdige voetgangersongevallen aan bod.

Verkeersongevallen zijn ongevallen waarbij een weggebruiker gewond is geraakt ten gevolge van een plotseling optredende gebeurtenis op de openbare weg die verband hield met het verkeer, waarbij tenminste één rijdend voertuig was betrokken. Eenzijdige voetgangersongevallen zijn voetgangersongevallen waarbij er niet gebotst is met een rijdend voertuig: een val op straat, waarbij een voetganger ook alle personen op (elektrische) wieltjes (step) omvat. Een persoon met een fiets aan de hand is ook een voetganger en evenals een persoon met een rollator of (elektrische) rolstoel.

Hoofdstuk 5 bevat de conclusie naar aanleiding van dit onderzoek en hoofdstuk 6 een discussie ten aanzien van de resultaten en de conclusies. De vergelijking met andere databronnen komt ook in dit hoofdstuk aan de orde. In Hoofdstuk 7 Verantwoording wordt ingegaan op het project MOVE, de dataverzameling en de wijze waarop de data geselecteerd en geanalyseerd zijn. In dit hoofdstuk komt tevens de stand van zaken rondom de dataverzameling bij de SEH-afdelingen in Amsterdam aan de orde. Het rapport wordt afgesloten met een tweetal bijlagen. In hoofdstuk 2 wordt eenmaal onderscheid gemaakt tussen ongevallen en slachtoffers. Vervolgens zijn in de rest van rapport slachtoffers het uitgangspunt van de analyses.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Het rapport gaat dus over slachtoffers van een verkeers- of eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam waarbij het slachtoffer behandeld is door personeel van een RAV. In verband met de leesbaarheid wordt dit niet overal in het rapport helemaal uitgeschreven.

De dataverzameling berust op informatie vastgelegd door de ambulanceverpleegkundigen en/of de meldkamer. Zij leggen informatie vast die medisch gezien relevant is. Hierdoor is het mogelijk dat aspecten rondom de toedracht van het ongeval niet volledig beschreven zijn.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

2 Overzicht problematiek In 2022 zijn in de gemeente Amsterdam 4.845 verkeersslachtoffers behandeld door een Regionale Ambulancevoorziening (RAV)1. Deze verkeersslachtoffers vielen bij 4.512 verkeersongevallen, soms betrof het dus meerdere slachtoffers per ongeval. De slachtoffers vormen het uitgangspunt voor de analyses. Naast deze verkeersslachtoffers werden er tevens 559 slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval behandeld2. Dit zijn ongevallen waarbij een voetganger gewond is geraakt, zonder te botsen met een rijdend voertuig. Per definitie worden deze slachtoffers niet als verkeersslachtoffers geteld, om deze reden worden ze apart gerapporteerd. Bij de eenzijdige verkeersongevallen is het aantal slachtoffers per definitie gelijk aan het aantal ongevallen. De meeste verkeersslachtoffers vielen in het tweede en derde kwartaal van 2022 (tabel 2.1). In het eerste kwartaal was het aantal verkeersslachtoffers het kleinst. Hierbij moet worden opgemerkt dat tot februari 2022 nog coronamaatregelen van kracht waren. Eenzijdige voetgangersongevallen leidden in het vierde kwartaal tot de meeste slachtoffers. Tabel 2.1

Aantal slachtoffers1 van een verkeersongeval of eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam in 2022; naar kwartaal Kwartaal

Kwartaal

Totaal

2022

Slachtoffers verkeersongeval

905

1.379

1.400

1.161

4.845

Slachtoffers eenzijdig voetgangersongeval

111

143

128

177

559

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1

Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV

Zowel onder de verkeersslachtoffers als onder de slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval had ruwweg één op de vijf slachtoffers ernstig letsel (MAIS2+, zie Verantwoording 7.3.3). Dit komt overeen met circa 1.000 verkeersslachtoffers en een honderdtal slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval met ernstig letsel. Omdat bovenstaande is bepaald is op basis van gegevens over Friesland en Nederland als geheel (Zie Verantwoording 7.3.3) moeten de gegevens met de nodige voorzichtigheid gebruikt worden.

Eenzijdige voetgangersongevallen zijn voetgangersongevallen waarbij er niet gebotst is met een rijdend voertuig: een val op straat, waarbij een voetganger ook alle personen op (elektrische) wieltjes (step) omvat. Een persoon met een fiets aan de hand is ook een voetganger en evenals een persoon met een rollator of (elektrische) rolstoel. Voetgangersongeval in het verkeer: Ongeval waarbij een voetganger in een verkeerssituatie gewond raakt daar contact met een rijdend voertuig.

In 4.843 gevallen kwamen medewerkers van de RAV Amsterdam-Amstelland en Zaanstreek-Waterland ter plaatste, in twee gevallen ambulancemedewerkers van de RAV Utrecht. 2 In 556 gevallen door de RAV Amsterdam-Amstelland en Zaanstreek-Waterland en de overige drie slachtoffers door de RAV Utrecht. 1

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

3 Verkeersslachtoffers 3.1

Vervoerswijze verkeersslachtoffers

Ongeveer de helft van de slachtoffers van een verkeersongeval zat op de fiets (52%) (figuur 3.1, bijlage 1 tabel B1.1). Op ruime afstand van de fiets volgen slachtoffers die in een auto (16%) of op een snor-/ bromfiets/scooter zaten (15%). Van alle fietsslachtoffers zat tenminste één op de tien op een elektrische fiets (245 slachtoffers). Dit aantal is waarschijnlijk een onderschatting van de problematiek, omdat niet altijd expliciet melding wordt gemaakt van het type fiets waarop het slachtoffer reed. Figuur 3.1 geeft ook het aantal slachtoffers van eenzijdig voetgangersongeval weer (559). Het aantal slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval was meer dan twee keer zo groot was als het aantal slachtoffers van een voetgangersongeval in het verkeer (282). Op de eenzijdige voetgangersongevallen wordt verder ingegaan in hoofdstuk 4. Figuur 3.1

Slachtoffers1 van een verkeersongeval of eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam in 2022; aantal naar vervoerswijze2,3 en reizigerskiometers4 Aantal SEH-bezoeken

