Bijlage 1 241001_Vernieuwingsplan_Wildemanbuurt_Inspraakversie.pdf
Tekst van het document
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt Inspraakversie: 1 oktober 2024
Opdrachtgever Nabila Bouabbouz (G&O) Gemeente Amsterdam Alfred Spronk Mei van Eeghen Joris van Loenhout Hanna Sierag Michael Kleszczewski
(senior projectmanager) (hoofdontwerper) (stedenbouwkundige) (landschapsontwerper) (assistent ontwerper)
Stadgenoot Yvette de Roos Niels Raat
(ontwikkelingsmanager) (assetmanager vastgoed)
Samenwerkingsverband Team W Ahmed Oueld Hadj (Dutch Architect) Rodger van Leeuwen (Dutch Architect) Coen Smit (Studiospacious) John Breen (Breen stedenbouw) Judith van der Poel (Niek Roozen landscape) En uiteraard veel dank aan de actieve en betrokken bewoners van de Wildemanbuurt. Verantwoording beeldmateriaal, kaarten & foto’s Beeldbank Amsterdam, gemeente Amsterdam, Team W. Alle tekeningen en impressies zijn indicatief, hier kunnen geen rechten aan worden ontleend.
Positie Wildemanbuurt in Nieuw-West, Amsterdam
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 2
Inhoudsopgave
Inleiding p. 4 1. Context p. 7
1.1 1.2
De Wildemanbuurt p. 8 Analyse fysieke omgeving p. 11
2. Het fysieke plan p. 18 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
Visie p. 19 Vernieuwingsplan p. 20 Ruimtelijke uitgangspunten p. 25 Beeldkwaliteit p. 30 Openbare ruimte p. 40 Duurzaamheid p. 51
3. Het maatschappelijke plan
3.1 3.2 3.3
p. 54 Programma p. 55 Maatschappelijke voorzieningen p. 58 Samenwerken aan leefbaarheid & perspectief p. 61
4. Realisatie p. 66
4.1 4.2
Proces, middelen en planning Technische uitgangspunten
p. 67 p. 72
Plankaart (groot) p. 76
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 3
Inleiding Voorwoord Voor u ligt het Vernieuwingsplan voor de Wildemanbuurt. De Wildemanbuurt ligt in de wijk Osdorp in Amsterdam NieuwWest. In het voorliggende Vernieuwingsplan Wildemanbuurt leggen we de uitgangspunten en randvoorwaarden vast voor de vernieuwing van de buurt. Het Vernieuwingsplan is gemaakt in goed en nauw overleg met de Actiegroep Wildemanbuurt, bewonerscommissie Wildeman, bewonerscommissie Grasrijk, buurtvereniging Wildeman, woningcorporatie Stadgenoot en overige bewoners. In het Vernieuwingsplan gaan we achtereenvolgens in op de context, het fysieke plan, het maatschappelijke plan en de realisatie. De Wildemanbuurt is een bijzondere buurt in allerlei opzichten. En ook het proces waarmee we zijn gekomen tot dit Vernieuwingsplan was een bijzonder proces. Op deze plek moet dan ook aandacht besteed worden aan het prille begin van dat proces. Anders dan andere buurten was het niet de gemeente of de woningcorporatie die het startsein gaf. Het waren de bewoners die in 2021 het initiatief namen. De bewoners zetten de buurt op de politieke agenda en gaven de urgentie aan dat er iets moest gebeuren. Ook na de start was het proces anders dan anders.
De bijeenkomsten met bewoners, gemeente en Stadgenoot waren zeer regelmatig (in het begin wekelijks, later maandelijks), open en transparant, soms emotioneel en het laatste jaar op een markante plek, te weten de zaal van de carnavalsvereniging d'Osseknarren: De Ossestal. Het proces met bewoners was niet altijd gemakkelijk, soms schuurde het. Maar uiteindelijk zijn we gezamenlijk tot een beter plan gekomen, waarbij de input van bewoners serieus genomen is.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 4
Doel Het doel van de vernieuwing is om de woon- en leefsituatie voor de bewoners in de buurt te verbeteren. Voor de woningvoorraad is het doel om te komen tot een betere kwaliteit woningen, een grotere differentiatie van het woningaanbod en extra woningen toe te voegen, met respect voor de cultuurhistorische waarden van het gebied. De insteek is volledige sloop-nieuwbouw en herinrichting van de openbare ruimte. Een betere woon- en leefomgeving bereiken we met fysieke ingrepen in gebouwen en openbare ruimte enerzijds, maar er zijn ook de nodige sociaal-economische investeringen nodig om de Wildemanbuurt de buurt te laten zijn die bewoners, gemeente en Stadgenoot voor ogen staat. Hoog tijd voor een 'sociaal-economische investeringsnota', waarover in hoofdstuk drie meer.
Programma Het is de wens om een gemengde en gedifferentieerde Wildemanbuurt te maken. Het programma bestaat uit de sloop van 656 sociale huurwoningen. Het nieuwbouwprogramma bestaat uit circa 1200 - 1300 woningen. Er wordt 1.700 m2 tot 2.000 m2 aan niet-woonprogramma gerealiseerd: bedrijfsruimte, kleinschalige daghoreca en maatschappelijke voorzieningen. Differentiatie van de woningvoorraad is een belangrijk uitgangspunt van dit Vernieuwingsplan. Van een buurt met 100% sociale huurwoningen willen we naar een buurt met voldoende ruimte voor sociale huurwoningen, maar ook voor middenhuurwoningen en vrije sectorwoningen. Uitgangspunt voor de verdeling tussen sociale huur, middenhuur en vrije sector in de nieuwe Wildemanbuurt is 47%-33%-20%. Belangrijk om te vermelden is dat dit niet alleen een beleidsuitgangspunt van gemeente en Stadgenoot is, maar ook veelvuldig door bewoners is genoemd als wens tijdens de vele buurtbijeenkomsten. Een gemengde buurt is wat alle betrokken partijen nastreven.
Historie planvorming Er is in het verleden eerder planvorming voor de Wildemanbuurt geweest, met name het stedelijke Vernieuwingsplan Wildemanbuurt in 2010. Er zijn toen plannen gemaakt voor en met de buurt, die uitgingen van sloop van de bestaande woningen. Deze plannen zijn tijdens de vastgoed-/kredietcrisis van tafel verdwenen en niet gerealiseerd. De bewoners zijn mede hierdoor gedesillusioneerd geraakt. Ze zijn sceptisch over nieuwe plannen van de overheid en/of woningbouwcorporaties. Bewonersoverleg Begin 2020 is er gestart met vernieuwingsprojecten in de naastgelegen Blomwijckerbuurt. Er werden vernieuwingskranten verspreid in de buurt met planningen van de verbetering en vernieuwing. Hierbij was de Wildemanbuurt (nog) niet aangemerkt als een te vernieuwen gebied. In reactie hierop heeft een aantal actieve bewoners de Actiegroep Wildemanbuurt opgericht die pleitte voor vernieuwing van de Wildemanbuurt. Op 28 maart 2022 is door de Actiegroep Wildemanbuurt een bewonersavond georganiseerd. Bij deze bewonersavond is door zo’n 200 bewoners gepleit voor vernieuwing van de buurt. Eigenlijk kunnen we stellen dat op dat moment, het proces om te komen tot vernieuwing van de buurt, vanuit de bewoners is opgestart.
Bestuurlijke besluiten en uitkomst participatieonderzoek Direct zijn er, in navolging op die bewonersavond, op 7 april 2022 door Stadgenoot en gemeente bestuurlijke besluiten genomen. Er is onder andere besloten om allereerst "een bureau te betrekken bij de participatie van de vernieuwing om zodoende de omgeving/bewoners vanaf de directe start van de planvorming te betrekken bij de ontwikkeling van het Vernieuwingsplan. Er worden hiervoor, in samenspraak met bewoners/omgeving, vier bureaus gevraagd om met voorstellen hiervoor te komen. In samenwerking met bewoners/omgeving is er een bureau gekozen." Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 5
De bewoners van de Wildemanbuurt hebben de vernieuwing van de wijk geagendeerd en zijn vanaf dag één als gelijkwaardige partners betrokken bij dit unieke proces. In nauwe samenwerking met de bewonerscommissies, Actiegroep Wildemanbuurt en Stadgenoot is bureau Stipo gekozen om te onderzoeken wat de wensen zijn voor de buurt. Er deden 355 respondenten aan mee, ongeveer 55% van het aantal huishoudens. Eind 2022 waren de resultaten bekend van dit onderzoek: Een grote meerderheid, 76,9% van de 355 respondenten, bleek voorstander van sloop. Slechts 12,1% had een voorkeur voor renovatie. Na de uitkomst van de enquête hebben woningcorporatie Stadgenoot en de gemeente Amsterdam besloten om te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor sloop/nieuwbouw van de buurt. Om de voortgang van de stedelijke vernieuwing niet te vertragen wordt er direct een Vernieuwingsplan voorgelegd. Snelheid is een wens van velen. Nauwe samenwerking met bewoners Bij de bestuurlijke besluiten van 7 april 2022 werd ook besloten om "een stedenbouwkundige bureau opdracht te geven tot het onderzoeken van de mogelijkheden van sloop/nieuwbouw om zodoende tot een stedenbouwkundige plan te komen." Bij het maken van het stedenbouwkundig plan is verder voortgebouwd op de ideeën en wensen uit het bewonersparticipatietraject. Hier deden veel bewoners aan mee.
