Bijlage 1. Jaarverslag schuldhulpverlening 2021.pdf

Jaarverslag Schuldhulpverlening 2021

Leeswijzer In de inleiding van het jaarverslag worden de belangrijkste Amsterdamse en landelijke ontwikkelingen op een rijtje gezet die in 2021 van invloed zijn geweest op de financiële situatie van de Amsterdammers. Ook wordt duiding gegeven aan de belangrijkste trends en sleutelindicatoren van schuldhulpverlening in Amsterdam. Vervolgens worden alle opbrengsten van de door de gemeente ingezette instrumenten in 2021 met u gedeeld. De hoofdstukindeling is gebaseerd op de drie lijnen van het programma Schuldenrust: schulden voorkomen, schulden klein houden en schulden oplossen. In hoofdstuk 4 worden de belangrijkste samenwerkingsverbanden uitgelicht en in hoofdstuk 5 sluiten we af met een blik vooruit naar verwachte ontwikkelingen in 2022.

Inhoud Inleiding schuldhulpverlening in Amsterdam

p. 4

Sleutelindicatoren schuldhulpverlening Amsterdam

p. 6

Trends Schuldhulpverlening Amsterdam

p. 7

CIjfers op stadsdeelniveau

p. 9

Hoofdstuk 1 Schulden voorkomen

p. 11

Financiële inloopspreekuren Communicatie en campagnes Financiële educatie Project financiële nazorg pensioengerechtigden Digitale dienstverlening

Hoofdstuk 2 Schulden klein houden

p. 15

Amsterdamse aanpak vroegsignalering 1. Vroeg Eropaf 2. Schuldhulpverlening voor participatiewetgerechtigden 3. Geregelde betaling 4. Eropaf 5. Aanpak wanbetalers (CAK-bestand) Budgetbeheer Pilot Rechtbank Amsterdam Pilot Pauzeknop Pilot Schuldenrustlening

Hoofdstuk 3 Schulden oplossen

p. 21

Brede en toegankelijke schuldhulpverlening Schuldhulpverlening voor specifieke doelgroepen Borgen van kwaliteit Inzet op bereiken van moeilijk bereikbare doelgroepen

Hoofdstuk 4 Samenwerking en verbinding

p. 28

Sociaal werkgeverschap Schulden op de werkvloer Schuldeiserscoalitie Maatwerk en doorbraak bij schulden Branchevereniging NVVK Landelijke lobby Landelijke projectgroep vroegsignalering

Hoofdstuk 5 Blik vooruit

p. 31

Verwachte impact landelijke ontwikkelingen Levensgebeurtenissen Pilots vroegsignalering Impuls financiële maatjesprojecten Doorontwikkeling pauzeknop Doorontwikkeling collectief schuldregelen Zorg om gokverslaving Overheidsloket Het Actieplan Jongeren en Geld

Bijlage 1. Gemeentelijke inzet naar aanleiding van toeslagenaffaire Bijlage 2. Tussenrapportage Jongeren Schuldenvrije Start (JSS)

p. 36 p. 38

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

3

Inleiding Schuldhulpverlening in Amsterdam Via de Amsterdamse schuldhulpverlening kan iedere Amsterdammer met geldproblemen ondersteuning krijgen bij het vinden van een oplossing. Ook in 2021 is hard gewerkt om Amsterdammers met geldproblemen sneller in beeld te krijgen en tegelijkertijd meer perspectief te bieden op een schuldenvrije toekomst. In dit jaarverslag staan de opbrengsten van alle ingezette interventies. Landelijke en lokale ontwikkelingen hadden impact op de financiële situatie van Amsterdammers. Dit zien we terug in de belangrijkste trends en sleutelindicatoren van schuldhulpverlening in Amsterdam.

Landelijke ontwikkelingen Coronacrisis Het afgelopen jaar stond opnieuw voor een groot deel in het teken van de coronacrisis. De impact op onze stad bleef groot. Het college heeft in 2021 bijna €10 miljoen (deels lokale en deels rijksmiddelen) extra geïnvesteerd om schulden te dempen, armoede te verzachten en de ergste nood te ledigen. Ook voor de coronacrisis zagen we al dat huishoudens met lagere inkomens structureel geld tekort komen. Ondanks de extra inzet zorgt de crisis voor een breuk in de dalende trend van het aantal minimahuishoudens in Amsterdam. Hoewel we nog geen toename zien van het beroep op schuldhulpverlening, betekent dit wel dat we alert moeten zijn en vol moeten blijven inzetten op preventie en vroegsignalering. De kredietcrisis heeft laten zien dat schulden lang na-ijlen en mensen vaak pas heel laat hulp zoeken.

Hard stijgende inflatie De inflatie is in 40 jaar niet zo hard gestegen als in de laatste maanden van 2021 en hoewel de onzekerheid groot is, ziet het er niet naar uit dat hier op korte termijn verandering in komt. De toegenomen inflatie zet de bestaanszekerheid van groepen met een inkomen op of rond het minimum nog verder onder druk. Berekeningen voor 117 voorbeeldhuishoudens die het Nibud heeft gemaakt laten zien dat alle huishoudens er door de toegenomen inflatie (sterk) op achteruit gaan1. Dit vraagt om een landelijke oplossing. In het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet is een verhoging van het minimumloon opgenomen, maar dit biedt op de korte termijn geen soelaas. De verhoging is relatief beperkt en gaat pas in vanaf 2024. Wel heeft het kabinet aangeven dat het bij de voorjaarsbesluitvorming voorstellen zal uitwerken hoe de koopkracht voor groepen die erop achteruit dreigen te gaan, kan worden verbeterd, met name voor ouderen2.

Impact energiearmoede De sterk gestegen energieprijzen zijn de belangrijkste oorzaak van de fors gestegen inflatie en betekenen een grote aanslag op het maandbudget. Huishoudens worden hier op verschillende manieren voor gecompenseerd. Alle huishoudens ontvangen in 2022 een generieke compensatie

van gemiddeld €420 per jaar via een belastingkorting op hun energierekening. Verder heeft het kabinet afspraken gemaakt met de VNG voor een aanvullende compensatieregeling voor huishoudens met een laag inkomen. Gemeenten kunnen deze energietoeslag verstrekken in de vorm van categoriale bijzondere bijstand. Voor mensen die ondanks deze maatregelen in de problemen komen, werkt Amsterdam een extra vangnet uit, gekoppeld aan de vroegsignalering. Daarnaast zet het college in op het omlaag brengen van de energierekening door energieadvies aan huis en het gratis verstrekken van kleine energiebesparende producten. Omdat de verwachting is dat energieprijzen voorlopig hoog blijven is het van belang dat er landelijk beleid komt voor de middellange termijn (komende winter) en de lange termijn, waarin ook verbinding wordt gelegd met verduurzaming van woningen.

Toeslagenaffaire In maart 2020 is het Rijk gestart met de Hersteloperatie toeslagenaffaire. In september 2020 maakten het Rijk en VNG afspraken over de brede ondersteuning op vijf leefdomeinen (gezin, wonen, werk, inkomen, zorg) van gedupeerde ouders door gemeenten. Hierbij vergoedt het Rijk vanuit een specifieke uitkering (SPUK) alle kosten die gemeenten maken voor ondersteuning bij alle hulpvragen die voortkomen uit de toeslagenaffaire. In 2021 kwam deze ondersteuning pas echt goed op gang. Gemeentes kregen toen de gegevens van de gedupeerde ouders in hun gemeente waardoor zij konden starten hen actief te benaderen. Het jaar 2021 werd vooral gekenmerkt door een flinke werkdruk bij de buurtteams om ouders te benaderen en te begeleiden. De hersteloperatie vanuit het Rijk was in 2021 op veel onderdelen nog volop in ontwikkeling: het uitvoeren van de Catshuisregeling (€30.000 compensatie voor ouders die als gedupeerde zijn erkend), het opzetten van de publieke en private schuldenaanpak en beslissen over regelingen voor andere doelgroepen (ex-partners, kinderen, gedupeerden van andere toeslagen). Dit betekende dat veel ouders steeds vragen hadden, waar maar ten dele een antwoord op was. Een pittige opgave, zowel in aantallen als in emotionele belasting voor hulpverleners. De buurtteamorganisaties konden voor deze opgave extra capaciteit inzetten vanuit de Rijksfinanciering.

