Bijlage 1 Beleidskader Hoofdgroenstructuur correcte versie

Stadsnatuurverbindingen: Het verbindende element staat centraal: doorlopende groenblauwe structuren zonder obstakels zijn essentieel als ecologische verbindingen voor plant en dier. De verbinding dient dan ook in stand te blijven en niet te worden onderbroken. Ze maken faunamigratie en verspreiding van flora in het stedelijk gebied en met de (natuur)gebieden buiten het stedelijk gebied mogelijk en dragen zo bij aan het in stand houden van gezonde, weerbare populaties. „ Het laten aanlanden van of het over-/onderkluizen met bruggen en viaducten in/van deze ver„

bindingen is onder voorwaarden inpasbaar. „ In stadsnatuurverbindingen zijn paden bij voorkeur onverhard/half verhard. Er is ruimte voor onverharde struinroutes en ruiterpaden. Alleen als het om doorgaande hoofdroutes gaat is toepassing van verharding voor fiets- en wandelpaden mogelijk, mits de stadsnatuurverbinding voldoende maat heeft en het aandeel verharding beperkt blijft. Als een fietspad in het buitengebiedonderdeel is van het Hoofdnet fiets of het een doorgaande hoofdroute betreft die het groengebied met de omgeving verbindt is verlichting toegestaan, mits uitgevoerd in een natuurvriendelijke variant. Skateparken zijn niet inpasbaar. Boomkruinpaden zijn locatieafhankelijk inpasbaar. „ De vorm (breedte, locatie, etc.) en het beheer van een stadsnatuurverbinding verschilt sterk en hangt af van de aanwezige of te ontwikkelen natuurwaarden.

Beheerwijze Het beheer is in de meeste gevallen extensief. Soms heeft niets doen (successie) de voorkeur. Het beheer is specifiek gericht op de aanwezige of te ontwikkelen natuurwaarden. Dit kan in bijzondere gevallen om meer intensieve vormen van beheer vragen. Soms kunnen schapen en grote grazers ingezet worden.

2.5 Gebiedsspecifieke toetskaders Bij de (pre)advisering gebruikt de TAC primair dit beleidskader om te beoordelen of een initiatief of plan inpasbaar is. Hierop gelden drie uitzonderingen. Voor drie gebieden in de stad zijn in een eerder stadium gebiedsspecifieke toetskaders vastgesteld door de gemeenteraad. Er kan binnen deze gebieden meer dan binnen het geldende groentype als inpasbaar wordt beschouwd. Het gaat hierbij om: „ ’Beleidsvisie en toetskader Stadsrandpolder Waterland’ (raadsbesluit 19 september 2012). „ Hoofdstuk 5 van de ‘Gebiedsvisie Martin Luther Kingpark’ (raadsbesluit 20 januari 2021). „ Deel II van het ‘Ruimtelijk toetsingskader Noorder IJplas 2020-2030’ (raadsbesluit van resp. 31 maart 2021, inclusief de bestuurlijke reactie op motie 197 van de leden Biemond (PvdA) en Ernsting (GroenLinks) van 29 juni 2021 inzake aantal vierkante meters bebouwing maximeren).

31

32

3 Groentypen 3.1 Toetskaart Hoofdgroenstructuur Kaart 2 op de volgende pagina is de toetskaart Hoofdgroenstructuur. De Hoofdgroenstructuur omvat acht groentypen, met elk hun eigen ontwikkelperspectief en criteria om initiatieven en planvorming aan te toetsen op inpasbaarheid. De groengebieden in de Hoofdgroenstructuur zijn verdeeld in: stadspark, stadsplantsoen, natuurpark, sportpark, tuinpark, gedenkpark , landschap en groene verbinding. Groengebieden kunnen meer specifiek of minder specifiek aan de beschrijving voldoen. Binnen sommige groentypen zijn nog verbijzonderingen aangewezen, waarvoor specifieke regels gelden. Bij de toetsing op inpasbaarheid worden de voor het betreffende groentype geldende criteria gehanteerd voor bezoekersdruk,

gewenste ontwikkeling van groenwaarden, mate van bebouwing en verharding, inpasbare voorzieningen en type beheer. Op de toetskaart zijn de ligging en de begrenzing van de groentypen aangegeven. Groentypen zijn onderling niet automatisch uitwisselbaar. Daar waar een initiatief of plan logischerwijs tot een wijziging van groentype leidt, moet dit expliciet gemaakt worden door de initiatiefnemer richting besluitvorming. Zo zal bijvoorbeeld bij een voorstel tot uitbreiding van een schoolwerktuin in een stadspark de notie betrokken moeten worden dat dit gepaard gaat met omzetting van een stukje van het groentype ‘stadspark’ naar ‘tuinpark’.

33

Kaart 2

Toetskaart Hoofdgroenstructuur Groentypen Stadspark

Tuinpark

Stadsplantsoen

Gedenkpark

Natuurpark

Landschap

Sportpark

Groene Verbinding

Stadsnatuur Gebieden 34 Verbindingen

Een digitale en inzoombare versie is te vinden op maps.amsterdam.nl

35

Stadspark trekkingskracht op nieuwe bewoners en bedrijven en kennen, afhankelijk van de grootte van het park, een zonering variërend van intensief tot extensief gebruik. De bezoekersdruk is hoog tot zeer hoog.

Waardenontwikkeling Als het stadsnatuur-label op een locatie ligt, dan geldt natuur als prioritaire waarde boven de hier genoemde waarden. Initiatieven mogen deze primaire waarde niet aantasten.

Voorbeelden

Kenschets

Sloterpark, Vondelpark, Erasmuspark, Nelson Mandelapark, Baanakkerspark

Een stadspark is een groene, parkachtige omgeving in een stedelijke context. Iedereen voelt zich er welkom, zowel bewoners uit de omliggende buurten als uit de rest van de stad, bezoekers, jong en oud. Het aanbod en de variatie aan voorzieningen is groot. Natuurlijke elementen en tuin- en landschap architectonische kwaliteiten vormen bijzondere attracties. Er is sprake van een maximale ontsluiting naar de omgeving. Stadsparken hebben een eigen karakter, genereren een aan-

36

Initiatieven en herinrichtingsvoorstellen van stadsparken zijn inpasbaar als deze niet ten koste gaan van onderstaande prioritaire en overige waarden en bijdragen aan de versterking van één of meer van deze prioritaire waarden. „ Stadsparken worden ingericht voor een breed publiek met een gevarieerd aanbod aan recreatieve voorzieningen, zonder dat het groene karakter daarbij verloren gaat. Er is een breed aanbod aan recreatieve voorzieningen wenselijk, zonder dat er sprake is

van overprogrammering of permanente privatisering. „ Stadsparken vertegenwoordigen hoge sociale waarden: het zijn bij uitstek de gemeenschappelijke tuinen van alle Amsterdammers, waarbij iedereen welkom is. Het gevarieerde en inclusieve aanbod aan voorzieningen sluit hierbij aan. Ze zijn maximaal toegankelijk voor alle leeftijden. Aanwezige voorzieningen zijn mede gericht op interactie en ontmoeting. Door goede en aantrekkelijke entrees en parkroutes die aansluiten op routes vanuit de omliggende buurten zijn stadsparken goed ontsloten. Mensen kijken, zien en gezien worden, beleving van levendigheid en rust komen samen in het stadspark. „ Meer bezoekers aan stadsparken betekent dat meer mensen zullen profiteren van de gezondheidswaarde van stadsparken. Balans is daarbij belangrijk: in parken zijn drukke en rustige plekken. Beide bieden ontspanning. Een openbaar toegankelijk voorzieningenaanbod en de inrichting van het stadspark nodigen uit tot bewegen.

