Bijlage 1. Lerarenagenda 2023-2027.pdf

Amsterdamse Lerarenagenda 2023-2027

MBO

Omdat iedereen een goede leraar verdient

Amsterdamse

2

Lerarenagenda

Inhoud 1

Voorwoord

5

Samenvatting 2 

7

3

Inleiding

10

3.1 Waarom een nieuwe lerarenagenda? 3.2 Hoe groot is het leraren- en schoolleiderstekort? 3.3 Hoe kwam de nieuwe lerarenagenda tot stand?

10 11 12

4

Ambities en leidende principes

14

5

Actielijn 1: Verhoog instroom en behoud onderwijsprofessionals

19

5.1 De bekwame zij-instromer 5.2 Opleiden en begeleiden van studenten en startende leraren. 5.3 Wereldburgers voor de klas en NT2 traject 5.4 Ontwikkelmogelijkheden voor ervaren leraren 5.5 Communicatie aanpak 5.6 Stedelijke afspraken over de instroom van onderwijsprofessionals 5.7 Stedelijke afspraken over het behoud van onderwijsprofessionals

19 21 22 22 22 23 24

Actielijn 2: Meer sterke schoolleiders 6 

26

6.1 De sterke schoolleider in het primair onderwijs 6.2 Stadsbrede afspraken

26 27

Actielijn 3: Omgaan met langdurige tekorten 7 

28

7.1 Omgaan met langdurige tekorten in het primair onderwijs: Andersom.Amsterdam 7.2 Omgaan met langdurige tekorten in het voortgezet onderwijs 7.3 Stedelijke afspraken

Amsterdamse

3

Lerarenagenda

28 30 30

Actielijn 4: Extra voorzieningen voor het Amsterdamse onderwijs 8  8.1 Woningen voor leraren 8.2 Mobilteit, zoals parkeerplekken voor onderwijsprofessionals 8.3 Reiskostenvergoeding 8.4 Servicecentrum Onderwijs en Zorg 8.5 Griepprik voor onderwijspersoneel

31 32 34 34 34 34

9 Monitoring en onderzoek

35

Lobby 10 

36

Financiële paragraaf 11 

40

12

42

Literatuurlijst

Noten 13 

44

Amsterdamse

4

Lerarenagenda

1 Voorwoord Dit is de Lerarenagenda 2023-2027. In deze agenda laten we zien wat de schoolbesturen, lerarenopleidingen en de gemeente Amsterdam doen, blijven doen en geïntensiveerd gaan doen om samen het lerarentekort in onze stad aan te pakken. Wij zien het lerarentekort als de grootste bedreiging van de kwaliteit van ons onderwijs en een motor van kansen­ ongelijkheid. Daarom doen we er samen alles aan om de trend te keren en te zorgen voor een goede leraar voor iedereen.

E

op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld, die zich in de stad duidelijker manifesteren dan elders in het land. Bovendien zijn we voor maatregelen die betrekking hebben op voor­ waarden voor opleidingen, salariëring en overige CAO afspraken, afhankelijk van het Rijk, waar we al jaren een dringend beroep op doen. Deze beperkingen ontslaan ons echter niet van de plicht om zelf ook al het nodige te doen wat in ons vermogen ligt.

en leraar speelt een onmisbare rol in het leven van kinderen en jongeren. Kwalitatief goed onderwijs is van essentieel belang als het gaat om hun toekomstkansen. Kansen om talent te ontwikkelen en kansen om mogelijkheden te verbreden. Kansen om eigen, vrije keuzes te kunnen maken in de toekomst. Kansen om mee te doen in de samenleving en een goed leven te kunnen leiden. Het belang van een goede leraar kan niet worden overschat. Daarom is het pijnlijk en schrijnend dat we in Amsterdam zo veel leraren moeten missen. Inmiddels heeft bijna 1 op de 5 Amsterdamse kinderen in het primair onderwijs geen bevoegde leraar meer voor de klas. In het speciaal basisonderwijs gaat dit zelfs om 1 op de 3 kinderen. En in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs zien we dezelfde trend ontstaan. Scholen doen wat ze kunnen, maar ervaren steeds meer druk. Schoolleiders beginnen de dag vaak met de vraag hoe nog vervanging te regelen bij ziekte. De toenemende druk op schoolteams door de grote tekorten, vormt vervolgens een bedreiging voor het werkplezier in het onderwijs. Als we niet oppassen wordt het tekort zo steeds groter.

In 2019 zijn we aan de slag gegaan met een taskforce en een gezamenlijke lerarenagenda. We haalden alles uit de kast in onze zoektocht naar interventies die het grootste verschil konden maken. We hebben belangrijke resultaten geboekt. Het aantal zij-instromers ging van 5 naar 120 per jaar en inmiddels zijn er al 486 zij-instromers opgeleid tot leraar. 112 leraren kregen met voorrang een huurwoning. Jaarlijks ontvingen ruim 2000 leraren van buiten de stad een aanvullende reiskostenvergoeding en afgelopen jaar zijn meer dan 1000 parkeervergunningen verstrekt om leraren die met hun auto naar werk moeten reizen te behouden. En onze permanente lobby in Den Haag heeft ervoor gezorgd dat alle Amsterdamse leraren in het primair onderwijs afgelopen jaren een extra toelage op hun salaris ontvingen. Maar al onze inspanningen hebben het tekort helaas niet kunnen oplossen. Inmiddels zien we ook in het voortgezet onderwijs het lerarentekort groeien, met name bij specifieke vakken zoals wiskunde, natuurkunde en Nederlands. In het middelbaar beroepsonderwijs

We hebben geen keuze: De trend van het oplopende lerarentekort moet gekeerd in het belang van de toekomst van onze kinderen. Dat is geen eenvoudige opgave. Op belangrijke factoren die leiden tot het tekort, hebben we nauwelijks invloed. De krappe woningmarkt en krapte

Amsterdamse

5

Lerarenagenda

• Verhoog instroom en behoud onderwijsprofessionals • Meer sterke schoolleiders • Omgaan met langdurige tekorten • Extra voorzieningen voor het Amsterdamse onderwijs

gaat het om vakken als ICT en techniek. Onze aanpak willen we daarom voor de nabije en verdere toekomst bestendigen, intensiveren en uitbreiden naar het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Meer nog dan voorheen hebben we het veld betrokken bij de totstandkoming van deze lerarenagenda: de mensen die iedere dag weer voor die uitdaging staan. We spraken vijftig onderwijsprofessionals over hun visie op tekorten, op goed onderwijs en op het grootstedelijk onderwijs in de nabije en verdere toekomst. Daarnaast voerden we groepsgesprekken met wetenschappers, opleiders, beleidsmakers uit het onderwijsveld, leerlingen, studenten van de lerarenopleidingen en zij-instromers. De opbrengst van deze gesprekken vormen de basis van deze lerarenagenda. De focus voor de aanpak van het lerarentekort in de periode 2023-2027 is:

Amsterdamse

In deze lerarenagenda leest u welke invulling we de komende jaren hieraan willen geven. Daarbij werken we vanuit de volgende leidende principes: solidariteit, aanspreken, inzicht, focus en lef. Niet accepteren wat onacceptabel is. Dat blijft ons credo. Daarom blijven we ons samen maximaal inspannen voor de toekomst van onze kinderen. Want ieder kind verdient een goede leraar. Marjolein Moorman Jopie Nooren

6

Lerarenagenda

2 Samenvatting Een bevoegde en bekwame leraar voor iedere klas is de beste manier om de kwaliteit van het onderwijs te garanderen.

O

Ambities en leidende principes We streven naar een stad waarin ieder kind en iedere jongere een bevoegde leraar heeft en elke school een bekwame schoolleider.

p dit moment ontbreekt het aan voldoende gekwalifi­ceerde leraren. In Amsterdam is er al jaren sprake van een groot tekort. De afgelopen vier jaar is het tekort in het primair onderwijs opgelopen van ongeveer 10% tot 16,8%. De verwachting is dat het tekort de komende jaren verder gaat toenemen. Inmiddels lijkt er ook een stijgend tekort aan leraren in het voortgezet onderwijs (6,9%) en het mbo te zijn. Daarbij is het lerarentekort het grootst in het speciaal basisonderwijs en op de scholen met veel leerlingen met een grote kans op een achterstand. Hierdoor worden de meest kwetsbare kinderen en jongeren het hardst geraakt. In tijden van onzekerheid, krapte op de woon, - en arbeidsmarkt en het gegeven dat steeds meer kinderen en jongeren in armoede opgroeien, is kwalitatief goed onderwijs belangrijker dan ooit. Hieronder leggen we uit wat we hier de komende vier jaar aan gaan doen.