Ook hebben zij een aantal maatregelen genomen om de

1 www.nibud.nl/beroepsmatig/nibud-ziet-koopkrachtdalingen/ 2 www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/02/10/planningsbrief-szw

belasting voor de medewerkers te verlagen. Van een klein vast team is er meer wisseling en spreiding gekomen binnen de buurtteams. Dit helpt om het behapbaar te houden maar betekent ook dat er meer aandacht moet zijn voor het op peil houden van deskundigheid. Bovendien kent het inzetten van extra capaciteit ook grenzen vanwege krapte op de arbeidsmarkt en de benodigde opleidingstijd.

schulden voorkomen, schulden klein houden en schulden snel oplossen. Vanaf de start van de buurtteams was er een grote toeloop. Op financieel gebied waren dit vooral hulpvragen aan de voorkant, over inkomen en beginnende geldproblemen. Dit uitte zich in meer budgetadviesgesprekken en meer vraag naar de dienstverlening van sociaal raadslieden.

Naast het ondersteunen van ouders heeft de gemeente ook een rol in het kwijtschelden van de vorderingen die de gemeente zelf bij ouders had. Anticiperend op de benodigde wetgeving die in 2022 in werking zal treden, heeft het college besloten om dit vanaf juli 2021 in uitvoering te nemen. De gemeente heeft alle schulden die hiervoor in aanmerking komen, kwijtgescholden. De private schulden van gedupeerde ouders worden volledig overgenomen door het Rijk. Sociale Banken Nederland (SBN), waar de Kredietbank Amsterdam bij is aangesloten, voert de private schuldenaanpak uit. Na een pilot vanaf november 2021 is de private schuldenaanpak vanaf januari 2022 van start gegaan. Ouders kunnen digitaal of per post hun schuldenlijst indienen. SBN neemt contact op met de schuldeisers en betaalt de openstaande schulden die hiervoor in aanmerking komen. In Bijlage 1 lichten we nader toe hoe de gemeentelijke aanpak in de hersteloperatie er precies uitzag.

Harmonisatie Weesp

Lokale ontwikkelingen

Werk, Participatie en Inkomen heeft in samenwerking met de uitvoerders van schuldhulpverlening in Weesp in 2021 voorbereidingen getroffen om de bestuurlijke fusie per 24 maart 2022 zo soepel mogelijk te laten verlopen. Geleidelijk wordt het huidige Amsterdamse schuldhulpverleningsproces ook in Weesp ingevoerd. Welzijnsorganisatie Versa Welzijn voert in Weesp de schuldhulpverlening uit. Samen met het Sociale Wijkteam Weesp pakken zij de aanpak vroegsignalering op. De schuldhulpverleners van Versa Welzijn worden getraind in de missie en visie van de Route 020. Weespers kunnen voor budgetbeheer al aangemeld worden bij Amsterdamse contractpartners en saneringsaanvragen worden ingediend bij de Kredietbank Amsterdam. Weesperse ondernemers met schulden kunnen doorverwezen worden naar Team ondersteuning ondernemers, Zuidweg & Partners en Kram & Meersma. Bewindvoerders uit Weesp kunnen aansluiten bij het Convenant kwaliteit beschermingsbewind Amsterdam. Tot slot heeft Weesp samen met Amsterdam de kinderopvangtoeslagen­ gedupeerde Weespers goed in beeld.

Start Buurtteam Amsterdam Sinds 1 april 2021 kunnen Amsterdammers met hun vragen op het gebied van zorg, wonen, werk, geld, meedoen, gezondheid en veiligheid terecht bij een herkenbaar Amsterdams team in de buurt onder de noemer Buurtteam Amsterdam. Buurtteam Amsterdam bestaat uit 7 buurtteamorganisaties met op dit moment 33 buurtteams. Schuldhulpverlening en sociaal raadsliedenwerk maken integraal onderdeel uit van de brede dienstverlening van de buurtteams. In deze transitiefase werkten de buurtteamorganisaties aan de herijking van bestaande werkprocessen. Het doel is om financiële hulpverlening beter te verbinden met hulp op andere gebieden, met behoud van de eigen beleidsdoelstellingen van de schuldhulpverlening:

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

5

Sleutelindicatoren Schuldhulpverlening Amsterdam Schulden gesaneerd via Kredietbank Amsterdam Gemiddeld schuldbedrag gesaneerd via Kredietbank Aantal meldingen Vroegsignalering Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK (peildatum 31-12) Amsterdammers bereikt via Vroegsignalering

Aantal beslagleggingen op Pwet-uitkeringen (peildatum 31-12) Aantal minnelijke schuldregelingen Kredietbank Amsterdam Aantal woningontruimingen woningcorporaties (t/m 2017 cijfers incl. andere oorzaken naast financiële per 2018 énkel woonruimtes om financiële redenen)

Trends Schuldhulpverlening Amsterdam Met een meerjarige analyse van de cijfers en signalen uit de uitvoering kunnen we de trends binnen de Amsterdamse schuldhulpverlening volgen. De landelijke en lokale ontwikkelingen die in 2021 speelden hebben hun uitwerking gehad op de Amsterdamse trends.

Lichte daling van schuldhulptrajecten bij problematische schulden

Slagingspercentage schuldhulpverlening is gedaald

Het aantal schuldhulptrajecten bij problematische schulden, daalde in 2021 licht met 9% ten opzichte van 2020. Landelijk zien we een daling van 11% in het derde kwartaal3. Over het geheel van 2021 is de daling landelijk 6%. Deels zien we dat door de jarenlange inzet op preventie van schulden, minder curatieve hulp nodig is, maar mogelijk speelt ook de coronapandemie een rol. Mensen hebben de afgelopen perioden minder geld uitgegeven aan ‘niet noodzakelijke uitgaven’. Voor een deel van de mensen geldt dat betalingsproblemen nu nog niet zichtbaar zijn, doordat incassoprocedures tijdelijk zijn opgeschort en er steunmaatregelen van de overheid waren. Ook de start van de buurtteams speelt mogelijk een rol bij de daling. De doorstroom vanuit de generieke intake naar de meer specialistische hulp bij financiële problemen was niet bij alle buurtteams direct goed op orde. Inmiddels wordt met alle buurtteams gesproken om dit zo goed mogelijk op de rit te krijgen. Een andere oorzaak is de beperktere mogelijkheid voor fysieke inloop zonder afspraak bij financiële spreekuren dit jaar.

De begeleiding van Amsterdammers met schulden is door coronamaatregelen bemoeilijkt. Digitale- en telefonische hulpverlening zijn niet voor iedereen geschikte instrumenten. Hierdoor zien we meer uitval. Met de buurtteamorganisaties is afgesproken dat zij de groep uitvallers in het vizier houden en periodiek (blijven) benaderen. In 2021 is 52% van de schuldhulptrajecten succesvol afgerond. Voor een deel is dit cijfer niet accuraat, omdat het resultaat ‘financieel redzaam’ tot nu toe niet werd meegeteld als succesvol, terwijl dit soms het maximaal haalbare resultaat op dat moment is. Vanaf 2022 wordt dit anders geregistreerd. Dan telt zowel het resultaat ‘schulden duurzaam opgelost’ als ‘financieel redzaam’ mee als succesvol resultaat. Zo is beter te zien voor welk aandeel van de schuldhulptrajecten uitval een probleem is.

Stijging hulpvragen over beginnende geldproblemen Hoewel het beroep op schuldhulpverlening niet toeneemt, zagen we wel dat meer mensen door de coronacrisis worstelen met financiële zorgen. Signalen daarvoor zijn de groei van het beroep op de bijzondere bijstand en de toename van de inzet van sociaal raadslieden. Er kwamen veel hulpvragen over inkomen en beginnende geldproblemen. De gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) per 1 januari 2021, waarmee vroegsignalering een wettelijke taak werd van gemeente en vaste lastenpartners, zorgde voor een toename van het aantal meldingen van betalingsachterstanden van 24.924 in 2020 naar ongeveer 29.700 in 2021. Hierbij kregen inwoners met kleine achterstanden (ongeveer 5.000 Amsterdammers) een brief over het ondersteuningsaanbod bij (beginnende) geldproblemen. Bij meldingen over grotere achterstanden (ruim 24.000 Amsterdammers) volgt telefonisch contact en/of een huisbezoek. 73% van deze meldingen leidde tot direct contact met een Amsterdammer. Omdat het aantal meldingspartners nog steeds toeneemt en velen nog bezig zijn met de inrichting van hun meldingsproces, is de verwachting dat in 2022 het aantal meldingen verder zal stijgen.

