Bijlage 1. Jaarverslag schuldhulpverlening 2021.pdf

Daarnaast zijn in totaal 610 zelfstandigen doorverwezen naar hulp via een Buurtteam (270) of gespecialiseerde schuldhulpverlening (340). De ervaring leert dat er vaak enige tijd zit tussen het ontstaan van financiële problemen en het zoeken van hulp. Door al te anticiperen op een toename aan hulpvragen van ondernemers verwachten we ook in 2022 de mogelijk extra benodigde hulpverlening adequaat te kunnen verzorgen.

Jongeren In 2020 hebben we de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start gelanceerd. In 2021 is vooral ingezet op meer bekendheid van de aanpak en het goed afstemmen van werkprocessen tussen de Jongerenpunten, schuldhulpverleners van de buurtteams en de Kredietbank Amsterdam. Deze partijen

werken samen aan het oplossen van schulden en het creëren van perspectief voor jongeren. Jongeren stellen onder begeleiding een perspectiefplan op waarmee zij zich inzetten voor doelen (mijlpalen) op gebied van onder meer werk en opleiding. Door de mijlpalen uit hun plan te behalen, kunnen ze de aflosperiode op de saneringskrediet verkorten van 3 naar 2 jaar. Vanaf de start in 2020 tot en met eind december 2021 zijn 1.263 jongeren gesproken via het jongerenpunt, waarvan er 254 instroomden in de aanpak. Er zijn tot dusver in totaal 141 dossiers aangemeld voor sanering bij de Kredietbank en van 77 jongeren zijn de schulden gesaneerd. Inmiddels zijn 63 jongeren gestart met de mijlpalen van hun perspectiefplan. Bijlage 2 bevat de tweede tussenrapportage van Jongeren Schuldenvrije Start over 2021.

Borgen van kwaliteit De gemeente en Buurtteam Amsterdam zetten continu in op het verbeteren van de kwaliteit van de schuldhulpverlening. De gemeente voert drie keer per jaar een prestatiedialoog met elke buurtteamorganisatie over de kwaliteit en de resultaten van de schuldhulpverlening. Sinds de start van de buurtteams in april 2021, voert WPI gesprekken met de buurtteams over hun prestaties. Dit gebeurt samen met de afdeling Zorg. Het jaarlijkse kwaliteitsonderzoek door kwaliteitsmedewerkers van de gemeente is vanwege de transitie naar de buurtteams een jaar uitgesteld. Wel is er een rapportage opgesteld over de intensieve jongeren schuldhulpverlening (zie bijlage 2). Voor 2022 staat een nauwere aansluiting tussen de Sociale Basis en de buurtteams hoog op de agenda. Elke buurtteamorganisatie is lid van de vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren NVVK die in 2021 haar driejaarlijkse audit in Amsterdam heeft uitgevoerd. Amsterdam heeft daarnaast met een aantal organisaties deelgenomen aan een onderzoek naar de Intake- en Stabilisatiefase. Klantbeleving en klantkenmerken worden in het onderzoek per processtap afgezet tegen organisatie, doorlooptijd en resultaten. Omdat door corona minder cliënten hebben deelgenomen dan oorspronkelijk beoogd, doet Amsterdam in 2022 mee met een vervolg van dit onderzoek.

Inzet op bereiken van moeilijk bereikbare doelgroepen Voedselbank Sinds de uitbraak van corona steeg het aantal huishoudens dat gebruik maakte van de Voedselbank flink omdat veel huishoudens in acute (tijdelijke) nood kwamen. Begin februari werd de piek bereikt van 2.004 huishoudens, flink hoger dan de piek in de nasleep van de (vorige) economische crisis in 2015 (1.760 huishoudens). Tussen februari en juli 2021 stabiliseerde het aantal huishoudens enigszins. Sinds juli 2021 is er weer een dalende trend ingezet. De buurtteams zijn vanaf maart 2021 de Voedselbank te hulp geschoten door de intakes over te nemen. Naast dat dit nodig was in verband met de grote toestroom van Amsterdammers die tijdens de coronacrisis in financiële nood raakten, heeft dit het voordeel dat de buurtteams meer kunnen bieden dan voedselhulp alleen. Zij kunnen gelijk met de Amsterdammer bekijken wat er nodig is om diens noodsituatie te verbeteren, zodat voedselhulp uiteindelijk niet meer nodig is. Uit eerdere pilots bleek dat veel Amsterdammers die naar de Voedselbank gaan ook hulpvragen hebben op andere terreinen. In de loop van 2021 zijn de buurtteams ook herintakes gaan doen van klanten die al langer ondersteuning van de Voedselbank ontvingen. Eind 2021 ligt het aantal huishoudens bij de voedselbank op 1.523. Dat is nog steeds 194 huishoudens (15%) meer dan voor de pandemie.

Ondersteuning van voedselinitiatieven We zetten de buurtteams in om mensen die een beroep doen op de maatschappelijke voedselinitiatieven door te verwijzen naar reguliere hulpverlening. Medewerkers van de buurtteams kunnen met ondersteuning van de vrijwilligers van de initiatieven een deel van de groep stimuleren om gebruik te maken van inkomensreparatie of schuldhulpverlening. Op deze manier kan de groep die nog afhankelijk is van noodhulp kleiner worden. Ongedocumenteerden kunnen geen gebruik maken van de ondersteuning van de buurtteams. Voorlopig wordt deze groep met voedsel ondersteund door de diverse maatschappelijke initiatieven.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

25

Van Overleven naar Leven In Nieuw-West is in het project Van Overleven naar Leven (VONL) een aanpak ontwikkeld voor huishoudens die vastlopen op meerdere leefgebieden. De aanpak richt zich op het bereiken van gezinnen die uit beeld zijn geraakt van de reguliere hulpverlening en officiële instanties wantrouwen. De ondersteuning, waarbij een sociaal werker samen met een ervaringsdeskundige een tandem vormt, is gefocust op contact maken vanuit aandacht en toewijding. VONL medewerkers zoeken de gezinnen op in hun leefwereld, luisteren aandachtig en komen door samenwerking tot kleine successen. Hiermee werken zij aan het herstellen van het vertrouwen, dat bij deze gezinnen eerder vaak verloren is gegaan. In 2021 is het project afgerond en is een kwartiermaker aangesteld om de werkzame elementen van VONL (outreachend werken, betaalde ervaringsdeskundigen, integraal werken, benadering vanuit professionele vriendschap) te verankeren in het hulpaanbod van Amsterdam en de geleerde lessen onder de aandacht te brengen.

