Bijlage 1.2. Amsterdam_onderzoek ambulante verkoop kerstbomen.pdf

BEA economische argumentatie

Pieken met Kerst Onderzoek naar terugverdientijden en duur van vergunningen voor ambulante verkoop van kerstbomen In de periode voor Kerst staan op veel plekken in Amsterdam ambulante verkopers van kerstbomen. Omdat de openbare ruimte schaars is, is het aantal vergunningen voor deze plekken beperkt. BEA onderzocht voor de gemeente Amsterdam de terug verdientijd op door ondernemers te plegen investeringen in vaste activa, als één van de factoren waarop een passende duur van vergunningen kan worden gebaseerd.

Versie d.d. 29 oktober 2025

Eindrapport

BEA

Pieken met Kerst Onderzoek naar terugverdientijden en een werkbare duur van toekomstige vergunningen voor ambulante verkoop van kerstbomen Eindrapport

OPGESTELD IN OPDRACHT VAN:

Gemeente Amsterdam DATUM

29 oktober 2025 OPGESTELD DOOR:

Herbert ter Beek i.s.m. Heine van Wieren (Tagliente)

VOOR INFORMATIE:

Bureau voor Economische Argumentatie Adres:

Stad van Cahen Muurhuizen 104 3811 EL Amersfoort

Telefoon:

06 – 430 35 116

E-mail:

info@bea.nl

Website:

www.bea.nl

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA Inhoud Voorwoord

1

Samenvatting

2

1

9

2

3

4

Aanleiding, vraagstelling en uitwerking van het onderzoek 1.1

Aanleiding voor onderzoek ....................................................................................................... 9

1.2

Vraagstelling ........................................................................................................................... 10

1.3

Aanpak onderzoek .................................................................................................................. 11

Markt voor ambulante verkoop van kerstbomen in Amsterdam

13

2.1

Afgegeven vergunningen seizoenstaanplaatsen en spreiding over de stad ....................... 13

2.2

Kunstbomen, natuurlijke kerstbomen of geen kerstbomen ................................................ 15

2.3

Concurrentie van bouwmarkten, tuincentra en supermarkten ............................................ 17

2.4

Prijsconcurrentie door met name supermarkten .................................................................. 18

2.5

Concurrenten verkopen kerstbomen steeds eerder in het jaar ........................................... 20

Exploitatie ambulante verkopers van kerstbomen Amsterdam

21

3.1

Opbouw en niveau van omzet ................................................................................................ 21

3.2

Gepleegde en te plegen investeringen .................................................................................. 22

3.3

Opbouw en niveau van kosten ............................................................................................... 25

3.4

Impact van niet verkochte kerstbomen ................................................................................. 28

Werkbare duur van nieuwe vergunningen en overgangstermijn

29

4.1

Methodiek voor bepalen van duur nieuwe vergunningen .................................................... 29

4.2

Winstgevendheid en terugverdientijd .................................................................................... 30

4.3

Overgangstermijn.................................................................................................................... 33

4.4

Lengte van vergunde verkoopperiode ................................................................................... 33

4.5

Positie van bloemenwinkels en -kiosken ............................................................................... 34

Bijlage I: overzicht bronnen en literatuur

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

35

BEA Voorwoord In opdracht van de gemeente Amsterdam onderzocht Bureau voor Economische Argumentatie (BEA) in samenwerking met Heine van Wieren van Tagliente de terugverdientijden op door ambulante verkopers van kerstbomen gepleegde of te plegen investeringen in vaste activa. Er is door middel van gesprekken met ondernemers (zowel individuele ondernemers als branchevereniging CVAH) en deskresearch een beeld gevormd van de exploitatie van deze verkooppunten in Amsterdam. De terugverdientijd is één van de factoren waarop de duur van toekomstige vergunningen kan worden gebaseerd. BEA dankt de ondernemers die medewerking hebben willen verlenen aan het onderzoek, door in een gesprek in te gaan op de exploitatie van ambulante verkooppunten voor kerstbomen in het algemeen en de betreffende seizoenstaanplaats in het bijzonder. BEA vertrouwt erop dat het onderzoek bijdraagt aan het door de gemeente Amsterdam gewenste inzicht in de exploitatie van seizoenstaanplaatsen voor de ambulante verkoop van kerstbomen en de daarop te baseren terugverdientijden. Amersfoort, 29 oktober 2025 Bureau voor Economische Argumentatie namens deze Herbert ter Beek herbert.ter.beek@bea.nl