Aantal reizigerskilometers in miljard kilometers

3.000

4,0 3,5

2.500

3,0

2.000

2,5

1.500 E-bike 1.000

2,0 1,5 1,0

500

0,5

Eenzijdig voetgangersongeval

Overig/ onbekend

Motor

Voetganger

Snorfiets/ bromfiets/ scooter

Auto

0,0

Fiets

Verkeersongeval Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL; Onderweg in Nederland (ODiN) 2022, Centraal Bureau voor de Statistiek 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 Bij fietsongevallen onderscheid tussen ongevallen met een e-bike en overige fietsongevallen. Overige fietsongevallen zijn alle gevallen met de fiets waarbij informatie over het type fiets ontbreekt en alle gevallen waarvan bekend is dat het slachtoffer op een ander type fiets reed dan een e-bike. 3 De categorie Overig/onbekend omvat hier de categorieën speedbike (1), scootmobiel (91) bus (15), tram (5) en overig/onbekend (270) (zie Verantwoording en bijlage 1 tabel B1.1) 4 Voor toelichting bij reizigerskilometers Amsterdam zie Verantwoording 7.3.2, reizigerskilometers vanaf leeftijd 6 jaar, geen reizigerskilometers in figuur betekent geen betrouwbare gegevens beschikbaar

Het absolute aantal verkeersslachtoffers geeft inzicht in de omvang van de problematiek en de daarmee samengaande medische consumptie. Het aantal slachtoffers per x reizigerskilometers is in principe een maat voor de kans om slachtoffer te worden van een verkeersongeval en maakt het

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

detecteren van risicogroepen mogelijk. Om de kans om slachtoffer te worden van een verkeersongeval in Amsterdam (waarvoor een behandeling door ambulancepersoneel nodig is) te berekenen en te vergelijken tussen de verschillende vervoerswijzen, zouden we het aantal slachtoffers in Amsterdam per vervoerswijze willen afzetten tegen het totaal aantal kilometers op de betreffende vervoerswijze in Amsterdam. We beschikken (op basis van het databestand ODiN, zie Verantwoording 7.3.1) echter alleen over reizigerskilometers van inwoners van Amsterdam met betrekking tot reisbewegingen in Nederland als geheel (figuur 3.1). Dit vraagt om de nodige voorzichtigheid bij de interpretatie van de gegevens. Uit figuur 3.1 kunnen we desondanks wel concluderen dat fietsers en snor-/bromfiets/scooter rijders (uitgedrukt als aantal behandelingen door ambulance per gereden kilometer) meer risico lopen dan inzittenden van een personenauto. 3.2

Leeftijd verkeersslachtoffers

Bijna de helft van de verkeersslachtoffers was in de leeftijd van 25 tot en met 34 jaar (21%) of 35 tot en met 54 jaar (22%) (figuur 3.2a, bijlage 1 tabel B1.1). Eén op de tien slachtoffers was jonger dan 18 jaar. Als je rekening houdt met het verschillend aantal leeftijdsjaren in de leeftijdsgroepen3 (zie Verantwoording 7.3.2.), komt de leeftijdsgroep 18-24 jaar als belangrijkste groep naar voren, gevolgd door 25-34 jarigen (blauwe punten in figuur 3.2a). Het bepalen van risico-leeftijdsgroepen op basis van het aantal reizigerskilometers per leeftijdsgroep (uit het databestand ODiN) heeft dezelfde beperkingen als beschreven in 3.1 (zie ook Verantwoording 7.3.1). Figuur 3.2b geeft aanwijzingen dat verkeersdeelnemers in de jongere en oudere leeftijdsgroepen meer risico lopen dan de middengroepen Een tweede optie om risico-leeftijdsroepen te detecteren, is het aantal slachtoffers in een leeftijdsgroep afzetten tegen het aantal inwoners van Amsterdam in die leeftijdsgroep. In figuur 3.3 wordt per leeftijdsgroep het aantal slachtoffers per 100.000 inwoners van Amsterdam weergegeven. Er zitten echter ook aan deze berekening beperkingen, zie Verantwoording 7.3.2. Op basis van figuur 3.3 lijken verkeersdeelnemers in de leeftijdsgroep 18-24 jaar het grootste risico te lopen, gevolgd door jongeren in de leeftijdsgroep 12-17 jaar en ouderen vanaf 70 jaar.

De grafiek 3.2a kan een enigszins vertekend beeld geven aangezien alle leeftijdsgroepen een verschillend aantal leeftijdsjaren bevatten (bijv. 35-54 jaar=20 leeftijdsjaren, 12-17 jaar=6 leeftijdsjaren). 3

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Figuur 3.2

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar leeftijd2,3 en aantal reizigerskilometers4

Aantal per leeftijdsgroep

Gemddeld aantal per leeftijdsjaar per leeftijdsgroep

1.200

140

1.000

120 100

800

600

400

200

0 0-11 jaar

12-17 jaar

18-24 jaar

Aantal per leeftijdsgroep

25-34 jaar

35-54 jaar

55-69 jaar

70j en ouder

1.200

Aantal reizigerskilometers in miljard kilometers 2,5

1.000

2,0

800

1,5

600 1,0

400

0,5

200 0

0,0 0-11 jaar

12-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-54 jaar 55-69 jaar

70j en ouder

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL; Onderweg in Nederland (ODiN) 2022, Centraal Bureau voor de Statistiek 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 Leeftijd onbekend uit figuur weggelaten 3 Voor toelichting bij ‘Gemiddeld aantal per leeftijdsjaar per leeftijdsgroep’ zie Verantwoording 7.3.2 4 Voor toelichting bij reizigerskilometers Amsterdam zie Verantwoording 7.3.2, reizigerskilometers niet beschikbaar voor de leeftijdsgroep 0-11 jaar.