Ongeveer 12 enorm betrokken bewoners zaten (en zitten) in de Meedenkgroep. Op de maandelijkse Meet-up (tot aan zomer 2024 18 keer gehouden) kwamen gemiddeld 40-60 bewoners. Op de bijeenkomsten werd gesproken over de verschillende stedenbouwkundige keuzes die uiteindelijk tot het Vernieuwingsplan hebben geleid.
Meet-up 19 maart 2024 In nauwe samenwerking met bewonerscommissies, buurtvereniging, Actiegroep Wildemanbuurt en Stadgenoot is begin 2023 Team W uitgekozen om het Vernieuwingsplan, in samenwerking met gemeentelijke stedenbouwkundigen, uit te werken. Natuurlijk gebeurde deze uitwerking ook in samenwerking met de opgerichte Meedenkgroep, welke bestaat uit afgevaardigden van de bewonerscommissies, Actiegroep Wildemanbuurt, buurtvereniging en overige betrokken bewoners. Met de buurt en de Meedenkgroep is overlegd over problemen en nagedacht over mogelijke oplossingen. Vanuit hen wordt aandacht gevraagd voor sociale veiligheid en meer passende woningen. Daarnaast wordt om meer variatie en identiteit gevraagd. De Meedenkgroep is op excursie gegaan en heeft gekeken naar goede suggesties en onwenselijkheden. Hiermee zijn 'bouwstenen' voor het Vernieuwingsplan opgesteld. Om de verschillende mogelijkheden in beeld te brengen zijn er drie varianten voor de vernieuwing van de buurt gemaakt. Op
5, 6 en 10 september 2023 waren er bijeenkomsten waarbij de 3 varianten zijn gepresenteerd. In totaal zijn er circa 170 bewoners en betrokkenen gesproken over wat zij belangrijk vinden voor de vernieuwing van de buurt. Daarnaast hebben ruim 130 mensen een online vragenlijst hierover ingevuld. Het voorliggende Vernieuwingsplan is het resultaat van deze samenwerking.
“Door goed samen te werken en door elkaars bril te kijken hebben we er samen voor gezorgd dat processen versneld werden. Gemeente en Stadgenoot hebben laten zien dat ze bereid zijn om het anders te willen doen. Veel meer samen met de hulp en input van bewoners. Samen staan we sterk en is alles mogelijk!” Asmae, een van de leden van de Actiegroep Wildemanbuurt Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 6
Concrete aanpassingen na participatie Het plan kent een aantal belangrijke uitgangspunten die naar voren gekomen zijn bij de participatie: • De binnenhoven alleen toegankelijk maken voor de directe bewoners. Dit stimuleert community-vorming en heeft tegelijkertijd invloed op het veiligheidsgevoel van bewoners. • Het maken van twee grote en drie kleinere hoven. Een deel van de bewoners waardeert de grote hoven met bijbehorend uitzicht en anonimiteit enorm, om en nabij de andere helft van de bewoners zou graag binnen een kleinere community willen wonen. • Het maken van steigers aan Grasrijk. • Het herplaatsen van de voetbalkooi op ongeveer de zelfde plek. In eerdere plannen was deze vervangen door andere sporten of verplaatst richting station Wildeman. • Het maken van een 'verrijkt' beeldkwaliteitsplan, waarin ruimte is voor eigenheid en dat veel ruimte biedt om de architectuur frivoler en veel diverser vorm te geven dan gebruikelijk is, zodat elk gebouw, en soms zelfs elke paar gestapelde woningen weer anders kunnen zijn. • Het grotendeels concentreren van sport en spel op één centrale plek, zodat ouders beter op hun kinderen kunnen letten. Met het centreren wordt de kans op ontmoeting van buurtbewoners ook groter. Een paar kleinere speelplekken in de straten en op het eigen terrein van Satdgenoot zijn hier een aanvulling op.
• De verdeling tussen de segmenten sociale huur, middensegment en koopwoningen is op basis van de input aangepast. Het was ook de wens vanuit de buurt om elk hof zo veel mogelijk te mengen. • Het beeldkwaliteitsplan stuurt op diversiteit en identiteit; mensen geven aan in een buurt te wonen die herkenbaar en niet anoniem is. • Aan elke hof een mix van woningsegmenten en in elke straat geen hoge concentratie sociale huur.
Punten die naar voren kwamen, die niet zijn overgenomen Een aantal punten waar de bewoners mee kwamen, is niet overgenomen in het plan: • Een aantal bewoners vindt de hoeveelheid woningen te veel. Dit hebben we niet gewijzigd omdat we de Wildemanbuurt zien als een gewenste locatie om woningen bij te bouwen, omdat we met dit aantal het aantal sociale huurwoningen konden handhaven terwijl de wijk toch gemengder wordt en omdat het plan zo financieel haalbaar was. • Een aantal bewoners wil dat de terugkeergarantie duidelijker wordt genoemd in dit document. • Er zijn zorgen over het aantal parkeerplekken. We hebben hier de normen van de gemeente Amsterdam aangehouden en zijn daar niet boven gaan zitten, zodat er genoeg ruimte is voor groen en spelen. Wel zullen we per fase kijken wat op dat moment nodig is en daar het aantal parkeerplekken op aanpassen. • Er zijn zorgen over de verplichte aansluiting op het warmtenet. Vanwege bestaande afspraken konden we hier geen uitzondering op vormen. • Er is een grote wens om een eigen buurtkamer te hebben, met een ruimte waar geen huur voor betaald hoeft te worden. Vooralsnog hebben we hier geen financiering voor kunnen vinden.
1. Context
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 7
1.1 De Wildemanbuurt Ligging in de stad De Wildeman- en Blomwijckerbuurt ligt in het westelijk deel van Nieuw-West, deelgebied Osdorp. Het projectgebied ‘Wildemanbuurt-Noord’ is hier een onderdeel van. De buurt ligt in de luwte aan de westelijke rand van Amsterdam, maar centraal in de grootstedelijke regio. De bereikbaarheid is voor gemotoriseerd verkeer uitstekend. De bereikbaarheid per openbaar vervoer is nog niet optimaal, ondanks twee tramlijnen (1 en 17) en buslijn 63. De nabijheid van allerlei voorzieningen en grootstedelijke plekken zoals het centrum van Osdorp, de Sloterplas en Sloterdijk hebben een positieve invloed op het vestigingsklimaat en woongenot in Osdorp.
Ookmeerweg
Notweg
Projectlocatie De projectlocatie in Osdorp wordt aan de noordkant begrensd door de Ookmeerweg, aan de oostkant door de Notweg, aan de zuidkant door Veldzicht en Nieuwe Laan, en aan de westkant door de Hoekenesgracht. Het project is opgedeeld in twee deelgebieden. Voor het grootste deelgebied; met name het gebied rond de bestaande hoven en de bebouwing langs de Notweg ligt al een gedetailleerd plan. Plaatsing van de bebouwing in het deelgebied rondom station Wildeman ligt nu nog niet precies vast en moet nog uitgekristalliseerd worden. De stedenbouwkundige uitwerking van dat kleinere deelgebied vindt plaats na vaststelling van het Vernieuwingsplan.