3. Divosa monitor schuldhulpverlening in coronatijd sep-okt 2021

Druk toeslagenaffaire vertraagt bereiken van Amsterdammers in de wanbetalersregeling Door de inzet op de toeslagenaffaire (zie bijlage 1) hebben de buurtteamorganisaties in 2021 in beperkte mate minder aandacht aan andere groepen kunnen besteden. Dit gold voor het benaderen van Amsterdammers in de wanbetalersregeling en tijdelijk, in de startfase in het voorjaar van 2021, bij de vroegsignaleringsaanpak. De bestuurlijke ambitie om alle Amsterdammers in de wanbetalersregeling te benaderen met ondersteuning wordt daardoor naar verwachting in de zomer van 2022 behaald, in plaats van in het eerste kwartaal van 2022.

Samenwerking met schuldeisers versterkt via het programma Schuldenrust Het programma Schuldenrust richt zich op het versterken van de relatie tussen de gemeente en (grote) schuldeisers. Naast de bestaande vroegsignalering en ‘bij-voorbaat-akkoord’-afspraken met de Kredietbank Amsterdam kijken we nu breder naar het incassobeleid van schuldeisers. Signalen, bijvoorbeeld over klantonvriendelijk incassogedrag, worden besproken en geëscaleerd. Door goede voorbeelden te delen proberen wij het incassoproces van schuldeisers te beïnvloeden met als doel meer maatwerktoepassingen en realistische betalingsregelingen. Ook kijken we als gemeente kritisch naar ons eigen incassobeleid. In 2021 trad Amsterdam als eerste gemeente toe tot de Schuldeiserscoalitie en besloot de gemeente zich niet meer als preferente schuldeiser op te stellen.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

7

Cijfers op stadsdeelniveau Het aantal Amsterdammers met financiële problemen is niet gelijk over de stad verdeeld. In sommige stadsdelen is de ondersteuningsbehoefte groter dan in andere. Om dit inzichtelijk te maken zijn de stedelijke cijfers waar mogelijk uitgesplitst op stadsdeelniveau.

Buutteamorganisaties (BTO’S) Amsterdam

Centrum

NieuwWest

Noord

Oost

West

Zuid

Zuidoost

Aantal Amsterdammers bereikt via Vroegsignalering1 Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK (peildatum 31-12) Aantal Amsterdammers in een schuldhulpverleningstraject (fase 1 t/m 32) eind 2021 Aantal gestarte schuldhulpverleningstrajecten

21.398

1.107

2.991

2.448

2.352

2.458

2.510

2.907

12.386

1.000

2.686

1.626

1.613

1.842

864

2.755

5.681

453

1.290

539

584

1.161

5733

1.081

5.015

254

995

831

641

717

936

641

Aantal toelatingsbesluiten WGS4 in 2021

3.227

189

547

485

340

601

584

481

Aantal gestarte 1.401 55 153 201 134 189 239 131 minnelijke saneringen uitgevoerd door Kredietbank Amsterdam5 Schulden gesaneerd € 32.727.938 € 1.507.199 € 3.808.657 € 4.893.411 € 2.414.281 € 4.214.273 € 6.037.483 € 3.532.987 via de Kredietbank Amsterdam Gemiddeld schuldbedrag gesaneerd via Kredietbank

€ 23.360

€ 27.404

€ 24.893

€ 24.345

€ 18.017

€ 22.298

€ 25.261

€ 26.969

1. Automatische berichtgeving bij kleine betaalachterstanden is niet meegenomen in de verdeling op stadsdeelniveau maar wel in het totaalcijfer van Amsterdam. 2. De 4 fases van het schuldhulpverleningstraject worden toegelicht in hoofdstuk 3: Schulden oplossen. 3. Schuldhulpverlening voor jongeren was tot en met 2021 voor vier stadsdelen in stadsdeel Zuid geconcentreerd. 4. Dit betekent de start van een curatief schuldhulpverleningstraject. 5. De totalen op stadsdeelniveau tellen niet op tot het Amsterdamse cijfer omdat ook andere stedelijke partijen aanvragen indienen bij Kredietbank Amsterdam zoals bijvoorbeeld bewindvoerders.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

9

Cijfers

Bezoekers financiële inloopspreekuren: +/- 32.000 (+/- 51.000 in 2020)

Bezoekers Grip op je Geld: 2.612 (2.120 in 2020)

Beroep op sociaal raadslieden: 23.695 keer (20.174 keer in 2020)

Inloopspreekuren op 19 basisscholen

Budgetlessen: op 40 VO-scholen aan bijna 5.000 scholieren

Budgetcoaches: op 23 onderwijslocaties voor 1.554 hulpvragen

Hoofdstuk 1 Schulden voorkomen In Amsterdam doen we er alles aan om (oplopende) schulden te voorkomen.

Financiële inloopspreekuren Alle Amsterdammers kunnen op zo’n 60 locaties in de stad binnenlopen met een financiële vraag. Ze kunnen terecht bij verschillende inloopspreekuren georganiseerd door de buurtteamorganisaties waaronder Grip op je Geld spreekuren en inloopspreekuren van sociaal raadslieden. Ook op 19 basisscholen worden er door buurtteams inloopspreekuren georganiseerd. Het aantal Amsterdammers dat gebruik maakt van deze financiële inlopen is in 2021, hoofdzakelijk door de coronamaatregelen, gedaald. Veel gesprekken zijn op afspraak en telefonisch gevoerd. In 2021 waren er in totaal ongeveer 32.000 bezoeken, tegenover ongeveer 51.000 in 2020. De Grip op je Geld spreekuren, een vorm van laagdrempelige hulp specifiek voor mensen met een verslaving of verstandelijke beperking, telden in 2021 meer bezoekers. In totaal 2.612 bezoeken tegenover 2.120 in 2020. Sociaal raadslieden werden ook meer bezocht. Op hun ondersteuning werd 23.695 keer een beroep gedaan, tegen 20.174 keer in 2020.

Communicatie en campagnes Uit ervaring weten we dat mensen vaak (te) lang wachten met financiële hulp zoeken. Om dit te voorkomen blijven we campagne voeren om Amsterdammers te informeren

en te activeren. In 2021 voerden we onder andere online campagnes specifiek gericht op mensen met een onzekere positie zoals jongeren, flexwerkers en zzp’ers, die door teruglopende inkomsten in de problemen komen.

Aantal bezoekers In totaal zijn er in 2021 12.350 bezoekers,waarvan 10.588 unieke bezoekers, geweest op amsterdam.nl/geldproblemen. In 2020 waren dit bijna 37.500 unieke bezoekers. De daling is waarschijnlijk te verklaren omdat deze pagina juist in het eerste coronajaar sterk in beeld is gebracht voor mensen die nieuw door geldproblemen werden overvallen en omdat we sinds 1 april 2021 in veel communicatiemiddelen de directe webpagina van de buurtteams vermelden. Zo sturen we de Amsterdammers via de kortste weg richting hulp van Buurtteam Amsterdam.

Start van Buurtteam Amsterdam Vanaf 1 april zijn de buurtteams gestart met een bijbehorende website en social media-kanalen. In de zomer is de start extra onder de aandacht gebracht met een online mediacampagne om de laagdrempelige hulp onder de aandacht te brengen. Ook is ingezet op het optimaliseren van de vindbaarheid van de nieuwe buurtteams via Google. In november werd een oplage van 85.000 huis-aan-huisflyers verspreid met het thema geld in de nieuwe huisstijl. In het eerste kwartaal van 2021 was al een soortgelijke oplage verspreid. Aanvullend waren er indoor-posters te vinden in onder meer restaurants, cafés, broedplaatsen, culturele- en onderwijsinstellingen. In het najaar verschenen er nieuwe folders zoals een Engelse Buurtteam Amsterdam folder en een folder voor jongeren. Op de website kwam een pagina speciaal voor jongeren en de Jongeren Financieel Cafés. Ook kwam eind november een chatfunctionaliteit beschikbaar op buurtteamamsterdam.nl.

Nederlandse schuldhulproute (NSR)

Campagnebeeld

Amsterdam is aangesloten op de Nederlandse Schuldhulproute, een publiek-private samenwerking van bedrijven, gemeenten, (hulp)interventies en andere samenwerkingspartners. Het is een platform voor tools en hulp waar mensen via een korte online test (Geldfit) snelle adviezen op maat krijgen. Dat kan een verwijzing naar de schuldhulpverlening zijn, maar ook concrete tips en

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

11

Beeld uit Werkwoord, uitgave van WPI voor uitkeringsgerechtigden.