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

1

BEA Samenvatting Het voorliggende onderzoek heeft als centrale vraag het in beeld brengen van de terugverdientijden op door ambulante verkopers van kerstbomen te plegen investeringen in vaste activa voor het kunnen exploiteren van hun seizoenstaanplaats in Amsterdam. De terugverdientijd is één van de factoren die als uitgangspunt kunnen dienen voor het onderbouwen van een passende duur van nieuwe vergunningen. Als ‘passend’ wordt dan gezien een vergunningsduur die de exploitant in staat stelt te plegen investeringen terug te verdienen en in aanvulling daarop een redelijk rendement te realiseren. Bij het onderbouwen van een passende duur van de vergunning moet verder rekening worden gehouden met eventuele meerjarige verplichtingen. De centrale vraagstelling voor het voorliggende onderzoeksrapport luidt als volgt: “Onderzoek vanuit economisch perspectief de duur die een schaarse seizoensstaanplaatsvergunning voor verkopers van kerstbomen minimaal en maximaal (bandbreedte) dient te hebben om de betreffende ondernemers redelijkerwijs in staat te stellen gepleegde en te plegen investeringen terug te verdienen.” Uit het door Bureau voor Economische Argumentatie (BEA) in samenwerking met Heine van Wieren van Tagliente uitgevoerde onderzoek komt een beeld naar voren van een branche waarbij te plegen investeringen grotendeels in het betreffende jaar (moeten) worden terugverdiend.

De verkopers van kerstbomen hoeven in de regel geen grote investeringen in vaste activa te plegen. Er zijn vrijwel geen noodzakelijk te plegen investeringen in vaste activa waarbij deze investeringen in meer dan één jaar worden afgeschreven. De tijdshorizon is in de regel één jaar, zowel wat betreft te plegen investeringen in met name kerstbomen als wat betreft de te maken kosten. De ambulante verkoper van kerstbomen schat in hoeveel kerstbomen hij in de laatste twee maanden van het jaar kan verkopen en richt zijn bedrijfsvoering daar vervolgens op in wat betreft personele bezetting van het verkooppunt. Te plegen investeringen Het onderzoek onderbouwt dat voor de vergunninghouders van seizoenstaanplaatsen voor de verkoop van kerstbomen geldt dat zij in de regel weinig (hoeven te) investeren in vaste activa. Het gaat bij het bepalen van de terugverdientijd om de noodzakelijk te maken kosten, althans als de terugverdientijd wordt toegepast om een werkbare overgangstermijn te onderbouwen of een redelijke duur van nieuwe vergunningen. Concreet betekent dit wat BEA betreft het volgende: • De aanschaf van een kraam is niet per se noodzakelijk, zeker omdat in de in hoofdstuk 3 gepresenteerde exploitatieoverzichten ook al is gerekend met een container die naast de opslagfunctie ook de functie kan hebben als onderdak bij slecht weer.

• Een container en hekwerk wordt in de regel gehuurd en niet gekocht. • Een bedrijfswagen waarmee kerstbomen vervoerd kunnen worden is alleen noodzakelijk als de verkoper ook kerstbomen bezorgt. Dit is niet per se noodzakelijk. Bovendien