De komende vier jaar treffen we maatregelen die bijdragen aan de volgende ambities: • Tegengaan van het lerarentekort: De agenda draagt bij aan het terugbrengen van het tekort aan leraren en schoolleiders naar nul. De eerste stap hierin is twee jaar op rij een daling in de tekorten realiseren. • Goed onderwijs voor ieder kind en jongere: We willen bijdragen aan goed onderwijs voor ieder kind en jongere in Amsterdam. Dit doen we enerzijds door het aantal onderwijsprofessionals in de stad te vergroten. Anderzijds zorgen we ervoor dat de onderwijsprofessionals in staat zijn het beste uit hun leerlingen te halen. • Eerlijkere verdeling van de tekorten op basis­scholen in de stad: momenteel is het lerarentekort onevenredig over de scholen in de stad verdeeld. De hoogte van het schoolgewicht is een indicator voor de hoogte van het tekort. Wij streven ernaar dat het lerarentekort op scholen met een hoger schoolgewicht niet groter is dan dat op andere scholen.

De Lerarenagenda is een product van de Taskforce Leraren­tekort Amsterdam. Het Amsterdamse onder­wijsveld maakt hierin afspraken om het lerarentekort tegen te gaan. De huidige Agenda eindigt aan het eind van schooljaar 2022/2023 en daarom is er nu een nieuwe Lerarenagenda voor de periode 2023-2027 gemaakt. We bouwen in de nieuwe Lerarenagenda voort op succesvol ingezette maatregelen en projecten uit de vorige agenda, het Noodplan Lerarentekort en de MBO-Agenda. De maatregelen richten zich op het aantrekken van nieuwe leraren, op het behoud van zittende leraren en op het omgaan met de huidige tekorten. Ondanks de ontmoedigende prognoses mogen we het lerarentekort niet als het nieuwe normaal gaan zien. Daarom blijven we scholen stevig ondersteunen bij het tegengaan van en het omgaan met het tekort.

Amsterdamse

Voor deze hernieuwde aanpak van het lerarentekort zijn gezamenlijke leidende principes geformuleerd: Solidariteit: het verschil in tekorten op school is groot. Om dit beter over de stad te verspreiden is solidariteit tussen scholen en schoolbesturen noodzakelijk. Aanspreekbaarheid: we formuleren heldere verantwoorde­ lijkheden zodat duidelijk is wie waarvoor aan zet is en

7

Lerarenagenda

opleidingen tot leraar en een goed inwerktraject voor startende leraren in Amsterdam.

waarop we elkaar kunnen aanspreken. Inzicht: het inzichtelijk maken van zowel kwalitatieve als kwantitatieve data rondom de tekorten in de stad en op basis daarvan maatregelen te treffen en eventueel bij te sturen. Focus: door het samen te doen, kunnen we blinde vlekken voorkomen, doen wat nu gewenst en noodzakelijk is en stoppen we met wat niet werkt. Lef: de aanpak vraagt lef van alle betrokken partijen om te gaan voor de hoogst haalbare resultaten en om elkaar daarin te blijven steunen.

2. Meer sterke schoolleiders Een sterke schoolleider maakt het verschil op een school. Zowel voor wat betreft veiligheid in de school, het welzijn van het lerarenteam, voldoende begeleiding voor starters als in het omgaan met het lerarentekort. Op scholen met een hoger lerarentekort is vaker geen vaste school­leider aanwezig. Daar komt bij dat het tekort aan school­leiders toeneemt. Om schoolleiders in deze complexe en uitdagende tijd te ondersteunen, wordt een subsidie aangeboden waarmee schoolleiders passende ondersteuning kunnen krijgen. Daarnaast maken de schoolbesturen in het primair onderwijs gezamenlijke afspraken over een manier om sterke schoolleiders in te zetten op de meest kwetsbare scholen. Ook worden afspraken gemaakt over omscholings,- en zij-instroomtrajecten om de instroom van schoolleiders te verhogen.

Actielijnen en maatregelen Met de Amsterdamse Lerarenagenda voert de Taskforce een doordachte set aan maatregelen uit die erop gericht is om de instroom en werving te stimuleren en leraren te behouden. Dit zijn de vier actielijnen van de aanpak: 1. Verhoog instroom en behoud onderwijsprofessionals Dit doen we door Amsterdamse scholieren kennis te laten maken met het vak via het programma Leraar voor een Dag. Maar ook door vanuit andere beroepen mensen op te leiden tot leraar en door onderwijsondersteuners maatwerktrajecten te bieden om een lesbevoegdheid te halen. Naast alle inspanningen die gedaan worden om professionals voor het onderwijs aan te trekken, is het van groot belang om te zorgen voor een aantrekkelijk werkklimaat en mogelijkheden voor professionalisering en ontwikkeling. Goed werkgeverschap en toekomstbestendig HR-beleid zijn daarbij essentieel. Er zijn stedelijke afspraken gemaakt over het verbeteren en flexibiliseren van de

Amsterdamse

3. Omgaan met langdurige tekorten In de huidige situatie is het noodzakelijk om naast het terugdringen van de tekorten ook aandacht te hebben voor het omgaan met de huidige tekorten. Het doel is om de werkdag van een bevoegde leraar zo te organiseren dat er, door bijvoorbeeld inzet van ondersteunend personeel, meer tijd overblijft om lessen voor te bereiden of deel te nemen aan (kwaliteits) ontwikkelingstrajecten. Een bevoegde leraar is en blijft het uitgangspunt. Het is van belang om scholen zo goed mogelijk te ondersteunen om op een duurzame manier

8

Lerarenagenda

Lobby Als stad doen we gezamenlijk, met de maatregelen zoals beschreven in deze agenda, wat binnen ons bereik ligt. Maar we moeten ook realistisch zijn en erkennen dat de oplossing van de huidige problemen vraagt om herziening van landelijk beleid. Daarom voeren we actief lobby op: • Structureel maken van de grootstedelijke toelage op salaris. • De overstap naar het onderwijs voor zij-instromers aantrekkelijker maken door te zorgen voor financiële overbrugging bij aanvang van het traject. • Blijvende inzet op zij-instromers door het structureel maken van de Noodplan primair onderwijsmiddelen voor zij-instromers • Verlichting van de werkdruk van leraren door structureel middelen beschikbaar te stellen om voldoende ondersteunend personeel te kunnen aantrekken. • Meer maatwerk bieden via eenjarige leraren­opleidingen beroepsonderwijs. En door onderwijsondersteuners maatwerktrajecten te bieden om een lesbevoegdheid te halen. • Financiële obstakels voor studenten aan leraren­ opleidingen wegnemen om het volgen van een lerarenopleiding aantrekkelijker te maken. • Structurele middelen voor het opleiden van status­ houders.

om te gaan met de tekorten – en de tekorten zo goed mogelijk te spreiden over de stad. 4. E xtra voorzieningen voor het Amsterdamse onderwijs  Amsterdam is een unieke stad om in te werken, ook in het onderwijs. De complexiteit en superdiversiteit van de stad biedt werkplezier en geeft voldoening. Maar het werken als leraar in Amsterdam kent ook uitdagingen: denk aan het ontbreken van voldoende betaalbare woningen. Verschillende maatregelen in de agenda zijn erop gericht om werken in Amsterdam aantrekkelijk te maken. Zo wordt de voorrangsregeling op sociale en middeldure huurwoningen voortgezet en geïntensiveerd en maken we een agenda wonen. Ook worden aan de Amsterdamse scholen alle benodigde parkeerplekken aangeboden en is er een tegemoetkoming van reiskosten bovenop de cao-vergoeding. Daarnaast is het Servicecentrum de plek waar onderwijspersoneel terecht kan voor advies en aanvragen voor wat betreft vervoer, parkeren en wonen. Deze maatregel wordt ook de komende jaren voortgezet. Monitoring Deze agenda is tot stand gekomen in nauwe samen­ werking met het onderwijsveld en op basis van weten­ schappelijke inzichten. Tijdens de looptijd van de agenda, 2023-2027, zullen we de maatregelen blijven evalueren op doelmatigheid en doeltreffendheid.

Het veld is in ontwikkeling en om goed aan te blijven sluiten op de behoeften van leraren en schoolleiders is het nodig om alle maatregelen te monitoren en waar nodig bij te stellen. Dit doen we in samenwerking met onderzoeks, - en kennisinstellingen.