Ping Ping-app Ping Ping is een preventie-app die jongeren op een toegankelijke manier ondersteunt bij de (financiële) zaken die ze moeten regelen. Via de app krijgen jongeren tips om zich voor te bereiden op financiële verantwoordelijkheden als ze 18 jaar worden. Alle jongeren die een verjaardagskaart krijgen van de gemeente kunnen de app met een QR code downloaden. In 2021 zijn voorbereidingen getroffen om Ping Ping landelijk uit te rollen samen met andere gemeenten. De app wordt doorontwikkeld tot een app voor levensgebeurtenissen bij jongeren.

Financiële educatie voortgezet onderwijs

tools. De gratis hulplijn voor geldzaken, 0800-8115 is ook onderdeel van de NSR. In 2021 hebben 937 mensen via Geldfit de stap naar hulp gezet waarvan 177 via de hulptelefoon 0800-8155. De hulplijn wordt op onze Amsterdamse webpagina vermeld en via verschillende advertenties attenderen we op de mogelijkheid om anoniem en gratis te bellen.

Voor jongeren is het belangrijk om goed voorbereid te zijn op het bereiken van de volwassen leeftijd en de financiële verantwoordelijkheden die daarmee gepaard gaan. Het college heeft daarom extra geïnvesteerd in lessen financiële educatie op het voortgezet onderwijs (VO). Vanaf schooljaar 2020-2021 bieden we drie programma’s aan voor leerlingen van 15 tot 18 jaar: ‘Hoe word je rijk’, ‘Moneyways’ en ‘Geld maakt gelukkig’. Schooljaar 2020-2021 zijn er 1.698 lessen in de klas of online gegeven aan 4.814 VO-leerlingen op 40 scholen tegenover 2.317 leerlingen op 28 scholen in schooljaar 2019-2020. Als gevolg van coronamaatregelen werden

Financiële educatie 18 jaar worden Jaarlijks worden 7.000 jongeren 18 jaar. Vanaf die leeftijd krijgen ze nieuwe verantwoordelijkheden die grote (financiële) veranderingen met zich meebrengen. Sinds januari 2021 informeren we jongeren (en hun ouders) actief over de overgang naar 18 jaar. We sturen jongeren vóór ze 18 jaar worden een verjaardagskaart met relevante informatie. De kaart wijst hen op meer informatie en ondersteuning bij het regelen van zaken, op de webpagina amsterdam.nl/ikword18 en de app Ping Ping. Ouders/verzorgers ontvangen een brief met informatie over wat er voor hen gaat veranderen en waar ze hun kind(eren) bij kunnen helpen.

12

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Verjaardagskaart voor 18-jarigen

lessen regelmatig door scholen geannuleerd. De capaciteit van het aanbod is daardoor niet volledig benut.

Budgetcoaches op mbo Met het programma School en Schuld zijn budgetcoaches op mbo-scholen aanwezig. Zij ondersteunen studenten bij algemene vragen over financiële huishouding, het aanvragen van leermiddelen, DUO of andere inkomensvoorzieningen. De mbo-scholen verzorgen zelf burgerschapslessen waarin aandacht is voor financiële educatie. De budgetcoaches van ‘School en Schuld’ zijn op 23 onderwijslocaties aanwezig van het ROCvA, ROC TOP, het Hout- en meubileringscollege en het Mediacollege. In 2021 kregen de budgetcoaches in totaal 1.554 hulpaanvragen, in 2020 waren dat er 1.938 en in 2019 1.571. De stijging in 2020 had vooral betrekking op aanvragen voor het aanschaffen van leermiddelen. De daling in 2021 is te verklaren doordat vanaf het schooljaar 2021-2022 scholen zelf de leermiddelen van studenten onder de 18 of onder de 21 jaar en nog thuiswonend afhandelen. Op de mbo-scholen zijn gevolgen van corona duidelijk zichtbaar. Mbo-scholen signaleren een structurele toename van armoede en aanvragen van leermiddelen.

Project financiële nazorg pensioengerechtigden Met pensioen gaan is een levensgebeurtenis die stress kan opleveren. Daarom is de gemeente in 2018 in samenwerking met de Sociale Verzekeringsbank (SVB) gestart met de aanpak financiële nazorg pensioengerechtigden voor ouderen met een bijstandsuitkering. We geven ouderen voorlichting om hen tijdig te informeren over de verandering van hun inkomen en helpen om inkomensproblemen en schulden te voorkomen bij de overgang naar het pensioen. Daarnaast voeren we met minder financieel zelfredzame ouderen een gesprek op maat samen met de SVB waarin we aandacht besteden aan de aanvraag AOW, het recht op aanvullende inkomensvoorziening ouderen (AIO), pensioen en armoedevoorzieningen, hulp bij betaling van vaste lasten en schuldenproblematiek. In 2021 was het door de coronamaatregelen niet mogelijk de voorlichtingsbijeenkomsten te organiseren. Ook de gezamenlijke gesprekken op locatie

konden veelal niet worden gevoerd. De dienstverlening is desondanks zo goed mogelijk doorgezet, ook al is de klantenpopulatie vaak nauwelijks digitaal vaardig. Dit heeft in 2021 geresulteerd in 195 gesprekken met kwetsbare klanten. (2020: 157 en 2019: 115).

Digitale dienstverlening Amsterdam breidt de digitale dienstverlening in de schuldhulpverlening uit, om de hulpverlening laagdrempelig en breed toegankelijk te maken voor Amsterdammers die op een digitale manier ondersteund willen en kunnen worden. Zo zorgen we ervoor dat we de capaciteit van hulpverleners inzetten voor wie dat het hardst nodig is. Ook gebruiken we digitale instrumenten om ondersteuning te geven aan Amsterdammers die zelf de regie voeren over hun financiën. De gemeente creëert overzicht van de aanwezige digitale dienstverlening, monitort digitale producten, evalueert digitale innovaties en adviseert over nieuw digitaal aanbod. In 2021 is de digitale innovatie Ping Ping van start gegaan en is het online portaal Krefia na een succesvolle pilot regulier ingevoerd. Hier kunnen klanten van de Kredietbank Amsterdam alle informatie over hun geldzaken vinden. Ook is de pilot ‘Buddy-app’ van start gegaan als preventief aanbod om Amsterdammers te helpen met budgetteren en inzicht te houden over hun maandbudget. De pilot ‘Chatbot’ is ook begonnen waarbij de Hogeschool van Amsterdam (HvA) een onderzoek doet naar de effecten en resultaten van de chatbot onder jongeren.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

13

Cijfers

Beslagleggingen P-wet uitkeringen: - Begin 2021: 4.298 (40.806 uitkeringen) - Eind 2021: 4.484 (37.754 uitkeringen)

Woningontruimingen om financiële redenen: - 2018: 151 - 2019: 78 - 2020: 35 - 2021: 33

Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK: - 2018: 16.522 - 2019: 14.104 - 2020: 13.711 - 2021: 12.386

Aantal samenwerkingspartners vroegsignalering: 56 (27 in 2020)

Budgetbeheer: - Eind 2019: 1.694 lopende dossiers - Eind 2020: 1.781 lopende dossiers - Eind 2021: 1.547 lopende dossiers

Vroegsignalering 29.696 meldingen: - 19.915 Vroeg Eropaf (incl. CAK) - 797 Eropaf - 5.064 bericht bij kleine achterstand - 3.658 integrale SHV en Geregelde betaling - 262 FIBU

Hoofdstuk 2 Schulden klein houden Mensen met betalingsproblemen wachten gemiddeld vijf jaar voordat zij aankloppen bij schuldhulpverlening. Het gevolg is dat het aantal schuldeisers en de gemiddelde schuld sterk zijn toegenomen. De Amsterdamse aanpak vroegsignalering heeft met vijf gerichte programma’s het doel om Amsterdammers met (beginnende) geldproblemen zo snel mogelijk in beeld te krijgen. Als de problemen nog klein zijn kan een advies of lichte interventie al voldoende zijn om grotere problemen te voorkomen. Dit doen we door het oppakken van signalen over betaalachterstanden. Daarnaast lopen er enkele pilots om betalingsachterstanden te signaleren of kleine schulden snel op te lossen.