2

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA is het vanuit bedrijfseconomisch perspectief, gelet op de in hoofdstuk 3 toegelichte businesscase voor verkooppunten van verschillende omvang naar verkoopvolume, niet logisch om voor de verkoop van enkele honderden bomen in december een bedrijfswagen aan te schaffen. Een ondernemer zal dit waarschijnlijk alleen doen als hij of zij deze bedrijfswagen in de rest van het jaar ook kan benutten voor andere ondernemersactiviteiten (bijvoorbeeld voor de bloemenzaak of – kiosk, indien hij of zij daarvan eigenaar is). Het lijkt dan praktisch om de bedrijfswagen fiscaal en economisch te laten drukken op de hoofdondernemersactiviteit en voor de inzet van de bedrijfswagen voor de verkoop van kerstbomen in december een soort van bedrijfsinterne huur te rekenen. • Onmisbaar voor het kunnen verkopen van kerstbomen is de kerstboomverpakker. De aanschafkosten daarvan zijn echter beperkt en liggen in de ordegrootte van € 200 tot € 500. Exploitatie en terugverdientijd Het onderzoek levert op dat er een diversiteit is aan kerstboomverkopers, waarbij een deel kerstbomen verkoopt vanuit een bloemenwinkel of kiosk en andere los daarvan. Het aantal verkochte kerstbomen varieert ook sterk. Grotere verkopers realiseren doorgaans een verkoop 300 tot 600 bomen maar er zijn ook verkopers met veel minder bomen. De schaal van de verkoop is medebepalend voor de te realiseren winst.

Bij een groter verkoopvolume kunnen de kosten vanwege de benodigde personele inzet ‘gespreid worden over meer bomen’. Ook voor eventuele investeringen in vaste activa, die bij kerstboomverkopers weliswaar vaak zeer beperkt zijn, is dan meer draagvlak. Indien de eigenaar en eventuele partner zich voor hun eigen inzet belonen met het betreffende aandeel in de winst, is het beeld van de exploitatie als volgt: Toelichting exploitatie ambulante verkopers kerstbomen Amsterdam Aantal verkochte kerstbomen

Uitwerking naar verschillende niveaus wat betreft aantal verkochte kerstbomen 150

300

600

Bruto omzet kerstbomen Inkoop kerstbomen

9.750 3.750

19.500 7.500

39.000 15.000

Bruto omzet overig assortiment Inkoopkosten Brutowinstmarge

488 244 6.244

975 488 12.488

1.950 975 24.975

Personeelskosten (nihil, beloning uit winst) Container (huur, plaatsen, vergunning) Hekwerk (huur) Aanschaf gereedschap e.d. Afschrijving kerstboominpakker Afschrijvingskosten bedrijfswagen Vergunning gemeente (inschrijven/loting) Staanplaatsgeld Overig (o.a. elektriciteit) Netto winst

0 900 500 50 250 450 222 1.064 200 2.658

0 900 500 50 250 450 222 1.596 300 8.270

0 900 500 50 250 450 222 2.128 400 20.125

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

3

BEA Indien er voor de eigen inzet gerekend zou worden met een uurtarief op het niveau van het Wettelijk minimumloon (WML), blijken de kleinere verkooppunten dan niet meer winstgevend. Toelichting exploitatie ambulante verkopers kerstbomen Amsterdam Aantal verkochte kerstbomen

Uitwerking naar verschillende niveaus wat betreft aantal verkochte kerstbomen 150

300

600

Bruto omzet kerstbomen Inkoop kerstbomen

9.750 3.750

19.500 7.500

39.000 15.000

Bruto omzet overig assortiment Inkoopkosten Brutowinstmarge

488 244 6.244

975 488 12.488

1.950 975 24.975

Personeelskosten Container (huur, plaatsen, vergunning) Hekwerk (huur) Aanschaf gereedschap e.d. Afschrijving kerstboominpakker Afschrijvingskosten bedrijfswagen Vergunning gemeente (inschrijven/loting) Staanplaatsgeld Overig (o.a. elektriciteit) Netto winst