Overige waarden Stadsparken dragen daarnaast bij aan een prettig leefklimaat. Bomen zorgen op hete zomerdagen voor schaduw en verkoeling en het bladerdek en de bodem kunnen bij hevige regenval water tijdelijk opvangen. „ Parken worden duurzamer als ze worden ingericht en beheerd op een wijze waarbij ze ook na hevige regen en bij droogte toegankelijk en aantrekkelijk blijven voor bezoekers. Daarvoor moeten gazons voldoende water kunnen opvangen en mogen omliggende plantvakken en bomen geen schade oplopen. Steeds geldt dat het onderhoud en het gebruik van het park moeten passen bij wat de bodem op een specifieke locatie aan kan. „ Het behouden, versterken, zichtbaar en leesbaar maken van cultuurhistorische waarden of het verbeteren van de samenhang ervan is positief. Versterking van het eigen karakter van het park wordt zo gestimuleerd. „

Prioritaire waarden

Recreatie

Sociaal

Gezondheid

37

Mate van bebouwing en verharding Beide zijn slechts in beperkte mate mogelijk en blijven ondergeschikt aan de groenfunctie. De mate van bebouwing en verharding is afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het stadspark en/ of waterpartij. Bebouwing en verharding zijn zorgvuldig landschappelijk, natuurinclusief en duurzaam ingepast en bij voorkeur geclusterd rond entrees en/of een centrale zone. Nieuwe bebouwing, verharding of routing kan alleen als het één of meer prioritaire waarden van het park versterkt en uit functionaliteit is vereist. „ De optelsom van de hoeveelheid bebouwing en verharding bedraagt in stadsparken maximaal circa 5 % van het totale oppervlak van het stadspark. „ Extra verharding, bebouwing of functie-toevoeging moet gemotiveerd worden vanuit een ruimtelijk-sociale totaalvisie op het stadspark. Op deze wijze wordt de primaire functie en groenwaarde van deze Hoofdgroenstructuurelementen versterkt en bewaakt. Voorkomen moet worden dat parken een overmaat aan voorzieningen en verharding krijgen. „ Toepassing van (half)verharding voor wandel- en fietsrouting moet beperkt blijven tot het functioneel noodzakelijke. „

Inpasbare voorzieningen „

38

Als het initiatief/de planvorming niet ten koste gaat van de prioritaire en overige waarden en bijdraagt aan tenminste één van de prioritaire waarden, dan zijn inpasbaar:

Basisvoorzieningen zoals wandelen fietspaden, informatieborden, verlichting, sport- en spelelementen, toiletten (bij voorkeur gekoppeld aan voorzieningen), een horecavoorziening of kiosk die het groentype ondersteunt en groene attracties zoals een natuurpad, bloemweide, rosarium of kruidentuin. Daarmee is niet gezegd dat stadsparken hetzelfde moeten zijn. Elk stadspark heeft een eigen karakter met soms bijzondere voorzieningen, zoals een klimbos, voorzieningen voor natuur & milieueducatie, dagbesteding, waterrecreatie, kleinschalige stadslandbouwinitiatieven, kinderbadje of uitingen van kunst en cultuur. Aanwezige voorzieningen zijn mede gericht op interactie en ontmoeting. Denk aan sportvoorzieningen, bankjes, fitnesstoestellen, speelplaats en in de wat grotere parken een strandje, kinderboerderij, speeltuin of een heemtuin die door vrijwilligers wordt beheerd. „ De grootte en uitvoering van de voorzieningen is afhankelijk van de grootte en de gebruiksintensiteit van het park of de waterpartij. „ Voorzieningen ondersteunen het openbare karakter en bedienen een brede gebruikersgroep. Zo zijn (uitbreidingen van) jachthavens, scoutinggebouwen, campings en aanlegsteigers niet standaard inpasbaar. „ Deze gebieden mogen niet opgevuld raken met andere functies of andere groentypen (volkstuinen, sportparken, schooltuinen, e.d.).

„ Evenementen die aansluiten bij het karakter, de omvang, de draagkracht en de opzet van het park (bijvoorbeeld culturele en muzikale voorstellingen, sportevenementen en manifestaties) zijn inpasbaar. „

Stadspark Verbijzonderingen Zwembadterrein „ Een zwembadterrein wordt gekenmerkt door buitenbad(en) al dan niet in combinatie met binnenbad(en). Het gaat meestal om een afsluitbaar deel van het park of groengebied dat zichtbaar is en een gecombineerd gebruik met het stadspark / de omgeving stimuleert. De inzet is om het terrein met ligweides als onderdeel van het stadspark jaarrond een passende gebruiksfunctie te geven. Voorbeelden hiervan zijn: het Noorderparkbad, Sloterparkbad en Mercatorbad. Naast voorzieningen voor intensief zwemsportgebruik en maatschappelijk hieraan gerelateerd medegebruik zijn ondersteunende functies zoals kleinschalige horeca en naschoolse opvang inpasbaar. „ Extra verharding (ten behoeve van verduurzaming) dient vanuit een totaalvisie op het zwembadterrein (en het park waarvan deze onderdeel uitmaakt) gemotiveerd te worden. De mate van verharding/bebouwing dient beperkt te worden tot het noodzakelijke vanuit functionaliteit. Toevoeging van of omzetting naar overdekte zwembaden zijn niet inpasbaar. Al aanwezige overdekte zwembaden worden als verharding beschouwd, evenals bijbehorende terrassen en paden. Openluchtzwembaden niet. „ Uitbreidingsmogelijkheden met/ van openluchtzwembaden zijn inpasbaar, afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het park/ zwembadterrein.

Extra verharding of bebouwing is moge­lijk onder voorwaarden van een zo goed mogelijke groene inpassing. Ten aanzien van het De Mirandabad gelden de regels zoals vastgelegd in de Gebiedsvisie Martin Luther Kingpark (zie 2.5)

Bebouwing en verharding dienen waar mogelijk geclusterd te worden in het entreegebied van het zwembadterrein. Het totaal aan verharding/ bebouwing van het zwembadterrein telt bij ligging in een stadspark mee in de maximale toegestane % verharding / bebouwing in een stadspark, maar geniet in relatie daarmee ook enige flexibiliteit. „ Het beheer is gericht op optimaal sportief en recreatief gebruik. Het gebied wordt intensief en duurzaam beheerd. Groene randen worden indien aanwezig ecologisch ingericht en beheerd. „

Beheerwijze Het beheer van stadsparken (groen en water) ondersteunt de prioritaire en overige waarden en het gewenste gebruik. „ Binnen de randvoorwaarden van de prioritaire waarden (recreatie, sociaal en gezondheid) moet het beheer erop gericht zijn dat het park zoveel mogelijk verschillende soorten planten en dieren herbergt en instandhouding daarvan is uitgangspunt. „ Het gebied wordt duurzaam en ecologisch beheerd volgens een beheerplan voor het park. „ Bij aanleg of aanpassing van groene omzoming en keuze voor beplanting wordt aangesloten op het algemene doel van een openbaar karakter (doorkijk mogelijkheden, uitnodigende entrees, en waar de omzoming breed genoeg is een struinroute) met behoud van de natuurwaarde. „ Waterpartijen hebben op daarvoor aangewezen plekken natuurlijke oevers (geleidelijk talud), naast de meer op recreatie gerichte oevers. „ Voor vrijwilligers en ondernemers is het mogelijk een deel van een park te onderhouden in samenwerking en afstemming met de gemeente. „

39

Stadsplantsoen stedelingen en bezoekers elkaar kunnen ontmoeten of zich juist even kunnen onttrekken aan de stedelijke drukte. De bezoekersdruk varieert van laag tot hoog.

Waardenontwikkeling Als het stadsnatuur-label op een locatie ligt, dan geldt natuur als prioritaire waarde boven de hier genoemde waarden. Initiatieven mogen deze primaire waarde niet aantasten.

Voorbeelden

Kenschets

Spaarndammerplantsoen, Botteskerkpark, Wachterliedplantsoen, Leidse Bosjes, Darwinplantsoen

Parkachtig gebied bestaande uit gazon(s), speel- en ligweide(n), paden, bosschages, bloemperken, heesterbeplanting en waterpartijen. Het zijn kleine parken die op basis van hun ligging, schaarste of omvang een essentiële schakel vormen in de stedelijke groenstructuur. Het zijn groene oases met een duidelijke inrichting, waarbij routes door het stadsplantsoen aansluiten op de omgeving. Het zijn bij uitstek de openbare tuinen van de stad, waar

40

Initiatieven en herinrichtingsvoorstellen van stadsplantsoenen zijn inpasbaar als deze niet ten koste gaan van onderstaande prioritaire en overige waarden en bijdragen aan de versterking van één of meer van deze prioritaire waarden. „ Stadsplantsoenen vertegenwoordigen hoge sociale waarden: het zijn bij uitstek de gemeenschappelijke tuinen van alle Amsterdammers, waar iedereen welkom is. Maximale openbaarheid staat voorop. Overprogrammering met voorzieningen of privatisering moet worden voorkomen.