Veldzicht
Hoekenesgracht Station Wildeman
Nieuwe Laan
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 8
Een blik op de Bewoners van Nieuw-West In de Wildeman-Blomwijckerbuurt, een levendige buurt in Osdorp, vinden we een grote verscheidenheid aan bewoners. Enkelen van de huidige bewoners kwamen er wonen toen de buurt opgeleverd werd, maar de meeste zijn later als tweede, derde bewoner van de woningen in de buurt komen wonen. Het boek Nieuw-West: parkstad of stadswijk (2016) gaat in op de verschillende bewonersgroepen uit Nieuw-West. Hoewel het boek over heel Nieuw-West gaat, geeft het een indruk van de veelzijdigheid van de mensen die in Nieuw-West en dus ook in de Wildemanbuurt wonen. In het boek worden de volgende groepen onderscheiden: De eerste bewoners Vaak zijn dit autochtone 65-plussers die al lange tijd in Amsterdam Nieuw-West wonen. De groep oorspronkelijke stedelingen is met de jaren gekrompen en daarmee ook de voorzieningen waar deze stedelingen gebruik van maakten, zoals kerken en bepaalde speciaalzaken. Migranten van de eerste generatie Er wonen 186 verschillende nationaliteiten in Nieuw-West. Van de groep mensen die niet in nederland zijn geboren (of minimaal één ouder hebben die niet in Nederland is geboren), zijn de Turken en de Marokkanen het sterkst vertegenwoordigd. Ze gebruiken de Westelijke Tuinsteden deels op een zelfde en deels op een geheel eigen manier in vergelijking met de oorspronkelijke stedelingen.
Westerse allochtonen Dit zijn met name Midden- en Oost- Europeanen zoals uit Joegoslavië, Bulgarije en Polen. Het zijn vaak mensen die tijdelijk in Nieuw-West wonen. Nieuwe stedelingen Het gaat om hoger opgeleide en stedelijk georiënteerde huishoudens, met of zonder kinderen die graag in het grootstedelijke Amsterdam willen wonen. De nieuwe stedelingen zijn getalsmatig minder groot dan de voorgaande groepen. Hun waardering ligt vooral bij de woning, het groen en Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 9
de stedenbouwkundige opzet. Het basisvoorzieningen niveau wordt door hen als goed beoordeeld. Hybride Stedelingen Dit zijn de maatschappelijk 'gestegen' kinderen van de migranten en oorspronkelijke stedelingen. Ze zijn hoger opgeleid, hebben meer te besteden en hebben meer keuzemogelijkheden. Ze zijn vaak opgegroeid in de Westelijke Tuinsteden, ze hebben er hun wortels en willen er ook wel blijven wonen. Studenten Studenten zijn een opkomende nieuwe groep. Ze zijn steeds vaker zichtbaar in het straatbeeld. Ze zijn sterk gericht op plekken binnen de ring. En de vraag is; zijn het passanten of blijven ze na hun studie ook in Nieuw-West?
Een blik op de bewoners Osdorp-Oost In Osdorp-Oost wonen veel kwetsbare bewoners. Dit komt mede door de grote voorraad sociale huurwoningen van corporaties. Het aantal en aandeel ouderen daalt al jaren, maar is met 18% nog steeds hoog. De wijk scoort ongunstig op gezondheidsindicatoren. Van de 18 t/m 22-jarigen verlaten relatief veel het onderwijs zonder startkwalificatie. De leefbaarheid neemt de laatste jaren af, na een eerdere stijging. De sociale cohesie is laag en de wijk scoort op veel veiligheidsaspecten slecht. Er is veel High Impact Crime (HIC). Dit is een verzamelnaam voor delicten als woninginbraak, overvallen, straatroof en geweldsmisdrijven. De Wildemanbuurt kent veel problematiek. Er zijn veel werklozen en (langdurige) minimahuishoudens en relatief veel jongeren die moeite hebben hun weg te vinden in de maatschappij. De bijstandsafhankelijkheid is heel hoog en bovendien recent gestegen. Er zijn relatief veel éénoudergezinnen en (grote) gezinnen wonen klein.
"Mijn huishoudtaak vroeger was zakken kolen vanuit de box op straathoogte naar drie hoog brengen. Dat deed ik liever dan afwassen. Er was wel gas, sinds 1965 schat ik, maar dat was alleen voor de huiskamer. In ons slaapkamertje, waar mijn twee broertjes en ik sliepen, stonden in de winter de ijsbloemen centimeters dik op het raam." Citaat Bart Oudejans, een van de eerste bewoners van de Wildemanbuurt, geheugenvanwest.amsterdam
Een blik op de bewoners Wildeman-Blomwijckerbuurt In de Wildemanbuurt-Blomwijckerbuurt wonen circa 5000 bewoners. De woningen bestaan voor 95% uit sociale huurwoningen die voor het merendeel in bezit zijn van woningbouwcorporatie Stadgenoot. De overige 5% zijn voornamelijk koopwoningen. Er woont een relatief grote groep (autochtone) 75 plussers. Helaas kampt de buurt met armoede en lage inkomens. Ook de criminaliteitscijfers, vooral onder jongeren, liggen hoger dan gemiddeld. Een bovengemiddeld gevoel van onveiligheid wordt ervaren. De fysieke woonomgeving, inclusief groen en woningen, kan wel wat verbetering gebruiken. De waardering van bewoners voor hun leefomgeving is momenteel onder het gemiddelde.
Identiteit en imago De Wildemanbuurt kampt al jarenlang met een negatief imago. De buurt heeft een eenzijdige samenstelling qua woningaanbod met een grote voorraad sociale huurwoningen. Deze eenzijdigheid draagt bij aan een algehele, sociaaleconomisch zwakke positie en heeft geleid tot ontevredenheid onder de bewoners. Bewoners ervaren een verhoogd gevoel van onveiligheid als gevolg van de aanwezigheid van criminaliteit. In de afgelopen jaren is een krachtige groep bewoners opgestaan om de buurt te verbeteren. Dit begon met de Actiegroep Wildemanbuurt en is inmiddels uitgegroeid tot een flinke groep betrokken en actieve bewoners. Ook de architect van Team W, ooit opgegroeid in de buurt, fungeert als een rolmodel voor buurtbewoners. Het geeft de buurt het gevoel dat je je op deze plek kan ontwikkelen en invloed kan hebben op je eigen leefomgeving. Kortom, De Wildemanbuurt is een wijk met uitdagingen, maar ook met veerkrachtige bewoners die samenwerken aan een betere toekomst.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 10
1.2 Analyse fysieke omgeving Historie Tot eind jaren '50 van de twintigste eeuw waren de polders in Osdorp groene weilanden. Op oude kaarten kun je nog zien dat mensen het meertje ten noorden van de Wildemanbuurt het 'Oockmeertje' noemden. In die tijd bestond er een lintdorp genaamd 'Oostdorp'. Enkele boerderijen, zoals Vredehof, Ruimzicht, Reinveen en Grasrijk, sierden het landschap. De laatste namen zijn nog steeds terug te vinden in de huidige straatnamen. Vanaf de jaren '20, toen de gemeente Sloten werd geannexeerd door Amsterdam, werden plannen gemaakt voor uitbreidingswijken. De oude boerderijen en kerken verdwenen grotendeels. In 1950 werd het gebied bouwrijp gemaakt voor nieuwe woonwijken. In 1959 betrokken de eerste bewoners hun woningen in de nieuw gerealiseerde Wildemanbuurt. Uitgangspunt bij het ontwerpen van de buurten en de woningen was de toetreding van licht, lucht en ruimte.
De stedenbouwkundige opzet De Wildeman- en Blomwijckerbuurt maakt deel uit van het eerste gerealiseerde deel van Osdorp. Door de buurt loopt de Osdorper Ban, die het in twee delen verdeelt: de Wildemanbuurt is het noordelijke deel; de Blomwijckerbuurt het zuidelijke deel. De Wildeman- en Blomwijckerbuurt wordt begrensd door de Ookmeerweg in het noordwesten, de Meer en Vaart in het noordoosten, de Osdorpergracht in het zuidoosten en de Hoekenesgracht in het zuidwesten.
Wildemanbuurt 1973, beeldbank Amsterdam
Veldzicht in de jaren 1976, beeldbank Amsterdam
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 11
De Wildeman- en Blomwijckerbuurt is een buurt in Osdorp, een van de vijf Westelijke Tuinsteden die werden gerealiseerd volgens het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP, 1934). Het ontwerp van de buurt werd in de jaren 1953 tot 1958 verder uitgewerkt waarna de bouw plaatsvond in de jaren 1959 tot 1962. Het is een buurt volgens het boekje van het AUP: op een relatief kleine oppervlakte zijn hier vrijwel alle elementen aanwezig die de moderne stedenbouw kenmerken. Het ontwerp is gebaseerd op een systeem van wegen, water en groen. De verkavelingseenheden zijn opgebouwd uit hoven, omringd door stroken van verschillende hoogtes. Deze verkavelingen zijn optimaal georiënteerd op de zon, wat zorgt voor een goede lichtinval.
Een interessant ‘experiment’ was het verhoogd aanleggen van de Geer Ban, bedoeld voor ongelijkvloerse kruisingen in combinatie met hoogbouw. Hoewel de weg niet volgens dat plan is aangelegd, is de hoogbouw wel gerealiseerd. Architect F.J. van Gool ontwierp bovendien de eerste hoogbouw conform de woningwet in Amsterdam, met vijf karakteristieke haakflats. Deze twee elementen – de scheiding van verkeer en woningbouw in de vorm van hoogbouw – hebben ook hun invloed gehad op latere projecten in Amsterdam-Noord en de Bijlmer.