Figuur 3.3

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar leeftijd2,3 Aantal per 100.000 inwoners van Amsterdam in de betreffende leeftijdsgroep

1.000 800 600 400 200 0 0-11 jaar

12-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-54 jaar 55-69 jaar

70j en ouder

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 Leeftijd onbekend uit figuur weggelaten 3 Voor toelichting zie Verantwoording 7.3.2

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Vervoerswijze naar leeftijd Zoals al aangegeven in paragraaf 3.1 vormen fietsers de grootste groep verkeersslachtoffers. Dit geldt voor alle leeftijdsgroepen (figuur 3.4a, bijlage 1 tabel B1.2). In de meeste leeftijdsgroepen was het aandeel fietsers zelfs meer dan de helft. Wat verder opvalt is het hoge aandeel slachtoffers van een ongeval met een snor-/bromfiets/scooter in de leeftijdsgroepen 12-17 jaar (29%) en 1824 jaar (32%). Bij de leeftijdsgroep 12-17 jaar moet daarbij bedacht worden dat het rijden op een snorfiets, bromfiets of scooter pas vanaf 16 jaar is toegestaan. Kijken we opnieuw naar leeftijd en vervoerswijze maar nu naar het aantal slachtoffers, dan komen logischerwijze weer fietsers naar voren (figuur 3.4b, bijlage 1 tabel B1.2). Daarna volgen snor/bromfiets/scooterrijders in de leeftijdsgroep 18-24 jaar. Het aantal slachtoffers van een ongeval in de auto is het grootst in de leeftijdsgroepen 25-34 jaar en 35-54 jaar. Als we rekening houden met het aantal leeftijdsjaren per leeftijdsgroep (zie Verantwoording 7.3.2), dan ziet de top 3 van meest voorkomende vervoerswijze per leeftijdsgroep er als volgt uit: 1. Fietsers - 25-34 jaar 2. Fietsers - 18-24 jaar 3. Snor-/bromfiets/scooterrijders - 18-24 jaar Figuur 3.4

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar vervoerswijze2 en leeftijd

a. Percentages per leeftijdsgroep

20%

40%

Totaal

52%

0-11 jaar 12-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-54 jaar 55-69 jaar 70 jaar en ouder

52% 54%

60%

80%

100%

29% 32%

36% 53% 55% 59% 55% Fiets

Auto

Snor-/bromfiets/scooter

Voetganger

Overig/onbekend

b. Aantallen per leeftijdsgroep

200

0-11 jaar 12-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-54 jaar 55-69 jaar 70 jaar en ouder

400

287

600

800

1.000

1.200

256 537 594 465

Fiets

Auto

Snor-/bromfiets/scooter

Voetganger

Overig/Onbekend

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL; Bevolkingsstatistek 2022, Centraal Bureau voor de Statistiek 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 De categorie Overig/onbekend omvat hier de categorieën speedbike, scootmobiel, bus, tram en overig/onbekend (zie Verantwoording).

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

3.3

Aard verkeersongeval

Bij ongeveer de helft van de verkeersongevallen botste het slachtoffer met een andere verkeersdeelnemer (52%) (figuur 3.5a, bijlage 1 tabel B1.3). In 38 procent van de gevallen was er sprake van een eenzijdig ongeval. Dit zijn verkeersongevallen waarbij niet gebotst is met een deelnemer of een obstakel. Eén op de tien slachtoffers botste met een obstakel. Per type vervoerswijze is de verdeling anders. De helft van de fietsongevallen is een eenzijdig ongeval. Ongevallen met een personenauto of voetganger zijn vooral botsingen met een andere verkeersdeelnemer.

Eenzijdig verkeersongeval: Verkeersongeval waarbij er geen sprake is van een botsing met een andere verkeersdeelnemer of object. Hieronder vallen dus ook ongevallen waarbij een slachtoffer heeft moeten uitwijken voor een andere verkeersdeelnemer of een object en vervolgens valt zonder daarbij in aanraking te zijn geweest met die andere verkeersdeelnemer of het object.

Kijken we naar de combinatie van de aard van het ongeval en de vervoerswijze, dan leiden eenzijdige fietsongevallen tot de meeste slachtoffers (figuur 3.5b, bijlage 1 tabel B1.3). Figuur 3.5

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar vervoerswijze en aard van het ongeval

20%

Totaal

40%

60%

80%

52%

38%

Fiets

100% 10%

54%

Auto

78%

Snor-/bromfiets/scooter Voetganger

72%

Overig/Onbekend Botsing andere verkeersdeelnemer b.

0 Fiets

500 944

1.000

Eenzijdig ongeval 1.500

2.000

Botsing met obstakel 2.500

3.000

1.351

Auto Snor-/bromfiets/scooter Voetganger Overig/Onbekend Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV

Eenzijdige fietsongevallen zijn verantwoordelijk voor 28 procent van het totaal aantal verkeersslachtoffers in Amsterdam (figuur 3.6, bijlage 1 tabel B1.3/B1.4). Op de tweede en derde plaats komen botsingen tussen twee auto’s (11%) en botsingen van een fiets met een auto (9%) (bijlage 1 tabel B1.4).

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Figuur 3.6

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar vervoerswijze, aard van het ongeval en vervoerswijze tegenpartij als percentage van het totaal2

Slachtoffer: Overig/ onbekend

Voetganger

Snor-/ bromfiets/ scooter

28%

Overig/ onbekend

Voetganger

Snor-/ bromfiets/ scooter

Auto

Botsing met tegenpartij

Fiets

11%

Auto

Fiets

Botsing met Eenzijdig obstakel ongeval

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 Bij geen vermelding van percentage is het percentage kleiner dan 1

Kijken we binnen de botsingen met een andere verkeersdeelnemer, dan was in ruim de helft van de gevallen een auto als tegenpartij betrokken bij een botsing (57%, 1.492). In vijftien procent van de gevallen was een fietser de tegenpartij (369) en bij zeven procent een snor-/bromfiets- of scooterrijder. 3.4

Wegkenmerken en wegbeheerder

De wegkenmerken van ongevalslocaties worden bepaald met behulp van het Nationaal Wegenbestand. Onderzoek naar de nauwkeurigheid van de huidige methode waarmee we deze bron combineren met ongevalsdata is nog gaande (Verantwoording 7.3.4). Op basis van de huidige methode lijkt het dat de meeste verkeersslachtoffers vielen op wegen waarop in december 2022 volgens het nationaal wegenbestand een maximumsnelheid gold van 30 (35%) of 50 kilometer per uur (35%) (figuur 3.7, bijlage 1 tabel B1.5). De meeste verkeersslachtoffers raakten op straat gewond (50%), gevolgd door op het fietspad (16%) en op stadshoofdwegen (15%). In vrijwel alle gevallen is de gemeente Amsterdam de wegbeheerder van de locatie van het ongeval (93%) (bijlage 1 tabel B1.7). Fietsers, de grootste groep slachtoffers, raakten in twee op de vijf gevallen gewond op een 30 kilometer-weg (40%) en een derde op een 50 kilometer-weg (33%) (bijlage 1 tabel B1.6). In ruim