3.942 900 500 50 250 625 222 1.064 200 -1.460

4.731 900 500 50 250 625 222 1.596 300 3.364

5.519 900 500 50 250 625 222 2.128 400 14.431

Voor de raming van de terugverdientijd wordt aangesloten bij de situatie dat de eigenaar en eventuele partner zich voor hun inzet belonen met het aandeel in de winst. Voor een eenmanszaak of VOF is dit ook voorgeschreven. De terugverdientijd is dan afhankelijk van de vraag welke investeringen er zijn gepleegd in vaste activa: • In veel gevallen zal dit beperkt zijn tot de aanschaf van een kerstboomverpakker (minimumvariant). • In andere gevallen is er daarnaast door de verkoper ook geïnvesteerd in een vervoermiddel, waarbij vooruitkijkend uitgegaan moet worden van de aanschaf van een compacte uitstootvrije bestelbus. De veronderstelling is dat ondernemers een dergelijke bestelbus alleen aanschaffen indien zij de rest van het jaar ook economische activiteiten hebben waarvoor zij deze bus inzetten. Deze investering wordt daarom voor 1/12 toegerekend aan de verkoop van kerstbomen. De terugverdientijden worden dan geraamd op minder dan een jaar voor de grotere verkopers en iets meer dan een jaar voor de kleinere.

4

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA Toelichting exploitatie ambulante verkopers kerstbomen Amsterdam Aantal verkochte kerstbomen Netto winst

Uitwerking naar verschillende niveaus wat betreft aantal verkochte kerstbomen 150 2.658

300 8.270

600 20.125

Minimumvariant: alleen investering in kerstboomverpakker Vaste activa, min. (0% afgeschreven) 500 Afschrijving kerstboomverpakker 250 Netto winst 2.658 Vrije kasstroom 2.908 Terugverdientijd (jaar) 0,17

500 250 8.270 8.520 0,06

500 250 20.125 20.375 0,02

Maximumvariant: investering in kerstboomverpakker en bedrijfswagen (1/12 toegerekend aan kerstboomverkoop) Vaste activa, max. (0% afgeschreven) 3.625 3.625 Afschrijving kerstboomverpakker 250 250 Afschrijving bedrijfswagen 450 450 Netto winst 2.658 8.270 Vrije kasstroom 3.108 8.720 Terugverdientijd (jaar) 1,17 0,42

3.625 250 450 20.125 20.575 0,18

Zoals aangegeven geldt voor de kleinste verkopers dan wel dat zij een zeer bescheiden winst realiseren. Als deze winst zou worden omgerekend naar het aantal uren dat eigenaar en eventuele partner in de verkoop van kerstbomen steken, zou dit uitkomen op een uurtarief ver beneden WML. Indien voor de eigen inzet het WML-tarief zou worden gehanteerd, zouden de kleinste verkopers verlies lijden en niet terugverdienen op gepleegde investeringen: Toelichting exploitatie ambulante verkopers kerstbomen Amsterdam Aantal verkochte kerstbomen Netto winst

Uitwerking naar verschillende niveaus wat betreft aantal verkochte kerstbomen 150 -1.285

300 4.327

600 16.183

Minimumvariant: alleen investering in kerstboomverpakker Vaste activa, min. (0% afgeschreven) 500 Afschrijving kerstboomverpakker 250 Netto winst -1.285 Vrije kasstroom -1.035 Terugverdientijd (jaar) -0,48

500 250 4.327 4.577 0,11

500 250 16.183 16.433 0,03

Maximumvariant: investering in kerstboomverpakker en bedrijfswagen (1/12 toegerekend aan kerstboomverkoop) Vaste activa, max. (0% afgeschreven) 3.625 3.625 Afschrijving kerstboomverpakker 250 250 Afschrijving bedrijfswagen 450 450 Netto winst -1.285 4.327 Vrije kasstroom -835 4.777 Terugverdientijd (jaar) -4,34 0,76