Grasrijk, jaartal onbekend, beeldbank Amsterdam
Architectuur De architectuur in de Wildeman- en Blomwijckerbuurt is sober van karakter. Alle woon-ensembles zijn typerend voor de naoorlogse woningbouw met zijn doordachte plattegronden en sobere maar doelmatige architectuur (met of zonder kap). Per stedenbouwkundige eenheid is de architectuur identiek. Er zijn in de Wildeman- en Blomwijckerbuurt zowel platte daken als licht hellende daken. Voorzieningen, bedrijvigheid en hoogbouw hebben in de regel platte daken. De architectonische kwaliteit van de eenheden van de hoven in de Wildemanbuurt wordt niet als bijzonder hoog gewaardeerd. Wel bijzonder zijn de hoogbouwflats van architect F.J. van Gool langs de Geer Ban en de monumentale school en garage aan de Notweg. Opmerkelijk is het extra grote woonhof tussen Wildeman en Grasrijk.
Wildemanbuurt 1959, beeldbank Amsterdam Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 12
Wildeman 81, datum onbekend, beeldbank Amsterdam
Analyse stedenbouwkundige opzet De buurt heeft een aantal typische kenmerken van het AUP. Er is een enorme maat van de binnenhoven Waar deze maat op veel plekken binnen Nieuw-West 1,5 zo diep is als de hoogte van de gevels, is die verhouding hier bijna 1:3. De gevels zijn 17 meter hoog, terwijl de binnenhoven 45 meter breed zijn. Bij de straten is de verhouding wel de vaker voorkomende verhouding van gevelhoogte 1 op straatbreedte 1,5. De straten zijn namelijk 27 meter breed, terwijl de gevels 17 meter hoog zijn. Verhouding open ruimte en gebouwen
De (groene) ruimte vloeit door de hoven Alle hoven zijn semi-gesloten. Steeds omringen vier stroken een groen binnenhof. Wel is steeds op twee plekken het zicht op de groene hof gelaten. Een voorbijganger krijgt daarmee het idee dat het groen van de openbare ruimte de hoven 'instroomt'. Vanwege criminaliteit en onveiligheid zijn alle hoven dichtgezet en niet toegankelijk. Repetitie van de hoven en stroken Er is een duidelijke repetitie van de hoven en van de stroken daarin. Lengte, maat en ontwerp van de hoven wordt steeds herhaald. Ook de strook aan de Notweg is een herhaald element van de westelijke stroken. Een speeltuin in de hoven wordt ook drie keer herhaald.
Tuinstadkarakter door het doorlopende (maar nu afgesloten) groen
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 13
Repetitie van de stroken en speelplekken
Bezonning met lage garages aan de zuidzijde
Bezonning van de binnenhoven bepaalde de opzet Waar de richting van Osdorp gekozen is aan de hand van de verlengde Osdorperweg die naar Sloten liep (nu de Baden Powellweg), is er toch gepoogd om in de stedenbouwkundige opzet de zon zo veel mogelijk ruimte te geven. Zo hebben de hoven een extra grote breedte gekregen. En zijn er aan de zuidzijde van de hoven lage garages geplaatst om zo min mogelijk schaduw te veroorzaken.
Analyse architectonische opzet De westelijke stroken zijn ontworpen door A. Evers en G.J.M. Sarlemijn. Ze zijn ontworpen in traditionalistische stijl met een spiegelsymmetrische pandsgewijze opzet. De architectuur bestaat uit vlakke metselwerkgevels met daarin raamopeningen met een ondiepe negge. De straatzijde heeft een meer verticale gevelopbouw dan de binnenhofzijde. De gebouwen hebben kleine balkons en een zorgvuldig vormgegeven gemeenschappelijke entree. Het zijn portiek-etagewoningen, vier woonlagen op een plint van bergingen.
Straatgevels Evers en Sarlemijn
Gerenoveerde straatgevels Pot en Pot-Keegstra
De noordelijke en oostelijke stroken en de garages zijn ontworpen door Pot, J.W.H.C. en Pot-Keegstra, J.F. Ze zijn ontworpen in een modernistischer stijl, met veel diepte in de gevel door balkons die achter de voorgevel liggen. Bij renovatie is deze diepte aan de voorzijde volledig verdwenen uit het gevelbeeld. In de oorspronkelijke opzet was de borstwering van betonnen elementen. Deze zijn aan de hofzijde nog zichtbaar. Het zijn eveneens portiek etagewoningen, vier woonlagen op een plint van bergingen.
Pot, J.W.H.C. Pot-Keegstra, J.F. Evers, A. Sarlemijn, G.J.M.
Hofgevels Evers en Sarlemijn Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 14
Hofgevels Pot en Pot-Keegstra
De buurt is ontworpen door twee architectenbureaus
Kwaliteiten bestaande omgeving Samen met de buurtbewoners is deze buurt in kaart gebracht. De Wildemanbuurt is een ruim opgezette buurt, doordrenkt met een weelderige hoeveelheid groen. Dit groene landschap wordt door velen gekoesterd als een oase van rust, waar je na een hectische dag in de stad kunt ontsnappen. De royale opzet van de buurt zorgt niet alleen voor veel licht en privacy in de woningen, maar biedt ook speelruimte voor de allerkleinsten, binnen handbereik van de woningen. De buurt heeft een heldere structuur met drie prachtige hoven. Vooral de hof langs Grasrijk is een geliefde plek, met extra lengte en groene allure.
Ruime, groene opzet van de hoven
Heldere stedenbouwkundige opzet van losse gebouwen
Elk hof bestaat uit afzonderlijke stroken bebouwing. Aan de westkant vind je karakteristieke portiekwoningen, terwijl de oostelijke stroken een moderner tintje hebben met strakke gevels binnen een elegant raster. Hoewel bij een grootscheepse renovatie veel verloren is gegaan, zijn er nog altijd charmante details te ontdekken. De majestueuze bomen die hier al zo’n 60 jaar staan dragen bij aan de sfeer. Hun respectabele stammen en kruinen geven de buurt karakter en historie. De Wildemanbuurt ligt pal naast een van de grote groene gebieden van Nieuw-West.De gracht langs Grasrijk verbindt het zuiden van Osdorp met het sportpark Ookmeer, waar talloze sportvelden wachten op enthousiaste spelers. Voor automobilisten, fietsers en voetgangers is de buurt goed bereikbaar. Voorzieningen liggen op loopafstand. De bereikbaarheid qua openbaar vervoer verdient aandacht.
Groene parkzone aan het water langs Grasrijk Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 15
Volwassen bomen met hoge kwaliteit
Verbeterpunten bestaande omgeving Samen met de bewoners is er ook gekeken naar punten die verbeterd kunnen worden. Op de begane grond zijn geen woningen geplaatst, waardoor deze ruimten gesloten zijn. Hierdoor is er weinig interactie tussen de woningen en de straat, wat het gevoel van sociale controle vermindert en ruimte biedt voor ongewenste activiteiten op straat. Sommige bewoners ervaren de bestaande bebouwde omgeving als identiteitsloos en te fabrieksmatig. In de lange hof aan Grasrijk is een onderdoorgang. Aan de ene kant waarderen mensen deze plek enorm omdat de poort een gevoel van thuiskomen geeft; het is bijna een voordeur naar de buurt. Helaas is het de laatste jaren ook een plek waar jongeren hangen, en waar mensen zich niet prettig voelen omdat het als een onveilige plek ervaren wordt. Gebrek aan identiteit door repetitieve architectuur
Langgerekte stroken met anonieme plinten
Op meer plekken in de buurt is er overlast van rondhangende jongeren en het lastigvallen op straat. De onveiligheidsbeleving is er hoog. Dit is niet gek omdat we weten dat er relatief veel criminaliteit in de buurt is. De groene hoven, oorspronkelijk bedoeld als openbare ruimtes, zijn momenteel afgesloten vanwege overlast. Geparkeerde auto’s domineren momenteel de straten, wat de leefbaarheid niet ten goede komt. Verkeersdrukte, sluipverkeer en geluidsoverlast vragen om gerichte maatregelen. De straat is op dit moment geen plek waar je wil verblijven omdat deze niet altijd veilig voelt. De ruimte voor ontmoeten, spelen en sport is gefragmenteerd en slecht onderhouden. Ook over parkeren en verkeer zijn er zorgen. Er waren tot aan de invoering van het parkeerregime te weinig parkeerplekken. Er wordt vaak tegen het verkeer in gereden en er is sluipverkeer. Daarnaast is er veel overlast door verkeersdrukte.