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

de helft van de gevallen was dat op straat (55%), 19 procent op een fietspad en 15 procent op een stadshoofdweg. Bij de interpretatie van bovenstaande gegevens is het zinvol ook rekening te houden met de lengte van en het aantal reizigerskilometers over de betreffende wegen. Gegevens hierover waren niet beschikbaar bij VeiligheidNL ten tijde van het analyseren van de gegevens voor deze rapportage. Figuur 3.7

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar type weg2 en wegbeheerder3

a. Maximumsnelheid

b. Wegcategorie

c. Wegbeheerder4,5 100%

40%

60%

30%

20%

10%

40% 20%

Overig

WNN District Zuid

Gemeente Amsterdam

Overig/ onbekend

Stadshoofdweg

Fietspad

Straat

Overig/ n.v.t.

80%

50 km/uur

50%

30 km/uur

50%

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 De wegkenmerken van ongevalslocaties worden bepaald met behulp van het Nationaal Wegenbestand. Onderzoek naar de nauwkeurigheid van de huidige methode waarmee we deze bron combineren met ongevalsdata is nog gaande (Verantwoording 7.3.4). Het betreft de periode voor de invoering van 30km in de stad (8 december 2023). Voor de categorieën Overig/n.v.t (fig. 3.7a) en Overig/onbekend (fig. 3.7b) zie bijlage 1 tabel B1.5. 3 Bij de interpretatie van de gegevens is het zinvol ook rekening te houden met het aantal reizigerskilometers over de betreffende wegen. Gegevens hierover waren niet beschikbaar bij VeiligheidNL ten tijde van het analyseren van de gegevens voor deze rapportage. 4 WNN District Zuid = Rijkswaterstaat West-Nederland Noord District Zuid 5 Overig is <1%, daarom niet zichtbaar in grafiek

3.5

Geografische locatie verkeersongevallen

3.5.1

Overzicht stadsdelen en straten

De meeste verkeersslachtoffers vielen in de stadsdelen Zuid, Centrum en Nieuw-West (bijlage 1 tabel B1.8). Deze drie stadsdelen zijn samen goed voor 55 procent van alle verkeersslachtoffers waarvoor een ambulance ter plaatse komt. 1. Zuid (19%, 911) 2. Centrum (18%, 878) 3. Nieuw-West (18%, 865) Kijken we specifieker naar de locaties, dan blijkt dat in 2022 de meeste verkeerslachtoffers vielen op de Ringweg-West, in de Marnixstraat op de Stadhouderskade:

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

1. Ringweg-West (n=70) 2. Marnixstraat (n=61) 3. Stadhouderskade (n=61) 4. Haarlemmerweg (n=56) 5. Pieter Calandlaan (n=54) 6. Amstelveenseweg (n=43) 7. Jan van Galenstraat (n=43) 8. Middenweg (n=43) 9. De Ruijterkade (n=40) 10. Prins Hendrikkade (n=38) / Ringweg-Zuid (n=38) Uit bovenstaande opsommingen mag niet direct geconcludeerd worden dat de stadsdelen en straten met de meest ongevallen per definitie het minst veilig zijn. Het aantal ongevallen in een stadsdeel of straat wordt mede bepaald door het oppervlakte van het stadsdeel respectievelijk de lengte van de straat en het aantal kilometers dat er afgelegd wordt in het verkeer. Daar is niet naar gekeken in het kader van dit rapport. In tabel B1.9 in bijlage 1 zijn tabellen opgenomen met alle stadsdelen en straten per stadsdeel waar in 2022 de meeste verkeersslachtoffers behandeld werden door ambulancemedewerkers. Diverse straten zijn verdeeld over twee of meer stadsdelen. Hierdoor zijn enkele getallen zoals ze hierboven staan, niet terug te zien zijn in de tabel in de bijlage. Onderstaand is een tweetal zogenaamde ‘heatmaps’ weergegeven (figuur 3.8). Deze heatmaps geven een overzicht van de verdeling van alle verkeersslachtoffers (a) en fietsslachtoffers (b) over Amsterdam, met een focus op het centrum. Locatiekaarten van de verschillende stadsdelen zijn te vinden in de figuren B1.1-9 in bijlage 1. Figuur 3.8

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar geografische locatie

a. Alle verkeersslachtoffers (n=4.845)

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

b. Fietsslachtoffers (incl. e-bike) (n=2.507)

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV

3.5.2

Stadsdeel naar leeftijd verkeersslachtoffers

In zes van de acht stadsdelen zijn slachtoffers in de leeftijdsgroep 35-54 jaar in de meerderheid (figuur 3.9a, bijlage 1 tabel B1.10). Dit is niet verrassend aangezien dit de breedste leeftijdscategorie is (zie Verantwoording 7.3.2). Als we kijken per leeftijdsjaar dan komt de leeftijdsgroep 18-24 jaar als grote groep naar voren, vooral in stadsdeel Nieuw-West (figuur 3.9b). Ook slachtoffers in de leeftijdsgroep 25-34 jaar zijn, gekeken per leeftijdsjaar, in alle stadsdelen ruim vertegenwoordigd. De kans op een ongeval wordt mede bepaald door de mate waarin de slachtoffers in de diverse leeftijdsgroepen deelnemen aan het verkeer en is daarmee ook afhankelijk van de leeftijdsverdeling in een stadsdeel.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Figuur 3.9

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar stadsdeel2 en leeftijd slachtoffer2

a. Aantal per leeftijdsgroep

250 12-17 jaar

18-24 jaar

NieuwWest

Noord

25-34 jaar

35-54 jaar

55-69 jaar

200 150 100 50 0 Centrum

Oost

West

Westpoort

Zuid

Zuidoost

b. Gemiddeld aantal per leeftijdsjaar per leeftijdsgroep3

12-17 jaar

18-24 jaar

NieuwWest

Noord

25-34 jaar

35-54 jaar

55-69 jaar

25 20 15 10 5 0 Centrum

Oost

West

Westpoort

Zuid

Zuidoost

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 I.v.m. leesbaarheid zijn stadsdeel onbekend, stadsdeel Weesp (n=28) en kleinste leeftijdsgroepen (0-11 jaar, 70 jaar en ouder) weggelaten uit grafiek (wel in tabel B1.10 in bijlage 1) 3 Voor toelichting zie Verantwoording 7.3.2