De inrichting is gericht op beleving van ontmoeting en ontspanning. Het voorzieningenniveau is gezien de maatvoering beperkt. Mensen kijken, zien en gezien worden, beleving van levendigheid en rust komen hier samen. „ Stadsplantsoenen dragen daarnaast bij aan een prettig leef­ klimaat. Bomen zorgen voor CO2 opslag en op hete zomerdagen voor schaduw en verkoeling. Bomen en bodem kunnen bij hevige regenval water tijdelijk opvangen. Zeker op plekken waar sprake is van groenschaarste in de directe omgeving. Vormen van energieopwekking (wind en zonne-energie) doen afbreuk aan de prioritaire waarden natuur en beleving. Maatregelen die de waterbergende capaciteit verhogen (mits geen afwenteling van watercompensatieopgave van elders), hittestress en geluidsoverlast helpen voorkomen zijn welkom. „

Overige waarden Meer bezoekers aan stadsplantsoenen betekent dat meer mensen zullen profiteren van de gezondheidswaarde. Balans is daarbij belangrijk: in stadsplantsoenen zijn drukke en rustige plekken. Beide bieden ontspanning. Een openbaar toegankelijk voorzieningenaanbod en wijze van inrichting nodigen uit tot bewegen. „ Stadsplantsoenen worden ingericht voor een breed publiek met een gevarieerd aanbod aan recreatieve basisvoorzieningen, zonder dat het groene en rustige karakter daarbij verloren gaat. Overprogrammering of permanente privatisering zijn onwenselijk. „

Prioritaire waarden

Sociaal

Beleving

Leefklimaat

41

Mate van bebouwing en verharding Beide zijn slechts in heel beperkte mate mogelijk en blijven ondergeschikt aan de groenfunctie. De positionering, de verschijningsvorm en de mate van bebouwing en verharding is afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het stadsplantsoen. Eventuele bebouwing en verharding zijn zorgvuldig landschappelijk, natuurinclusief en duurzaam ingepast en bij voorkeur geclusterd. „ Extra verharding, bebouwing of functie-toevoeging dient gemotiveerd te worden vanuit een ruimtelijk-sociale totaalvisie op het stadsplantsoen. Nieuwe bebouwing, verharding of routing kan alleen als één of meer prioritaire waarden van het stadsplantsoen versterkt en uit functionaliteit is vereist. Voorkomen moet worden dat stadsplantsoenen een overmaat aan voorzieningen of verharding krijgen. „

42

Inpasbare voorzieningen Als het initiatief/de planvorming niet ten koste gaat van de prioritaire en overige waarden en bijdraagt aan tenminste één van de prioritaire waarden, dan zijn inpasbaar: „ Voorzieningen die het openbare karakter ondersteunen en een brede gebruikersgroep bedienen. „ Basisvoorzieningen (afhankelijk van de grootte van het stadsplantsoen) zoals bankjes, wandelpaden, kunstuitingen en elementen zoals verlichting of bijvoorbeeld een fontein. Als de maatvoering het toelaat zijn individuele sport- en speelelementen, kinderzwembadje, rosarium of kleinschalige horeca/kiosk hier inpasbaar. „

Stadsplantsoen Beheerwijze Het beheer van stadsplantsoenen (groen en water) ondersteunt de waarden en het gewenste gebruik. Binnen de randvoorwaarden van het recreatieve gebruik moet het beheer erop gericht zijn dat het stadsplantsoen zoveel mogelijk verschillende soorten planten en dieren herbergt en instandhouding daarvan uitgangspunt is. „ Het gebied wordt duurzaam en ecologisch beheerd volgens een beheerplan voor het stadsplantsoen. „ Bij aanleg of aanpassing van groene omzoming en keuze voor beplanting wordt aangesloten op het algemene doel van een openbaar karakter (doorkijk mogelijkheden, uitnodigende entrees, en waar de omzoming breed genoeg is een struinroute) met behoud van de natuurwaarde. „ Waterpartijen hebben op daarvoor aangewezen plekken natuurlijke oevers (geleidelijk talud), naast de meer op recreatie gerichte oevers. „ Voor vrijwilligers en ondernemers is het mogelijk een deel van een stadsplantsoen te onderhouden in samenwerking en afstemming met de gemeente. „

43

Natuurpark de kwaliteit van de beleving vooral in het ongeplande karakter: de ontwerper en beheerder blijven achter de schermen. De bezoekersdruk is laag, met uitzondering van de meer recreatieve zone(s) nabij entree(s).

Waardenontwikkeling

Voorbeelden

Kenschets

De Volgermeerpolder, het Diemerpark, De Bretten, Gaasperzoom, Geuzenbos

Wild ogende grote parken die voor Amsterdam zeldzame en beschermde planten en dieren bevatten. Natuurparken zijn essentieel als ecologische verbinding (land en oever) tussen verschillende leefgebieden en bieden voor de stedeling uiteenlopende mogelijkheden voor beleving van en educatie over natuur en landschap met een gevoel van afstand tot de stad. Afhankelijk van de ligging van natuurparken in of aan de rand van de stad hebben ze één of meer recreatieve zones nabij de entree(s). In het overige gedeelte ligt

44

Als het stadsnatuur-label op een locatie ligt, dan geldt natuur als prioritaire waarde boven de hier genoemde waarden. Initiatieven mogen de primaire waarde niet aantasten. Initiatieven en herinrichtingsvoorstellen van natuurparken zijn inpasbaar als deze niet ten koste gaan van onderstaande prioritaire en overige waarden en bijdragen aan de versterking van één of meer van deze prioritaire waarden. „ Beschermen en bevorderen van de natuurwaarde en biodiversiteit hebben in deze parken het primaat. Initiatieven en activiteiten die ten goede komen aan de natuurwaarde zijn welkom. Het betreft maatregelen (inrichting, beheer) gericht op het verhogen

en beschermen van de biodiversiteit, en het vergroten van de overlevingskans (of het aantrekken) van bijzondere of beschermde planten en dieren (zoals schubvaren, groensteel, steenhavikskruid, ringslang en noordse woelmuis). Stilte en donkerte zijn hier uitgangspunt. „ Maatregelen die bijdragen aan de beleving van natuur en rust zijn welkom maar ook het zichtbaar en leesbaar maken van de cultuurhistorie en landschappelijke waarde zoals openheid, weidsheid en dichtheid passen hier in. Het bieden van mogelijkheden voor natuurbeleving vanaf de randen of vanaf ongebaande paden door het gebied wordt gestimuleerd. De kwaliteit van de beleving ligt in het ongeplande en het ‘wilde’ karakter. De entreezone is maximaal ontsloten. Het achterland kenmerkt zich door onverharde of half verharde wandelpaden en op natuurbeleving gerichte voorzieningen. „ Voorzieningen en activiteiten die bijdragen aan educatie (natuur- en milieueducatie), natuuronderzoek, natuurbeleving (zien, horen, ruiken) worden aangemoedigd.