Openbare ruimte die niet veilig voelt Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 16
Groene binnenhoven niet of nauwelijks toegankelijk
Ruimtelijke kwaliteiten en verbeterpunten op kaart Legenda Groene binnentuinen Landschappelijke kwaliteit Grasrijk Openbaar toegankelijke speelvoorzieningen Regelmatig gepositioneerde portiekontsluitingen Monumentale en beeldbepalende bomen Zicht op de binnentuinen Langgerekte repeterende stroken Onsamenhangende versnipperde openbare ruimte Veel verharding en geparkeerde auto's Anonieme plinten aan de openbare ruimte (bergingen) Afgesloten en ontoegankelijke binnentuinen
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 17
2. Het fysieke plan
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 18
2.1 Visie
De nieuwe Wildemanbuurt wordt een groene, rustige woonbuurt waar je net zo makkelijk je buren ontmoet als dat er ruimte is om je terug te trekken in deze groene oase in de stad. Voorzieningen in het hart van de buurt zijn dichtbij. Er is genoeg ruimte om te spelen en te sporten. Als je de buurt binnenkomt, herken je de ruimtelijke opzet van de naoorlogse stedenbouw, maar is deze verrijkt met een warm, menselijk karakter die van de buurt een zeer herkenbaar thuis maakt. Om zo'n buurt te kunnen ontwikkelen leggen we de nadruk op drie pijlers: de mens, de buurt en de stad.
De stad van de toekomst
Het is ons streven dat de nieuwe Wildemanbuurt die we bouwen meer dan honderd jaar kan blijven bestaan. Daarom bouwen we energiezuinige woningen van goede kwaliteit met duurzame materialen. We plaatsen zonnepanelen op platte daken. Het groen is van grote waarde voor de biodiversiteit en om hittestress en wateroverlast te voorkomen. Er zijn verschillende voorzieningen in de buurt en de directe omgeving die het mogelijk maken dat kinderen en volwassenen zich verder ontwikkelen om zo hun eigen toekomst vorm te geven.
De buurt
De Wildemanbuurt wordt een buurt waar je trots op kan zijn. Ook mensen van buitenaf kennen de buurt door de herkenbare en onderscheidende architectuur. Het is een gezellige buurt, die heel erg divers is. Jong en oud, gezinnen en singles, mensen die huren en mensen die gekocht hebben vinden er hun thuis. Het is makkelijk om andere mensen te ontmoeten op de sport- en speelplekken en in de groene openbare ruimte. Er is een buurtkamer waar activiteiten georganiseerd kunnen worden. De gemeenschappelijke binnenhoven bieden plek om samen te tuinieren, te spelen of heerlijk in de zon een boekje te lezen. Ook mensen buiten de buurt komen graag wandelen en spelen.
Buurt
De mensen
De mensen uit de buurt zijn de starters geweest van deze ontwikkeling. Zij wonen hier nu, en keren eventueel weer terug. Ze vormen een groot kapitaal; in betrokkenheid, in onderlinge netwerken en in de verbondenheid met de plek. Voor deze en de nieuwe bewoners maken we deze buurt. Een buurt waar je goed kan wonen in woningen die passen bij je levensfase. Een buurt waar je weet waar je woont, je huis en straat zijn uniek en voelen als een plek waar je thuis komt. Er is hier veel plek voor individuele expressie, met een vleugje frivoliteit.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 19
Toekomstbestendig
Stad
Groen Kansen
2.2 Vernieuwingsplan eg
eerw
Ookm
eg
eerw
Plankaart
en Meer
Ookm
Vaart
Legenda
Maximaal te bebouwen oppervlak (1200 - 1300 woningen)
6
5, 6, 7, 11
Maximum aantal bouwlagen
eg
erw
me
Ook
,8m
19
rweg
ee Ookm
6
S
1
1
43m 108,
73m
6
5+
1
Entrees alzijdig rondom op de begane grond
bur g
5
6m
5
6
5+
Fietsparkeren op de begane grond buiten bouwvlak
5
115,
an
S
1
en
khov
Kwee
S
5+2
5 rijk
Voor- en zijtuinen rondom de hoven
icht
Veldz
S
Beplanting rondom de gebouwen
S
5
swal
Wevel
14m
m
Gras
S
F
V
5
23,5
7
73m
Wildem
F 75,2
5+
ten
6
an
5+
Doorzichten door de hoven (indicatief)
5+2
Bou
6
7
rB
ur
11
S
Gee
erbu
Sond
1
7+4
rg
enbu
Bout
1 5+
115,
9m
72,1
9,8m
Stijgpunten en gemeenschappelijke entrees (indicatief) aart en V
eg
eerw
Ookm
S
eg
een
Reinv
S
Notw
1
4
Meer
9m
7+
Margezone voor erkers, balkons en verspringende gevels
7+4
72,1
11
zicht
Land
22m
11
m
m
9m
72,1
23,3
23,3
Voorzieningen (BVO 1.700 - 2.000 m2)
eg
eerw
Ookm
epad
6
5+
1
burg
Klaren
Gemeenschappelijke tuinen (toegankelijk voor bewoners)
S
5 g bur ren Kla
S 6m 75,2
5
F
urg
Vrijb
rpe
d
Wildem
an
rB
enpa
Hek met poort
14m
an
S 5
F
6
S
5+
rper
Osdo
an
e La
Nieuw
Ban
Sport- en spelvoorzieningen
S
2
F
Voetgangersbrug naar Ookmeer
5
B er
orp
Osd
epad
swal Wevel
7
5+
rper
Osdo
10,5
m
an
Steigers aan Grasrijk
an
e La
Nieuw
Uitwerking voorzieningenstrook
Ban
Rem
n
ijde
rper
Osdo
eg
Notw
e Hoog
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 20
Ban
Parkeerplaatsen in de openbare ruimte
1
5
6m
rijk Gras
5
75,2
erding
Privé achtertuinen Bestaande en nieuwe bomen
o Osd
eg
5
Notw
7
2 5+
Venne
en
Remijd
Verbinding naar Ookmeer
Hogere gebouwen aan de Ookmeerweg
Twee grote hoven aan het centrale plein
Parkplein Drie kleinere hoven aan Grasrijk
Autovrije speelstraat
Voorbeelduitwerking (dit is nog géén ontwerp maar een schets van een mogelijke uitwerking) Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 21
Toelichting De buurt bestaat uit verschillende hoven rondom een groen parkplein: twee grote hoven, drie kleinere hoven en één strook aan de Notweg. Daarnaast is er de bebouwing nabij Station Wildeman die veel vrijer in een groene ruimte staat. Het gehele plan is opgezet rondom een centraal groen buurtplein; het parkplein. De vorm van dit parkplein is gebaseerd op de bestaande monumentale en bijzondere bomen. Het parkplein wordt omkaderd met verschillende gebouwen om het geborgenheid te geven. Deze gebouwen zorgen er voor dat het plein wordt geadresseerd. Ze zorgen voor zicht op het parkplein gedurende de dag en avond; zowel wonen als voorzieningen zitten aan het parkplein. In totaal is de ruimte tussen de bestaande en nieuwe gebouwen aan het parkplein ongeveer 50 meter breed en 200 meter lang. Om een gevoel te geven van schaal aan de lezer: dat zijn bijna twee voetbalvelden achter elkaar gelegd. Door, in tegenstelling tot de huidige buurt, veel meer verschil te maken in de architectuur, maten in hoven en woningtypes, wordt een divers woonmilieu nagestreefd. Sommige bewoners hebben aangegeven dat ze liever kleinschaliger willen wonen aan een binnentuin en meer een buurtgevoel zouden willen met gelijkgestemden rondom een kleiner hof.