Aanpak Schuldenvrije Buurt In de aanpak Schuldenvrije Buurt wordt gestart aan de kant van de bewoners. Vanuit hun perspectief en leefwereld vinden inspanningen plaats om armoede tegen te gaan en schulden op te lossen. Het doel is om voor alle schulden in de buurt een oplossing (op maat) te bieden. Ook voor die mensen met schulden en weinig vertrouwen in overheid en instanties. Onder de noemer Aanpak Schuldenvrije Buurt volgen we vier initiatieven met ieder een eigen werkwijze in: • Nieuw-West – de Dichtersbuurt • Noord – Vogelbuurt/IJplein • Oost – Indische buurt • Zuidoost – G-buurt Noord Deze initiatieven leveren informatie en aanknopingspunten op die onder meer van belang kunnen zijn bij de verdere vormgeving en doorontwikkeling van de buurtteams. Door te experimenteren weten we wat lokaal nodig is om onze aanpak bij te sturen en zoveel mogelijk gebiedsgericht te werken. Het gaat om kleine proeftuinen die niet vanzelfsprekend over te nemen zijn in de hele stad. De kunst is om onderling elkaar te informeren en te inspireren zodat we van elkaar kunnen leren en de goede voorbeelden kunnen blijven uitproberen.

26

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

27

Hoofdstuk 4 Samenwerking en verbinding De gemeente Amsterdam werkt samen met een divers aantal partners, lokaal en landelijk, om de Amsterdamse schuldhulpverlening te optimaliseren.

Sociaal werkgeverschap In de integrale aanpak Sociaal Werkgeverschap staat samenwerking centraal. Sinds 2021 wordt via Sociaal Werkgeverschap ingezet op het voorkomen van taal- en financiële problematiek op de werkvloer. Werkgevers worden gestimuleerd om actief bij te dragen op het voorkomen en oplossen van problemen bij hun medewerkers. De gemeente ondersteunt zoveel mogelijk bij de ontwikkeling en organisatie van activiteiten. Een waardevol resultaat van de aanpak Sociaal Werkgeverschap is dat in samenspraak met werkgevers een online toolkit is ontwikkeld. Deze toolkit biedt handvatten en informatie over relevante acties en is op een nieuw centraal online informatiepunt te vinden5. Werkgevers kunnen op dat informatiepunt ook terecht met overige vragen aan de adviseurs van het team Sociaal Werkgeverschap. Daarnaast zijn tientallen werkgevers geïnformeerd en zoveel mogelijk op maat geadviseerd over het organiseren van relevante activiteiten, zoals trainingen voor managers en leidinggevenden over het herkennen en bespreekbaar maken van schuldenproblematiek.

Schulden op de werkvloer Voor medewerkers van de gemeente Amsterdam (in loondienst maar ook externe inhuur) is de aanpak Schulden op de Werkvloer ontwikkeld. Via de aanpak worden werknemers direct geholpen bij het oplossen van financiële vragen. Dat kan variëren van laagdrempelig advies tot aanmelding voor een schuldhulpverleningstraject. De aanpak bestaat sinds een paar jaar en is in 2020 gemeente breed uitgerold. Het aantal aanmeldingen stijgt gestaag: van 13 medewerkers in 2019, naar 40 medewerkers in 2020, tot 51 aanmeldingen in 2021. Door middel van flyers, berichtgeving op intranet en informatiebijeenkomsten voor leidinggevenden is brede aandacht voor Schulden op de Werkvloer gegenereerd. Er zijn interne verbindingen gelegd met onder andere het SVGA (sociaal fonds van gemeentelijke organisaties) en met bedrijfsmaatschappelijk werk. Alle gemeentelijke medewerkers tot en met salarisschaal 8 zijn inmiddels collectief lid van het SVGA en kunnen een aanvraag indienen voor een

28

renteloze lening of een gift. Ook worden regelmatig presentaties en trainingen gegeven aan diverse leidinggevenden en HR-adviseurs om geldproblemen beter te leren herkennen en bespreekbaar te maken.

Schuldeiserscoalitie Na een meerjarige voorbereiding en zorgvuldige afstemming was een mijlpaal in 2021 dat de gemeente Amsterdam, gelijktijdig met de gemeente Rotterdam, als eerste publieke schuldeisers toetraden tot de Schuldeiserscoalitie. Alle deelnemers aan dit samenwerkingsverband (veelal private schuldeisers) onderschrijven de uitgangspunten van het zogeheten Ethisch Manifest6. Onderling werken de coalitiepartners nauw samen en wisselen ze kennis uit om een socialer incassobeleid te voeren. Als gemeente, zelf soms ook schuldeiser, hebben we belangrijke stappen gezet om onze incassopraktijk op een sociale manier in te vullen. De mogelijkheden van de Amsterdammer staan daarbij zoveel mogelijk centraal. Ontwikkelingen in 2021 waren de geïntensiveerde samenwerking tussen de afdelingen Armoedebestrijding en Belastingen, wat het mogelijk maakte om voor 1.195 WPI-klanten over belastingjaar 2020 automatisch kwijtschelding te verlenen, en het genomen besluit over het opgeven van de preferente positie. Dit zal er vanaf 2022 toe leiden dat voor meer Amsterdammers een schuldenregeling kan worden getroffen.