Overige waarden Natuurparken zijn belangrijk voor duurzaamheid en leefklimaat door CO2 opslag en klimaatbeheersing waaronder wateropvang en -berging en hitte demping. Meer bomen en planten betekent vastleggen van meer CO2. Vormen van energieopwekking (wind en zonne-energie) doen afbreuk aan de prioritaire waarden natuur en beleving. Maatregelen die de waterbergende capaciteit verhogen (mits geen afwenteling van watercompensatieopgave van elders), hittestress en geluidsoverlast helpen voorkomen zijn welkom. „ De gezondheidswaarde van natuurparken groeit als er mogelijkheden zijn om van de stilte en rust te genieten en (actief) te bewegen door passende vormen van sport(elementen) of recreatievormen als wandelen, hardlopen, zwemmen en schaatsen. „

Prioritaire waarden

Natuur

Beleving

Educatie

45

Mate van bebouwing en verharding Bebouwing en verharding is slechts in heel beperkte mate mogelijk en blijft ondergeschikt aan de groenfunctie. De positionering, de verschijningsvorm en de mate van bebouwing en verharding is afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het natuurpark en/of waterpartij. „ Eventuele bebouwing en verharding zijn zorgvuldig landschappelijk, natuurvriendelijk en duurzaam ingepast en geclusterd rond entrees en/of een centrale zone. Nieuwe bebouwing, verharding of routing kan alleen als het uit functionaliteit is vereist, tenminste één van de prioritaire waarden versterkt en niet ten koste gaat van de overige prioritaire waarden. „ Paden zijn bij voorkeur onverhard/ half verhard, met uitzondering van doorgaande hoofdfietspaden. Er is ruimte voor onverharde struinroutes en ruiterpaden. Boomkruinpaden zijn locatieafhankelijk inpasbaar. Toepassing van (half)verharding dient beperkt te blijven en is slechts mogelijk bij voldoende maat van het natuurpark. „

46

Inpasbare voorzieningen Als het initiatief/de planvorming niet ten koste gaat van de prioritaire en overige waarden en bijdraagt aan tenminste één van de prioritaire waarden, dan zijn inpasbaar: „ Kleinschalige voorzieningen gericht op natuurbeleving zoals vogelkijkscherm/hut, bankjes, uitzichttoren, natuurstrandje, natuurbescherming (oeverzwaluwwand, ijsvogelwand, ecopassages, vleermuisvoorzieningen) zijn, bij voorkeur in de randen en bij entrees. „ In het entreegebied zijn ook kleinschalige gebouwde en/of verharde voorzieningen mogelijk, gericht op natuureducatie en groene recreatie. Eventueel een klein informatiecentrum en beheerdersonderkomen. Intensieve recreatievormen en recreatie die niet primair op de natuurwaarde is gericht zijn niet toegestaan. „ Kleinschalige natuurgerichte evenementen <100 deelnemers (bijvoorbeeld informatiemarkt over vogels, planten) zijn overdag aan de randen van het gebied mogelijk. „ Voorzieningen dienen het openbare karakter te ondersteunen en een brede gebruikersgroep te bedienen. „ Deze gebieden mogen niet opgevuld raken met andere functies of met andere groentypen (volkstuinen, sportparken, parken e.d.). „ De ontsluiting is extensief in de vorm van voetpaden, struin- en laarzenpaden. „ Doorgaande routes, in de vorm van verharde fietspaden zijn mogelijk. Noodzakelijke verlichting is natuurvriendelijk.

Voorstellen voor situering en/of uitbreiding ervan worden in nauwe afstemming met de stadsecologen voorbereid en zijn niet automatisch inpasbaar.

Natuurpark Beheerwijze Het beheer van natuurparken (groen en water) ondersteunt de primaire en overige waarden en het gewenste gebruik. Binnen de randvoorwaarden van het recreatieve gebruik moet het beheer erop gericht zijn dat het natuurpark zoveel mogelijk verschillende soorten planten en dieren herbergt en instandhouding daarvan uitgangspunt is. „ Het beheer is extensief en gericht op natuurlijke successie of specifieke doelsoorten. „ Het gebied wordt duurzaam en ecologisch beheerd volgens een beheerplan voor het natuurpark. „ Bij aanleg of aanpassing van groene omzoming en keuze voor beplanting wordt aangesloten op het algemene doel van een openbaar karakter (doorkijk mogelijkheden, uitnodigende entrees, en waar de omzoming breed genoeg is een struinroute) met behoud van de natuurwaarde. „ Waterpartijen hebben op daarvoor aangewezen plekken natuurlijke oevers (geleidelijk talud). „ Voor vrijwilligers en ondernemers is het mogelijk een deel van een park te onderhouden in samenwerking en afstemming met de gemeente. „

47

Sportpark De bezoekersdruk is hoog, met piekmomenten.

Waardenontwikkeling Als het stadsnatuur-label op een locatie ligt, dan geldt natuur als prioritaire waarde boven de hier genoemde waarden. Initiatieven mogen deze primaire waarde niet aantasten.

Voorbeelden

Kenschets

Stedelijke sportparken: Olympiaplein, Laan van Spartaan, Joos Banckersweg, Tennispark Linnaeushof

Sportparken zijn terreinen waar wordt gesport in georganiseerd verband. Stedelijke sportparken zijn de in de wijken geïntegreerde compacte sportparken, waaronder tennisparken. De groene sportparken zijn de vaak ruimer opgezette sportparken die qua locatie onderdeel uitmaken van een stedelijk groenensemble of netwerk. Naast sportbeoefening staan hier groenbeleving en recreatie centraal. Hoewel sportvoorzieningen strikt genomen niet alleen maar ‘groen’ zijn, maken ze wel een onlosmakelijk deel uit van de groene en recreatieve ruimte in en rond de stad.

Groene sportparken: Ookmeer, MiddenmeerVoorland, Sloten, Kadoelen en De Weeren

48

Initiatieven en herinrichtingsvoorstellen van sportparken zijn inpasbaar als deze niet ten koste gaan van onderstaande prioritaire en overige waarden en bijdragen aan de versterking van één of meer van deze prioritaire waarden. „ Sportparken hebben in de eerste plaats hoge gezondheidswaarden. Ze bieden Amsterdammers ruimte in de buitenlucht om te sporten en bewegen in een natuurlijke, gezonde omgeving. Dit sluit aan bij de ambities vanuit een gezonde stad om Amsterdammers meer te laten bewegen, verzuim te beperken en bij te dragen aan verlenging en meer levenskwaliteit op onze oude dag. Ze dragen bij aan (bewegings-)educatie en ontspanning in een groene omgeving, maar ook aan een goede balans in de stad

tussen drukte, ontspanning en inspanning. „ Verder zijn sportparken van grote sociale waarde. Ze bieden aanleidingen voor sociale contacten ter bestrijding van eenzaamheid, inzet door vrijwilligers en dragen bij aan saamhorigheid en tolerantie. Compact opgezette sportparken worden waar mogelijk gecombineerd met openbare speelvoorzieningen en urban sports in een groene omlijsting, waardoor deze sportparken groene openbare ruimte bieden voor ontmoeting en spel. Ze zijn vooral van belang voor kinderen en andere buurten wijkbewoners die voor hun sportbehoefte afhankelijk zijn van sport om de hoek. Hierbij gaat het in toenemende mate om innovatieve oplossingen, zoals sport op daken, onder infrastructuur en overige gelaagde vormen. Het waarborgen van sociale veiligheid van routes en sportparken is belangrijk om de sociale functie te versterken. „ Het bestaande areaal aan sportterrein blijft behouden en het gebruik wordt geoptimaliseerd zodat meer Amsterdammers op verschillende manieren en verschillende tijdstippen gebruik kunnen

maken van deze voorzieningen. Hierbij wordt voorrang gegeven aan programmering van formele sportvelden (inclusief kunstgras) en bijbehorende faciliteiten, zodat de sportcapaciteit minimaal gelijk blijft en bij voorkeur toeneemt. Vertrekpunt bij herinrichtingen is optimalisering van het sportaanbod en bespelingsmogelijkheden in combinatie met versterking van het groene karakter. Restruimte kan worden benut voor aanbod van urban sport, informele sport vormen en sport gerelateerd medegebruik waardoor de ­recreatieve waarde wordt verhoogd. De openbare toegankelijkheid van sportparken kan worden versterkt door deze te verbinden met groenblauwe routes in de omgeving en met het recreatieve netwerk in de stad en het ommeland. Bij voldoende maat van de groene omzoming worden de kansen benut van een struinroute gecombineerd met kleinschalige recreatieve en educatieve voorzieningen. Qua ruimtelijke inrichting (samenstelling van de beplanting/ ontwerp) wordt aangesloten op het algemene doel van een openbaar karakter (via doorkijk mogelijkheden, uitnodigende entrees) met behoud van de natuurwaarde.