Andere buurtbewoners hebben juist weer aangegeven dat ze het juist heel fijn vinden om met veel privacy te kunnen wonen met veel uitzicht aan de achterzijde van hun woning en niet bij elkaar op het balkon willen kijken, zoals in andere delen van de stad wel het geval is. Om echt aan de verschillende woonwensen van de hele diverse (nieuwe) bewoners te kunnen voldoen wordt in het ruimtelijk raamwerk een samenhangend en tegelijkertijd divers palet aan type woonmilieus getekend.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 22
Twee grote hoven Aan de noordzijde van het centrale groene Parkplein komen twee grote bouwvelden met daarop gebouwen van vijf bouwlagen aan het centrale parkplein, zes bouwlagen aan de Wildeman, Sonderbuur en Reinveen en elf bouwlagen aan de Ookmeerweg. De gebouwen krijgen na de vijfde bouwlaag een een terugliggende verdieping (setback) van twee meter aan de straatzijde, om de gebouwen kleiner te doen lijken vanaf de straat. Deze setback komt bij de stroken aan de Ookmeerweg juist aan de binnenzijde van het bouwblok na de zevende laag, om de schaal te verzachten met het binnenhof. Aan het parkplein komen zowel woningen als voorzieningen. Door de gebouwen heen komt op verschillende plekken een aantal royale doorzichten op het hof meestal in combinatie met een stijgpunt. Deze doorzichten en stijgpunten zullen er aan bijdragen om de langwerpige stroken visueel op te knippen. Deze twee grote hoven worden alleen aan het parkplein geopend, zodat er zicht op het groene binnenhof blijft bestaan. Tussen de binnenhof en de openbare ruimte komt een te openen hek, dat ruim zicht toelaat op het binnenhof. Dit hek krijgt een zeer zorgvuldige uitwerking en staat in het groen. Voor bewoners wordt het mogelijk om door dit hek het binnenhof te betreden, voor passanten wordt dit niet mogelijk gemaakt vanwege de wens om overlast te voorkomen.
Tegelijkertijd kan niet in de toekomst worden gekeken en wie weet blijkt na enige tijd dat de (nieuwe) bewoners van het hof het heel leuk zouden vinden als de poort bijvoorbeeld overdag openstaat voor de kinderen uit de buurt. De bestaande bomen in de binnenhoven blijven staan waar mogelijk. Alleen als ze te dicht bij de nieuwe gevels staan is dit niet mogelijk. De inrichting wordt in de toekomst in samenspraak met de bewoners opgesteld.
Fietsenstallingen zitten deels in de onderste laag van de gebouwen, maar er is ook ruimte gereserveerd voor fietsenstallingen in aanbouwen in de grote binnenhoven. Deze aanbouwen bevinden zich gedeeltelijk buiten het bouwvlak, zodat de gevel aan de straat- en parkpleinzijde zoveel mogelijk een actieve uitstraling kan behouden. Bovenop deze fietsenstallingen is altijd een groen dak met ruimte voor een privé of gemeenschappelijk dakterras. Drie kleinere hoven Tussen Grasrijk en Wildeman komen drie kleinere hoven met vijf bouwlagen aan de autovrije woonstraten en de Nieuwe Laan, zes bouwlagen aan de Wildeman, zeven bouwlagen aan Grasrijk en elf bouwlagen aan de Ookmeerweg. Ook voor deze stroken geldt dat ze een setback krijgen na de vijfde bouwlaag en de strook aan de Ookmeerweg een setback aan de binnentuin na de zevende laag. Aan het parkplein in het middelste blok zijn ook voorzieningen getekend op de begane grond. Deze stroken worden aan elkaar verbonden met een teruggelegen 'koppelstuk'. Door de toevoeging van dit koppelstuk kan het hof een meer afgesloten karakter krijgen, zonder dat het aanvoelt als een traditioneel gesloten bouwblok. Door dit tussenlid heen komt ook een royaal doorzicht op het hof en wordt deze toegankelijk voor de bewoners van het hof. Er is geen sprake van een open onderdoorgang in de buitenlucht, maar van een transparant gematerialiseerd gebouw.
Ook voor deze kleine hoven is aan de achterzijde van de gebouwen ruimte gereserveerd voor fietsenstallingen buiten het bouwvlak met groene daken, en ruimte voor een dakterras.
Blok Notweg Het langwerpige gebouw aan de Notweg heeft zeven lagen. De bovenste twee verdiepingen zijn aan beide zijden 1 meter teruggeplaatst ten opzichte van de straat. Wat dit gebouw bijzonder maakt, is dat het aan alle kanten woningen heeft met een interne gang. Zowel aan de Notweg als aan het parkplein zijn voorzieningen op de begane grond te vinden (en eventueel ook op de verdiepingen). De fietsenstalling en technische ruimtes zijn zo veel mogelijk uit het zicht van de openbare ruimte geplaatst, maar liggen dicht bij de entrees. In het midden van het gebouw bevindt zich een optische versmalling van deze lange strook, met daarin een gemeenschappelijke entree. Bij de verdere uitwerking van het gebouw ligt de nadruk vooral op het zorgvuldig ontwerpen van de begane grond en de eerste verdieping, zodat er een veilig en prettig gevoel ontstaat in en rondom het gebouw. Er wordt gedacht aan bijzondere woningtypes op de begane grond met een buitenruimte op de eerste verdieping, en aan bedrijfsruimte. Ook wordt overwogen om vides te creëren over de volledige hoogte van het gebouw. In de binnengang die toegang geeft tot de woningen is er directe daglichttoetreding vanaf verschillende zijden.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 23
Het voorzieningengebied In de buurt van Station Wildeman bevinden zich de Ossestal en de gymzaal aan Veldzicht. Hoewel dit gebied nog niet volledig stedenbouwkundig is uitgewerkt in het Vernieuwingsplan, wordt er wel rekening gehouden met vernieuwing. Op dit moment is nog niet bekend hoe de nieuwe gebouwen er precies uit zullen zien. Er wordt in ieder geval gedacht aan een maximale hoogte van drie - vier bouwlagen, zodat er een zorgvuldige overgang kan plaatsvinden met de naastgelegen laagbouw. Tijdens het participatieproces zijn enkele uitdagingen rondom Station Wildeman naar voren gekomen, zoals het creëren van een aangename groene looproute richting de Osdorper Ban, het minimaliseren van geluidsoverlast voor omwonenden, het rekening houden met de verschillende bestaande achterkanten, het verplaatsen van parkeerplaatsen die momenteel in erfpacht zijn uitgegeven om een kwalitatief hoogwaardig parkplein te realiseren, en het toevoegen van voorzieningen vanuit maatschappelijk oogpunt. Ook wordt er gedacht aan het creëren van een wand richting het nieuwe centrale parkplein. De huidige gebouwen zijn slechts indicatief aangegeven en kunnen in het vervolgproces nog van vorm veranderen.
De nieuwe autovrije speelstraten
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 24
2.3 Ruimtelijke uitgangspunten E
F
D
A
B
G
C
Bouwvelden en bouwvlakken Het plangebied bestaat uit bouwvelden met verschillende ruimtelijke eisen.
De bouwvelden zijn de gebieden die uitgegeven worden. In de bouwvlakken liggen de hoofdvolumes van de stroken. De ruimte tussen het bouwveld en het bouwvlak heet de margezone. Deze kan deels bebouwd worden.
G
In het voorzieningengebied is een indicatief bouwveld aangeduid, dit wordt in een volgende fase nader ingevuld.
Gebouwen De bouwvelden worden bebouwd met verschillende stroken die de groene binnenhof omringen. Deze stroken blijven afzonderlijk herkenbaar. Wanneer de stroken elkaar ontmoeten verschillen ze in ieder geval qua hoogte. De begane grond heeft een minimale netto hoogte van 3,20 m. De hoofdvolumes van de stroken hebben een maximale diepte van 14,5 meter. Het blok aan de Notweg is maximaal 20 meter diep. Galerijen en trappenhuizen bevinden zich binnen de 14,5 meter. Balkons mogen hier buiten geplaatst worden. Kopgevels steken minimaal 50 centimeter naar voren ten opzichte van de langswanden. De koppen van de gebouwen worden op strategische plekken verjongd, door een hap te nemen uit de hoek over de gehele hoogte. De gebouwen krijgen aan de straatzijde een setback van minimaal 2 meter na de vijfde dan wel zesde bouwlaag. Deze mag voor 30% bebouwd worden om verticaliteit toe te voegen. De stroken krijgen een setback van 2,00 m na de zevende bouwlaag aan het hof.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 25
Margezone Rond de gebouwen is een margezone, die op de begane grond gebruikt kan worden als buitenruimte/privaat stoepje. Ook kan deze ruimte gebruikt worden om ondergeschikte aan- en uitbouwen en erkers te plaatsen. De margestrook is 1 meter diep op het noorden en oosten. De margestrook is maximaal 1,6 meter diep op het zuiden en westen. De margestrook bij het blok aan de Notweg is aan alle zijden 1 meter. De margestrook op de koppen is als resultaat van de doorstekende gebouwen 0,5 m tot 1,1 m.