Amsterdamse aanpak vroegsignalering 1. Vroeg Eropaf Door de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) zijn naast particuliere verhuurders ook meer energiebedrijven en zorgverzekeraars betalingsachterstanden gaan melden. In totaal gaat het hier om 29 nieuwe zorg- en energiepartijen in 2021. Met name in de tweede helft van 2021 kregen deze nieuwe melders hun meldingsproces op orde en zien we een stijging van het aantal meldingen die kunnen worden opgepakt. Toch zijn er in totaal ongeveer 2% minder meldingen afgehandeld door de Vroeg Eropaf teams dan in 2020. In 2021 zijn er in totaal 18.395 Vroeg Eropaf meldingen afgehandeld tegenover 18.796 in 2020. Deze lichte daling is te verklaren doordat er minder meldingen van mensen in d ­e wanbetalers­regeling (CAK) zijn opgepakt door de Vroeg Eropaf-teams ten opzichte van het jaar daarvoor. Dit komt omdat het bereiken van de gedupeerde ouders in het kader van de toeslagenaffaire prioriteit heeft gekregen. Opgepakte meldingen ongeveer gelijk maar bereik is gestegen In 2021 zijn we met ongeveer 13.500 Amsterdammers bij wie een Vroeg Eropaf melding is gedaan in contact gekomen. In 2021 was dit ongeveer 11.700, een toename van 15%. Dit komt omdat het bereikpercentage verder gestegen is naar 73%. In 2020 was dit nog 65%.

Geïntensiveerde inzet op bereiken van Amsterdammers via Vroeg Eropaf De intensivering van de aanpak vroegsignalering (van medio 2020) is in 2021 voortgezet en uitgebreid tot alle partners op het gebied van de vaste lasten. De teams hebben langer dan normaal ingezet op het bereiken van 333 Amsterdammers. Na deze extra inzet zijn 148 Amsterdams alsnog succesvol bereikt. Met 1.700 Amsterdammers proberen de Vroeg Eropaf-teams nog steeds contact te leggen op basis van een melding in 2021.

2. Schuldhulpverlening voor participatiewetgerechtigden Ongeveer 38.000 Amsterdammers ontvangen een bijstandsuitkering vanuit de Participatiewet. Sinds 2014 hanteert WPI een aanpak waarbij klanten met financiële problemen actief worden benaderd. Indicaties voor deze benadering zijn beslag op de uitkering, een boete bij het CAK of een melding van een betalingsachterstand in het kader van vroegsignalering. Aan de hand van deze signalen worden klanten opgeroepen voor een budgetadviesgesprek met een klantmanager en een schuldhulpverlener. In 2021 is er met 3.431 klanten gesproken en met hen gewerkt aan oplossingen voor hun financiële problemen. Toename van beslaglegging op de uitkering Vanaf 2014 zagen we door deze werkwijze een flinke afname van het aantal beslagleggingen op de uitkering, van 9.000 klanten in 2014 tot 3.277 klanten in september 2020. Vanaf oktober 2020 zagen we, voor het eerst sinds 2014, een toename van het aantal beslagleggingen. Eind 2020 waren er 3.621 huishoudens met een beslaglegging op de uitkering. Hoewel het aantal uitkeringsgerechtigden in 2021 ten opzichte van 2020 met ruim 2.000 klanten is afgenomen, is het aantal klanten met een beslag op de uitkering verder gestegen.

Voor de toename zijn een aantal oorzaken aan te wijzen: • Nieuwe instromers in de Participatiewet met al een beslaglegging op hun inkomen • De stijgende kosten voor levensmiddelen en energie • De gevolgen van de coronacrisis waardoor klanten niet meer rondkomen. Hierdoor kunnen klanten onder andere de zelfgemaakte afspraken met schuldeisers niet meer nagekomen. Het dieptepunt bevond zich in september waarbij 4.133 klanten te maken hadden met een beslaglegging. Vanaf het vierde kwartaal daalde het aantal klanten weer maandelijks tot 4.027 klanten eind december 2021. Het aantal beslagleggingen kwam eind december op 4.484. Opvallend is dat deze twee getallen nog niet eerder zo dicht bij elkaar lagen. Dat betekent dat het aantal klanten met meer dan één beslaglegging afneemt.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

15

Grotere inzet curatieve schuldhulpverleningstrajecten bij participatiegerechtigden We zagen in de afgelopen jaren dat het aantal curatieve schuldhulpverleningstrajecten terugliep. Een steeds grotere groep Amsterdammers had voldoende aan een budgetadviesgesprek en waar nodig een inkomensreparatie. We zagen echter in 2020 naast de stijging van het aantal klanten met beslag op de uitkering ook een toename van het aantal curatieve schuldhulpverleningstrajecten, met name in het vierde kwartaal 2020. Deze trend heeft zich voortgezet in 2021, mede door de toename van het aantal beslagleggingen. Het aantal gestarte curatieve schuldhulpverleningstrajecten voor participatiegerechtigden was in 2021 19% hoger dan in 2020. Over de hele Amsterdamse populatie is het aantal trajecten gedaald.

3. Geregelde betaling Geregelde betaling is een gemeentelijke aanpak die sinds 2016 bestaat om zoveel mogelijk woningontruimingen om financiële redenen te voorkomen. Huurders met een betalingsachterstand van twee maanden en een Participatiewet-uitkering worden opgeroepen voor een budgetadviesgesprek en de lopende huur wordt per direct op de uitkering ingehouden om escalatie te voorkomen. Ook treffen we een duurzame betalingsregeling met de verhuurder. Tijdens het budgetadviesgesprek wordt gekeken naar de oorzaak van de betalingsachterstand en wordt de klant een passend traject aangeboden. Meldplicht verhuurders Op 1 januari 2021 werd de gewijzigde Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) van kracht. Onderdeel van de nieuwe Wgs is de meldplicht voor (onder meer) verhuurders. Dit leidde tot een aantal aanvullende afspraken met woningcorporaties. De Rechtbank Amsterdam bracht deze meldplicht met een brief bij alle Amsterdamse deurwaarders onder de aandacht. In de brief werd expliciet benadrukt dat het niet melden bij de gemeente van een achterstand leidt tot het niet in behandeling nemen van bijvoorbeeld een aanvraag voor een ontruimingsvonnis. De belangrijkste ontwikkeling die de meldplicht met zich mee bracht was de start van de samenwerking met Amsterdamse particuliere verhuurders. Met 38 daarvan zijn in 2021 convenanten gesloten in het kader

16

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

van vroegsignalering. De aangesloten partijen zijn divers en variëren van vastgoedbedrijven, beheermaatschappijen die namens meerdere verhuurders het beheer doen tot kleine particuliere verhuurders en incassobureaus die het debiteurenbeheer doen voor verhuurders. Daarnaast is er een convenant afgesloten met woningcorporatie DUWO die in Amsterdam studentenhuisvesting heeft. Het gestegen aantal melders leidde tot een toename van het aantal meldingen bij Geregelde betaling van 4.091 in 2020 naar 5.384 in 2021. Bij 884 van deze 5.384 meldingen was er sprake van een lopende Participatiewet uitkering ten opzichte van 670 in 2020; een stijging van zo’n 32% .

4. Eropaf De aanpak Eropaf heeft als doel om het aantal woningontruimingen te minimaliseren. Deurwaarders zijn verplicht om aanzeggingen voor woningontruimingen te melden bij de gemeente. Gespecialiseerde crisismedewerkers komen bij dergelijke meldingen snel in actie en proberen contact te krijgen met huurders, zodat woningontruimingen kunnen worden voorkomen. In de meeste gevallen lukt dit doordat er een betalingsregeling wordt getroffen. In 2021 hebben we samen met de woningcorporaties de sluitende aanpak gecontinueerd om huurachterstanden en huisuitzettingen om financiële redenen zoveel mogelijk te voorkomen. Dat levert effect op: van 800 uitzettingen in 2009 zijn er in 2021 nog steeds maar 33 ontruimingen om financiële redenen geweest. Dit lage aantal komt mede door een stop op ontruimingen tijdens de corona-lockdowns. Het uitgangspunt tijdens de lockdowns was om in principe helemaal niet te ontruimen. In totaal zijn er in 2021 797 Eropaf meldingen gedaan, een daling van 10% ten opzichte van 2020 (888 meldingen). Het bereik van de Amsterdammers op basis van de Eropaf meldingen is zoals de afgelopen jaren ook nu boven de 80%. In 2021 was het bereik 87%.