Amsterdamse

9

Lerarenagenda

3 Inleiding

3.1

Waarom een nieuwe lerarenagenda?

vergrijzing. Maar ook de schaarse en dure woningmarkt in Amsterdam is hier debet aan. Daar komt bij dat het lerarentekort scholen met de meest kwetsbare kinderen het hardst raakt. Dit is een directe bedreiging voor hun toekomst en daarmee die van onze samenleving als geheel. Dit maatschappelijke probleem van kansenongelijkheid kunnen en mogen we niet negeren. Voor alle Amsterdamse kinderen en jongeren een bekwame, bevoegde leraar voor de klas. Dat is ons uiteindelijke doel.

Goed onderwijs voor onze kinderen en jongeren is het fundament van onze toekomst. Het is nodig voor gelijke kansen voor alle Amsterdamse kinderen en jongeren. Minder kansen vormen een groot risico voor de loopbaan van leerlingen (zie onder meer analyse van de SER1). Ze hebben minder vaak een startkwalificatie en vinden daardoor lastiger werk. Vaak komen ze terecht in banen die weinig zekerheid en ontwikkelmogelijkheden bieden. Dit is vervolgens een bedreiging voor het kunnen opbouwen van een zelfstandig bestaan. Goed onderwijs stelt leerlingen in staat om hun talenten te ontwikkelen. Daarmee bevordert het gelijke kansen. Het gaat daarbij niet alleen om cognitieve vaardigheden, maar ook om bijvoorbeeld sociale, creatieve en emotionele vaardigheden. Hiervoor zijn leraren, schoolleiders en andere onderwijsprofessionals nodig die het verschil willen èn kunnen maken.

De gezamenlijke aanpak van het lerarentekort de afgelopen jaren Amsterdam was de eerste gemeente in Nederland die de noodklok luidde over het lerarentekort en dit onderwerp bij het Rijk hoog op de agenda wist te krijgen. In de afgelopen periode is met succes onder leiding van Amsterdam lobby gevoerd om extra middelen voor de aanpak van het lerarentekort in de G5 te krijgen. Om de tekorten aan te pakken, werkten de lerarenopleidingen, gemeente en het primair, voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs de afgelopen jaren samen in de Taskforce Lerarentekort Amsterdam. De Lerarenagenda 2019-2023 bestond onder andere uit: • Het werven en begeleiden van zij-instromers. • Het opleiden van onderwijsondersteunend personeel. • Het behoud van leraren door professionalisering. • Hulp bij het vinden van goed extern aanbod. • Een voorrangsregeling voor huurwoningen voor leraren. • Een aanvullende tegemoetkoming in de reiskosten. • Lobby gericht op een toelage voor leraren en het dichten van de loonkloof tussen het po en vo. Wij – de Amsterdamse schoolbesturen voor primair en voortgezet onderwijs, het middelbaar beroepsonderwijs, de lerarenopleidingen en de gemeente Amsterdam, blijven

Maar de leraren - en schoolleiderstekorten in het Amsterdamse onderwijs zijn groot en nemen toe. Het tekort in het primair onderwijs op dit moment is 16,8% en in het speciaal basisonderwijs zelfs 31%. Helaas zien we op steeds meer scholen de effecten van de schaarste aan voldoende goed personeel. Veel Amsterdamse leerlingen krijgen nu les van iemand die hier niet bekwaam en/of bevoegd voor is. Er zijn scholen in onze stad waar de formatie voor minder dan de helft bestaat uit bevoegde leraren. En de prognose is dat het tekort de komende jaren nog verder oploopt. Dit komt door onder andere landelijke ontwikkelingen zoals een krappe arbeidsmarkt, een toenemende vraag naar leraren in heel Nederland en

Amsterdamse

10

Lerarenagenda

Tabel 1: Leraren- en schoolleiderstekort in het Amsterdamse primair en voortgezet onderwijs, peildatum oktober 2022. 2 Onderwijstype

Lerarentekort % (fte)

Openstaande vacatures leraren

Verborgen lerarentekort

Schoolleiderstekort % (fte)

Primair onderwijs

18,4% (823 fte)

176 fte

647 fte

16,3% (61 fte)

Basisonderwijs

16,8% (702 fte)

150 fte

552 fte

17,9% (53 fte)

Speciaal basisonderwijs

31% (52 fte)

8 fte

44 fte

14% (2 fte)

(Voortgezet) speciaal onderwijs

15,4% (69 fte)

18 fte

51 fte

10,9% (6 fte)

Voortgezet onderwijs

6,9% (181 fte)

55 fte

127 fte

5,8% (12 fte)

Vmbo-bk

9,8% (61 fte)

22 fte

39 fte

n.b.

Vmbo-tl/havo/vwo

6,2% (108 fte)

31 fte

77 fte

n.b.

Praktijkonderwijs

6,4% (12 fte)

2 fte

10 fte

n.b.

Internationale schakelklassen

1,3% (1 fte)

0 fte

1 fte

n.b.

3.2 Hoe groot is het leraren-

ons daarom als Taskforce Lerarentekort gezamenlijk inzetten om het leraren- en schoolleiderstekort terug te dringen. Samen met leraren, schoolleiders, bestuurders, wetenschappers en andere betrokkenen hebben we onderzocht hoe we dat nog beter kunnen doen. Het resultaat is deze Lerarenagenda 2023-2027.

en schoolleiderstekort? De leraren, - en schoolleiderstekorten4 in het Amster­ damse primair en voortgezet onderwijs worden jaarlijks gemeten door OCW.5 De tekorten per 1 oktober 2022 staan weergegeven in tabel 1 en worden uitgedrukt in openstaande vactures en verborgen tekorten. Verborgen tekorten worden ingevuld door zowel bevoegde als on, onder, - of anders bevoegden. In het primair onderwijs wordt bijvoorbeeld onderwijsondersteunend personeel ingezet – of zij-instromers die extra uren maken.6 Het komt ook voor dat bevoegde ambulante leraren of (on)bevoegde uitzendkrachten en zzp’ers voor de klas staan.

Voorloper onderwijsregio Om het lerarentekort tegen te gaan heeft het ministerie van OCW aangekondigd dat er eind 2024 een landelijk dekkend netwerk moet zijn van onderwijsregio’s, die structurele bekostiging ontvangen. Momenteel kunnen deze regio’s zich aanmelden als voorloper wat inhoudt dat deze werkwijze schooljaar 23-24 al start. In Amsterdam is er in principe al een onderwijsregio in de vorm van de Taskforce Lerarentekort en de gezamenlijke Lerarenagenda waarin goed wordt samengewerkt en de afgelopen jaren veel is bereikt. Om deze aanpak de komende jaren te intensiveren heeft de Taskforce zich aangemeld als voorloper onderwijsregio.

Lerarentekort in het mbo De vraag naar mbo opgeleide professionals in de samenleving is groot en blijft toenemen. Op dit moment kennen we als stad grote tekorten in de sectoren bouw en techniek, zorg, onderwijs, veiligheid en kinderopvang. Het is daarom belangrijk dat we Amsterdamse jongeren motiveren voor een beroeps­gerichte opleiding en dit kan niet zonder voldoende kwalitatief goede onderwijs­ professionals voor de klas. Daarnaast staat de kwaliteit van het mbo-onderwijs door het lerarentekort onder druk, wat weer effect kan hebben op motivatie en aanwezigheid van studenten op school. Het is daarom belangrijk dat we de ontwikkelingen rondom het lerarentekort in het mbo scherp in de gaten houden en tijdig interveniëren.