Maatwerk en doorbraak bij schulden Een schuldhulpverleningsproces verloopt niet altijd vlekkeloos. Als (schuld)hulpverleners vastlopen kunnen zij sinds 2015 een aanvraag doen bij het Doorbraakfonds via Fonds Bijzondere Noden Amsterdam (FBNA). Met advies en/of financiële ondersteuning creëert het fonds waar mogelijk een snelle(re) doorbraak. In 2021 is het Doorbraakfonds aangesloten bij het Doorbraakteam, dat bredere casuïstiek uit het sociaal domein behandelt. Op deze manier wordt het eenvoudiger om schulden in samenhang met problemen op andere leefgebieden aan te pakken. Het Doorbraakfonds

5. www.amsterdam.nl/sociaalwerkgeverschap. 6. Alle organisaties die zijn aangesloten bij de Schuldeiserscoalitie hebben het Ethisch Manifest van de coalitie ondertekend. In dit manifest staan tien uitgangspunten die zoveel mogelijk in de incassopraktijk worden toegepast. Belangrijke overkoepelende uitgangspunten zijn dat schuldeisers de mens centraal stellen en dat ze rekening houden met de persoonlijke situatie van schuldenaren.

(inmiddels omgedoopt naar “Maatwerkbudget schulden”) blijft de snelste doorbraakroute bij enkelvoudige schuldproblemen. Meervoudige problematiek, waar schulden een onderdeel van zijn, gaan naar het Doorbraakteam. Om escalatie voor te zijn, beschikt elk buurtteam over een mini-maatwerkbudget en krijgt elke buurtteamorganisatie een doorbraak-specialist schulden (“Maatwerkcoachschulden”) die advies geeft over maatwerk bij schulden en als portaal dient richting het Maatwerkbudget schulden.

Branchevereniging NVVK De samenwerking met branchevereniging NVVK was ook in 2021 intensief. Een belangrijke ontwikkeling begin 2021 was de lancering van het Schuldenknooppunt. Dit is een digitaal portaal voor schuldeisers en schuldhulpverleners waarbij op een uniforme wijze gegevens met elkaar worden uitgewisseld in het kader van schuldregelingen. Het gaat hierbij om saldi uitvraag, saldi opgave, afkoopvoorstellen en reacties op afkoopvoorstellen. Deelnemende partijen zijn gehouden aan korte reactietermijnen en maken afspraken die zoveel mogelijk zijn gericht op het principe van ‘bij voorbaat akkoord’. Het streven is dat ook de Kredietbank Amsterdam hierbij gaat aansluiten. In 2022 wordt getest en verder voorbereid. Ook over de Pauzeknop was er veelvuldige afstemming met de NVVK. De branchevereniging heeft de Amsterdamse pilot met interesse gevolgd en er is afgesproken om de doorontwikkeling van het instrument samen op te pakken en te werken aan integratie ervan in het Schuldenknooppunt.

Landelijke lobby Bijna heel 2021 hadden we te maken met een demissionair kabinet waardoor een groot deel van de besluitvorming werd uitgesteld tot de vorming van een nieuw kabinet. Dit maakte de lobby minder intensief dan in andere jaren. Wel hebben we vanuit Amsterdam meegewerkt aan de lobbypropositie van de VNG. De winst van het sociaal domein waarin bestaanszekerheid één van de centrale thema’s is. Op het terrein van schulden was de belangrijkste inzet om het mogelijk te maken om schulden sneller op te lossen en

gemeenten meer instrumenten in handen te geven om de vroegsignalering effectiever te kunnen uitvoeren. Ook de meer algemene lobby gericht op het structureel op orde brengen van de financiën van gemeenten is van belang. Zo kregen gemeenten in 2021 in het kader van de Wgs vroegsignalering als wettelijke taak erbij, zonder dat hiervoor middelen beschikbaar zijn gesteld.

Landelijke projectgroep vroegsignalering Van juni 2019 t/m september 2021 was de gemeente Amsterdam samen met PLANgroep, Bureau EV, Asessor en de gemeente Nijmegen de landelijke projectgroep op het gebied van vroegsignalering. De werkzaamheden van deze projectgroep werden gesubsidieerd door het ministerie van SZW. Doel van de samenwerking was om gemeenten voor te bereiden op de wijziging van de Wgs waardoor vroegsignalering een verplichting binnen de schuldhulpverlening werd voor gemeenten. Er zijn lijnen uitgewerkt om kennis en ervaringen te delen door provinciale en landelijke trainingen en bijeenkomsten te organiseren. Ook werd gewerkt aan kennisdeling door middel van digitale kanalen (www.vroegsignaleringshv.nl, nieuwsbrieven en een online Community via de website van de NVVK). Als laatste besteedde de projectgroep aandacht aan landelijke monitoring van de resultaten. Het jaar 2021 stond in het kader van afronding en overdracht. Verbinden Schuldendomein van VNG Realisatie heeft de bijeenkomsten en trainingen overgenomen. Ook is dit een landelijk loket voor vragen van gemeente. De website wordt nog onderhouden en de community wordt momenteel gehost door de NVVK zelf. Divosa heeft de landelijke monitoring overgenomen om verder door te ontwikkelen.

In december is de accountantsrapportage ingediend bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die tevreden reageerde op de behaalde resultaten. Door corona werd de projectgroep gedwongen meer online te doen, daardoor is het bereik vergroot en zijn er meer trainingen en themabijeenkomsten georganiseerd dan van tevoren was beoogd. Ook is de ontwikkeling van een landelijke monitor verder gebracht in een online dashboard dat nog beter inzicht geeft in de landelijke resultaten.

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2021

29

30

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Hoofdstuk 5 Blik vooruit Amsterdam bereidt zich voor op een volgende bestuursperiode waarin met interventies verder geanticipeerd zal worden op landelijke en lokale ontwikkelingen.