3.5.3

Stadsdeel naar vervoerswijze

Alhoewel in vrijwel alle stadsdelen de fietsslachtoffers ruim in de meerderheid zijn, zijn er verschillen tussen de stadsdelen (figuur 3.10, bijlage 1 tabel B1.11). In stadsdeel Centrum is het aandeel fietsers met 71 procent het grootst. In stadsdeel Nieuw-West valt het aandeel verkeersslachtoffers op een snor-/bromfiets/scooter op (22%). In met name Westpoort en Zuidoost lijkt de problematiek anders te zijn dan in de andere stadsdelen. In deze stadsdelen is het aandeel verkeersslachtoffers dat in een auto zat relatief groot (56% resp. 31%) en het aandeel fietsers onder de slachtoffers relatief klein (16% resp. 26%). Het feit dat bijvoorbeeld in de stadsdelen Centrum en Zuid het aantal verkeerslachtoffer onder fietsers het grootst is, hoeft niet te betekenen dat fietsen in deze stadsdelen gevaarlijker is dan op andere plekken. Factoren als de grootte van het stadsdeel en het aantal fietsers in een stadsdeel spelen (mede) een rol.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Figuur 3.10 Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar stadsdeel2 en vervoerswijze slachtoffer 700

Fiets

600

Auto

Snor-/bromfiets/scooter

Voetganger

Overig/Onbekend

500 400 300 200 100 0 Centrum

NieuwWest

Noord

Oost

West

Westpoort

Zuid

Zuidoost

3.5.4

Stadsdeel naar aard verkeersongeval

In bijna alle stadsdelen, behalve Centrum, is de aard van het ongeval vaak een botsing met een andere verkeersdeelnemer (figuur 3.11, bijlage 1 tabel B1.12). Opvallend is dat in stadsdeel Centrum de meeste slachtoffers vielen door een eenzijdig ongeval. Dit heeft te maken met het grote aandeel en aantal fietsongevallen in dit stadsdeel (zie 3.5.4). In Nieuw-West is het aandeel slachtoffers van een botsing met een andere verkeersdeelnemer opvallend groot. Figuur 3.11 Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar stadsdeel2 en aard van het verkeersongeval 600 Botsing verkeersdeelnemer

500

Eenzijdig ongeval

Botsing obstakel

400 300 200 100 0 Centrum

NieuwWest

Noord

Oost

West

Westpoort

Zuid

Zuidoost

Combineren van vervoerswijze en aard van het ongeval laat zien dat in vijf stadsdelen van Amsterdam eenzijdige ongevallen met de fiets tot de meeste slachtoffers hebben geleid in 2022 (tabel 3.1, bijlage 1 tabel B1.13). Op volgorde van aantal zijn dat de stadsdelen Centrum, Zuid, West, Oost en Noord. In de andere stadsdelen komen inzittenden van een auto die gewond zijn door een botsing met een andere verkeersdeelnemer het vaakst voor. Nieuw-West is het enige

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

stadsdeel waar ongevallen met een snor-/bromfiets/scooter in de top 3 staan en dan specifiek de ongevallen waarbij een het slachtoffer op een snor-/bromfiets/scooter zat en botste met andere verkeersdeelnemer. Tabel 3.1

Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; naar stadsdeel2, vervoerswijze en aard van het verkeersongeval3

Centrum: 1. Eenzijdig ongeval met de fiets (43%, 379) 2. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (19%, 171) 3. Fiets botst met obstakel (8%, 72) Nieuw-West: 1. Auto botst met andere verkeersdeelnemer (20%, 171) 2. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (18%, 158) 3. Snor-/bromfiets/scooter botst met andere verkeersdeelnemer (15%, 129) 4. Eenzijdig ongeval met de fiets (15%, 128) Noord: 1. Eenzijdig ongeval met de fiets (24%, 109) 2. Auto botst met andere verkeersdeelnemer (19%, 87) 3. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (16%, 74) Oost: 1. Eenzijdig ongeval met de fiets (29%, 187) 2. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (20%, 133) 3. Auto botst met andere verkeersdeelnemer (12%, 79) West: 1. Eenzijdig ongeval met de fiets (30%, 200) 2. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (22%, 150) 3. Auto botst met andere verkeersdeelnemer (10%, 69) 4. Snor-/bromfiets/scooter botst met andere verkeersdeelnemer (10%, 67) Westpoort: 1. Auto botst met andere verkeersdeelnemer (43%, 42) 2. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (13%, 13) 3. Auto botst met obstakel (8%, 8) Zuid: 1. Eenzijdig ongeval met de fiets (33%, 305) 2. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (22%, 204) 3. Auto botst met andere verkeersdeelnemer (9%, 86) Zuidoost: 1. Auto botst met andere verkeersdeelnemer (23%, 68) 2. Fiets botst met andere verkeersdeelnemer (13%, 38) 3.

Eenzijdig ongeval met de fiets (12%, 37) Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 Exclusief Weesp, te klein aantal slachtoffers voor zinvolle top drie (wel in tabel B1.13 in bijlage 1) 3 Percentage en aantal per stadsdeel

3.5.5

Uitwerking hotspots

De vijf locaties waar in Amsterdam 2022 de meeste slachtoffers vielen zijn nader geanalyseerd (figuur 3.12). Logischerwijze zijn er aanzienlijke verschillen tussen de locaties waar de meeste slachtoffers vielen omdat het om verschillende typen locaties en typen wegen gaat. Onderstaand zijn de ongevallen per locatie uitgewerkt in een zogenaamd boomdiagram.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Figuur 3.12 Slachtoffers1 van een verkeersongeval in Amsterdam in 2022; vervoerswijze slachtoffer, aard van het ongeval en vervoerswijze tegenpartij2, straten met meer dan 50 slachtoffers Ringweg-West (n=70)

Marnixstraat (n=61)

Stadhouderskade (n=61)

Haarlemmerweg (n=56)

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Pieter Calandlaan (n=54)

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 Aard van het ongeval en vervoerswijze tegenpartij alleen weergegeven indien niet Overig/onbekend