Inzet Rijk van doorslaggevend belang Het is belangrijk om ons te blijven realiseren dat de oplossing van de personeelstekorten in het onderwijs vraagt om landelijke maatregelen. Nationale ontwikkelingen en beleid hebben direct effect op de problematiek in de stad: ze bieden ons als stad extra mogelijkheden om het probleem op te lossen. Dit geldt onder andere voor mogelijkheden op het gebied van huisvesting, arbeidsvoorwaarden en opleidingen. Als stad doen we alles wat in onze macht ligt. Daarbij moet de knop rigoreus om op landelijk niveau. Daar zullen wij ons de komende jaren hard voor blijven maken.3

Amsterdamse

Het lerarentekort in het Amsterdamse mbo wordt echter niet gemeten door OCW waardoor exacte tekort­ cijfers zoals bij het primair en voortgezet onderwijs niet

11

Lerarenagenda

In het hele voortgezet onderwijs is het lerarentekort 6,9%, maar met 9,8% het grootst op het niveau vmbo-bk (tabel 1). Uit metingen blijkt verder dat er grote verschillen zijn tussen de tekorten per vak. Voor alle vakken in het hele voortgezet onderwijs zijn nu al meer bevoegde leraren nodig. De grootste tekorten doen zich voor bij techniek (19,5%) en natuur/scheikunde (14%). Maar ook in vakken als Duits (10,7%), Nederlands (9,7%) en wiskunde (8,2%) zijn de tekorten groot. De tekorten zijn ook ongelijk verdeeld tussen dezelfde vakken op verschillende onderwijsniveaus. Zo is het tekort voor Nederlands 14% op het vmbo-bk en 6,4% in het vmbo-tl/havo/vwo en is het tekort voor informatica respectievelijk 16,1% en 6,3%.

beschikbaar zijn. Uit recent onderzoek in opdracht van de gemeente Amsterdam en de Amsterdamse mboinstellingen blijkt dat het personeels­tekort in het mbo ook steeds groter wordt.7 De mbo-instellingen rapporteren inzet van onbevoegde leraren en een toenemend aantal vacatures. Daarnaast is de verwach­ting dat tot 2030 1 op de 5 leraren uitstromen. Dit betekent dat er jaarlijks 125 fte leraren aangetrokken moet worden. Ongelijke verdeling van de leraren- en schoolleiderstekorten De tekorten in het Amsterdamse onderwijs zijn ongelijk verdeeld tussen de sectoren, onderwijsniveaus, vakken en stadsdelen. De jaarlijkse tekortmetingen in opdracht van OCW bieden hier inzicht in. Binnen het primair onderwijs is het lerarentekort het grootst op scholen voor speciaal basisonderwijs. Basisscholen met een hoog schoolgewicht hebben een groter tekort dan scholen waar minder kinderen met een risico op een onderwijsachterstand les krijgen. Dit betekent dat de meest kwetsbare kinderen op scholen zitten met het grootste tekort aan leraren. Terwijl juist voor deze kinderen goed onderwijs essentieel is. Het tekort zorgt daardoor niet alleen voor een mindere kwaliteit van onderwijs, maar ook voor een toenemende ongelijkheid in het onderwijs. De tekorten zijn binnen het basisonderwijs daarnaast ook geografisch ongelijk verdeeld. De grootste tekorten zien we in Nieuw-West, Zuidoost en Noord.

De maatregelen die wij hier voorstellen, verbinden we daarom met de inzet vanuit het Nationaal Programma Samen Nieuw-West, het masterplan Zuidoost en de aanpak Noord.

In het mbo zijn er grote verschillen tussen de oplei­dings­ domeinen. De tekorten zijn ongelijk verdeeld en doen zich met name voor in de sectoren techniek en ICT, Zorg en welzijn en bij de vakken Nederlands en rekenen. Het aantal vacatures in het mbo stijgt, terwijl het aantal sollicitanten per vacature juist afneemt. Vanwege pensionering van leerkrachten is de vraag naar nieuw personeel in absolute zin de komende jaren het grootst binnen het domein Zorg & Welzijn (ca. 29 fte per jaar), gevolgd door Handel & Ondernemerschap en Economie & Administratie. Voor de kleinere domeinen ICT en Media & Vormgeving is de vraag naar personeel relatief gezien het grootst.

3.3 Hoe kwam de nieuwe lerarenagenda tot stand? De nieuwe lerarenagenda is in samenspraak met het onderwijsveld tot stand gekomen. We voerden een groot aantal gesprekken met mensen die werken in of betrokken zijn bij het onderwijs. Juist in deze tijd waarin het lerarentekort nog steeds oploopt, is het belangrijk om uit te gaan van de behoeften, wensen en ervaringen van de mensen waar het om gaat. Ook in de uitvoering, monitoring en evaluatie van de maatregelen blijven we samen optrekken. We gebruiken ieders expertise en ervaring om samen vooruit te komen. We nemen alle perspectieven daarin mee, inclusief die van de leerlingen.

Belangrijke resultaten zijn: • Er zijn 486 zij-instromers opgeleid. • Er zijn 112 woningen aan leraren toegewezen. • Er zijn succesvolle doorontwikkelingstrajecten opgezet voor ervaren leraren. • 85 onderwijsondersteuners zijn gestart aan een opleiding tot expert, leraarondersteuner of leraar. • 53 hoogopgeleide statushouders namen deel aan het orientatietraject om een lesbevoegdheid te halen voor wis-, schei- of natuurkunde. • Een actieve community van circa 6000 leraren via ‘De Amsterdamse Klas’ • Jaarlijks nemen circa 200 scholieren deel aan ‘Leraar voor een dag’ om kennis te maken met het vak. • Een toelage op het salaris voor leraren in Amsterdam.

Amsterdamse

Interviews, groepsgesprekken en literatuuronderzoek De lerarenagenda is met de onderwijsprofessional tot stand gekomen. We hebben aan de hand van vragenlijsten 50 individuele interviews met leraren, schoolleiders en bestuurders afgenomen. Door deze gesprekken kregen we meer zicht op de redenen waarom onderwijsprofessionals wel of niet in Amster­dam willen en blijven werken en welke maat­regelen daarbij helpen. Naast de indivuele interviews zijn zes groepsgesprekken gevoerd met weten­schappers, opleiders, beleidsmakers, studenten en zij-instromers. In deze groepsgesprekken bespraken en deelden we

12

Lerarenagenda

Proces Via deze stappen is de lerarenagenda ontwikkeld

Figuur 1: Proces: via deze stappen is de lerarenagenda ontwikkeld

Taskforce aangesloten partijen selecteerde op basis van breed gedragen criteria de meest kansrijke en wenselijke maatregelen. Deze maatregelen werkten we vervolgens uit.

de verschillende kansen, barrières en verwachtingen met elkaar. Daarnaast hebben we aanwezige kennis benut uit wetenschappelijk onderzoek en uit rapportages van eerdere interventies, waaronder rapporten van de Inspectie van het Onderwijs en adviezen van de Onderwijsraad.

Evalueren en bijstellen De komende jaren zullen we de maatregelen uit deze lerarenagenda samen met leraren, leerlingen, schoolleiders, bestuurders, lerarenopleidingen en wetenschappers doorlopend evalueren. Door dit gezamenlijk te doen, kunnen we de aanpak de komende vier jaar bijstellen wanneer ontwikkelingen in de samenleving en behoeften en wensen van het onderwijsveld hier om vragen.

Analyse en uitwerking Na het ophalen van alle relevante informatie hebben we alles geanalyseerd en vervolgens onze inzichten gepresenteerd aan leraren, studenten, schoolleiders, bestuurders, lerarenopleiders, wetenschappers en beleidsmakers.8 Zij hielpen ons om op basis van deze inzichten te komen met concrete ideeën voor nieuwe maatregelen om het lerarentekort tegen te gaan. Een vooraf vastgestelde vertegenwoordiging van de bij de

Amsterdamse

13

Lerarenagenda

4 Ambities en leidende principes

D

De komende vier jaar treffen we maatregelen die bijdragen aan de volgende ambities: • Tegengaan van het lerarentekort: De agenda draagt bij aan het terugbrengen van het tekort aan leraren en schoolleiders naar nul. De eerste stap hierin is twee jaar op rij een daling in de tekorten realiseren. • Goed onderwijs voor ieder kind en jongere: We willen bijdragen aan goed onderwijs voor ieder kind en jongere in Amsterdam. Dit doen we enerzijds door het aantal onderwijsprofessionals in de stad te vergroten. Anderzijds zorgen we ervoor dat de onderwijsprofessionals in staat zijn het beste uit hun leerlingen te halen. • Eerlijkere verdeling van de tekorten op basis­scholen in de stad: momenteel is het lerarentekort onevenredig over de scholen in de stad verdeeld. De hoogte van het schoolgewicht is een indicator voor de hoogte van het tekort. Wij streven ernaar dat het lerarentekort op scholen met een hoger schoolgewicht niet groter is dan dat op andere scholen.

e afgelopen jaren hebben de schoolbesturen, lerarenopleidingen en gemeente samen ingezet op het terugdringen van het lerarentekort. Daarin is veel bereikt (zie inleiding). Toch is het tekort aan leraren de afgelopen jaren gestegen. Ook is gebleken dat naast inzet in het primair onderwijs, ook meer inzet nodig is in het speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs en het mbo. Ook het tekort aan schoolleiders neemt toe en vereist extra aandacht. De afgelopen jaren hebben we samen veel bereikt. De omvang van het tekort vraagt er echter om dat we de lat nog hoger gaan leggen. Samen moeten we scholen met tekorten ondersteunen. Want over één ding zijn alle betrokkenen het eens: leraren zijn onmisbaar. Concreet zetten we ons in voor structurele en meer lange termijn oplossingen. We richten ons daarbij vooral op hulp aan scholen die door tekorten met acute problemen te maken hebben. Het tekort in alle sectoren en binnen verschillende functies is hoog. De prognose is dat dit alleen nog maar verder zal toenemen. We streven naar een stad waar iedere leerling een bevoegde leraar heeft en elke school een bekwame schoolleider. Als stad doen we gezamenlijk wat binnen ons bereik ligt, maar een deel van de problematiek vraagt om herziening van landelijk beleid. Met dat in ons achterhoofd zijn onderstaande ambities opgesteld.