Verwachte impact landelijke ontwikkelingen In het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet is een stevige ambitie geformuleerd op het terrein van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Het kabinet geeft aan de brede schuldenaanpak om schuldenproblematiek in Nederland te voorkomen en tegen te gaan met kracht voor te zetten. Hierbij wordt prioriteit gegeven aan 1) preventie en vroegsignalering, 2) versnelling van schuldhulpverlening en betere toegang tot de wettelijke schuldsanering (Wsnp) en 3) verdere verbetering van de (rijks)incasso met oog voor de menselijke maat. Dit sluit bijna volledig aan bij de Amsterdamse inzet in de huidige bestuursperiode en de ambities die zijn geformuleerd in het beleidsplan Schuldhulpverlening voor de periode 2022-2025. Aandachtspunt is dat er voor de ambities op hervorming van de arbeidsmarkt, re-integratie, armoedebestrijding en schuldhulpverlening een bedrag van 500 miljoen euro beschikbaar is (structureel, vanaf 2024). Dit is een mooi bedrag, maar lang niet toereikend voor alle in het regeerakkoord geformuleerde ambities op deze beleidsterreinen.

Levensgebeurtenissen Levensgebeurtenissen zijn vaak de (eerste) aanleiding voor schulden. Gebeurtenissen zoals een scheiding of arbeidsongeschikt raken verhogen het risico op armoede en schulden. Passende en tijdige dienstverlening rondom een levensgebeurtenis kan dus voorkomen dat Amsterdammers inkomensproblemen ervaren of zelfs in de schulden komen. De aanpak van levensgebeurtenissen is daarom onderdeel van een preventieve aanpak van inkomensproblemen en schulden. Een inventarisatie van de levensgebeurtenissen met het grootste risico op schulden laat zien waar aanvullende dienstverlening gewenst is om financiële problemen te voorkomen. Op basis van deze inventarisatie en aanbevelingen zullen klantprocessen onder de loep worden genomen en procesverbeteringen door worden gevoerd. Het in kaart brengen van de klantreis maakt duidelijk op welk moment mensen hulp nodig (kunnen) hebben om financiële problemen te voorkomen. Vervolgens kunnen we ervoor zorgen dat op dat moment informatie over dienst-

verlening wordt aangeboden op een logische plek, door de gemeente of een andere organisatie. Door tijdige en juiste toeleiding kunnen Amsterdammers sneller de weg vinden naar ondersteuning bij en na een ingrijpende levensgebeurtenis. Zodat zij hulp krijgen voordat er betaalproblemen en schulden ontstaan.

Pilots vroegsignalering Mensen met betalingsachterstanden op huur, energie, zorgpremie en drinkwater krijgen via de nieuwe Wgs proactief hulp aangeboden. De verwachting is echter dat ondanks deze signalen, we niet iedereen die hulp nodig heeft zullen vinden. De Wgs biedt daarom experimenteerruimte om betere indicatoren te ontwikkelen voor vroegsignalering. De gemeente Amsterdam neemt deel aan alle experimenten die in het kader van de nieuwe Wgs worden gedaan. In 2022 start een experiment met Hypotheekverstrekkers en de afdeling Belastingen van de gemeente Amsterdam. De verwachting is dat we in de loop van 2022 met nog meer overheidspartijen aan de slag gaan.

Impuls financiële maatjesprojecten Vrijwilligers als financiële maatjes kunnen een belangrijke rol spelen bij het voorkomen dat schulden problematisch worden. Een financieel maatje kan preventief een rol vervullen door iemand met kleine financiële problemen bij te staan, bijvoorbeeld door hulp bij de administratie. Ook kan een maatje gedurende een schuldhulptraject steun in de rug bieden en in de nazorg bereikbaar blijven voor vragen of ondersteuning bij de administratie om herhaling te voorkomen. Het is dus belangrijk dat een Amsterdammer met financiële problemen snel gekoppeld kan worden aan een bekwame vrijwilliger als daar behoefte aan is. Dit levert ook veel inzicht en bewustwording op voor de vrijwilliger zelf. De gemeente gaat in 2022 actief aan de slag om een impuls te geven aan het Amsterdamse financiële maatjesnetwerk. In het eerste kwartaal van 2022 wordt een actieplan opgesteld met stedelijke en gebiedsgerichte ontwikkelafspraken.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

31

Doorontwikkeling Pauzeknop In 2021 is voor het eerst met de Pauzeknop geëxperimenteerd en kwamen er ook verbeterpunten naar voren. De belangrijkste daarvan is het proces van uitvoering voor de hulpverleners. Dat is in de pilotfase erg arbeidsintensief gebleken, omdat alle schuldeisers afzonderlijk moeten worden benaderd met een verzoek om mee te werken. Ook moeten ze allemaal uitleg krijgen over de werking van het instrument en de opbrengsten. Daarom wordt de Pauzeknop in 2022 doorontwikkeld en streven we naar meer landelijke bekendheid en betrokkenheid. Dat doen we samen met andere partijen, in het bijzonder de NVVK en de gemeenten Den Haag en Eindhoven. Met name de NVVK kan bijdragen aan afspraken met meer schuldeisers over medewerking en aansluiting op een digitale infrastructuur (het Schuldenknooppunt) faciliteren. Gezamenlijk zetten we in 2022 in op de ontwikkeling van een landelijk pauzeknop-instrument dat breed kan worden ingezet.

Doorontwikkeling collectief schuldregelen Collectief Schuldregelen versnelt en vergemakkelijkt het tot stand brengen van minnelijke schuldregelingen. Het houdt in dat we met zoveel mogelijk schuldeisers afspreken dat zij bij voorbaat akkoord gaan met een minnelijke schuldregeling van de Kredietbank Amsterdam. Schuldeisers geven vooraf akkoord op betaalvoorstellen en handelen dossiers collectief af. Sinds het najaar van 2020 voert de NVVK Collectief Schuldregelen uit in samenwerking met SchuldenlabNL en de VNG. Inzet is om meer schuldeisers op landelijke schaal aan te sluiten. Daar draagt de gemeente Amsterdam aan bij, want op lokaal niveau hebben we al goede afspraken met veel partijen. In 2018 ging het om 20 schuldeisers, inmiddels zijn dat er meer dan 40. Een mijlpaal die vanaf 2022 wordt gerealiseerd is dat de gemeente Amsterdam ook bij bijstandsvorderingen bij voorbaat akkoord zal gaan met minnelijke schuldregelingen. In de komende periode blijven we actief inzetten op brede aansluiting van meer schuldeisers, want de werkwijze levert waardevolle resultaten op, zoals kortere doorlooptijden.