Kijken we per straat naar de grootste groep verkeersslachtoffers, dan kijken we op de RingwegWest naar de slachtoffers die in auto zaten. In deze groep is het aantal slachtoffers in de leeftijdsgroep 18-24 jaar relatief groot is. Bij zowel de Marnixstraat als de Stadhouderskade valt onder de fietsers het relatief grote aandeel slachtoffers in de* leeftijdsgroep 25-34 jaar op. Ten aanzien van de slachtoffers in de Pieter Calandlaan is vooral het grote aantal snor/bromfiets/scooterongevallen opmerkelijk. Hierbij waren 11 van de 19 slachtoffers in de leeftijd van 18 tot en met 24 jaar waren en vielen 6 slachtoffers in de leeftijdsgroep 12-17 jaar. Voor de Haarlemmerweg zijn de aantallen per vervoerswijze per leeftijdsgroep te klein voor een zinvolle analyse.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

4 Slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval Naast ongevallen met voetgangers in het verkeer die leidden tot een behandeling door ambulancemedewerkers (278, zie paragraaf 2.2) vonden er in 2022 ook 559 eenzijdige voetgangersongevallen plaats in Amsterdam. Het aantal eenzijdige voetgangersongevallen is dus ongeveer twee keer zo groot als het aantal voetgangersongevallen in het verkeer.

*** 4.1

Leeftijd slachtoffers eenzijdig voetgangersongeval

Vooral ouderen zijn slachtoffer van een eenzijdig voetgangersongeval en vormen een risicogroep (figuur 4.1). Deze conclusie is te trekken ondanks de beperkingen van de cijfers (zie Verantwoording 7.3.4). Figuur 4.1

Slachtoffers1 van een eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam in 2022; naar leeftijd2,3

Aantal per leeftijdsgroep

Gemddeld aantal per leeftijdsjaar per leeftijdsgroep

300

200

100

0 0-11 jaar 12-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-54 jaar 55-69 jaar 70 jaar en ouder

Aantal per 100.000 inwoners van Amsterdam in de betreffende leeftijdsgroep 400 300 200 100 0 0-11 jaar 12-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-54 jaar 55-69 jaar 70 jaar en ouder

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

4.2

Wegkenmerken en wegbeheerder

De wegkenmerken van ongevalslocaties worden bepaald met behulp van het Nationaal Wegenbestand. Onderzoek naar de nauwkeurigheid van de huidige methode waarmee we deze bron combineren met ongevalsdata is nog gaande (Verantwoording 7.3.4). Dede meeste eenzijdige voetgangersongevallen plaatsvonden op wegen waar volgens het nationaal wegenbestand een maximum snelheid gold van 30km (53%) (figuur 4.2, bijlage 2 tabel B2.2). Aanzienlijk minder vaak gebeurde het eenzijdige voetgangersongeval op een 50km-weg (21%) of een andere soort weg. Dit hoeft niet te betekenen dat 30km-wegen het gevaarlijkst zijn. De totale lengte van alle 30km-wegen speelt een rol. Daarnaast is het ook waarschijnlijk dat er op 30km-locaties meer gelopen wordt waardoor er daar ook meer ongevallen gebeuren dan op andere plaatsen. Echter gegevens om dit na te gaan, zijn niet beschikbaar. Als wegcategorie werd bij bijna twee derde van de eenzijdige voetgangersongevallen ‘straat’ genoemd (64%) (figuur 4.2, bijlage 2 tabel B2.2). Eén op de zes ongevallen vond op een fietspad plaats (16%). Op één na, vonden alle ongevallen plaatst op een locatie waar de gemeente Amsterdam de wegbeheerder is (100%). Figuur 4.2

Slachtoffers1 van een eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam in 2022; naar type weg en wegbeheerder3,4

a. Maximumsnelheid

b. Wegcategorie

c. Wegbeheerder2

40%

20%

Overig

40%

Overig/ onbekend

60%

Fietspad

60%

Straat

60%

Overig/ n.v.t.

80%

50 km/uur

80%

30 km/uur

80%

Gemeente Amsterdam

100%

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 Overig is eenmaal (<1%) Rijkswaterstaat West-Nederland Noord District Zuid 3 De wegkenmerken van ongevalslocaties worden bepaald met behulp van het Nationaal Wegenbestand. Onderzoek naar de nauwkeurigheid van de huidige methode waarmee we deze bron combineren met ongevalsdata is nog gaande (Verantwoording 7.3.4). Het betreft de periode voor de invoering van 30km in de stad (8 december 2023). Voor de categorieën Overig/n.v.t (fig. 4.2a) en Overig/onbekend (fig. 4.2b) zie bijlage 1 tabel B2.2. 3 Bij de interpretatie van de gegevens is het zinvol ook rekening te houden met het aantal reizigerskilometers over de betreffende wegen. Gegevens hierover waren niet beschikbaar bij VeiligheidNL ten tijde van het analyseren van de gegevens voor deze rapportage.

4.3

Geografische locatie eenzijdige voetgangersongevallen

4.3.1

Overzicht stadsdelen en straten

De meeste slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval vielen in de stadsdelen Centrum, Zuid en West (bijlage 2 tabel B2.4): 1. Centrum (27%, 149) 2. Zuid (18%, 100) 3. West (14%, 81)

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Kijken we specifieker naar de locaties, dan blijkt dat in 2022 de meeste slachtoffers van eenzijdige voetgangersongevallen vielen op de Overtoom en in de Van Baerlestraat: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Overtoom (n=7) Van Baerlestraat (n=6) Ceintuurbaan (n=5) Metrostation Centraal Station (n=5) Middenweg (n=5) Osdorpplein (n=5) Prinsengracht (n=5) Zeedijk (n=5)

In de bijlage 2 zijn in tabel B2.5 lijsten opgenomen met alle straten waar in 2022 tenminste drie voetgangers slachtoffer waren van een eenzijdig ongeval en daarvoor werden behandeld door een ambulancemedewerker. Onderstaand zijn is een zogenaamde ‘heatmap’ weergegeven. Deze heatmap geeft een overzicht van de verdeling van de slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam, met focus op het centrum. Locatiekaarten van de verschillende stadsdelen zijn te vinden in B2.1-9 in bijlage 2. Figuur 4.3