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

3.625 250 450 16.183 16.633 0,22

5

BEA Voor de kleinste verkopers geldt dat de verkoop van kerstbomen vaak een bescheiden nevenactiviteit is, bijvoorbeeld naast een reguliere bloemenkiosk of -zaak of andere economische activiteiten. Blijkbaar accepteren deze ondernemers dat de winst die zij realiseren op de verkoop van kerstbomen zeer bescheiden is en dat hun ureninzet wordt beloond tegen een tarief ver beneden WML Het is voor dergelijke verkooppunten niet rendabel om voor de kerstboomverkoop te investeren in een bedrijfswagen. Een dergelijke investering kan alleen ‘uit’ indien de overige bedrijfsactiviteiten daarvoor wel voldoende basis bieden, waarbij meespeelt dat met de invoering van de uitstootvrije zone in Amsterdam de aanschafprijs van compacte bestelbussen sterk toeneemt. Meerjarige verplichtingen Deze rekenkundige exercitie onderstreept nog eens dat het bedrijfsmodel van de seizoenstaanplaatsen voor de verkoop van kerstbomen een business is waarbij de relevante tijdshorizon die van één jaar is. De ondernemer koopt de kerstbomen die hij of zij dat jaar denkt te verkopen. De meeste kosten die gemaakt moeten worden (voor personele inzet, container, hekwerk, vergunningen e.d.) hebben ook betrekking op één jaar of kunnen daartoe beperkt worden. Er zijn met andere woorden geen meerjarige verplichtingen aan de orde in die zin.

De ondernemer kan weliswaar medewerkers in vaste loondienst nemen, maar vanuit de businesscase is dat doorgaans niet verstandig. Bij het bedrijfsmodel van de seizoenverkoop van kerstbomen past flexibele inhuur, naast de inzet van eigenaar en familie. Locatie opbouwen en risico’s beperken De geïnterviewde ondernemers geven aan dat zij een sterke voorkeur hebben voor een meerjarige vergunning, ondanks het hiervoor beschreven seizoenskarakter van de business. Dit heeft dan niet zozeer te maken met de terugverdientijd of eventuele meerjarige verplichtingen, maar met de wenselijkheid om een ‘verkooppunt’ op te bouwen. Mensen zijn gewoontedieren. Als een verkoper op een bepaalde locatie start, dan kan het enkele jaren duren voordat de potentie van de locatie volledig benut kan worden door de verkoper. Niet alleen moeten de potentiële klanten de verkoper leren vinden en kennen, maar dit geldt ook omgekeerd. Zoals in paragraaf 3.5 toegelicht, is het bijvoorbeeld voor verkopers soms lastig in te schatten hoeveel bomen er verkocht kunnen worden, waardoor er ook een risico is dat de verkoper een deel van de bomen niet verkoopt. Bij een wat langer lopende meerjarige vergunning, kan de verkoper een en ander steeds beter inschatten. Conclusies wat betreft redelijke vergunningsduur Per saldo concludeert BEA dat vanuit rekenkundig perspectief een vergunningsduur van één jaar kan volstaan.

Er zijn echter enkele overwegingen om toch meerjarige vergunningen af te geven voor de seizoenstaanplaatsen voor de verkoop van kerstbomen. Met name het kunnen ‘opbouwen’ van een locatie en het beperken van bedrijfsrisico’s (vooral wat

6

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA betreft het niet kunnen verkopen van een deel van de ingekochte bomen) pleiten voor een meerjarige vergunning. Een vergunningsduur van minimaal drie tot maximaal vijf jaar lijkt vanuit dit perspectief redelijk. Conclusies wat betreft redelijke overgangstermijn Uit het onderzoek blijkt dat het voor de kleinste verkooppunten, wat betreft verkoopvolume van kerstbomen betreft, niet logisch is om te investeren in vaste activa anders dan de aanschaf van een kerstboomverpakker. Voor het aanschaffen van een kraam of een bedrijfswagen zuiver voor de verkoop van kerstbomen, is vanuit bedrijfseconomisch oogpunt geen basis. Voor met name de grotere verkooppunten kan dit wel het geval zijn. Tegenover de eventueel door deze verkooppunten gepleegde investeringen in een kraam en/of een bedrijfswagen staat een voldoende verdienvermogen, waarbij dan wel is aangenomen dat de bedrijfswagen maar voor 1/12 deel op de balans komt van het kerstbomenbedrijf. Een eventueel aangeschaft kraam kan een groot verkooppunt in een jaar terugverdienen. De middelgrote verkopers zullen meer tijd nodig hebben, waarbij aangetekend dat het niet voor de hand ligt om bij een verkoopniveau van zo’n 300 bomen een relatief dure kraam aan te schaffen van circa € 7.000 à € 8.000.