Koppelstukken De koppelstukken verbinden de stroken, maar zijn ondergeschikt vormgegeven. Ze geven toegang en zicht op de binnenhoven, waarmee in beslotener vorm, een verwijzing kan worden gemaakt naar de principes van licht, lucht en groene ruimte. De koppelstukken in de kleine hoven zijn op de begane grond en op de eerste verdieping hoofdzakelijk transparant vormgegeven. Op de hogere verdiepingen vormen ze een integraal onderdeel van de architectuur. De koppelstukken in de grote hoven zijn op de begane grond hoofdzakelijk transparant vormgegeven. Op de verdiepingen zijn geen koppelstukken (en geen galerijen) mogelijk. Aan het plein komt geen gebouwd koppelstuk, maar een zorgvuldig ontworpen hek met poort. Deze ligt 1 meter achter de rooilijn en is ingebed in het groen. Het koppelstuk tussen de stroken aan de Notweg is hoofdzakelijk transparant vormgegeven over alle verdiepingen.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 26
(Gemeenschappelijke) entrees, doorzichten en stijgpunten Gemeenschappelijke entrees vormen een belangrijke ontmoetingsplek en geven identiteit. Gemeenschappelijke entrees onderbreken de langwerpige stroken op strategische punten in het plan. Trappenhuizen en liften hebben een sterke architectonische expressie. Gemeenschappelijke entrees zijn indicatief weergegeven. Deze worden in samenhang met de uitwerking van de stroken op de juiste plek gezet. Per strook is er een hoofdtrappenhuis met lift, en daarnaast een of meer vluchttrappenhuizen. Combineren met andere stroken is in enkele gevallen mogelijk, maar niet wenselijk op voorhand. Er zijn maximaal 50 woningen per lift. Trappenhuizen zijn zo gepositioneerd en ontworpen dat het aantrekkelijk is om de trap te nemen en niet de lift. De koppelstukken geven altijd doorzicht en toegang naar de binnenhof. Bij gemeenschappelijke entrees is altijd vrij doorzicht vanuit de openbare ruimte op het binnenhof (min. 1,80 m vrije breedte doorzicht). Aan de Ookmeerweg is dit doorzicht niet verplicht. Er zijn zoveel mogelijk individuele entrees direct aan de straat.
Binnentuinen De binnenhof is een plek van rust, groen en ontmoeting met de buren. Een plek om samen te zijn, waar de anonimiteit van de stad verandert in collectiviteit. De binnentuinen zijn toegankelijk voor alle bewoners van een hof, zowel via de gemeenschappelijke entrees als via de koppelstukken. Indien gewenst door de bewoners kunnen deze overdag open worden gesteld voor de buurt. De binnentuinen worden volledig groen ingericht. Er wordt ingezet op bomen, struiken en andere soorten beplanting in de volle grond. De binnentuinen dragen bij aan de doelstellingen van duurzaamheid en rainproof. Er zijn speelaanleidingen voor kleine kinderen en zitplekken om te genieten van het groen. Collectieve voorzieningen zoals een moestuin zijn mogelijk. Privé tuinen zijn maximaal 4 meter diep. Ter plaatse van de fietsenstallingen buiten het bouwvlak zijn deze maximaal 6 meter diep. Erfafscheidingen aan de binnenhofzijde zijn maximaal 1,80 meter hoog maar bij voorkeur lager. Ze zijn meeontworpen met de architectuur van het woongebouw en hebben bij voorkeur een groen karakter.
Het nieuwe Grasrijk; een groene oever waar je kan wandelen en sporten Grasrijk
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 27
Balkons en loggia's Balkons zijn goed bruikbaar en geven voldoende ruimte voor privacy en bescherming tegen wind. Balkons worden op de zon georiënteerd aan de zuid- en westzijde van de gebouwen (Het blok aan de Notweg is hierop uitgezonderd).
Galerijen en corridors Galerijen zijn plekken met voldoende breedte waar je je buren kan ontmoeten. De galerijen hebben minimaal een breedte van 1,50 meter en je passeert maximaal 7 woningen vanuit het stijgpunt.
Balkons aan de straatzijde zijn (gemiddeld per strook) max. 1,60 m buiten het bouwvlak.
Galerijen liggen aan de noord- en oostzijde van de gebouwen en liggen binnen het hoofdvolume.
Aan de hofzijde is er geen maximale dieptemaat, mits de zonlichttoetreding van de ondergelegen woningen toereikend is (circa 2,00 m).
Op sommige plekken is het mogelijk om de galerij door te laten lopen.
Op de koppen steken balkons maximaal 80cm buiten het bouwvolume. Aan het plein zijn de balkons geheel inpandig vanwege de boomkronen van de monumentale bomen. Mocht er hier toch ruimte ontstaan dan kragen de balkons hier maximaal 80 cm uit. In de koppelstukken worden geen balkons toegepast, maar inpandige loggia's. Blok Notweg krijgt max. 1,00 m uitkragende balkons. Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 28
Op sommige plekken is het niet mogelijk om vluchtroutes te delen met een doorlopende galerij. Alleen in het blok aan de Notweg is een corridor (een interne gemeenschappelijke gang) aanwezig. De breedte van de corridor is 2 tot 4 meter, met bij voorkeur vides in het midden. Per verdieping zitten per corridor ongeveer 12 woningen, met een maximum van 15 woningen. De corridor heeft altijd op minimaal 1 plek direct daglicht.
Voorzieningen Bedrijfsruimte (BOG ruimtes) en voorzieningen (MOG ruimtes) liggen op strategische plekken met veel aanloop. De netto begane grond hoogte is 3,2 meter.
BOG/MOG ruimtes komen bij voorkeur aan het centrale plein, de Notweg en de Ookmeerweg. Op bovenstaande tekening zijn de voorkeurslocaties voor deze voorzieningen getekend. Ongeveer de helft van de getekende vlakken wordt gerealiseerd (BVO 1.700 - 2.000 m2). Een kleinschalige verdeling van wonen en voorzieningen is gewenst, zodat er een levendige straat ontstaat, zowel overdag als 's avonds. Daghoreca ligt bij voorkeur aan het centrale plein (horeca categorie I). In de voorzieningenzone is een indicatieve weergave geplaatst voor nieuwbouw, ook daar kunnen in de toekomst voorzieningen komen.
Fietsenstallingen Fietsenstallingen zijn strategisch gepositioneerd: dicht bij de entrees zodat ze makkelijk in gebruik zijn, in het zicht van de openbare ruimte zodat er zicht op is, maar met zo min mogelijk gevellengte om de plint levendig te houden. De fietsenstallingen liggen dichtbij entrees.
Autoparkeergarages Autoparkeergarages krijgen een plek op eigen terrein onder het gebouw en/of onder de hoven. Bovenop elke garage (zowel ondergronds, bovengronds als half verdiept) komt een grondpakket van min. 0,50 m en twee à drie bomen van 2e orde met ruim voldoende grond (circa 25 m3 per boom).
Technische ruimtes De verwachting is dat er 3 warmtestations en 5 trafo's nodig zijn bij een aantal van 1250 woningen. Deze zijn hier indicatief ingetekend met de achterliggende gedachte ze zoveel mogelijk te verspreiden. ₋
Mogelijke fietsenstallingen (indicatief). Fietsenstallingen zijn transparant vormgegeven en voelen veilig en overzichtelijk aan. In de hof is zeer beperkt ruimte voor uitbouwen om fietsenstallingen, bergingen en installaties te plaatsen binnen deze zone. Daken van deze uitbouwen zijn in gebruik als dakterras voor aangelegen woningen of hebben een groen dak. Géén fietsenstallingen direct aan het plein en de autovrije straatjes (ook geen toegangen). De fietsenstalling voor het blok aan de Notweg wordt in de rug in het midden van het bouwblok georganiseerd en zo min mogelijk aan de straatzijde (indicatief aangegeven).
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 29
Een parkeergarage die deels (maximaal 1 meter) boven maaiveld ligt, is maximaal ongeveer 60 parkeerplaatsen groot. Dit type garage is op verschillende manieren voorstelbaar (grofweg optie a, b en c). Randvoorwaarde is dat de garage landschappelijk is ingepast en onder een grondlaag ligt. Zo blijven de hoven zo groen mogelijk. Parkeergarages op de begane grond zijn alleen toegestaan in de kleine hoven. Ook hier wordt er via de koppelstukken zicht op de binnenhof mogelijk gemaakt (niet op de auto's, maar op het groen). Mochten er toch meer parkeerplekken nodig zijn, dan is alleen een volledig ondergrondse parkeergarage toegestaan. Bij de grote hoven is dit voor maximaal de helft van de hof toegestaan, zodat er voldoende volle grond blijft om hittestress te kunnen voorkomen en de ecologische waarde te verzekeren .