5. Aanpak wanbetalers (CAK-bestand) Sinds 2019 benaderen we proactief alle Amsterdammers in de wanbetalersregeling van het CAK. Mensen die zes maanden of langer hun zorgpremie niet betalen komen in deze regeling terecht. Het CAK int dan de premie dwingend via de werkgever of uitkeringsverstrekker. De afgelopen jaren daalt het aantal Amsterdammers in het

CAK-bestand. Eind 2019 zaten 14.104 Amsterdammers in het boeteregime tegenover 13.711 eind 2020 en 12.386 eind 2021. Vergeleken met 2020 dus een afname van ongeveer 10% in 2021. Het aantal meldingen voor huisbezoeken dat we voor deze doelgroep hebben uitgevoerd is in 2021 veel lager. Het aantal doorgezette wanbetalers­ meldingen is in 2021 2.785. Dat is 43% minder dan in 2020 (4.924). Dit komt doordat Vroeg Eropaf teams zijn ingezet voor de Hersteloperatie toeslagen en dat pas in het tweede helft van 2021 de wanbetalersregelingsaanpak weer is gestart. De bestuurlijke ambitie om alle Amsterdammers in de wanbetalersregeling benaderd te hebben met het aanbod voor ondersteuning, wordt naar verwachting in de zomer van 2022 behaald, in plaats van in het eerste kwartaal van 2022. Aantal wanbetalers CAK met Participatiewetuitkering is gedaald Het aantal Amsterdammers met een Participatiewetuitkering dat bij het CAK staat aangemeld als wanbetaler is in 2021 gedaald. Dit als gevolg van een proactieve benadering van de klanten. De klantmanager en de schuldhulpverlener plannen na ontvangst van het signaal direct een budgetadviesgesprek met de klant en zetten de nodige interventies in om de klant uit de boeteregeling te kunnen halen. Eind 2020 bedroeg het aantal bijstandsgerechtigden met een registratie bij het CAK 3.924, daarvan zaten 2.812 Amsterdammers in de boeteregeling.

Eind 2021 stonden 3.162 Amsterdammers geregistreerd bij het CAK als wanbetaler en bedroeg het aantal Amsterdammers in de boeteregeling 2.241, een daling van ongeveer 20%.

Budgetbeheer Budgetbeheer is een belangrijke activiteit om financiële problemen te voorkomen en kwetsbare inwoners te ontzorgen. Amsterdammers die van budgetbeheer gebruik maken zijn veelal (tijdelijk) niet in staat om de eigen financiën te beheren vanwege een complexe zorgvraag of GGZ-achtergrond. Budgetbeheer is een waardevol preventief instrument, waarmee de betaling van vaste lasten (huur, energie, zorgverzekering) kan worden gegaran-

deerd. Het reguliere budgetbeheer werd in de afgelopen periode verzorgd door CAV/Humanitas en Plangroep. De instroom en uitstroom van budgetbeheer is de afgelopen jaren redelijk stabiel. Eind 2021 waren er in totaal 1547 lopende dossiers. Er stroomden afgelopen jaar 465 Amsterdammers in en het traject van 699 Amsterdammers kon worden beëindigd. In 2022 vindt een nieuwe aanbesteding plaats en wordt onder andere ingezet op meer differentiatie in het type trajecten.

Pilot Rechtbank Amsterdam Om schulden klein te houden werken de Rechtbank Amsterdam, Achmea en Buurtteam Amsterdam samen om een duurzamere oplossing te bieden dan de huidige dagvaardings-incassoprocedure die bestaande problematiek vaak verergert. In de pilot werden klanten van zorgverzekeraar Achmea door de kantonrechter uitgenodigd op zitting vanwege een betalingsachterstand. Normaal gesproken zouden ze een dagvaarding hebben gekregen van een deurwaarder. Tijdens de zitting gingen de verzekerde, de zorgverzekeraar en schuldhulpverlening in een informele setting met elkaar in gesprek om tot een oplossing te komen die aansluit bij de persoonlijke omstandigheden van de verzekerde. Om een hoge opkomst te garanderen hanteerde de rechtbank lagere griffierechten en een actief uitnodigingsbeleid per brief, e-mail en Whatsapp. De pilot was een succes. In de periode tussen februari en september 2021 leidde de uitnodiging in 60% van de verzoekschriften tot contact tussen Achmea en de verzekerde. In totaal werd in 51% van alle verzoekschriften in deze periode voor of op de zitting een betalingsregeling getroffen, of loste de verzekerde zonder tussenkomst van de rechter de betalingsachterstand in. Daarmee zijn de belangrijkste doelen van de pilot gehaald: verhoging van het aantal mensen dat op zitting verschijnt en stimuleren van realistische betalingsregelingen.

Buurtteam Amsterdam treft Amsterdammers die zij eerder niet konden bereiken. Zij worden ter plaatse in contact gebracht. De rechtbank Amsterdam is van plan om de pilot structureel voort te zetten.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

17

Pilot Pauzeknop Amsterdam is een voorloper bij de ontwikkeling van effectieve maatregelen om schulden zo klein mogelijk te houden. Een nieuw instrument waar we in 2021 als onderdeel van het programma Schuldenrust mee experimenteerden was de Pauzeknop. Het doel van de Pauzeknop is om aan het begin van een schuldhulpverleningsproces zoveel mogelijk rust te creëren. Als de Pauzeknop wordt ingezet stoppen alle incasso- en invorderingsactiviteiten voor een periode van minimaal vier maanden. In die periode kan een hulpverlener de schuldensituatie in kaart brengen en een passende oplossing vaststellen. In 2021 hebben we de Pauzeknop voor 50 Amsterdammers ingezet. De eerste ervaringen zijn dat het voor verschillende Amsterdammers een relevant instrument is. Met name voor mensen die geen goed overzicht hebben van hun schuldensituatie. De deelnemers aan de Pauzeknop hadden gemiddeld 8 schuldeisers en waren vrijwel unaniem zeer positief. Ongeveer twee van de drie schuldeisers stemden in met de Pauzeknop-verzoeken.

Pilot Schuldenrustlening Begin 2021 is de Kredietbank Amsterdam gestart met de pilot Schuldenrustlening. Hierbij worden beginnende schuldsituaties (kleiner dan €5.000) opgelost middels een gewone lening. Op basis van de betaalcapaciteit van de Amsterdammer, ontvang(en)t de schuldeiser(s) een betaalvoorstel. Na een algeheel akkoord van de schuldeiser(s) betaalt de Kredietbank de schuld(en) in één keer af. De Amsterdammer sluit hiervoor een renteloze lening af bij de Kredietbank. Het krediet wordt bij het Bureau voor Kredietregistratie gemeld als gewone geldlening in plaats van een saneringskrediet.

Mevlude Keklik, assistent-schuldhulpverlener van Buurtteam Erasmusparkbuurt Amsterdam West. foto: Bart Honingh

18

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

19

Cijfers

Kredietbank

Kredietbank Doorlooptijd aanvraag minnelijke regeling: - 2018: 161 dagen - 2019: 133 dagen - 2020: 124 dagen - 2021: 121 dagen

Minnelijke regelingen: 1.401 (77% van alle aanvragen) Lopende aanvragen: bestand van 617 (begin 2021) naar 597 (eind 2021) Totale gesaneerde schuld: €32,7 miljoen, (€45 miljoen in 2020)

Wgs-trajecten: - 5.562 afgerond - 52% succesvol Amsterdammers in SHV-traject: 5.681

Gestarte SHV-trajecten in 2021: 5.015 - regulier: 4.183 - jongeren: 832

Toelatingen Wsnp: 172

Ondernemers: 288 gestarte dossiers

Gemiddelde gesaneerde schuld: €23.360 ( €26.755 in 2020)

Gemiddeld aantal schuldeisers: 13 (14 in 2020)

Hoofdstuk 3 Schulden oplossen In Amsterdam doen we er alles aan om voor alle schulden een oplossing te vinden. De verplichting van gemeenten om inwoners met schulden te helpen, is vastgelegd in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze wet. In de Amsterdamse schuldhulpverlening is het uitgangspunt dat er voor elke schuld een oplossing is. De klant staat centraal in het hulpverleningstraject, dat bestaat uit vier fases: intake, stabilisatie, schuldregeling en nazorg. In 2021 zijn er 5.222 dossiers geopend. In 2020 waren dit er 5.719, een afname in schuldhulpverleningstrajecten van ongeveer 9%. 5.015 Amsterdammers (4.183 regulier en 832 jongeren) begonnen in 2021 aan een intake (fase 1), wat voor 3.227 Amsterdammers (2.623 regulier en 604 jongeren) tot een plan van aanpak en een toelatingsbesluit Wgs leidde. Dit betekent dat zij zijn gestart met een zogeheten curatief schuldhulpverleningstraject. Aan het eind van 2021 hadden ongeveer 5.681 Amsterdammers een lopend schuldhulpverleningstraject in fase 1, 2 of 3.