Voor deze middelgrote verkopers zal gelden dat zij in de regel de inschatting maken dat zij beter op een goedkopere manier kunnen zorgen voor beschutting tegen slecht weer, bijvoorbeeld door middel van de container die zij toch al huren of door het ophangen van een dekzeil tegen de regen. Per saldo concludeert BEA dat een overgangstermijn van één jaar zou kunnen volstaan, maar dat ook kan worden bepleit dat een overgangstermijn van twee jaar meer recht doet aan bijvoorbeeld middelgrote ondernemers die recent enige investeringen hebben gepleegd in een vorm van beschutting tegen slecht weer. Uit coulanceoverwegingen kan de gemeente Amsterdam er ook voor kiezen om een vergunning voor vijf jaar te verlenen als overgangstermijn. Wens om vergunde verkoopperiode te verlengen Uit het onderzoek blijkt dat een aanzienlijk en in omvang toenemend deel van de consumenten een voorkeur heeft om de kerstboom al voor Sinterklaas en deels al voor december aan te schaffen. De bouwmarkten, tuincentra en supermarkten bieden deze mogelijkheid, maar de vergunninghouders voor een seizoenstaanplaats mogen vanaf 1 december verkopen. Vanuit het perspectief van gelijke concurrentieverhoudingen kan worden overwogen om verkoop voor 1 december toe te staan aan de ambulante verkopers. Concreet kan dit betekenen dat aan hen wordt toegestaan ook de laatste zeven dagen van november kerstbomen te verkopen.

Dit sluit dan ook aan bij de internationale traditie waarbij een kerstboom vaak wordt aangeschaft vanaf Thanksgiving.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

7

BEA Positie van bloemenwinkels en -kiosken Tot slot kan bepleit worden dat het kunnen verkopen van kerstbomen iets is dat ‘onlosmakelijk’ verbonden is met de aard van een bloemenwinkel of bloemenkiosk. Indien de benodigde ruimte hiervoor beschikbaar is direct voor of in de onmiddellijke nabijheid van de betreffende winkel of kiosk, zou aan de betreffende ondernemer toegestaan kunnen worden dat hij of zij elk jaar een verkooppunt voor kerstbomen kan optuigen. Hierbij kan een parallel worden getrokken met de vergunningverlening voor gevel- en pleinterrassen, zoals die zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld. Doorgaans mogen horecabedrijven de ruimte direct voor hun zaak inrichten voor een gevelterras en dingen zij met de andere horecaondernemers aan een plein mee naar schaarse terrasruimte op het plein. Het wordt daarbij als niet logisch gezien dat niet-horeca ondernemers meedingen naar de schaarse ruimte voor pleinterrassen of dat een horecaondernemer van buiten het plein op dat plein een pleinterras kan exploiteren. Voor bloemenwinkels en -kiosken zou dan het volgende kunnen gelden: • Een bloemenwinkel of bloemenkiosk kan er, bij voldoende geschikte openbare ruimte in de directe nabijheid van de zaak, van uitgaan dat er elk jaar een verkooppunt voor kerstbomen kan worden ingericht.

• De betreffende ondernemer hoeft dan in principe niet mee te doen aan een loting van gegadigden voor schaarse seizoenstaanplaatsen.

***

8

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA 1 Aanleiding, vraagstelling en uitwerking van het onderzoek 1.1 Aanleiding voor onderzoek Staanplaatsen Ambulante verkooppunten horen bij het straatbeeld in Amsterdam. Op veel plekken zijn er horen bij het

staanplaatsen voor bloemenstallen, haringkarren, oliebollenkramen of ook de verkoop van

straatbeeld

kerstbomen. Een deel van deze staanplaatsen heeft een permanent karakter, in die zin dat ze het hele jaar staan. Het gaat dan bijvoorbeeld om de meeste haringkarren, foodtrucks, koffiekarren en bloemenstallen. Omdat deze verkooppunten gebruik maken van de in Amsterdam schaarse openbare ruimte, voert de gemeente regie door middel van een stelsel van vergunningen. Mede op basis van onderzoek door SEO Economisch Onderzoek (SEO)1, heeft de gemeente Amsterdam in 2023 voor nieuwe vergunningen de passende vergunningsduur voor bepaalde tijd voor deze categorie staanplaatsen bepaald op tien jaar.