Nieuwsbrief #4 programma 2021 Schuldenrust

De schuldeiserscoalitie

32

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Zorg om gokverslaving Door de nieuwe wet Kansspelen op afstand (Koa) mogen vanaf 1 oktober 2021 gokbedrijven met een vergunning legaal kansspelen op het internet aanbieden. Vooral de extra gokadvertenties die als gevolg van deze wet zullen verschijnen, baren de verslavingsexperts zorgen. De kans is groot dat hierdoor meer mensen (wellicht ook jongeren) gaan gokken. Gokverslaving komt onder allerlei groepen in de samenleving voor. Het heeft grote gevolgen voor de mentale gezondheid en voor de sociale en financiële situatie van mensen. Daarom gaan we de komende periode ambities formuleren om weerbaarheid tegen deze vorm van verslaving te vergroten, vroegsignalering te realiseren en toegankelijke hulp te ontsluiten. Hierbij worden partijen in het veld betrokken.

Overheidsloket

2021 - 2025’ en concretiseert het specifieke aanbod voor jongeren vanuit de actielijnen: het voorkomen, klein houden en snel oplossen van schulden. Vanwege de toename van de schuldenproblematiek onder jongeren in de afgelopen jaren, wil de gemeente Amsterdam dat de intensieve jongeren schuldhulpverlening van de buurtteams toegankelijk is voor alle jongeren tot 27 jaar met financiële vragen of problemen. De gerichte aanpak voor jongeren houdt rekening met de specifieke oorzaken en gevolgen van schulden bij jongeren. De integrale werkwijzen en ketensamenwerkingen die afgelopen jaren zijn opgebouwd blijven behouden en gaan we verder versterken. Om de kenmerken van intensieve jongerenschuldhulpverlening te behouden en te borgen zijn door de buurtteams vier uitgangspunten opgesteld: 1. De toeleiding naar de intensieve schuldhulpverlening is laagdrempelig en toegankelijk; 2. Integrale samenwerking met ketenpartners; 3. De intensieve jongerenschuldhulpverlening in de buurtteams behouden en door ontwikkelen; 4. Verbindingen met de sociale basis.

Amsterdam is betrokken bij het landelijke programma ‘Werken aan uitvoering (Wau)’ op het onderdeel één loketfunctie. In dat kader wordt in 2022 verkend hoe de dienstverlening van de overheid verbeterd kan worden, o.a. door een fysiek loket waar diverse overheden en dienstverlenende partijen hun dienstverlening op elkaar aansluiten. In dit loket zullen de sociaal raadslieden ook een rol hebben om mensen te begeleiden op het moment dat er meerdere hulpvragen zijn bij de overheid.

Actieplan Jongeren en Geld In aanloop naar de transitie van de intensieve jongerenschuldhulpverlening naar de buurtteams op 1 januari 2022 hebben gemeente en buurtteams het Actieplan Jongeren en Geld opgesteld. Met het actieplan beogen we een goede verankering van de intensieve jongerenschuldhulpverlening in alle buurtteams en een doorontwikkeling van de aanpak. We blijven het in samenwerking met de buurtteams afstemmen en bijstellen. Het actieplan is tevens een uitwerking van het beleidskader ‘Op weg naar schuldenrust

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

33

34

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Bijlagen Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

35

Bijlage 1 Gemeentelijke inzet voor gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire

De begeleiding van ouders gebeurt vanuit een samenwerking tussen de gemeente en de buurtteams en ziet er als volgt uit: • Het benaderen van gedupeerde ouders gebeurt door de Vroeg Eropaf teams van de buurtteams; • Wanneer ouders aangeven dat zij gemeentelijke ondersteuning willen, bieden alle buurtteams ‘warm casemanagement’: vaste contactpersonen en casemanagers die ouders kunnen begeleiden en ondersteunen. Op basis van de behoefte en vragen wordt hulp georganiseerd; • De afdeling Armoedebestrijding biedt de buurtteams een aanspreek- en escalatiepunt voor signalen, vragen en knelpunten in het proces en zaken waar ouders tegenaan kunnen lopen, zoals bij onze regelingen of bijzondere bijstand. Het gaat hierbij om het organiseren van maatwerk of voorrang met de mogelijkheid om van regels af te wijken waar dat nodig is; • Tenslotte is er een escalatieplatform via een gemeentelijk Doorbraakteam. Als sprake is van zeer complexe en/ of meervoudige problematiek dan kan het buurtteam het Doorbraakteam inschakelen. Het buurtteam blijft daarbij de expertise op schuldhulpverlening bieden.

Aantallen gemelde ouders in 2021 Per 1 januari 2022 hebben zich 4.877 ouders gemeld als gedupeerde van de toeslagenaffaire in Amsterdam. Landelijk zijn dit er 50.610. In Amsterdam komt ruim een derde van de aanmeldingen uit Zuidoost. Stadsdeel

36

Aantal gemeld

Aandeel

Centrum Nieuw-West Noord Oost West Zuid Zuidoost onbekend

122 785 661 617 428 316 1.709 239

2,6% 16,8% 14,2% 13,2% 9,2% 6,8% 36,6% n.v.t.

Totaal

4.877

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Het overgrote deel van deze meldingen (4.237) kwam in de eerste helft van het jaar binnen. Na een piek in het voorjaar zien we een gestage afname die door blijft zetten. In november/december zien we nog zo’n 30/40 aanmeldingen per maand.