Prioritaire waarden

Gezondheid

Sociaal

Recreatie

49

Overige waarden Door de toepassing van duurzame materialen, maar ook door de toevoeging van hoogwaardig groen dat natuurinclusief en klimaatadaptief is, verbetert de kwaliteit. Rigoureuze vergroening is hier de uitdaging. De groene randen van een sportpark of de groene verbinding rondom een sportpark hebben hoge natuurwaarden: ze functioneren als groene en ecologische verbinding met de omgeving en zijn onderdeel van het bredere groennetwerk. Een waterlijst om het gebied en een goede dooradering van het sportpark met sloten zorgt voor waterberging en biedt daarnaast kansen voor de natuur. Waterpartijen hebben natuurlijke oevers (geleidelijk talud). Bij herinrichtingen ter optimalisatie van het sportpark worden de groene randen (veelal bestaande uit een robuuste bomenrij en/of groenblauwe strook) van of langs het sportpark gerespecteerd. „ Sportparken zijn hoogwaardig landschappelijk vormgegeven. Het groen dient vooral ter verbinding en verfraaiing en draagt op die manier bij aan de beleving. De beleving van sportparken is groter als deze zichtbaar zijn vanaf aangrenzende openbare ruimte/ wegen/paden. „

Mate van bebouwing en verharding „

50

Bebouwing en verharding is in beperkte mate mogelijk en blijft ondergeschikt aan de groenfunctie. De positionering, de verschijningsvorm en de mate van bebouwing en verharding is afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het sportpark en/ of waterpartij. Bebouwing en verharding zijn zorgvuldig landschappelijk, natuurinclusief en duurzaam ingepast en geclusterd rond entrees en/of een centrale

zone. Eventuele nieuwe bebouwing, verharding of routing kan alleen als het uit functionaliteit is vereist, tenminste één van de prioritaire waarden versterkt en niet ten koste gaat van de overige prioritaire waarden. Uitbreiding van parkeren op een sportpark wordt beoordeeld als onderdeel van het bebouwingsini­tiatief waar het bij hoort. Een land­schappelijk verantwoorde inpassing is noodzakelijk. Groene toepassing van parkeren (bijvoorbeeld gewa­pend gras) verdient de voorkeur. „ De optelsom van de hoeveelheid bebouwing en verharding bedraagt op zowel stedelijke als groene sportparken maximaal circa 15% van het totale oppervlak van het sportpark. Voor sportparken waar voor 2011 (het introductiemoment van deze norm) al een hoger percentage voor bebouwing/verharding aanwezig was geldt maximaal circa 20%. „ Extra verharding, bebouwing of functie-toevoeging dient onderbouwd te worden vanuit een totaalvisie op het sportpark. Op deze wijze worden de primaire functie en groenwaarde van deze Hoofdgroenstructuurelementen versterkt en bewaakt. Voorkomen moet worden dat sportparken een overmaat aan voorzieningen of verharding krijgen. Toevoeging van (half)verharde wandel- en fietsroutes over sportparken ter verbetering van de openbare toegankelijkheid worden beschouwd als wenselijk onderdeel van een dergelijke visie.

„ Verharding voor sportbeoefening (dus ook kunstgras en gravel) worden niet als verharding meegeteld. (Tijdelijke) bebouwing (ook blaashallen/tentconstructies) en verharde onderconstructies die als bouwwerk aangemerkt worden tellen wel mee als verharding, evenals terrassen, verharde fietsen wandelpaden voor ontsluiting e.d. Verhard parkeren geldt als

Sportpark verharding. Parkeren uitgevoerd in half-verharding wordt niet meegerekend als verharding als het om bestaand aanbod gaat. Uitbreiding van de parkeercapaciteit in (half)verharding geldt wel als verharding. „ Bij overschrijding van het verhardings-/bebouwingspercentage ligt er de opgave om te onderzoeken of alle aanwezige bebouwing en verharding optimaal benut en noodzakelijk is en welke mogelijkheden er zijn om verharding te vergroenen of om te zetten naar half-verharding. Ecologisch aantrekkelijke stroken (in de vorm van groene kamers en omlijstingen van een sportpark), groene ontmoetings- en speelplekken, sport en spel aanleidingen, toepassing van groene daken, doorgaande groene routes en voldoende gevarieerd groen voor beschutting, wateropvang en voedselproductie verhogen de groenkwaliteit van sportparken. „ Ruimtelijke en technische kansen van sportvelden en sportparken voor rainproof, waterberging en hittebestrijding worden optimaal benut.

Inpasbare voorzieningen Als het initiatief/de planvorming niet ten koste gaat van de prioritaire en overige waarden en bijdraagt aan tenminste één van de prioritaire waarden, dan zijn inpasbaar: „ Groen aangeklede recreatieve routes, voorzieningen voor intensief sportief en maatschappelijk (mede)gebruik, zoals een beheerdersgebouw, (multifunctioneel) clubgebouw, tribune, (natuurlijke) speelvoorzieningen, groene ontmoetingsplek, maatschappelijke voorzieningen (kinderopvang, voorzieningen voor buurtactiviteiten en onderwijs), commercieel sportaanbod (indoorsport en leisurefuncties), commerciële functies, gezondheidscentra, fysio, kleinschalige overnachtingsmogelijkheden gelieerd aan topsport,

ondersteunende horeca, mits een directe versterkende link aan het sportaanbod blijvend gegarandeerd kan worden. „ Beheerwerven en bedrijfswoning(en) dienen van directe meerwaarde te zijn voor het functioneren van het betreffende sportpark. Uitbreiding of toevoeging van deze functie is (stadsbreed beschouwd) onwenselijk. „ Op de groene sportparken zijn overdekte voorzieningen alleen inpasbaar als ze het groene karakter van het sportpark niet aantasten. Tijdelijke blaashallen zijn incidenteel inpasbaar vanuit een stedelijke spreidingsvisie en optimalisering van gebruik gedurende de wintermaanden, wanneer de gebruiks- en natuurwaarde lager is. Ter ruimtelijke afweging op een sportpark zijn relevant: de maatvoering van het sportpark, locatiekeuze ten opzichte van omliggende bebouwing (afstand, geluid, verlichting) en verbreding van de gebruiksmogelijkheden. „ Voorzieningen dienen het openbare karakter te ondersteunen en een brede gebruikersgroep te bedienen. „ (Sport-)evenementen die aansluiten bij de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het sportpark (bijvoorbeeld sportevenementen, open dagen en manifestaties).

Beheerwijze Het beheer van sportparken (groen en water) ondersteunt de waarden en het gewenste gebruik; voor de sportfaciliteiten en openbare ruimte is dat gericht op optimaal sportief en recreatief gebruik. Het gebied wordt intensief en duurzaam beheerd. „ Waterpartijen en groene randen worden ecologisch ingericht en beheerd. „

51

Tuinpark heid van en de sociale samenhang binnen het park. Binnen tuinparken bestaat er onderscheid tussen volkstuinparken (onderverdeeld in verblijfstuinparken, dagtuinparken en nutstuinparken) en schoolwerktuinen. De bezoekersdruk varieert van laag (schoolwerktuinen) tot gemiddeld.

Waardenontwikkeling

Voorbeelden:

Kenschets

Dagtuinpark Klein Danzig

Tuinparken zijn bedoeld voor dag- of verblijfsrecreatie, met onderhoud van sier- en groentetuinen als dagelijkse bezigheid. De nadruk ligt op een kleinschalige, tuinachtige inrichting, met voornamelijk beheer in verenigingsverband. We streven ernaar meer Amsterdammers te kunnen laten genieten van de schoonheid en natuurwaarde. De nadruk blijft liggen op een kleinschalige, tuinachtige inrichting, met voornamelijk privaatbeheer in verenigingsverband. Voor de belevingskwaliteit zijn belangrijk: een gevoel van afstand tot de stad, de verzorgdheid en aantrekkelijk-

Nutstuinpark De Vijf Slagen Verblijfstuinpark Ons Buiten, Nieuw Bijenpark en De Bongerd