De komende vier jaar treffen we maatregelen die bijdragen aan een of meerdere van deze ambities:

Amsterdamse

Leraar voortgezet onderwijs

‘Ik wil iedereen laten zien dat het beroep fantastisch is: heel Nederland moet zien dat het een heel mooi beroep is.’

14

Lerarenagenda

Leraar primair onderwijs

‘Dat je nu kinderen woorden

Om deze ambities waar te kunnen maken bestaat deze lerarenagenda uit vier actielijnen: • Verhoog instroom en behoud onderwijs­professionals • Meer sterke schoolleiders • Omgaan met langdurige tekorten • Extra voorzieningen voor het Amsterdamse onderwijs

leert lezen, die ze de rest van hun leven gaan gebruiken. Je bent echt van grote

Per actielijn zetten we in op verschillende maatregelen. Sommige maatregelen uit de vorige Lerarenagenda zetten we voort, omdat deze succesvol zijn en gewaardeerd worden door leraren en schoolleiders. Andere worden verbeterd. En we starten met nieuwe maatregelen. In de komende hoofdstukken lichten we wat we doen nader toe.

invloed op het leven van deze kinderen. Je kunt het verschil maken bij sommige kinderen, als ik het niet doe

Leidende principes

leren ze gewoon niet.’

Scholen dragen de individuele verantwoordelijkheid voor hun eigen leerlingen. Daarnaast dragen we een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van alle Amsterdamse leerlingen. Op basis hiervan hebben we gezamenlijk leidende principes benoemd. Daarmee willen we onszelf en elkaar de komende jaren scherp en ambitieus houden. De leidende principes zijn: solidariteit, aanspreekbaarheid, inzicht, focus en lef.

Aanspreekbaarheid Afspreken én aanspreken: daar staat dit principe voor. Echte samenwerking betekent opereren als één team met een gezamenlijk doel voor ogen: We streven naar een stad waar iedere leerling een bevoegde leraar heeft en elke school een bekwame schoolleider. We formuleren heldere verantwoordelijkheden zodat duidelijk is wie waarvoor aan zet is. We spreken af waar we elkaar op aan kunnen spreken. Uitdagingen gaan we samen aan. Scholen dragen individuele verantwoordelijkheid voor hun eigen leerlingen. Maar gezamenlijk zijn we ook verantwoordelijk voor de ontwikkeling van de Amsterdamse leerlingen, scholieren en studenten als geheel.

Solidariteit Solidariteit is een basisvoorwaarde om de problematiek van de tekorten aan te kunnen pakken. We weten dat de tekorten op dit moment het hoogst zijn in het primair onderwijs. Dit vraagt om solidariteit vanuit het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroeps­onderwijs. Daarnaast zien we veel verschillen tussen scholen in de stad. Er zijn scholen waar tekorten nauwelijks een rol spelen. Maar er zijn ook scholen waar sommige klassen het zonder bevoegde leraar moeten doen. De kwaliteit van het onderwijs staat daarmee zwaar onder druk. Actuele data laten zien waar de nood het hoogst is – en daar kunnen we naar handelen. Solidariteit tussen scholen is daarbij noodzakelijk, en in het belang van alle Amsterdamse kinderen en jongeren. Op die manier kunnen we de tekorten in de stad beter spreiden. De meest kwetsbare kinderen in de stad zitten dan niet langer op scholen met de hoogste tekorten. Deze solidariteit mag niet vrijblijvend zijn (zie ‘aanspreekbaarheid’).

Amsterdamse

Inzicht Scholen lossen de tekorten al lange tijd vooral achter de schermen op. Soms betekent dit dat schooldagen uitvallen, en er een onbevoegde leraar voor de klas staat, of dat er veel verschillende gezichten voor de klas staan. Dit zijn noodoplossingen die door het toenemen van de tekorten steeds vaker voorkomen. Het is belangrijk dat deze, soms verborgen, tekorten zichtbaar worden gemaakt. Het laat aan iedereen de urgentie van het vraagstuk zien. De snel veranderende samenleving vraagt om een aanpak

15

Lerarenagenda

Lef

die indien nodig verbeterd, uitgebreid of aangepast kan worden. We kunnen lopende projecten doeltreffender maken. Ook kunnen we de aanpak verbreden naar het mbo. We blijven met grote regelmaat onze interventies meten en evalueren. Dat doen we om efficiënt te blijven aansluiten op de behoefte van het Amsterdamse onderwijs en deze nog beter te kunnen bedienen.

Het grote lerarentekort in Amsterdam vraagt om het maken van keuzes waar lef voor nodig is. Denk aan ongelijk investeren in de meest kwetsbare kinderen of aan het sluiten van te kleine scholen die op de lange termijn niet levensvatbaar zijn. Denk aan meer woningen voor leraren realiseren of aan het opleiden van leraren voor andere scholen. Daarnaast ondersteunen we scholen in het omgaan met bestaande tekorten. Ook hierbij geldt dat het nodig kan zijn om te kiezen voor onconventionele maatregelen. Het vergt lef van alle betrokken partijen om te gaan voor het hoogst haalbare en voor maximale inzet. Het vraagt om gezamenlijk optrekken en om onvoorwaardelijke steun voor elkaar. We moeten buiten de bestaande kaders denken om de problemen gezamenlijk het hoofd te kunnen bieden.

Focus De afgelopen jaren hebben we ingezet op een groot aantal maatregelen. In deze agenda houden we focus om effectief en doeltreffend in te zetten daar waar dit het hardst nodig is. Dat doen we met nadruk samen. Alleen dan kunnen we maatregelen treffen die echt effect hebben. We doen dit gezamenlijk op basis van inzicht in wat gewenst en noodzakelijk is. We zetten daarbij alles op alles om hier een succes van te maken.

Amsterdamse

16

Lerarenagenda

Figuur 2: Schematische weergave actielijnen, maatregelen en afspraken Actielijn

Maatregel

Stedelijke afspraken

Wie

Financiële middelen per jaar

Verwachte impact

1. V  erhoog instroom en behoud van onder­ wijsprofessionals

De bekwame zijinstromer

• Gezamenlijk opleiden van zij-instromers. • Begeleiding van student en starter tot leraar. • Tenminste 80% van de leraren werkzaam op de scholen heeft een vast contract.

Gemeente, po,vo, mbo, opleidingsscholen, opleidingen, OCW.

Gemeente: Zij-instroom po: € 1.200.000 Zij-instroom vo: Oplopend, tot € 700.000 vanaf 2025-2026

160 zij-instromers per jaar in het po.

Vo: € 1.300.000

100 zij-instromers per jaar in het vo. 185 zij-instromers per jaar in het mbo.

Po: € 500.000. OCW: € 3.000.000 Opleiden en begeleiden van studenten en startende leraren

• Flexibilisering en maatwerk van lerarenopleidingen • Begeleiding van student tot leraar • Goed inwerktraject voor iedere startende leraar • Werkgeverschap • Begeleiding van onderwijsprofessionals. • Inzet van onderwijs­ professionals en tegenaan van groenpluk

Wereldburgers voor de klas en NT2 traject

Ontwikkelmogelijkheden voor ervaren leraren

Gemeente: Werkplaatsen po en vo: € 250.000 Lerarenopleidingen: € 150.000 (in-kind)

Gemeente, opleidingen, OCW.