Slachtoffers1 van een eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam in 2022, naar geografische locatie (n=559)

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1

Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV

4.3.2

Stadsdeel naar leeftijd voetgangers

In alle stadsdelen in figuur 4.4 vormen ouderen vanaf 70 jaar de grootste groep (figuur 4.4.a, bijlage 2 tabel B2.6). Over stadsdeel Weesp en Westpoort kunnen we door kleine aantallen geen uitspraken doen. De leeftijdsverdeling van de slachtoffers van een eenzijdig voetgangersongeval in stadsdeel Centrum wijkt af van die in de andere stadsdelen. In het Centrum raken zowel relatief als absoluut meer 55-69 jarige voetgangers gewond door een eenzijdig ongeval dan in de andere stadsdelen.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

Als er rekening wordt gehouden met het verschillend aantal leeftijdsjaren per leeftijdsgroep, dan komen de slachtoffers in de leeftijdsgroep 55-69 jaar in stadsdeel Centrum nog meer als belangrijke groep naar voren (figuur 4.4b). Figuur 4.4

Slachtoffers1 van een eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam in 2022, naar stadsdeel2 en leeftijd slachtoffer2

a. Aantal per leeftijdsgroep

80 35-54 jaar

55-69 jaar

Noord

Oost

70 jaar en ouder

60 40 20 0 Centrum

NieuwWest

West

Zuid

Zuidoost

Zuid

Zuidoost

b. Gemiddeld aantal per leeftijdsjaar per leeftijdsgroep3

4 35-54 jaar

55-69 jaar

Noord

Oost

70 jaar en ouder

3 2 1 0 Centrum

NieuwWest

West

Bron: Monitor Verkeersongevallen (Ambulancedata) Amsterdam 2022, VeiligheidNL 1 Slachtoffers behandeld door ambulancepersoneel RAV 2 I.v.m. leesbaarheid stadsdeel onbekend, stadsdeel Weesp (n=1), stadsdeel Westpoort (n=2) en kleine leeftijdsgroepen (0-11 jaar, 12-17 jaar, 18-24 jaar en 25-34 jaar) weggelaten uit grafiek (wel in tabel in bijlage) 3 Voor toelichting bij ‘Gemiddeld aantal per leeftijdsjaar per leeftijdsgroep’ zie Verantwoording 7.3.2

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

5 Conclusies Vervoerswijze Fietsers waren (veruit) het vaakst slachtoffer van een verkeersongeval in Amsterdam. Dit is in meer of mindere mate in zeven van de negen stadsdelen terug te zien. In stadsdeel Centrum was het aandeel fietsslachtoffers met 71 procent het grootst. Hiermee was het stadsdeel Centrum verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van alle fietsslachtoffers behandeld door ambulancemedewerkers van een RAV. Van alle fietsslachtoffers zat tenminste één op de tien op een elektrische fiets. Het werkelijk aantal is waarschijnlijk groter omdat niet altijd expliciet melding wordt gemaakt van het type fiets waarop het slachtoffer reed. Ongevallen met een elektrische fiets komen dus inmiddels veelvuldig voor, maar het is aan te nemen dat het aantal ongevallen met een ander type fiets nog altijd veel groter is. Verkeersslachtoffers in de auto of op een brom-/snorfiets/scooter kwamen op de tweede en derde plaats met respectievelijk 16 en 15 procent van het totaal verkeersslachtoffers behandeld door een RAV. Het aandeel slachtoffers in de auto was het grootst in de stadsdelen Westpoort en Zuidoost. Maar wat betreft het aantal slachtoffers van een ongeval in de auto stak in 2022 stadsdeel NieuwWest er bovenuit; een kwart van alle slachtoffers van een ongeval met een auto in 2022 in Amsterdam viel in Nieuw-West.

Ook slachtoffers van een brom-/snorfiets/scooterongeval vielen in Nieuw-West vaakst en ook hier gaat het om een kwart van het totaal aantal slachtoffers op een brom-/snorfiets/scooter. Naast ongevallen met voetgangers in het verkeer die leidden tot een behandeling door ambulancemedewerkers (278) vonden er in 2022 ook 559 eenzijdige voetgangersongevallen plaats in Amsterdam. Het aantal eenzijdige voetgangersongevallen is dus ongeveer twee keer zo groot als het aantal voetgangersongevallen in het verkeer. Het vergelijken van de vervoerswijzen wat betreft de kans om slachtoffer te worden van een verkeersongeval waarbij een ambulance ter plaatse komt, kon alleen worden gedaan met behulp van het aantal reizigerskilometers per vervoerswijze van Amsterdammers in heel Nederland. Dit vraagt om de nodige voorzichtigheid bij de interpretatie. Desondanks kan geconcludeerd worden dat fietsers en snor-/bromfiets/scooter meer risico lopen dan inzittenden van een personenauto. Aard van het ongeval Ruim de helft van de fietsslachtoffers had een eenzijdig ongeval. Dit komt overeen met ruim een kwart van het totaal aantal verkeersslachtoffers in Amsterdam in 2022 behandeld door ambulancemedewerkers. De overige verkeersslachtoffers hadden relatief vaker een botsing met een andere verkeersdeelnemer dan de fietsers.

Echter omdat fietsongevallen veruit het meeste voorkwamen was het aantal botsingen onder de fietsslachtoffer toch groter dan bij de slachtoffers onder de andere groepen verkeersdeelnemers.

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

In vijf stadsdelen komen eenzijdige ongevallen met de fiets het meeste voor (Centrum, Noord, Oost, West Zuid). In drie stadsdelen staan botsingen van auto met een andere verkeersdeelnemer boven aan (Nieuw-West, Westpoort en Zuidoost). Leeftijd Het vergelijken van leeftijdsgroepen had beperkingen. De best mogelijke vergelijking van de aantallen per leeftijdsgroep was het vergelijken van de aantallen per leeftijdsjaar per leeftijdsgroep. Op basis hiervan kwam de leeftijdsgroep 18-24 jaar als belangrijkste groep naar voren, gevolgd door 25-34 jarigen. Het vergelijken van leeftijdsgroepen wat betreft de kans om slachtoffer te worden van een verkeersongeval waarbij een ambulance ter plaatse komt, is op twee manieren gedaan. Ten eerste met behulp van het aantal reizigerskilometers van Amsterdammers in heel Nederland per leeftijdsgroep en ten tweede met behulp van het aantal inwoners van Amsterdam per leeftijdsgroep. Beide methoden zijn niet helemaal zuiver. De eerste methode werd geconcludeerd dat in Amsterdam jongere en oudere verkeersdeelnemers meer risico lijken te lopen dan de middengroepen. De resultaten van de tweede methode sluiten daar gedeeltelijk op aan: verkeersdeelnemers in de leeftijdsgroep 18-24 jaar lijken in Amsterdam het grootste risico te lopen, gevolgd door jongeren in de leeftijdsgroep 12-17 jaar en ouderen vanaf 70 jaar.