Bereik Op 1 januari is ongeveer de helft van de groep gedupeerde ouders bereikt. Bij 19% is de eerste poging niet gelukt en worden nog aanvullende pogingen gedaan. 9% is definitief niet bereikt. 21% van de gedupeerde ouders moet nog benaderd worden. Naar verwachting hebben alle buurtteams begin april 2022 alle ouders benaderd en houden dan alleen nog nieuwe aanmelders bij. Bereik gedupeerde ouders

nog te benaderen 21%

niet bereikt 9%

2e/3e poging 19%

bereikt 51%

Hulpvragen op 5 leefgebieden

Kwijtschelden schulden

Onderstaande tabel biedt een cijfermatig overzicht van de hulpvragen t/m 31 december 2021.

In 2021 kondigde het Rijk aan dat publieke en private schulden van gedupeerde ouders werden overgenomen. De kwijtschelding van publieke schulden kwam halverwege het jaar in uitvoering. De gemeente Amsterdam heeft alle vorderingen die hiervoor in aanmerking kwamen, kwijtgescholden. Hieronder een overzicht:

Buurtteams Bereikt Met hulpvraag Heeft al lopend dossier bij buurtteam Wil geen hulp

2.494 2.009 321 188

922 760 374 398 178 117

Doorbraakteam Aantal begeleide ouders Begeleiding afgerond Lopende begeleiding

#ouders #vorderingen partners

Belastingen 3.088 WPI 593 Kredietbank A’dam 176

Hulpvragen Financiële vragen Ondersteuning bij proces Belastingdienst Gezondheid: psychosociaal en fysiek Huisvesting: geen woning/passende woning Werk/dagbesteding/opleiding Opvoeding

Kwijtscheldingen

263 136 127

Totaal

4.641 1.543 176

bedrag

€ 887.946,€ 2.351.214,€ 541.027,€ 3.780.187,-

Eind 2021 ging ook de private schuldenaanpak van start met een pilotfase vanaf november. Het is een landelijke aanpak van Sociale Banken Nederland in opdracht van de Belastingdienst. Kredietbank Amsterdam is onderdeel van Sociale Banken Nederland en daarmee één van de uitvoerders van de private schuldenaanpak, voor zowel inwoners van Amsterdam als daarbuiten. Het schuldenloket voor ouders is geopend vanaf 5 januari 2022.

Hulpvragen Huisvesting: geen woning/passende woning Financiën/Schulden Gezondheid: psychosociaal en fysiek Werk/dagbesteding/opleiding Opvoeding Ondersteuning bij proces Belastingdienst Ondersteuning maatwerkbudget

144 63 5 4 4 2 41

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

37

Bijlage 2 Tussenrapportage Jongeren Schuldenvrije Start II In 2020 heeft de gemeente Amsterdam de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start (JSS) gelanceerd. Een nieuwe manier om schulden van jongeren op te lossen en hen tegelijk te laten werken aan hun toekomst. De aanpak is bedoeld voor jongeren tot 27 jaar met een schuld hoger dan 3000 euro. Jongeren Schuldenvrije Start is geïnspireerd op het Jongeren Perspectief Fonds dat in meerdere gemeenten op verschillende manieren wordt uitgevoerd.

Aanleiding voor de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start In de schuldhulpverlening aan jongeren is het moeilijk om te komen tot een schuldsanering en het succesvol doorlopen van een traject. De (inkomens)situatie van jongeren met schulden is vaak niet stabiel, waardoor aflossen niet altijd lukt of waardoor er helemaal geen saneringstraject kan worden opgestart. De lange duur van een voortraject (inventarisatie en stabilisatie) van de schuldhulpverlening zorgt er ook voor dat veel jongeren afhaken. Daarbij gaan schuldeisers minder snel akkoord met een saneringsvoorstel van de Kredietbank. Zij verwachten dat wanneer jongeren (meer) gaan werken hun inkomen stijgt en de afloscapaciteit toeneemt, waardoor zij meer kunnen aflossen. Dit was aanleiding voor een aanpak specifiek gericht op jongeren.

Doelstelling en beoogde effecten Met de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start beogen we dat jongeren sneller schuldenvrij zijn, minder schuldenstress ervaren en kunnen werken aan hun toekomstdoelen. Dit kan hen weer motiveren om hoopvol naar de toekomst te kijken. Tot slot streven we ernaar dat schuldeisers vaker akkoord gaan zodat meer jongeren geholpen kunnen worden bij het oplossen van hun schulden.

De eerste bevindingen De eerste tussenevaluatie JSS7, leek de beoogde effecten van de aanpak te bevestigen. Jongeren zien een uitweg uit schulden door het vooruitzicht dat ze sneller schuldenvrij zullen zijn. Het motiveert hen dat ze kunnen werken aan hun eigen doelen voor de toekomst en een kortere aflosperiode van 2 in plaats van 3 jaar krijgen. Dit helpt hen bewust te kiezen om echt te gaan werken aan het oplossen van hun schulden en zich te committeren aan het traject. Eenmaal in het traject ervaren zij minder schuldenstress en zijn gemotiveerd om te werken aan hun toekomstdoelen. In de eerste tussenevaluatie was de bereidheid van schuldeisers om mee te werken aan JSS nog onduidelijk. Inmiddels zijn er genoeg aanvragen bij de Kredietbank ingediend om te zeggen dat die bereidheid er in de meeste gevallen wel degelijk is, een effect van de gunstige voorwaarden die JSS schuldeisers biedt. De Kredietbank

legt namelijk €750 extra bij in het voorstel aan schuldeisers. Slechts in drie gevallen zijn schuldeisers niet akkoord gegaan waarvan bij één dossier WSNP8 is aangevraagd wegens een dreigende ontruiming en bij twee dossiers is het dwangakkoord afgewezen door de rechtbank vanwege voldoende perspectief van de jongeren.