• Werkgeverschap • Doorontwikkeling en facilitering van ervaren leraren

Communicatie aanpak ‘Liever voor de klas’ 2. Meer sterke schoolleiders

3. O  mgaan met langdurige tekorten

De sterke schoolleider in het primair onderwijs

Omgaan met langdurige tekorten in het po, waaronder Andersom.Amsterdam. Omgaan met langdurige tekorten in het vo.

• Inzet van sterke schoolleiders in de stad. • Zij-instroom opleiding tot schoolleider. • Begeleiding en facilitering van schoolleiders.

Gemeente, po.

• Eerlijke verdeling van het lerarentekort. • Voortzetten van het sluiten van te kleine scholen in het primair onderwijs, waarbij onderwijskwaliteit niet meer te garanderen is.

Gemeente, po, vo, opleidingen (monitoring).

Amsterdamse

17

Gemeente: € 140.000

Uitstroom startende leraren halveren de komende 4 jaar

40 deelnemers per jaar

OCW: € 10.000 per kandidaat. HR en schoolleidersnetwerk: € 80.000

Behoud van ervaren leraren.

Gemeente: € 500.000

Werving van potentiële leraren

Gemeente: € 1.500.000

Terugdringen tekorten schoolleiders door 133 schoolleiders per jaar te ondersteunen.

In 2023-2024: € 2.000.000 Gemeente: € 300.000

Meer tijd en ruimte voor leraren.

Vo: in-kind

Werkdruk voor leraren verlagen.

Po: € 30.600

Lerarenagenda

Instroom leraren in opleiding po en vo stijging van 5% per jaar

Actielijn

Maatregel

4. Extra voorzieningen voor het Amsterdamse onderwijs

Woningen voor leraren.

Mobiliteit, waaronder parkeerplekken voor onderwijsprofessionals

Stedelijke afspraken

Wie

Bekostiging parkeer­ vergunningen door schoolbesturen.

Reiskostenvergoeding.

Financiële middelen per jaar

Verwachte impact

Gemeente, po, vo.

60 huurwoningen per jaar via de voorrangsregeling. 100 woningen in nieuwbouwprojecten. tientallen flexwoningen. extra woningen via aan­ vullende initiatieven.­

Gemeente, po, vo, mogelijk ook mbo.

Door gratis parkeerplekken bij school aan te bieden behouden we leraren voor de stad.

Gemeente, po, vo.

Gemeente: € 900.000 Vo: 50% reiskosten

Met reiskostenvergoeding voor leraren bovenop de CAO behouden we leraren voor de stad.

Po: 50% reiskosten Stagevergoeding

Alle vierdejaars studenten ontvangen een stagevergoeding of LIO-aanstelling. Een stagevergoeding aan tweedeen derdejaars studenten wordt de komende periode besproken en verder uitgewerkt.

Overige acties: Servicecentrum Onderwijs en Zorg.

Po, vo, mbo.

Bekostiging door besturen po, vo en mbo

Studenten kiezen voor een stage in Amsterdam en vallen minder snel uit.

Gemeente.

Gemeente: Servicecentrum: € 75.000 Griepprik: € 10.000

Lager ziekteverzuim en service bij vragen over de voorzieningen rondom wonen en reizen voor leraren.

Griepprik voor onderwijspersoneel

Amsterdamse

18

Lerarenagenda

5 Actielijn 1: Verhoog instroom en behoud onderwijsprofessionals

Instroom Kwalitatief goed onderwijs bieden voor elke leerling kan alleen met voldoende, goed opgeleide leraren. We focussen daarom op de instroom van onderwijs­ professionals. Dit doen we door Amsterdamse scholieren kennis te laten maken met het vak door een dag als leraar door het leven te gaan. We zorgen voor goede begeleiding van leraren in opleiding. We kijken naar mogelijkheden om mensen vanuit andere beroepen op te leiden tot leraar en vanuit andere opleidingen studenten te laten doorstromen naar lerarenopleidingen. We kijken naar de mogelijkheden om via deelkwalificaties on, - of onderbevoegde leraren bij te scholen tot bevoegde leraren. En we bieden onderwijsondersteuners maatwerktrajecten om een lesbevoegdheid te halen.

primair onderwijs en het mbo. Deze inzet continueren en versterken we en breiden we uit naar het voortgezet onderwijs. De lerarenopleidingen breiden hiervoor hun maatwerktrajecten uit. Daarnaast bieden we startende leraren de ondersteuning die zij nodig hebben om een goede start te maken als leraar – ondanks de tekorten. Goede ondersteuning is onmisbaar om startende leraren te behouden.9

5.1 De bekwame zij-instromer Onder zij-instromers vallen toekomstige leraren die vanuit een ander beroep leraar willen worden in het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo) en middelbaar beroepsonderwijs (mbo). De afgelopen periode zijn gemiddeld 120 zij-instromers per jaar opgeleid voor het primair onderwijs. De komende jaren is het onze

Afgelopen jaren is succesvol ingezet op de instroom van leraren, zoals via het zij-instroom traject in het

Amsterdamse

19

Lerarenagenda

ambitie om ieder jaar 160 nieuwe zij-instromers op te leiden voor het primair onderwijs, 100 zij-instromers voor het voortgezet onderwijs en 185 zij-instromers voor het middelbaar beroepsonderwijs.

Wat gaan we doen om de instroom te verhogen? • We breiden maatwerktrajecten en het stedelijk opleiden van zij-instromers uit zodat we het aantal zij-instromers in het primair onderwijs van 120 naar 160 per jaar verhogen. • Er komt een loket en intensieve begeleiding voor zijinstromers in het voortgezet onderwijs, waarmee we het aantal zij-instromers verhogen naar 100 per jaar. • We breiden de plekken op scholen voor o.a. zijinstromers uit. • We bieden maatwerk en flexibele opleidingen aan toekomstige leraren aan. • We leiden jaarlijks 40 hoogopgeleide wereld­burgers, waaronder statushouders, op tot bevoegd leraar via een NT2 traject en maatwerk­traject tot zij-instromer • We zetten in op werving van potentiële leraren en een positief, realistisch imago van het vak door de communicatie aanpak ‘Liever voor de klas’. • Alle vierdejaars studenten ontvangen een stage­ vergoeding of LIO-aanstelling. Een stagevergoeding aan tweede- en derdejaars studenten wordt de komende periode besproken en verder uitgewerkt.

Zij-instromers hebben een diverse achtergrond en andersoortige (werk)ervaringen. Zij bevinden zich vaak in een andere levensfase dan reguliere studenten. Zijinstromers maken een weloverwogen keuze voor het onderwijs. Het is noodzakelijk dat zij-instromers een flexibel, op maat samengesteld programma doorlopen, dat past bij de individuele situatie. Ook is het belang­rijk om mogelijke obstakels voor zij-instromers weg te nemen. Denk hierbij aan een matching van geïnteresseerde potentiële zij-instromers met scholen, het beperken van een te grote terugval in inkomen en de garantie van een vast contract na het behalen van een bevoegdheid. Primair onderwijs In lijn met de aanbevelingen vanuit het Oberon­onderzoek10 naar de Amsterdamse keten voor zij-instroom is er een stedelijk plan voor zij-instroom in het primair onderwijs ontwikkeld en gestart. Vanuit één centraal loket wordt er regie gevoerd op de werving en begeleiding van zij-instromers. Er worden informatiebijeenkomsten en kennismakingstrajecten georganiseerd voor iedereen die overweegt om leraar te worden. De introductie in het vak van leraar loopt via praktijkselectie. Dit is een korte intensieve cursus waarbij je meeloopt op een school, kennismaakt met lesgeven en ervaart of jouw competenties en capaciteiten passen bij de functie van leraar.

Ook krijgt elke zij-instromer een eigen coach en intensieve begeleiding tijdens het zij-instroomtraject. Zo zorgen we voor minder uitval en kunnen we de toekomstige leraren ook beter verdelen over de stad. Dit gaan we de komende jaren doen: 1. We gaan verder met de stedelijke aanpak zodat elke (geïnteresseerde) zij-instromer in het hele traject wordt begeleid 2. We bieden persoonlijk advies en ondersteuning tijdens het hele traject tot een lesbevoegdheid door 1Loket via www.lievervoordeklas.nl 3. Lerarenopleidingen werken - in afstemming met de schoolbesturen - blijvend aan een opleidingsprogramma waarvan de basiskwaliteit is geborgd, dat flexibel is ingericht en dat op maat wordt samengesteld voor de individuele kandidaat 4. Ieder schoolbestuur leidt naar draagkracht zijinstromers op voor de stad, in lijn met de stedelijke solidariteitsafspraken

Amsterdamse

Voortgezet onderwijs Ook in het voortgezet onderwijs worden zij-instromers opgeleid, maar deze trajecten zijn momenteel nog minder coherent georganiseerd. Potentiële zij-instromers weten niet altijd waar ze terecht kunnen. Zij-instroomtrajecten in het voortgezet onderwijs zijn complex door de verschil­ lende bevoegdheden, vakken en schooltypes waarvoor opgeleid wordt. We zullen daarom de werving en bege­ leiding voor het voortgezet onderwijs de komende jaren intensiveren. Het is onze ambitie om jaarlijks 100 zijinstromers in dienst te nemen.