52

Als het stadsnatuur-label op een locatie ligt, dan geldt natuur als prioritaire waarde boven de hier genoemde waarden. Initiatieven mogen deze primaire waarde niet aantasten. Initiatieven en herinrichtingsvoorstellen van tuinparken zijn inpasbaar als deze niet ten koste gaan van onderstaande prioritaire en overige waarden en bijdragen aan de versterking van één of meer van deze prioritaire waarden. „ We streven ernaar meer Amsterdammers te kunnen laten genieten van de schoonheid en natuurwaarde van de parken. Maatregelen gericht op bescherming en toename van de soortenrijkdom zijn positief voor de natuurwaarde. Diverse beplanting trekt met name veel insecten

en vogels, wat de bestuiving en verspreiding van zaden bevorderd, en daarmee in belangrijke mate bijdraagt aan de biodiversiteit in de stad. Met een toenemende variatie in soorten tuinen ontstaan meer verschillende habitats, wat kan bijdragen aan een verrijking van de soortenrijkdom. Groene erfafscheidingen in de vorm van takkenrillen en natuurvriendelijke oevers (in plaats van schuttingen, hekken en harde beschoeiingen) dragen hier eveneens toe bij. Tuinparken hebben in ieder geval een groene omlijsting en zijn waar mogelijk via groene verbindingen verbonden met de omgeving. Om de beleving en zichtbaarheid van tuinparken te vergroten richting omgeving zijn er doorkijkmogelijkheden in de vorm van afwisseling met lage begroeiing. Bij voldoende maat is er in deze groene omzoming de mogelijkheid tot een struinroute (onverhard) of kleinschalige recreatieve en educatieve initiatieven die bijdragen aan de beleving en educatieve waarde van stadsnatuur. Waterpartijen hebben waar mogelijk natuurlijke oevers (geleidelijk talud). Tuinparken zijn bij voorkeur na sluitingstijd onver-

licht. Natuurvriendelijke vormen van verlichting zijn mogelijk op tuinparken met doorgaande wandel- en/of fietsroutes. „ Tuinparken vertegenwoordigen een hoge sociale waarde. Initiatieven die gericht zijn op een toename van het aantal en de diversiteit van bezoekers en gebruikers uit de buurt en/ of stad worden aangemoedigd. Activiteiten zijn gericht op stimulering van ontmoeting, interactie, betrokkenheid en maatschappelijk (mede)gebruik. De Tuinparken zijn openbaar toegankelijk met uitnodigende entrees en een op het stedelijk netwerk aangesloten recreatief padenstelsel. Ze kennen zo ruim mogelijke openingstijden, zowel in het jaar als gedurende de dag. Het verhogen van de toegankelijkheid is met name urgent bij de centraal gelegen tuinparken met een sterke toename van het aantal inwoners in de nabije omgeving. De sociale waarde neemt toe als er meer ruimte komt voor diverse tuinen gericht op collectiever gebruik door maatschappelijke partijen en buurtbewoners (deeltuinen, kleine tuinen, pluktuinen, maatschappelijke tuinen).

Prioritaire waarden

Natuur

Sociaal

Recreatie

53

„

54

Welkom is een toename van het aantal recreatieve functies, eveneens gericht op meer en divers publiek. Specifiek passen daarbinnen het stimuleren van culturele uitingen. De ontsluiting is maximaal. De (nieuw te ontwikkelen) entreegebieden zijn schakels in een goed met de aanliggende buurt verbonden en doorlopend recreatief padenstelsel door de tuinparken. Initiatieven om entrees te vergroten en aantrekkelijker te maken en er passende publieksfuncties aan toe te voegen worden aangemoedigd. Recreatieve fietsers zijn overdag welkom, waar dat kan. Als het volkstuinpark een collectieve rand heeft, dan kan deze meer openbaar worden voor wandelaars of voor sporten/ bewegen, mits dit niet ten koste gaat van de natuurwaarde. Door zonering kan een tuinpark sturen op meer levendige gemeenschappelijke delen, naast behoud van rustige delen met beperkte bezoekersaantallen.

Overige waarden Tuinparken spelen een belangrijke rol in de teelt van gezond voedsel, bewust eten en (natuur)educatie. Tuinparken zijn een plek waar zoveel mogelijk mensen in aanraking kunnen komen met het thema voedsel, en ook de mogelijkheid krijgen om er aan deel te nemen en van te leren. Hierbij past bijvoorbeeld de aanleg van openbare pluktuinen en deeltuinen. Bovendien is het een gezonde hobby voor lichaam en geest. „ Tuinparken kennen een lange traditie in de stad. Inzet is het behouden en versterken van de samenhang, zichtbaarheid en leesbaar maken van cultuurhistorische waarden en karakter ervan. Grote bomen krijgen de kans om oud te worden. „

Tuinpark Mate van bebouwing en verharding Beide zijn slechts in beperkte mate mogelijk en blijven ondergeschikt aan de groenfunctie. De positionering, de verschijningsvorm en de mate van bebouwing en verharding is afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het tuinpark en/ of waterpartij. Bebouwing en verharding zijn zorgvuldig landschappelijk, natuurvriendelijk en duurzaam ingepast en bij voorkeur geclusterd rond entrees en/of een centrale zone. Eventuele nieuwe bebouwing, verharding of routing kan alleen als het uit functionaliteit is vereist, tenminste één van de prioritaire waarden versterkt en niet ten koste gaat van de overige prioritaire waarden. „ Eventuele extra verharding, bebouwing of functie-toevoeging dient gemotiveerd te worden vanuit een ruimtelijk-sociale totaalvisie op het tuinpark. Op deze wijze wordt de primaire functie en groenwaarde van deze Hoofdgroenstructuurelementen versterkt c.q bewaakt. Voorkomen moet worden dat tuinparken een overmaat aan voorzieningen c.q. verharding krijgen. Toevoeging van (half)verharde routes over tuinparken ter verbetering van de openbare toegankelijkheid worden beschouwd als wenselijk onderdeel van een dergelijke visie. Gemotoriseerde routes zijn binnen dit groentype niet inpasbaar. „

Inpasbare voorzieningen Als het initiatief/de planvorming niet ten koste gaat van de prioritaire en overige waarden en bijdraagt aan tenminste één van de prioritaire waarden, dan zijn inpasbaar: „ Kleinschalige voorzieningen voor tuinverenigingen en voorzieningen die het maatschappelijk en/of recreatief medegebruik stimuleren, mits geclusterd in de collectieve zones van het park en in de entrees. Het tuinpark moet mede een publieksfunctie vervullen, bijvoorbeeld door middel van een voorlichtingscentrum of kleine markt in de (nieuw te ontwikkelen) entreezone. „ Groen aangeklede recreatieve routes om te wandelen en fietsen, een multifunctioneel clubgebouw, tuinieren/stadslandbouw, sporten en spelen, natuur- en voedseleducatie, eventueel aangevuld met voorzieningen gericht op jeugd (natuureducatie, schoolwerktuinen, buitenschoolse opvang), ontmoeting, zorg, gezondheid (zoals revalidatie), dagbesteding, uitingen van kunst en cultuur (in groen of water) en inclusie (bijvoorbeeld tuinieren met statushouders). „ Ondergeschikte horeca, mits gekoppeld aan de bestaande faciliteiten van de tuinorganisaties. „ Overnachten in de tuinhuisjes is mogelijk op ‘verblijfstuinparken’ tijdens het tuinierseizoen. „ Voorzieningen dienen het openbare karakter te ondersteunen en een brede gebruikersgroep te bedienen.

55

Verbijzonderingen Schoolwerktuin „ Heeft een primair educatieve functie en is specifiek bestemd om schoolkinderen groente, fruit en bloemen te laten kweken. Schoolwerktuinen hebben een educatieve ruimte nodig, die bij voorkeur gecombineerd is met de beheerfaciliteiten. De openbare publieksfunctie is beperkter. De bebouwings- en verhardingsmogelijkheden beperken zich tot de noodzakelijke vanuit functionaliteit. Inpasbaar zijn direct aan deze educatieve functie gekoppelde voorzieningen als kindertuinen, een lesgebouw (inclusief les/ gereedschap opslag/werkplaats), een kas, een opstelplek voor een bijenkorf en buitenlesplek. Dubbelgebruik voor buitenschoolse opvang behoort tot de mogelijkheden. „ Voorbeelden hiervan zijn: de Gaaasperdam schooltuin, Roos schooltuin, Schaap schooltuin, Osdorp schooltuin en de Vink schooltuin.

56

Nutstuin „ Heeft tevens voedsel als prioritaire waarde. Ze zijn specifiek bestemd om groente, fruit en bloemen te kweken. De sociale-, recreatieve en educatieve waarden zijn wel relevant, maar ondergeschikt hieraan. Overnachting is hier niet mogelijk en de bebouwingsmogelijkheden zijn beperkt tot het functionele gebruik van een kas, schuurtje en afhankelijk van de maatvoering van het nutstuinpark een collectieve materialen of clubvoorziening. „ Voorbeelden hiervan zijn: de Vijf Slagen, De Ark, De Swaenen, nutstuinen Lutkemeer en Amstelhof.