Staanplaatsen Naast deze staanplaatsen zijn er staanplaatsen die alleen tijdens een deel van het jaar voor deel van

een plek innemen. Het gaat dan bijvoorbeeld om oliebollenkramen en kramen voor de

het jaar

verkoop van kerstbomen. De vergunningen voor deze staanplaatsen worden de facto voor onbepaalde tijd verleend. Tot dusver ontvangen staanplaatshouders elk jaar een vergunning maar kunnen zij er op rekenen dat deze vergunning op aanvraag door de ondernemer opnieuw voor een seizoen wordt verleend. Vanwege de Europese Dienstenrichtlijn (EDR) en omdat deze staanplaatsen vaak gesitueerd zijn op beeldbepalende locaties als pleinen en andere locaties met veel ‘traffic’, waar aanpassingen in de openbare ruimte relatief vaak gewenst zijn, laat de gemeente onderzoek uitvoeren naar de terugverdientijd op door ondernemers te plegen investeringen in vaste activa waarbij dit inzicht één van de uitgangspunten kan vormen bij de onderbouwing van een passende duur van toekomstige vergunningen. Op die manier kan worden voldaan aan de EDR en kan beter worden ingesprongen op de behoefte aan flexibiliteit met betrekking tot de inrichting van de openbare ruimte. Het biedt nieuwkomers op de markt voor de ambulante verkoop van kerstbomen ook toegang tot deze markt. De gemeente Amsterdam heeft daarom het initiatief genomen onderzoek te laten verrichten naar de terugverdientijden op door exploitanten van seizoenstaanplaatsen voor kerstbomen te plegen investeringen.

De terugverdientijd kan uitgangspunt zijn bij het onderbouwen van een passende vergunningsduur voor dergelijke staanplaatsen, zodanig dat ondernemers enerzijds hun investeringen kunnen terugverdienen, inclusief een redelijk rendement, en de gemeente anderzijds wint aan flexibiliteit wat betreft het kunnen aanpassen van de openbare ruimte op de betreffende locaties en tegelijkertijd ook aan eventuele nieuwkomers een kans wordt geboden om zich als ambulante verkoper te vestigen.

1 SEO Economisch Onderzoek i.o.v. ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Schaarse vergunningen en terugverdientijd in de ambulante handel, januari 2021.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

9

BEA Bureau voor Economische Argumentatie (BEA) is door de gemeente Amsterdam gevraagd onderzoek te doen naar de ambulante verkoop van kerstbomen in Amsterdam, om zo over genoemde zaken op onderbouwde wijze te kunnen besluiten.

1.2 Vraagstelling Schaarse

De gemeente Amsterdam beoogt met het onderzoek een onderbouwd inzicht te krijgen

vergunningen

in de terugverdientijden op door ambulante verkopers van kerstbomen te plegen investeringen. Dit inzicht kan bijdragen aan een onderbouwde besluitvorming over de overgang van vergunningen voor verkopers van kerstbomen voor de facto onbepaalde tijd naar vergunningen voor bepaalde tijd. Een dergelijke overgang is in lijn met de toepassing van de Europese Dienstenrichtlijn. De vergunningen voor oliebollen- en kerstoomkramen zijn op grond van jurisprudentie te zien als schaarse vergunningen. Het aantal vergunningen is door de gemeente beperkt omdat de gemeente niet ‘op elke brug over de gracht’ of op elk plein een ambulant verkooppunt voor oliebollen of kerstbomen wil. Met de in 2017 door de gemeenteraad vastgestelde Visie Openbare Ruimte, is bepaald dat de Amsterdamse openbare ruimte schaars is.