Wat gaan we doen om leraren te behouden? • We bieden iedere startende leraar een goed inwerk­ traject, waaronder begeleiding door een ervaren leraar. • Iedere onderwijsprofessonial wordt actief begeleid in zijn loopbaan door zijn werkgever en krijgt loop­ baanmogelijkheden die passen bij diens ontwikkel­ wensen. • Het in principe aanbieden van vaste contracten aan onderwijsprofessionals. • Als werkgevers gaan we in gesprek met onder­ wijsprofessionals over hun wensen en behoeften om in het Amsterdamse onderwijs te blijven werken, waaronder ook pensioengerechtigde leraren.

20

Lerarenagenda

Leraar voortgezet onderwijs

Dit gaan we doen: • We richten, net als in het primair onderwijs, een stedelijk loket in voor potentiële zij-instromers voor het voortgezet onderwijs. • Lerarenopleidingen breiden maatwerktrajecten uit, versterken deze en onderzoeken de mogelijkheden voor het starten van pilots om het zij-instroomtraject voor meer doelgroepen beschikbaar te maken. • Scholen in het voortgezet onderwijs leiden meer zijinstromers op. We organiseren goede begeleiding om de instroom van nieuwe leraren te verhogen en uitval gedurende het traject te voorkomen.

‘Zij-instromers brengen andere skills en perspectieven mee de klas in, wat van meerwaarde is voor de onderwijspraktijk.’

Middelbaar beroepsonderwijs Het mbo heeft een lange traditie in het opleiden van zij-instromers tot leraar. Zij-instromers in het mbo zijn meestal startende leraren die vanuit een ander beroep zijn ingestroomd. Zij geven dan al wel les, maar hebben nog geen lesbevoegdheid. Binnen twee jaar starten zij een traject om hun lesbevoegdheid te behalen. Hierbij is goede begeleiding voorafgaand aan en tijdens het traject essentieel. De laatste jaren is dit moeizamer door de krapte op de arbeidsmarkt. We onderzoeken de mogelijkheid om de komende tijd in te zetten op de begeleiding van deze zij-instromers. Voor zittende leraren moet dit de werkdruk gaan verlichten. Hiervoor wordt budget vanuit de Mbo-agenda11 beschikbaar gesteld. Speciale aandacht hebben we hierbij voor de sectoren en vakken waar de tekorten het grootst zijn.

de aansluiting tussen opleiding en de specifieke context van het Amsterdamse onderwijs­veld: samen creëren we loopbaanpaden en een onderzoekende leeromgeving. 1. Opleiden van studenten tot bevoegd leraar Om de steeds meer diverse instroom goed te begeleiden wordt ingezet op professionalisering en training van alle huidige begeleiders op de scholen. We onderstrepen het landelijk streven om 100% van de studenten in een opleidingsschool op te leiden, wat betekent dat meer scholen zich bij bestaande opleidingsscholen zullen aansluiten.14

Met de Mbo-agenda bestrijdt de gemeente, in nauwe samenwerking met de mbo instellingen in de stad en het samenwerkingsverband vo, de krapte op de arbeidsmarkt in het mbo en wordt kansengelijkheid vergroot, door bijvoorbeeld te werken aan de gelijke waardering van het mbo. Daarnaast is er aandacht voor instroom, scholing en behoud van onderwijsprofessionals in het mbo. De Mboagenda en de Lerarenagenda verbinden we aan elkaar doordat het mbo bestuurlijk is vertegenwoordigd in de Taskforce Lerarentekort. Daarnaast wordt samengewerkt in de uitvoering van beide agenda’s.

2. Begeleiding van startende leraren Begeleiding en scholing van leraren stopt niet na het behalen van het diploma. Juist in deze fase is het nodig om de leraar te ondersteunen in het eigen groeiproces. Met een inductietraject, een individueel begeleidingstraject voor startende leraren, zetten we in op ondersteuning en scholing van de startende leraar. Daarbij is het nodig dat elke Amsterdamse opleidingsschool inzet op een effectief, bij de school passend traject.15 Om de kennisdeling tussen opleidingsscholen te bevorderen, zullen we meer professionele leer­gemeenschappen starten. In deze fase zullen we startende leraren in het vo stimuleen om een tweede bevoegdheid of eerstegraads bevoegdheid in een tekortvak te halen. Elk schoolbestuur in het po zorgt voor een goed inductie­ traject. Daar waar een po-bestuur zelf onvoldoende mogelijkheid heeft om een goed traject te organiseren, kunnen zij de hulp inroepen van een centraal vangnet. In het vo en mbo zullen hiervoor toegeruste scholen in samen­werking met de lerarenopleidingen de benodigde ondersteuning bieden, bijvoorbeeld in de vorm van leernetwerken.

5.2 Opleiden en begeleiden van studenten en startende leraren. Door in te zetten op het versterken van de opleidings­ scholen12 verbeteren we de kwaliteit van het onderwijs voor leerlingen, gaan we ongewenste uitval van leraren in opleiding tegen en behouden we meer bevoegde leraren tijdens hun verdere onderwijscarrière.13 Dit kan alleen als we leraren voldoende begeleiding en ondersteuning te bieden, passend bij het stadium van hun ontwikkeling. Daarnaast zorgen we voor verbetering van

Amsterdamse

21

Lerarenagenda

Leraar primair onderwijs

Via deelkwalificaties opscholen naar bevoegde leraren Lerarenopleidingen zetten in op het flexibiliseren van de opleidingen door inzet van deeltijdtrajecten op maat, waarbij deelkwalificaties of microcredentials voor behaald kunnen worden. Door het stapelen van modules kunnen deelnemers naar een bevoegdheid toewerken, op een manier die past bij hun persoonlijke situatie.

‘In het Amsterdamse onderwijs moet je een pedagoog zijn. Niet alleen maar een vakdidacticus.

5.3 Wereldburgers voor de klas en NT2 traject

Ik ben vooral bezig met

Wereldburgers voor de klas Wereldburgers voor de klas is een eenjarig leerwerk­ traject waar migranten, waaronder statushouders, met een achtergrond in een bètavak kennismaken met het vak van leraar in het Amsterdamse voortgezet onderwijs. Zo kunnen zij hun taalbeheersing vergroten en meer leren over het Nederlandse onderwijs­systeem. Dit traject is in de meeste gevallen een voorbereidingsjaar op het reguliere zij-instroom traject of de deeltijd opleiding tot tweedegraads leraar. Het programma is een samenwerking tussen de gemeente, vluchtelingenstichting UAF en de HvA. Naast het tegengaan van het lerarentekort draagt het traject bij aan integratie en een diverser lerarencorps.De recent toegezegde bijdrage vanuit het ministerie van OCW is naar verwachting onvoldoende om het traject volledig te kunnen financieren, daarom draagt de gemeente Amsterdam het restbedrag bij om het traject te blijven continueren. Het doel van het traject is om 10-15 deel­ nemers jaarlijks op te leiden tot bevoegd leraar in een bèta tekortvak.

sociale vaardigheden.’

5.4 Ontwikkelmogelijkheden voor ervaren leraren De afgelopen jaren stroomden er elk jaar meer leraren uit dan er in het onderwijs kwamen werken. Maar alleen inspanningen op het aantrekken van professionals in het onderwijs is niet genoeg. Ook een aantrekkelijk werk­ klimaat en ruimte voor professio­nalisering en ontwikkeling zijn belangrijk om leraren te behouden voor het onderwijs. Daar horen met name goed werkgeverschap en toekomst­ bestendig HR-beleid bij. Leraar een kleurrijk beroep Ook de ervaren leraar dient ondersteund te worden om zich blijvend te ontwikkelen. Verder willen we ook zorgen voor een goede aansluiting van het onder­wijs op de Amsterdamse leerlingen door een ontwikke­lingsgerichte cultuur te creëren. Dit betekent dat elke school professio­ naliseringsbeleid ontwikkelt en het strategisch HRMbeleid versterkt. Ze krijgen hierbij ondersteuning van schoolbesturen, opleidingen en leernetwerken. Opleidingen en schoolbesturen zullen het nascholingsaanbod van start tot vakbekwaam verder onderling afstemmen, onder de aandacht brengen en toegankelijk maken voor alle leraren en scholen. Verder maken opleidingen en besturen afspraken over het uitbreiden en verbinden van onder­zoek, onderwijs en innovatie.