Tuinpark Beheerwijze Het beheer van tuinparken/ schoolwerktuinen (groen en water) ondersteunt de waarden en het gewenste gebruik. Binnen de randvoorwaarden van het recreatieve gebruik moet het beheer erop gericht zijn dat het tuinpark zoveel mogelijk verschillende soorten planten en dieren herbergt en instandhouding is daarvan het uitgangspunt. „ Het beheer is intensief van karakter. De meer natuurlijke delen worden extensief beheerd. „ Het gebied wordt duurzaam en ecologisch beheerd. Het beheer wordt uitgevoerd door tuinorganisaties en tuinders. Zij worden aangemoedigd om natuurvriendelijk te tuinieren en beheren volgens het Nationaal Keurmerk Natuurlijk Tuinieren. De methodiek van het Algemeen Verbond van Volkstuindersverenigingen in Nederland (AVVN) rondom natuurvriendelijk tuinieren vormt een belangrijke leidraad voor tuinders. „ Bij aanleg of aanpassing van groene omzoming en keuze voor beplanting wordt aangesloten op het algemene doel van een openbaar karakter (doorkijk mogelijkheden, uitnodigende entrees, en waar de omzoming breed genoeg is een struinroute) met behoud van de natuurwaarde. „ Waterpartijen hebben op daarvoor aangewezen plekken natuurlijke oevers (geleidelijk talud), naast de meer op recreatie gerichte oevers. „

57

Gedenkpark prioritaire waarde boven de hier genoemde waarden. Initiatieven mogen deze primaire waarde niet aantasten.

Voorbeelden

Kenschets

Vredenhof, De Nieuwe Ooster, De Nieuwe Noorder, Westgaarde en Buitenveldert.

Gedenkparken of begraafplaatsen hebben, naast hun oorspronkelijke functie, betekenis als rustige contemplatieve plekken in de stad. Door ze toegankelijk te maken worden het groene plekken in de stad waar mensen de stilte kunnen opzoeken. De bezoekersdruk is laag, met uitzondering van piekmomenten tijdens uitvaarten of (oorlogs)herdenkingen.

Waarden ontwikkeling Als het stadsnatuur-label op een locatie ligt, dan geldt natuur als

58

Initiatieven en herinrichtingsvoorstellen van gedenkparken zijn inpasbaar als deze niet ten koste gaan van onderstaande prioritaire en overige waarden en bijdragen aan de versterking van één of meer van de prioritaire waarden. „ Gedenkparken hebben vaak een lange historie en dragen als cultuurhistorische en boomrijke monumenten bij aan de ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid van de stad. De parkopzet, het groen zelf, de bebouwing en soms afzonderlijke graven (het zogenaamde stenen archief) en herdenkingsmonumenten zijn (monumentaal) beschermd. Inzet is het behouden en versterken van de samenhang en het zichtbaar en leesbaar maken van cultuurhistorische waarden en karakter. Maatregelen die er voor zorgen dat het eigen karakter van gedenkparken wordt versterkt zijn wenselijk. Het ruimte geven aan passende culturele activiteiten en uitingen sluit hierbij aan.

Het zijn waardevolle oases van rust in de stad, waardoor ze een bijzondere vorm van beleving bieden om in relatieve rust te wandelen, reflecteren en herdenken. Behoud en stimulans van deze rust dragen bij aan een positieve beleving ervan. Om deze beleving te kunnen ervaren wordt het gebruik als wandel- en gedenkpark gestimuleerd. „ Vanwege de relatieve rust en tijdloosheid herbergt dit type parken een relatief hoge natuurwaarde. Deze dient gewaardeerd en versterkt te worden. Dit kan onder meer door de gebouwen en verlichting natuurinclusiever te maken en voor goede groeiomstandigheden voor het groen te zorgen. De relatieve beslotenheid en het overwegende groene karakter van begraafplaatsen met een robuuste en gesloten groene omzoming vormt een groenkwaliteit. „

Overige waarden „

De recreatieve waarde van begraafplaatsen neemt met beperkte middelen toe door de toegankelijkheid voor bezoekers iets te vergroten. Stimuleren van

gebruik als wandel- en gedenkpark is hierbij het doel. Denk hierbij aan verruiming van de bezoekerstijden, verbetering van entrees, het aanleggen van fietspaden langs de gedenkparken en door langs de randen service aan bezoekers te bieden. Ook kan de drempel om een gedenkpark te bezoeken worden verlaagd door het organiseren van rondleidingen, open dagen, lezingen en informatie bijeenkomsten. „ Duurzaamheid is een belangrijke waarde op gedenkparken en bij uitvaarten. Deze staat symbool voor de kringloop van het leven en uit zich in de toepassing van duurzame materialen en bebouwing. Maar ook bijvoorbeeld door bij de renovatie van paden grindkoffers aan te brengen. Vanuit duurzaamheidsoogpunt wordt elektrisch cremeren bij bestaande crematoria gestimuleerd. „ Deze rustige parken dragen bij aan hoge gezondheidswaarden, zoals mentaal welbevinden, zingeving en kwaliteit van leven.

Prioritaire waarden

Cultuurhistorie

Beleving

Natuur

59

Mate van bebouwing en verharding Bebouwing en verharding is slechts in beperkte mate mogelijk en blijft ondergeschikt aan de groenfunctie. De positionering, de verschijningsvorm en de mate van bebouwing en verharding is afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het gedenkpark en/of waterpartij. Bebouwing en verharding zijn zorgvuldig landschappelijk, natuurinclusief en duurzaam ingepast en bij voorkeur geclusterd rond entrees en/of een centrale zone. Eventuele nieuwe bebouwing, verharding of routing kan alleen als het uit functionaliteit is vereist, tenminste één van de prioritaire waarden versterkt en niet ten koste gaat van de overige prioritaire waarden.

60

Inpasbare voorzieningen Als het initiatief/de planvorming niet ten koste gaat van de prioritaire en overige waarden en bijdraagt aan tenminste één van de prioritaire waarden, dan zijn inpasbaar: „ Entreezone: aula/ontvangstruimte, crematorium (enkel wanneer er een stads- en regiobrede afweging omtrent noodzaak en rentabiliteit is gemaakt; de Hoofdgroenstructuur wordt bij nieuwvestiging ontzien), beheerverblijf/kantoor, werf en eventuele culturele voorzieningen (tentoonstellingsruimte/ ontmoetingsplek) en ondersteunende horeca. „ Begraafterrein: informatieborden, begraaf- c.q. uitstrooivelden met urnenmuren/kasten, wasgelegenheden, gedenkmonumenten, kunstwerken, banken, prullenbakken e.d. „ Er wordt ruimte gegeven aan passende culturele activiteiten en kunstuitingen. Kleinschalige evenementen (bijvoorbeeld informatiemarkt, culturele voorstellingen, herdenkingsbijeenkomsten). Initiatieven dienen bij te dragen aan de prioritaire waarden van dit groentype.

Gedenkpark Beheerwijze Het beheer van gedenkparken (groen en water) ondersteunt de waarden en het gewenste gebruik. Binnen de randvoorwaarden van het recreatieve gebruik moet het beheer erop gericht zijn dat het gedenkpark zoveel mogelijk verschillende soorten planten en dieren herbergt en instandhouding daarvan is het uitgangspunt. „ Het beheer is intensief en waar mogelijk extensief. Het gebied wordt daar waar mogelijk duurzaam en ecologisch beheerd volgens een beheerplan voor het park. „ Bij aanleg of aanpassing van groene omzoming en keuze voor beplanting wordt aangesloten op het algemene doel van een openbaar karakter (doorkijk mogelijkheden, uitnodigende entrees, en waar de omzoming breed genoeg is een struinroute) met behoud van de natuurwaarde. „ Waar mogelijk worden de oevers rond de gedenkparken natuurvriendelijk ingericht en beheerd. De beplantingskeuze versterkt de diversiteit aan sferen en verhoogd de biodiversiteit op de begraafplaats. Toepassing van inheemse beplanting in groene omzoming en langs waterpartijen verdient voorkeur. „ Omwonenden, vrijwilligers en nabestaanden worden betrokken bij het onderhoud van het groen. „

61

Landschap De gebruiksdruk is laag tot gemiddeld.