Leeftijd en vervoerswijze Als we rekening houden met het aantal leeftijdsjaren per leeftijdsgroep, dan ziet de top 3 van meest voorkomende vervoerswijze per leeftijdsgroep er als volgt uit: 1.

Fietsers - 25-34 jaar

Fietsers - 18-24 jaar

Snor-/bromfiets/scooterrijders - 18-24 jaar

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

6 Discussie Uit de MOVE ambulancegegevens van de gemeente Amsterdam kwam naar voren dat vijf slachtoffers van een verkeers- of eenzijdig voetgangersongeval in Amsterdam behandeld waren door ambulancemedewerkers van de RAV Utrecht. Net als de RAV Amsterdam-Amstelland en Zaanstreek-Waterland neemt ook de RAV Utrecht deel aan MOVE. Omdat (nog) niet alle RAV’s in Nederland deelnemen aan MOVE, zou het kunnen dat nog een paar slachtoffers in Amsterdam zijn behandeld door een andere RAV dan de RAV Amsterdam-Amstelland en Zaanstreek-Waterland, bijvoorbeeld door de RAV Kennemerland. Deze slachtoffers ontbreken in de cijfers. We kunnen er echter vanuit gaan dat dit slechts om enkele gevallen zal gaan en de resultaten niet wezenlijk zullen beïnvloeden. De dataverzameling berust op informatie vastgelegd door de ambulanceverpleegkundigen en/of de meldkamer. Zij leggen informatie vast die medisch gezien relevant is. Hierdoor is het mogelijk dat aspecten rondom de toedracht van het ongeval niet volledig beschreven zijn. Het is bijvoorbeeld denkbaar dat als een fietser moet uitwijken voor een auto vervolgens (zonder in botsing te komen met de auto) valt, de auto niet vermeld wordt in de toedrachtomschrijving.

Het aantal slachtoffers dat in Amsterdam voor ernstig letsel wordt behandeld door de RAV is bepaald op basis MOVE-ambulancedata uit Friesland en gegevens uit LIS die betrekking hebben op Nederland als totaal. Het is niet bekend in hoeverre de situatie in Friesland te vergelijken is met de situatie in Amsterdam. Eveneens is niet bekend in hoeverre de gegevens uit LIS toepasbaar zijn op Amsterdam. Kortom de uiteindelijke aantallen slachtoffers met ernstig letsel kunnen alleen gezien worden als een grove indicatie. Gegevens van de RAV Amsterdam geven voor Amsterdam vooral een goed beeld van de leeftijd en vervoerswijze van de slachtoffers, indien van toepassing de vervoerswijze van de tegenpartij en de locaties waar het ongevallen hebben plaatsgevonden. Inzicht in de context van de ongevallen kan op basis van de RAV-data niet worden gegeven. Gegevens verzameld op Spoedeisende Hulp (SEH) afdelingen van ziekenhuizen zijn daarvoor wel geschikt. SEH-gegevens kunnen dus een waardevolle aanvulling zijn om tot de juiste preventieve maatregelen te komen. Ter illustratie, op de SEH-afdelingen worden bijvoorbeeld ook omgevingsfactoren (bv. glad wegdek) en het ongevalsmechanisme (bv. plotseling remmen) vastgelegd. Daarnaast kunnen gegevens over het type letsel en de ernst van het letsel worden geanalyseerd.

Hierdoor kan een adequatere berekening worden gedaan om te bepalen hoeveel slachtoffers met ernstig letsel de RAV’s in Amsterdam behandelen (zie vorige alinea). Vergelijking met andere databronnen Ten van opzichte van landelijke schattingen over bezoeken aan een Spoedeisende Hulp (SEH) afdeling (op basis van het Letsel Informatie Systeem (LIS) van VeiligheidNL)4, was het aandeel fietsslachtoffers in Amsterdam onder de verkeersslachtoffers behandeld door ambulancemedewerkers lager (52% versus LIS2022: 66%). Het aandeel verkeersslachtoffers in de auto (16% versus LIS2022: 11%) of op een brom-/snorfiets/scooter (15% versus LIS2022: 10%)

Stam C. (2023) Letsels 2022. Kerncijfers LIS. Amsterdam: VeiligheidNL

Verkeersslachtoffers in de gemeente Amsterdam

was daarentegen hoger. In hoeverre dit een gevolg is van verschillen tussen de groep slachtoffers die naar de SEH-afdeling en de groep die door ambulancemedewerkers wordt behandeld, zou onderzocht moeten worden. Daarnaast is er een verschil tussen Amsterdam (populatie, verkeer enz.) en Nederland als geheel. In de toekomst zullen data van het MOVE SEH-project in Amsterdam een betere vergelijking mogelijk maken en antwoord kunnen geven op bovenstaande discussiepunten rondom enerzijds de verschillen tussen de RAV- en de SEH- populatie en anderzijds de regionale invloeden ten opzichte van het landelijke beeld. BRON/VIA registreerde voor 2022 1.196 verkeersslachtoffers in Amsterdam. Dit zijn ongevallen waarbij de politie aanwezig was. Wanneer politie een verkeersongeval registreert als “een verkeersongeval met letsel” (en er dus een verkeersslachtoffer is), is voor zover wij hebben kunnen achterhalen, niet vastgelegd in harde richtlijnen. Dit kan uiteenlopen van behandeling van licht letsel door de politie zelf (“een pleister plakken”) tot het inschakelen van medische hulpverlening (het laten komen van een ambulance die het slachtoffers ter plaatse behandeld of naar de SEH-afdeling vervoert). Het is aan de individuele politieagent om te bepalen wanneer er letsel geregistreerd wordt.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/14059839/1