Resultaten over 2021 In 2021 is er met 652 jongeren met financiële problemen bij het Jongerenpunt gesproken. Daarvan waren 254 jongeren voldoende geholpen met een budgetadviesgesprek. Bij nog eens 206 jongeren is naast een budgetadviesgesprek ook inkomensreparatie ingezet. Voor 128 jongeren is een JSS-aanvraag voor schuldsanering ingediend bij de Kredietbank. Voor 64 jongeren is een reguliere schuldsaneringsaanvraag gedaan. In 2021 zien we dat de Jongerenpunten JSS steeds vaker aanbieden als schuldoplossing voor jongeren. In 2021 zijn er twee keer zoveel JSS-aanvragen dan reguliere saneringsaanvragen gedaan. In algemene zin zien we in 2021 bij de Jongerenpunten een toename van het totaal aantal schuldhulpverleningstrajecten voor jongeren ten opzichte van 2020. Dit is mede te verklaren door de gevolgen van de coronacrisis en het hierdoor kwijtraken van een (bij)baan.

Perspectieftrajecten en mijlpalen De aanpak kent 4 fases9. In de vierde en laatste fase van het JSS-traject (mijlpalen) werken jongeren onder begeleiding van de jongerenadviseur elke 6 maanden aan het behalen van een mijlpaal van hun perspectiefplan. Met het plan zetten jongeren zich onder andere in voor het vinden of behouden van werk, het volgen van of vinden van een opleiding of voor doelen op het gebied van zorg. Bij het behalen van een mijlpaal wordt de aflossingsperiode verkort met 3 maanden, tot een maximum van 12 maanden. Jongeren geven aan dat de verkorte aflossingsperiode en werken aan doelen voor hun toekomst extra motiveert om mee te werken aan het JSS-traject. Inmiddels zijn sinds de start van JSS 63 jongeren aan de slag met de mijlpalen uit hun perspectiefplan, waarvan momenteel 40 jongeren werken aan hun 1e mijlpaal, 19 aan hun 2e mijlpaal en 4 aan hun 3e mijlpaal.

7. over de periode 1 januari 2020 – 31 januari 2021 8. Wet schuldsanering natuurlijke personen 9. 4 fases: 1.Intake- en inventarisatie, 2. Inkomensreparatie en stabilisatie, 3. Aanvraag Kredietbank en 4. Mijlpalen

Het proces

Fase 1 De intake- en inventarisatiefase Jongere maakt kennis met de jongerenadviseur. Dit is de trajectbegeleider tijdens het traject en op het perspectiefplan.

- Jongere maakt kennis met de schuldhulpverlener. Die begeleidt de jongere met het schuldhulptraject. - Jongere krijgt een budget adviesgesprek.

Fase 2 Inkomensreparatie en stabilisatie De schuldhulpverlener begeleidt bij het op orde brengen van de administratie, inkomen en het maken van een overzicht van de schulden.

Er wordt een plan van aanpak gemaakt voor het oplossen van de schulden. Gekeken wordt of JSS het meest passende aanbod is.

Fase 3 Saneringsfase Wanneer het schuldenoverzicht compleet is, meldt de schuldhulpverlener de aanvraag voor sanering aan bij de Kredietbank. De Kredietbank doet een voorstel bij schuldeisers.

De jongeren stelt zelf doelen op voor het perspectiefplan. Doelen sluiten aan op zijn persoonlijke situatie. De jongerenadviseur ondersteunt daarbij.

Fase 4 Als schuldeisers akkoord zijn blijft een lening over bij de Kredietbank. Die betaalt een jongere in 2 tot 3 jaar terug.

Gedurende twee jaar werkt een jongere 4 keer 6 maanden aan een doel. Per behaald doel verdient hij een kwijtschelding van 3 maanden. Dan is hij na 2 jaar schuldenvrij!

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

39

Doorloop van aantal deelnemers in traject Fase 1

Fase 2

Fase 3

Fase 4

Intake- en inventarisatie 38

Inkomensreparatie en stabilisatie 75

Aanvraag Kredietbank 141

Mijlpalen

Fase 3 Aanmeldingen bij de Kredietbank Aanvraag JSS eind 2021 februari 2021

toegekend 77 8

Totaal

63

254

Fase 4 Vorderingen op de mijlpalen

in behandeling 64 19

totaal 141 27

Mijlpaal gestart lopend

1 63 40

Resultaten vanaf lancering JSS Resultaten

totaal

2021

1.263

652

• jongeren in of in toeleiding

254

254

• aanvragen bij de Kredietbank

141

128

• toegekend

77

69

• jongeren gesproken

Werk

Opleiding Zorg

• JSS plan

38%

35%

27%

• Mijlpalen

38%

38%

19%

40

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Wonen

Geen nieuwe schulden

4%

6%

2 23 19

3 4

4

Casus Tim Tim is 26 jaar en vader van 3 kinderen. Hij is in 2017 gestopt met zijn opleiding om zijn toen zieke moeder en de moeder van zijn zoon financieel te ondersteunen. Door zijn schulden is Tim zijn woning kwijtgeraakt en woont nu bij zijn tante. Hij heeft voorheen in de horeca gewerkt. Vanaf begin 2021 werkt hij via een uitzendbureau bij de stadsreiniging en heeft het daar erg naar zijn zin. Tim wil een voorbeeld voor zijn kinderen zijn en na het afronden van het JSS traject voor altijd schuldenvrij blijven. Als eerste mijlpaal wil hij dan ook een budgetteringstraining volgen én zijn groot rijbewijs halen om zijn kans op een vast contract te vergroten.

Kenmerken van deelnemers Met de aanpak JSS bereiken we een diverse groep jongeren. De hoge score op bepaalde kenmerken laat zien dat we jongeren helpen met een kwetsbaar toekomstperspectief. Zeker 40% heeft geen stabiele woonsituatie en 46% beschikt niet over een startkwalificatie voor de arbeidsmarkt. Nagenoeg alle deelnemers hebben een inkomen onder 120% van het sociaal minimum.