Beleidsintentie en waardenontwikkeling

Voorbeelden

Kenschets

Waterland, Amstelscheg, Tuinen van West, Diemerscheg, Wilmkebreek­ polder

De kenmerkende landschappen van de Hollandse veenpolders die vallen binnen de stadsgrenzen van Amsterdam, bestaande uit veenweides, veennatuur, droogmakerijen en meertjes, akkers en glastuinbouw op klei en alle daarbij behorende kenmerkende objecten zoals karakteristieke (houten) woningen, agrarische bedrijfsgebouwen, boerderijen, buitens, molens, bruggen en kades. Het heeft een waterrijk en open, weids karakter en is dooraderd met een fijnmazig en uniek stelsel van riviertjes, dijken, vaarten, sloten en landweggetjes.

62

Als het stadsnatuur-label op een locatie ligt, dan geldt natuur als prioritaire waarde boven de hier genoemde waarden. Initiatieven mogen deze primaire waarde niet aantasten. „ Initiatieven en herinrichtingsvoorstellen van landschappen zijn inpasbaar als deze niet ten koste gaan van onderstaande prioritaire en overige waarden en bijdragen aan de versterking van één of meer van deze prioritaire waarden. Behoud, versterking en ontwikkeling van landschaps-en natuurwaarden staat centraal. „ Voor de ontwikkeling van natuurgebieden geldt in algemene zin dat we deze willen versterken en meer aaneengesloten maken. Initiatieven die bijdragen aan een hogere natuurwaarde zijn welkom. Dat kan door bestaande natuurgebieden beter met elkaar te verbinden, en/of door natuurlijker beheer in te voeren, natuureducatie aan te bieden of het groengebruik aan te passen.

We streven naar een duurzaam en met de stad verbonden (agrarisch) landschap van hoge kwaliteit. Door de maat en schaal van het landschap is het van grote waarde voor het tot stand brengen van robuuste natuurgebieden en de productie van voedsel voor de stad en regio. Ook is er ruimte voor ontwikkelingen die bijdragen aan een betere balans tussen de productie van voedsel en andere waarden. Zoals omschakeling van een intensieve agrarische bedrijfsvoering met voortdurende bodemdaling, relatief lage biodiversiteit en een hoge stikstofbelasting op omliggende natuurgebieden (lage duurzaamheidswaarde), naar een extensievere en meer landschapsinclusieve bedrijfsvoering wat niet alleen een hogere duurzaamheidswaarde, maar ook een hogere belevingswaarde op zal leveren. „ De cultuurhistorische waarde van het Hollandse landschap is hoog. Ze is het resultaat van eeuwenlang mensenwerk en geeft daarmee inzicht in de rijke geschiedenis van onze cultuur. Dit komt tot uiting in een gelaagd en leesbaar landschap dat is opgebouwd uit ensembles en structuren die ieder eigen specifieke kernwaarden

kennen. Het behoud van openheid en het zichtbaar en herkenbaar maken van de ontstaansgeschiedenis van ons land verhoogt de cultuurhistorische waarde en beleving van het landschap. Verrommeling met functies en voorzieningen waarvoor elders geen ruimte gevonden kan worden dient actief te worden tegengegaan.

„

Prioritaire waarden

Natuur

Overige waarden Het landschap biedt unieke ‘zachte’ belevingswaarden in vergelijking met de andere groentypen. Denk aan duisternis of stilte, of een gevoel van afstand tot de stad, openheid, uitgestrektheid, variatie en ‘echte’ wildernis. De beleving van het landschap neemt in waarde toe als een initiatief of plan landschappelijke karakteristieken herkenbaar maakt en de (beleving van) openheid versterkt. Gewaakt dient te worden tegen verrommeling van het landschap. „ Het landschap kan door haar grote maat en schaal substantieel bijdragen aan het verhogen van de duurzaamheidswaarde. Denk aan het flink reduceren van bodemdaling en daarmee beper„

Voedsel

Cultuurhistorie

63

ken van de CO2-uitstoot, het klimaatbestendiger maken van het watersysteem, het verhogen van biodiversiteit en het verbeteren van de bodemgesteldheid. „ Het landschap is ook belangrijk voor onze gezondheid. Het zijn groene gebieden waar mensen kunnen ontspannen en actief kunnen recreëren in een groene/ waterrijke omgeving (tot rust komen/ stressvermindering) of tijdens warme zomerse dagen verkoeling kunnen zoeken.

Mate van bebouwing en verharding Bebouwing en verharding is slechts in beperkte mate mogelijk en blijft ondergeschikt aan de groenfunctie. De positionering, de verschijningsvorm en de mate van bebouwing en verharding is afhankelijk van de mogelijkheden, het karakter, de omvang en de opzet van het landschap en/of waterpartij. Bebouwing en verharding zijn zorgvuldig landschappelijk, natuurvriendelijk en duurzaam ingepast en bij voorkeur geclusterd rond entrees en/of een centrale zone. Eventuele nieuwe bebouwing, verharding of routing kan alleen als het uit functionaliteit is vereist, tenminste één van de prioritaire waarden versterkt en niet ten koste gaat van de overige prioritaire waarden. Extra parkeren is niet automatisch inpasbaar. Parkeren wordt beoordeeld als onderdeel van het bebouwingsinitiatief waar het bij hoort. Een landschappelijk verantwoorde inpassing is noodzakelijk. Groene toepassing van parkeren (bijvoorbeeld gewapend gras) verdient de voorkeur.

Inpasbare voorzieningen Als het initiatief/de planvorming niet ten koste gaat van de prioritaire en overige waarden en bijdraagt aan tenminste één van de prioritaire waarden, dan zijn inpasbaar:

64

Routes gericht op landschapsbeleving en stimuleren van beweging. Met name door verbetering (comfortabel en veilig) van bestaande wandel-, fiets-, ruiter- en vaarroutes, die tevens uitnodigen tot sporten. Nieuwe verbindingen zijn schaars en worden zorgvuldig ingepast. Voorzieningen die een toename van autogebruik stimuleren zijn niet toegestaan. „ Rustige vormen van openbare recreatieve functies, gekoppeld aan recreatieve routes. Denk aan zitplekken, watertappunten, bewegwijzering, observatiepunten, informatieborden, kano-overdraagplaatsen en ligplaatsen met ligduurbeperking voor kleine recreatievaart. Voor stimuleren van sportactiviteiten zijn bijvoorbeeld afstandsmarkeringen, specifieke (vaar)wegindelingen of specifieke verhardingen mogelijk. Voorzieningen dienen het openbare karakter te ondersteunen en een brede gebruikersgroep te bedienen. „ Kleinschalige voorzieningen die de grote delen private gebieden in het landschap meer openbaar toegankelijk maken op boerenerven. Bijvoorbeeld boerenlandpaden, rustpunten of kleinschalig kamperen/logeren bij de boer, kleinschalige horeca gericht op passerende recreanten in bestaande bebouwing, kano-roei-, fluisterbootverhuur, kleinschalige verkoop van agrarische producten, galerie, paardenbakken (zonder overkapping) en extensieve sport en spelvormen op boerenland.

Of het verzorgen van natuur- en landbouwexcursies, dagbesteding op de boerderij en het verlenen van specifieke kleinschalige zorg. „ Overnachtingsmogelijkheden, alleen kleinschalig en in bestaande bebouwing. Geen leisure, indoorrecreatie of andere (grootschalige) recreatieve voorzieningen met een verkeersaantrekkende werking en autoverkeer in het bijzonder. „

Landschap Kleinschalige evenementen met landschapsbeleving: sport, voedsel, muziek, buitentheater en open dagen. „ Slibdepots zijn hier afhankelijk van de lokale situatie tijdelijk toegestaan, mits de noodzaak ervan aantoonbaar is, eventuele natuurschade gemitigeerd of gecompenseerd wordt en herstel ervan gepaard gaat met een extra kwaliteitsimpuls van het landschap. Stedelijke waterbergingsopgaven mogen niet op groengebieden worden afgewenteld, maar zijn hier als kwaliteitsimpuls in uitzonderlijke gevallen mogelijk. „ Paludicultuur (natte teelten) of andere vormen van landschapsinclusieve vormen van agrarisch landgebruik. „ Mountainbikeroutes in beperkte mate, in de grotere landschappen buiten de stad. „