₋
₋
₋
Transformatorruimtes, kasten en andere voorzieningen worden inpandig gerealiseerd. Het is ook mogelijk om deze integraal op te nemen in de mogelijke ruimte voor uitbouwen ten behoeven van fietsenstalling. De positie van deze voorzieningen heeft zo min mogelijk effect op de ruimtelijke kwaliteit van het plan en ze liggen zo veel mogelijk uit het zicht van de openbare ruimte maar zijn wel toegankelijk vanuit de openbare ruimte. De toegang tot trafo ruimtes is onderdeel van de architectonische uitwerking en wordt integraal vormgegeven in het plan. De omvang van de ruimtes en de toegang daartoe wordt verder afgestemd met de aanbieders van de nutsbedrijven. De exacte locatie van deze ruimtes wordt ook afgestemd met de betrokken beleidsadviseurs van de gemeente.
2.4 Beeldkwaliteit Verrijken van de tuinstad met oog voor bewoners, buurt en toekomst Wildemanbuurt Dit beeldkwaliteitsplan is een toevoeging op het welstandskader hoofdstuk 8 paragraaf 6 uit 'De Schoonheid van Amsterdam' en bevat gewijzigde en aanvullende eisen en ambities. Voor de nieuwe Wildemanbuurt wordt inspiratie gevonden in de optimistische lichtheid van de naoorlogse jaren, waarbij de drijfveer was om wonen en leven zo aangenaam mogelijk te maken. Diezelfde positieve blik wordt gericht op de opgaven van nu: de vraag naar een duurzame, sociaal veilige en aangename buurt waar je je geborgen en gezien voelt. Aan de architectuur van de eigen buurt wordt daarom een eigen, kleurrijk en herkenbaar karakter toegevoegd met aandacht voor meer diversiteit en onderscheidende kwaliteiten. De pijlers uit de visie op het stedenbouwkundig plan: Mens, Buurt en Stad komen dan ook nadrukkelijk terug in de beeldkwaliteit:
De drie pijlers Mens, Buurt en Stad De Stad van de toekomst (vanaf de zesde laag en hoger) De stad van de toekomst is aanwezig met stedelijke kernwaarden zoals geloof in de toekomst, uitzicht, individualiteit en technische innovaties. Een groene biodiverse buurt draagt bij aan de veerkracht van de buurt. Het is hier alsof de mens boven zich zelf uit kan stijgen.
a. Samenhang en identiteit b. Elke strook als eigen eenheid c. Klassieke gevelopbouw met een twist d. Elke straatwand afwisselend e. Individuele expressie op de begane grond f. Van alle kanten mooi g. Extra aandacht voor materialen en elementen Deze worden toegelicht in de volgende paragrafen.
De buurt (middelste lagen) De buurt vormt een eenheid; in de Wildemanbuurt ken je een aantal buren en ook naar buiten staat de buurt bekend als een hechte maar diverse gemeenschap. Termen zijn identiteit, karakter, herkenbaarheid, community, samenkomen, thuiskomen.
De Mens (onderste laag/2 lagen) De mens staat centraal: je kan in de Wildemanbuurt heerlijk wonen, je kan jezelf zijn, je wordt gezien en je kan je ontwikkelen. Daarom straalt de architectuur de volgende aspecten uit: Geborgenheid, kleurrijkheid, veiligheid, diversiteit, menselijke maat, levendigheid, frivoliteit, gezelligheid, ornamentiek, verscheidenheid. Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 30
Kernwaarden beeldkwaliteit Om een buurt te maken die gebaseerd is op de voorgaande pijlers; "mens, buurt en stad" hebben we de volgende spelregels opgesteld:
Samenhang en identiteit De nieuwe Wildemanbuurt past goed in zijn omgeving. De buurt landt zacht in de naoorlogse wijk uit de eind jaren '50, begin jaren '60 qua stedenbouwkundige vormgeving. Tegelijkertijd wordt in afwijking van sommige van de nabij gelegen buurten veel meer ruimte gegeven voor identiteit en individuele expressie qua architectuur. De Wildemanbuurt hangt stedenbouwkundig samen met de gehele Wildeman-Blomwijckerbuurt. Belangrijke overeenkomsten met de rest van de buurt zijn: ₋ De stedenbouwkundige compositie van stroken die een binnenhof met ruime maat vormen. ₋ De naoorlogse traditionalistische baksteenarchitectuur ₋ Elke haak heeft een eigen architectonische uitstraling en is wordt bij voorkeur door een andere architect ontworpen. De Wildemanbuurt wordt een buurt die de enorme diversiteit van (toekomstige en voormalige) bewoners weerspiegelt. Ook in de architectuur is te zien dat de bewoners een smeltkroes van culturen, tradities en persoonlijkheden vormen. Wanneer je door de straten van de Wildemanbuurt wandelt, zul je een veelzijdige verzameling woningen ontdekken. Het is niet nodig om ramen te tellen; je herkent je eigen huis aan de hand van de vorm van de ramen, of de typische voordeur, of aan de voortuintjes en stoepen die door bewoners zelf zijn ingericht. Er is geen onderscheid tussen de architectuur van sociale huurwoningen en andere woningen.
Belangrijke verschillen met de rest van de WildemanBlomwijckerbuurt zijn: ₋ Elke strook heeft zijn eigen onderscheidende identiteit. ₋ In de architectuur van de stroken wordt de kenmerkende repetitie van de naoorlogse bouw op subtiele wijze doorbroken. ₋ De baksteenarchitectuur is verrijkt met kleur (met bijvoorbeeld afwijkende vormen en accenten in de plint). Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 31
De hier weergegeven kleuren laten niet het kleurenpalet van de toekomstige gevels zien, maar dienen ter verbeelding van een palet dat tegelijkertijd divers is maar ook een eenheid vormt
Elke strook als eigen eenheid We zoeken naar een menselijke maat van de stedenbouwkundige opzet. In plaats van enorme bouwblokken, denken we in stroken. Het zijn de stroken die zich door de buurt weven in het patroon van het Vernieuwingsplan. Op elk bouwveld staan meerdere stroken. Elke strook heeft een eigen karakter en vormt een eigen eenheid. Zo heeft elke strook zijn eigen vormentaal, één hoofdkleur van het metselwerk en een eigen palet aan kleuren in de plint dat terugkomt in kleuraccenten in de bovengelegen gevels. De stroken kunnen onderling in een bepaalde mate van elkaar verschillen, tegelijkertijd wordt gezocht naar een verbindende beeldtaal voor alle stroken zodat er een herkenbare eigen buurt met kwaliteit ontstaat: frivool, vrolijk met af en toe uitspattingen. Op de koppen is een verbijzondering van de architectuur. Hier zijn bijvoorbeeld kunst, extra open gevels, bijzonder metselwerk en een afwijkende asymmetrische indeling, middelen om in te zetten. De stroken zijn in nauwe samenhang met de openbare en omringende ruimte ontworpen. Ze krijgen een identiteit passend bij de schaal en type van de openbare ruimte. De stroken hebben een hoofdvorm die verrijkt kan worden met verspringingen, erkers en uitbouwen. De koppen steken minimaal 50 cm verder uit dan de langsgevels zodat ze duidelijk afleesbaar zijn.
Bij voorkeur is dit verschil nog groter (maximaal de diepte van de margezone) zodat een raam of deur geplaatst kan worden. De stroken worden op de noord- en zuidhoeken 2 m verjongd in de kop waardoor deze smaller oogt.
Vernieuwingsplan Wildemanbuurt 32
De hier weergegeven kleuren laten niet het kleurenpalet van de toekomstige gevels zien, maar dienen ter verbeelding van een palet dat tegelijkertijd divers is maar ook een eenheid vormt
Klassieke gevelopbouw met een twist De bebouwing kent in hoofdlijnen een klassieke gevelopbouw zoals deze gebruikelijk was in de naoorlogse bouwperiode. Deze opbouw bestaat uit een plint op de onderste lagen, een middengedeelte in de woonlagen en een kroon of kap op de bovenste lagen. Groot verschil met de klassieke opbouw zijn twee ingrepen: Allereerst de onderste laag of twee lagen (de plint). Deze wijkt af van de ritmieke herhaling zoals deze aanwezig was in de naoorlogse architectuur. Op de begane grond is een evenwichtige verbinding tussen straat en de functies en mensen in het gebouw: open maar voldoende ruimte voor privacy en sociale veiligheid. Er is ruimte voor individuele expressie en er is veel kleur in de gevels. Ten tweede; de kroon. Dit zijn de lagen boven de 5e verdieping. Ook hier is ruimte voor individuele expressie en variatie, maar deze lagen vragen minder om aandacht. Ze weerspiegelen een plek waar je je kan terugtrekken uit de drukke stad. Kopgevels zijn altijd afwijkend. Ze kennen minder duidelijk de opbouw tussen plint, midden en kroon. Ze zijn verrijkt met kleur, asymmetrische gevels, kunst, bijzonder metselwerk en groen.