NT2 traject In oktober 2022 en in februari 2023 zijn in totaal 36 leraren gestart aan een NT2 traject. Het is een initiatief van de schoolbesturen die tijdelijke onderwijs­voorzieningen (TOV) aanbieden aan leerlingen in het nieuwkomersonderwijs. Het doel is om leerkrachten die in een TOV werken en geen Nederlandse achtergrond hebben in een jaar op te leiden tot bevoegd NT2 docent.16 Door (financiering van) het traject te continueren beogen we sneller in te kunnen spelen op de vergrote instroom van leerlingen en daarmee de vraag naar NT2 leraren. Het doel is om jaarlijks 30 leraren te kunnen laten deelnemen aan het traject.

5.5 Communicatie aanpak Door het delen van verhalen van onderwijsprofessio­nals, studenten, ouders en leerlingen zorgen we dat het onder­ werp leraarschap aandacht blijft krijgen. We bieden Amsterdammers en potentiële leraren een inkijk in het dagelijkse werk in het onderwijs: we vertellen het positieve

Amsterdamse

22

Lerarenagenda

Leraar primair onderwijs

én realistische verhaal. We spreken een divers publiek aan, zodat alle (potentiële) onderwijsprofessionals ongeacht achtergrond, leeftijd of persoonlijke identiteit zich herkennen. Hiervoor gaan we onder andere een samenwerking aan met Mokum Meestert en Meesters met Dromen.

‘Het imago van het vak leraar komt slecht in het nieuws: je verdient niks en er is een

De communicatie aanpak bevat activiteiten die jongeren en volwassenen die mogelijk een carrière­switch willen maken enthousiasmeert voor het onderwijs, zoals: • Scholieren laten kennismaken met het vak door voortzetting van het project: Leraar voor een dag • Werving van potentiële leraren via social media. • Informatie over de opleiding tot leraar of werken in het Amsterdamse onderwijs via www.lievervoordeklas.nl

hoge werkdruk. Waarom zou je dan nog leraar willen worden? Terwijl het zoveel meer is dan dat.’

5.6 Stedelijke afspraken over de instroom van onderwijsprofessionals 1. Opleiden van studenten tot leraar • Alle vierdejaars studenten ontvangen een stage­ vergoeding of LIO-aanstelling. Een stagevergoeding aan tweede- en derdejaars studenten wordt de komende periode besproken en verder uitgewerkt. We streven ernaar dat de vergoeding voor alle studenten gelijk is. • Scholen die voldoende en goede begeleiding beschik­ baar hebben, leiden zij-instromers op voor scholen die te weinig begeleidingscapaciteit hebben. • Schoolbesturen zorgen voor baanzekerheid en een goede facilitering, zodat de financiële risico’s van een overstap voor de zij-instromer geminimaliseerd wordt. Daarnaast is er voldoende tijd voor de combinatie opleiding, (andere) werkzaamheden en privé.

Primair onderwijs Op de lerarenopleidingen voor het po zijn nu al mogelijk­ heden voor maatwerk­trajecten voor verschillende doelgroepen. Denk hierbij aan: • Deeltijdtrajecten op maat voor onderwijsondersteuners. Bijvoorbeeld via het Ontwikkeldoor traject, waarbij onderwijsassistenten die al voor de klas staan als leraar, maar nog niet bevoegd zijn, maatwerktrajecten kunnen volgen. Ook bieden we trajecten aan ondersteunend personeel die al werkzaam zijn op scholen, om verder te specialiseren, voor de opleiding tot leraarondersteuner of een lesbevoegdheid.19 • De Educatieve Master Primair Onderwijs voor deel­ nemers met een universitaire bachelor of master. • Het pabo-ALO traject, waarmee studenten in slechts 4,5 jaar tijd zowel een pabo als een bewegingsonderwijs bevoegdheid kunnen behalen aan de HvA. Dit vergroot ook de inzetbaarheid van leraren voor meerdere sectoren, waardoor leraren langer behouden kunnen worden voor het onderwijs.

2. F  lexibilisering van opleidingen tot leraar en het bieden van maatwerk17 Om beter te anticiperen op leerbehoeften van studenten en grootstedelijke vraagstukken van de metropoolregio Amsterdam, is flexibilisering in het hoger onderwijs noodzakelijk. Hierbij volgen studenten een eigen leerroute, in hun eigen tempo. Flexibilisering draagt bij aan het goed opleiden van professionals. Tijdens hun loopbaan leren zij wat er nodig is op een manier die past bij hun context. In het Bestuursakkoord Flexibilisering Lerarenopleiding dat met OCW is afgesloten, werken de hbo (hoger beroeps­onderwijs) en wo (wetenschappelijk onderwijs) lerarenopleidingen ambitieus aan het flexibeler maken van hun opleidings­trajecten. De lerarenopleidingen hervormen het curriculum om tot een modulair lesaanbod te komen.

De pabo’s zijn daarnaast bezig met het ontwikkelen van een aantal nieuwe maatwerkactiviteiten, zoals: • Het verder uitwerken en concretiseren van verschil­ lende individuele leerroutes. Deze routes leveren, naast maatwerk, mogelijk versnelling op doordat leeruitkomsten ook door middel van portfolio’s aangetoond kunnen worden. Zodra de landelijke wetswijziging rondom leeruitkomsten is vastgesteld, kan deze starten. De geplande start is schooljaar 2024-2025. • Mogelijkheid onderzoeken om meer startmomenten creëren voor zij-instromers door het schooljaar heen, vanaf 2024-2025.

Daarnaast stellen de opleidingen al ontwikkelde flexibele programma’s beschikbaar voor nieuwe doelgroepen. Er wordt geïnvesteerd in landelijk schakelonderwijs voor kandidaten die specifieke vakkennis missen.18

Amsterdamse

23

Lerarenagenda

3. Een goed inwerktraject voor iedere startende leraar Iedere startende leraar krijgt een goed inwerktraject tijdens de eerste twee jaar van zijn loopbaan: • De startende leraar ontvangt intensieve en goede bege­ leiding op de werkplek. • Begeleiding gebeurt door een ervaren leraar op de school van de starter of (als die niet beschikbaar is) door een externe coach of lerarenopleider. • We zorgen voor een doorgaande lijn in de begeleiding van leraren (in opleiding) tijdens de laatste fase van de intiële opleiding en de inductiefase. • Voor de inrichting van het inwerktraject worden de uitkomsten van het nu lopende onderzoek vanuit het Onderwijskennis Netwerk Amsterdam naar de werkzame onderdelen van een inwerktraject meegenomen, evenals ander onderzoek.

• Het goed aan laten sluiten van het curriculum op de pedagogisch en didactische uitdagingen waarmee leraren in het Amsterdamse werkveld te maken krijgen. Vanwege de toename van leerlingen met andere thuistalen dan het Nederlands, zullen de leraren­ opleidingen hun aanbod opleidingen en nascholing gericht op het geven van les aan meertalige klassen uitbreiden. Voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs Ook lerarenopleidingen voor het vo en mbo flexibili­seren het curriculum en bieden maatwerk­trajecten. Zo hebben de lerarenopleidingen een aantal maatwerk­trajecten voor specifieke doelgroepen ontwikkeld die leiden tot een bevoegdheid of bekwaamheid, zoals: • Aan de Slag voor de Klas (UvA). Een maatwerktraject om naast een bestaande baan buiten het onderwijs een eerstegraads lerarenopleiding te volgen in een van de tekortvakken. • De mogelijkheid om een educatieve module na een universitaire bachelor te volgen. Daarmee kunnen studenten na hun studie tweedegraads bevoegd aan de slag in het onderwijs (UvA/VU). • De mogelijkheid om een educatieve minor te volgen voor bachelorstudenten van alle hbo-opleidingen, waarna deze groep versneld een tweedegraads bevoegdheid kan halen. • Het (verkorte) traject Pedagogisch Didactisch Getuigschrift, dat opleidt tot een startbekwaamheid voor mbo-leraren (HvA).