Brede en toegankelijke schuldhulpverlening De Amsterdamse aanpak schuldhulpverlening staat bekend als Route 020. In Route 020 levert de schuldhulpverlener maatwerk, kijkt naar de brede hulpvraag (schulden komen immers zelden alleen) en houdt rekening met factoren die stress kunnen veroorzaken. Samen met de klant stelt de hulpverlener haalbare doelen gericht op een duurzame schuldoplossing en (zelf)redzaamheid, in kleine stappen en in eenvoudige taal. De schuldhulpverlener werkt intensief samen met diverse ketenpartners binnen de schuldhulpketen en daarbuiten, met hulpverleners op andere leefgebieden. Professionals in het sociaal domein kunnen basiskennis opdoen over de Amsterdamse aanpak schuldhulpverlening via de training ‘Wegwijs in de Schuldhulp’ (WIS). Ook leren zij hier signalen van problematische schulden eerder te herkennen. In 2021 volgden 195 professionals de WIS-training. Met de komst van de buurtteams is een stap gezet om steeds dichter bij de klant de dienstverlening aan te bieden. Naast de hoofdlocaties hebben de buurtteams 33 kleinere locaties om goed verspreid in het stadsdeel te zijn. Laagdrempelige hulp dichtbij is een van de speerpunten die ook in 2022 verder wordt doorontwikkeld.

Vakmanschap De Amsterdamse schuldhulpverleners zijn getraind in Route 020. In 2021 is de basistraining Route 020 geactualiseerd (op doorgevoerde procesverbeteringen en de gewijzigde Wgs) en geïntegreerd met de training Stress Sensitief Werken. Ook is de verbinding gelegd met het werken in het buurtteam en de Amsterdamse Maatwerkmethode. Eind 2021 heeft de HvA het onderzoek afgerond, waarin ook is gekeken naar de mate waarin Route 020 geïmplementeerd is in de werkpraktijk en in hoeverre deze methodisch wordt uitgevoerd. De resultaten en aanbevelingen worden meegenomen in doorontwikkeling van het trainingsaanbod en inzet op deskundigheidsbevordering in 2022.

Fase 1: Intake In de eerste fase van een schuldhulpverleningstraject voert een klant een gesprek met een schuldhulpverlener. Samen bespreken ze welke problematiek speelt en welke interventies nodig zijn. Dit nemen ze op in een plan van aanpak. Vervolgens wordt een toegangsbesluit Wgs afgegeven. Dit betekent dat de klant geholpen gaat worden om de problematische schulden op te lossen. Als er problemen zijn op andere gebieden, zoals in de leefomgeving of in de (geestelijke) gezondheid, gaat de schuldhulpverlener op zoek naar de juiste aanvullende hulp. Voor jongeren hebben we de vergoeding voor de intakefase verhoogd. Hierdoor kunnen de schuldhulpverleners meer tijd en energie steken in deze specifieke doelgroep die dat vaak nodig heeft.

Fase 2: Stabilisatie Na de intake wordt de klant geholpen om zijn inkomsten en uitgaven in balans te brengen. Schulden worden in kaart gebracht en de klant wordt gestimuleerd om gezond financieel gedrag te ontwikkelen via speciale modules uit de aanpak Route 020. Zodra er een beeld is van de totale schuld en bijbehorende schuldeisers wordt een passende schuldregeling voorgesteld zoals een aanvraag bij de Kredietbank Amsterdam voor sanering.

Fase 3: Schuldregeling Een structurele oplossing voor schulden betekent een regeling treffen met alle schuldeisers, meestal door schuldsanering. Dat kan minnelijk via de Kredietbank Amsterdam, maar ook wettelijk via de Wsnp (Wet sanering natuurlijke personen). Er zijn verschillen tussen een minnelijke of een wettelijke sanering, maar in beide gevallen is iemand na drie jaar schuldenvrij en heeft de klant de schulden naar vermogen afgelost. In 2020 hebben we net als voorgaande jaren geïnvesteerd in het verkorten van de doorlooptijd tussen aanvraag en toekenning van schuldsanering.

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

21

Onze inzet op uitbreiding van samenwerkingsafspraken met schuldeisers is hierbij van groot belang. Deze afspraken zijn er vooral op gericht dat schuldeisers snel reageren op verzoeken en bij voorbaat akkoord gaan met een minnelijke schuldregeling van de Kredietbank Amsterdam. De afgelopen jaren is het aantal schuldeisers waarmee afspraken zijn gemaakt flink gegroeid. Mede op initiatief van de Kredietbank Amsterdam heeft ook de landelijke organisatie NVVK (Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet en Sociaal Bankieren) veel inzet gepleegd op het maken van dergelijke afspraken. De NVVK sluit in dat geval convenanten met koepelorganisaties van schuldeisers waarbinnen de afspraken worden vastgelegd. Al deze convenanten gelden ook direct voor de Kredietbank Amsterdam waardoor het aantal schuldeisers met samenwerkingsafspraken steeds verder wordt uitgebreid. Gemiddelde doorlooptijd voor de totstandkoming van een succesvol minnelijk saneringstraject: 2017: 617 dagen 2018: 528 dagen 2019: 500 dagen 2020: 439 dagen 2021: 441 dagen Dit is de doorlooptijd van het volledige traject vanaf eerste aanmelding door de burger bij het Buurtteam tot aan de definitieve oplossing voor de schulden. Met name door automatiseringsproblemen bij de nieuwe VTLB-berekeningen is de dalende trend in 2021 helaas gestagneerd. Inmiddels zijn deze problemen wel overwonnen.

Minnelijke schuldregelingen uitgevoerd door Kredietbank Amsterdam De Kredietbank Amsterdam is voor veel Amsterdamse burgers het sluitstuk van vaak jarenlange schuldenproblematiek. Door het verstrekken van saneringskredieten wordt er direct een oplossing gecreëerd voor een toekomst zonder schulden. Naast het verstrekken van saneringskredieten worden er diverse andere financiële oplossingen voor schuldenproblematiek door de Kredietbank geboden zoals Jongeren Schuldenvrije

22

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

Start (JSS), de Schuldenrustlening, de Sociale lening en per 2022 het Herfinancieringskrediet. Door dit pallet aan instrumenten komt de uiteindelijke doelstelling “voor iedere schuld hebben we een oplossing” steeds dichterbij.

Fase 4: Nazorg Zodra de situatie van de klant is gestabiliseerd en/of een regeling tot stand is gekomen, is er aandacht voor nazorg. Daarbij wordt ingezet op het voorkomen van terugval en het continueren van financiële zelfredzaamheid. Dit gebeurt in afstemming met ander ondersteuningsaanbod. In 2021 heeft een werkgroep aanbevelingen uitgebracht over doorontwikkeling van werkzame elementen in de fase nazorg. In 2022 zal in navolging daarop een meerjarige pilot starten om de effectiviteit van interventies nader te toetsen en monitoren. In de verschillende schuldhulpfasen kunnen ondersteunende instrumenten worden ingezet gericht op verbetering van financiële vaardigheden of ter maatschappelijke ondersteuning, zoals sociaaljuridisch advies, trainingen digitale vaardigheden of budgetcoaching. Als de Amsterdammer (desondanks) niet in staat blijkt om zijn financiën goed te beheren, verwijst de schuldhulpverlener door naar inkomensbeheer (budgetbeheer of bewindvoering via de rechtbank). De buurtteamorganisatie geeft daarbij uitvoering aan het Convenant kwaliteit beschermingsbewind.

Cijfers Van alle 5.562 schuldhulpverleningstrajecten die in 2021 zijn afgerond heeft 52% van de Amsterdammers de doelen uit het plan van aanpak behaald. In 2020 was dit percentage 61% en in 2019 69%. De daling in 2020 en voortzetting daarvan in 2021 lijkt onder andere te maken te hebben met de coronamaatregelen. De beperkte mogelijkheden voor fysiek persoonlijk contact belemmerde de dienstverlening en maakt uitvalrisico’s groter. Digitale en telefonische hulpverlening is niet voor iedereen geschikt. De uitval is in 2021 vooral gestegen in fase 1. In de voorfase van het opstellen van een plan van aanpak komen mensen niet meer opdagen voor een afspraak ondanks herhaalde pogingen om contact te zoeken, of men geeft aan het zelf

op te gaan lossen. Mogelijk speelt hier ook de coulance van veel schuldeisers ten tijde van corona een rol, doordat daarmee het gevoel van urgentie wegvalt. Met de buurtteamorganisaties is afgesproken dat zij de groep uitvallers in het vizier houden en op een later moment weer benaderen. Daarnaast brengt 2022 mogelijk meer rust voor de hulpverleners, na een jaar van relatieve onrust door de transitie van maatschappelijke dienstverleners (MaDi) naar de buurtteams. De dip in de intakes voor een schuldhulptraject die is ontstaan bij de start van de buurtteams in april 2021, is gedurende 2021 bijgetrokken maar blijft een aandachtspunt voor 2022. De zichtbaarheid en positionering van schuldhulpverlening aan de voorkant van het proces en de integrale samenwerking in het buurtteam zijn daarbij focuspunten.