Opbrengsten van 2021 Uit de eerste tussenevaluatie zijn zaken naar voren gekomen waarop we de aanpak verder hebben kunnen verbeteren. Drie ontwikkelpunten zijn geformuleerd waar we in 2021 op hebben ingezet. 1. Inzet op het vergroten van de motivatie van jongeren In de uitvoering houden we nu rekening met een aantal elementen die mogelijk een positief effect kunnen hebben op de motivatie van jongeren, zo bleek uit de eerste tussenevaluatie. De Impactmeting van het Jongeren Perspectief Fonds in Den Haag (Purpose, 2021) bevestigt een aantal van deze bevindingen: • Jongeren ervaren een bepaalde mate van zelfregie door

te werken aan zelf opgestelde doelen; • Jongeren vinden het belangrijk een “klik” te hebben met de hulpverlener om zich te committeren aan het traject; • Het liefst doen jongeren dingen zelf, maar geven aan ook wel af en toe een duwtje nodig te hebben; • Jongeren hebben behoefte aan duidelijke communicatie om te weten waar ze aan toe zijn. 2. Inzet op het verkorten van de stabilisatiefase Een stabiele financiële situatie creëren duurt bij jongeren vaak langer door hun instabiele (inkomens-) situatie. Daarnaast kost het tijd om een actueel schuldensaldo bij alle schuldeisers op te vragen. De nauwe samenwerking met schuldeiser heeft geleid tot een beter inzicht in elkaars processen en in aangepaste samenwerkingsafspraken. We verwachten dat een schulddossier hierdoor sneller kan worden aangemeld bij de Kredietbank. Tevens blijkt dat de uitkomsten van de aanpak Schuldenrust ook van belang zijn voor het JSS-traject. Bij de start van een schuldhulptraject wordt een kennisgeving gestuurd aan schuldeisers. Er worden dan geen nieuwe aanmaningen verstuurd.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

41

Kenmerken deelnemers JSS: M/V

Opleiding

• 43% is man • 57% is vrouw

• • • •

11% geen opleiding afgerond 35% VMBO of MBO 1 opleiding afgerond 35% MBO 2 opleiding afgerond 16% MBO 3, 4 of HBO opleiding afgerond

Leeftijd: Inkomen:

• 24,5 jaar is de gemiddelde leeftijd

Gezinssituatie: • 81% is alleenstaande • 19% heeft kinderen (13% 1 kind; 6% 2 of meer kinderen)

• • • •

60% Participatiewet, 6% UWV 15% studiefinanciering (+ bijbaantje) 18% inkomen uit werk lager dan 120% WML 1% inkomen hoger dan 120% WML

26% heeft meervoudige problematiek

Woonsituatie: • 61% woont zelfstandig • 26% dak- of thuisloos (dakloos, sociaal pension of zorginstelling) • 13% thuiswonend bij ouders

46% heeft geen start kwalificatie 99% heeft inkomen lager dan 120% WS

De verdeling van deelnemers over de stad

40% Dak- of thuislozen jongerenpunt 3% Nazorg detentie

9% Noord 7% West 23% Nieuwwest

6% 4% Oost Zuid en Centrum 8% Zuidoost

42

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

3. Inzet op het informeren van collega’s en ketenpartners over de aanpak JSS De JSS-ambassadeurs zijn ingezet om collega’s en samenwerkingspartners bekend te maken met de JSS-aanpak. De Jongerenadviseurs en budgetcoaches op het mbo kennen het JSS-traject ook. Zij signaleren jongeren met schulden op het mbo en dragen zorg voor de aanmelding bij het Jongerenpunt of de buurtteams.

Ontwikkelpunten voor 2022

als ervaringsdeskundigen of jongerenambassadeur. We willen hen inzetten om jongeren met schulden beter te bereiken en te begeleiden tijdens het traject. Het uitgangspunt daarbij is dat jongeren makkelijker aansluiting vinden bij elkaar. • Met het stedelijk jaarplan voor de JSS ambassadeurs brengen we in kaart met welke ketenpartners van de Buurtteams en in de sociale basis we de samenwerking kunnen versterken en welke stedelijke- en wijk gerichte acties we daarop gaan inzetten.

1. Meer kennis opdoen over de positieve effecten op de motivatie van jongeren • We volgen ontwikkelingen in de praktijk en wetenschap op het gebied van werkzame elementen in het begeleiden van jongeren en kijken hoe deze toe te passen in de aanpak; • We onderzoeken de toegevoegde waarde van het inzetten van de mijlpalen op de persoonlijke ontwikkeling van jongeren -naast doelen op leefgebieden zoals werk en opleiding- waarbij aandacht is voor het aanleren van vaardigheden om te leren omgaan met verleidingen en tegenslagen, zoals: positieve identiteit; sociale vaardigheden; zelfregie; zelfregulatie zoals beschreven in de publicatie van Movisie (2022) Wat werkt bij het versterken van weerbaarheid van jongeren. We beogen daarmee jongeren te motiveren om te werken aan hun financiële vaardigheden en zelfredzaamheid zodat jongeren duurzaam uit de schulden blijven. 2. Eerder financieel stabiel • Jongeren die onvoldoende financieel zelfredzaam zijn willen we sneller laten instemmen met ondersteuning van budgetbeheer. Zij zijn zo eerder financieel stabiel en kunnen eerder aangemeld worden bij de Kredietbank. We willen de negatieve vooroordelen wegnemen door jongeren positieve ervaringen met budgetbeheer te laten delen. • We volgen de ontwikkelingen op gebied van digitale alternatieven voor budgetbeheer voor jongeren. 3.

Bredere inzet van JSS-ambassadeurs • We ontwikkelen een aanpak voor Amsterdamse jongeren met een schuldverleden die zich willen inzetten

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

43

Deze rapportage is een uitgave van de gemeente Amsterdam. Aan deze rapportage kunnen geen rechten worden ontleend. Niets uit deze rapportage mag worden overgenomen zonder bronvermelding: Jaarverslag Schuldhulpverlening maart 2022. Vormgeving: Vorm de Stad

VRM22_034

Disclaimer