WSNP-toelatingen Cijfers van het Bureau voor de WSNP tonen aan dat er in 2021 in totaal 172 Amsterdammers zijn toegelaten tot de WSNP4. Dit zijn 31 Amsterdammers minder dan in 2020. Sinds 2011 (1.087 Amsterdammers toegelaten tot de WSNP) neemt dit aantal jaarlijks af.

Aanpak beschermingsbewind In februari 2020 sloten we het convenant ‘Kwaliteit Beschermingsbewind’ met bewindvoerders en de voorlopers van de buurtteams. Hiermee zorgen we voor een integrale samenwerking tussen de gemeente, bewindvoerders en de buurtteams, waarmee de kwaliteit van de dienstverlening verbetert. In het convenant staan onder andere resultaatafspraken met bewindvoerders over de termijn waarbinnen ze klanten bij de Kredietbank aanmelden en klanten aanmelden voor een hulpverleningstraject bij de buurtteams. In 2021 zijn er 15 bewindvoerderskantoren toegetreden tot het convenant. Daarmee komt het totaal op 19 convenantpartners. Momenteel zitten er nog 15 bewindvoerderskantoren in de proefperiode om convenantpartner te worden. In 2021 hebben bewindvoerders (de aangesloten convenantpartners en de convenantpartijen in de proefperiode) gezamenlijk 181 aanvragen ingediend voor een saneringskrediet bij de Kredietbank Amsterdam (tegenover 71 in 2020). De aanvragen hadden een slagingspercentage van

4. www.bureauwsnp.nl/bibliotheek/instroom-wsnp/

82%. Bij de buurtteams hebben er 435 hulpverleningstrajecten plaatsgevonden voor Amsterdammers met een bewindvoerder. Ter aanvulling op het convenant hebben we in juni 2020 het Signalerings- en Adviespunt Beschermingsbewind Amsterdam gelanceerd. Via het Signalerings- en Adviespunt verzamelen we signalen en zorgen zodat die bij de juiste partijen belanden, zoals de rechtbank, bewindvoerders of (schuld)hulpverleners. Hiermee zorgen we voor meer toezicht op de kwaliteit van het beschermingsbewind. Sinds de start van het meldpunt komen er met enige regelmaat vragen binnen van intermediairs over schuldhulpverlening en (schulden) bewind. Het aantal signalen is tot nu toe beperkt maar het valt op dat als er een signaal binnen komt het vaak gaat om het ontbreken van vertrouwen tussen bewindvoerder en hulpverlener. Dat is vooral het geval wanneer er door de gezins- of leefsituatie geen recht op uitkering meer bestaat. De oorzaak en de oplossing van het probleem liggen dan buiten de directe handelingsmogelijkheid of oplossingsvermogen van de bewindvoerder. Bij alle binnengekomen signalen is het dankzij bemiddeling vanuit het signalerings- en adviespunt gelukt om met bewindvoerder, hulpverlener en de Amsterdammer tot een goede oplossing te komen.

Schuldhulpverlening voor specifieke doelgroepen Voor een aantal doelgroepen heeft de gemeente gekozen voor een specialistische aanpak bij schulden. Vaak is het vanwege persoonlijke omstandigheden en specifieke kenmerken relevant om maatwerk aan te bieden. Een aantal doelgroepen waarvoor deze specialistische schuldhulpverlening wordt ingezet zijn jongeren, bijstandsgerechtigden (zie p.15), economisch daklozen, statushouders en ondernemers.

Economisch daklozen De groep daklozen zonder zorgindicatie (de economisch daklozen) is de laatste jaren flink toegenomen. Tot 2021 werden er gemiddeld maximaal 100 economisch daklozen per jaar begeleid met financiële problemen. In 2021 heeft

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

23

de gemeente in samenwerking met de buurtteams aan 311 economisch daklozen dienstverlening geboden. Deze groep kenmerkt zich door multiproblematiek in diverse gradaties. Kenmerkend is dat een groot deel van deze daklozen met financiële problemen kampt en tijdelijk niet in staat is om hier grip op te krijgen. Economisch daklozen met een uitkering van WPI worden begeleid door klantmanagers van het Team Briefadressen. Zij focussen zich op de begeleiding van de klant naar inkomen, participatie en werk. Al voor 2021 was er een nauwe samenwerking tussen de klantmanagers schuldhulpverlening en de schuldhulpverleners bij de buurtteams om de economisch daklozen met schulden beter te begeleiden. Door deze warme overdacht worden klanten eerder geholpen met financiële problematiek. De klantmanager en de schuldhulpverlener monitoren de klant gezamenlijk om uitval van de ingezette financiële interventies of escalatie te voorkomen. Het doel is dat de klanten weer financieel zelfredzaam worden zodat zij uiteindelijk zelf hun financiën weer kunnen regelen en schuldenvrij deelnemen aan de maatschappij.

Budgetbeheer (FIBU) FIBU verzorgt de dienstverlening bijzondere doelgroepen die geholpen zijn met budgetbeheer, met name voor Amsterdammers die in begeleiding zijn bij de Maatschappelijk Opvang. In 2021 heeft FIBU in samenwerking met afdeling Armoedebestrijding extra inzet gepleegd op de Amsterdammers in de CAK-regeling. Bij de start bleek dat er gemiddeld 18% aangemeld was als wanbetaler. Door actieve sturing en de intensieve dienstverlening hebben we dit kunnen reduceren naar maximaal 5%. Daarnaast zijn in 2021 de eerste voorbereidingen gedaan om in 2022 te starten met een pilot Zaakwaarneming. Waar dit nodig is biedt FIBU ondersteuning door de (financiële) post rechtstreeks te ontvangen. Doel hiervan is om de stress weg te nemen en rust te creëren.

Statushouders In 2021 is met 111 statushouders een budgetadviesgesprek gevoerd door de buurtteams, in samenwerking met de klantmanagers. Dit is een afname van 17% ten opzichte van het jaar daarvoor. Dit is onder meer te verklaren doordat statushouders van medio juli 2020 tot en met 31 december 2021 bij aanvang van de uitkering de mogelijkheid kregen

24

Jaarverslag schuldhulpverlening 2021

om vaste lasten direct te betalen vanuit de uitkering. Deze inhouding is per 1 januari 2022 verplicht als gevolg van de nieuwe inburgeringswet. Deze doelgroep wordt ook bereikt als gevolg van melding door verhuurders.

Ondernemers De uitbreiding van schuldhulpverlening aan ondernemers is een speerpunt van het programma Schuldenrust. Onder andere het actieplan Veerkracht is hierop ingezet. Sinds september 2020 werken we samen met een gespecialiseerd schuldhulpverleningsbureau voor ondernemers. De capaciteit bij de afdeling Ondersteuning Ondernemers en de buurtteams is uitgebreid, zodat we meer de-escalerende dienstverlening konden organiseren. Het streven blijft om schulden voor deze specifieke doelgroep beter en sneller op te lossen. De verwachting was dat een forse toename van hulpvragen van ondernemers zou volgen als de steunmaatregelen van de coronacrisis afgebouwd zouden worden, maar in 2021 was van die toename (nog) geen sprake. 1.200 ondernemers hebben gebruik gemaakt van de de-escalatieroute. Zij hebben allemaal tenminste een eerste gesprek gehad over de hulpmogelijkheden. Sommige zelfstandigen meldden zichzelf, maar zelfstandigen zijn ook actief benaderd door Ondersteuning Ondernemers. In totaal waren er 590 zelfstandigen die via een adviesgesprek met een medewerker van de-escalatieroute voldoende waren geholpen. Zij zijn bijvoorbeeld gewezen op financiële ondersteuningsmaatregelen of binnen het programma van Veerkracht doorgestroomd naar de ondernemersroute of loondienstroute.