Doel

Het achterliggende doel van het onderzoek is daarmee in bestuurlijk-juridische zin om te bezien hoe het lokale beleid in lijn kan worden gebracht met hetgeen de Europese Dienstenrichtlijn voorschrijft. In maatschappelijk opzicht wil de gemeente enerzijds recht doen aan de redelijke belangen van de ‘zittende’ verkopers, door een overgangstermijn in te stellen die lang genoeg is om gepleegde investeringen terug te verdienen, met voldoende rendement, maar die anderzijds niet zodanig lang is dat dit ten koste gaat van de toegang tot de markt voor ambulante verkoop van kerstbomen voor nieuwkomers.

Vraagstelling

De zoektocht naar deze balans klinkt door in de door de gemeente geformuleerde vraagstelling voor het onderzoek. De centrale vraagstelling voor het beoogde onderzoek luidt als volgt: “Onderzoek vanuit economisch perspectief de duur die een schaarse seizoensstaanplaatsvergunning voor verkopers van kerstbomen minimaal en maximaal (bandbreedte) dient te hebben om de betreffende ondernemers redelijkerwijs in staat te stellen gepleegde en te plegen investeringen terug te verdienen.” Om dit inzicht te ontwikkelen, dienen de volgende onderzoeksvragen te worden beantwoord: Onderwerp

Deelvragen

Gepleegde investeringen

• Breng in beeld welke investeringen ‘zittende’ ondernemers hebben gepleegd en in welke mate deze inmiddels zijn afgeschreven.

Meerjarige verplichtingen

10

• Breng in beeld welke meerjarige verplichtingen ‘zittende’

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA oliebollen- en kerstbomenverkopers zijn aangegaan om hun zaak te kunnen exploiteren (bijvoorbeeld vaste dienstverbanden van personeel). Te plegen investeringen

• Breng in beeld welke investeringen toekomstige ondernemers moeten plegen om een onderneming voor de verkoop van oliebollen of kerstbomen te starten. Houd er rekening mee dat de verkoop van oliebollen andere investeringen vergt dan die voor de verkoop van kerstbomen.

Terugverdientijd

• Onderzoek de terugverdientijd van door ‘zittende’ ondernemers gepleegde en door toekomstige ondernemers te plegen investeringen. Ga daarbij uit van gangbare economische formules en definities2. Houd rekening met: ➢ Een eventuele restwaarde van de verkoopinrichting. ➢ En houd rekening met andere locaties (kermis, braderie, evenement) in andere seizoenen waarbij de ondernemer ook inkomsten genereert uit verkoop.

Advies over termijnen

• Adviseer over een reële en werkbare duur voor de voor kerstbomenverkopers af te geven staanplaatsvergunning. • Houd er daarbij rekening mee dat deze niet onnodig lang is (waardoor gegadigden die geen vergunning hebben te lang moeten wachten op een nieuwe kans op toetreding), maar ook niet te kort (waardoor ondernemers die een vergunning hebben gekregen te plegen investeringen niet kunnen terugverdienen).

1.3 Aanpak onderzoek BEA heeft voor het in beeld brengen van de terugverdientijd en het onderbouwen van een werkbare termijn voor de af te geven vergunningen uitgebreide deskresearch gepleegd en gesprekken gevoerd met een selectie van ondernemers die gebruik maken van een seizoenstaanplaatsvergunning. Vooralsnog betreft dit gesprekken met ambulante verkopers van kerstbomen in de volgende stadsdelen: • Zuid. • Noord. • Oost (2x).

2 Zie hierna.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

11

BEA De gevoerde gesprekken vormen met deskresearch de basis voor de uit het onderzoek voortvloeiende bevindingen en daarop te baseren conclusies. Alle meewerkende ondernemers hebben inzichtelijk toegelicht op de met de verkoop van kerstbomen gerealiseerde omzetten en de daarvoor te maken kosten en de aldus gerealiseerde bruto marge, zodat een goed beeld kon worden gevormd van de terugverdientijd op de in de verkoop van kerstbomen gepleegde (of, vooruitkijkend, te plegen) investeringen. Het betreft een beperkte selectie maar het beeld dat uit deze gesprekken is ontstaan wat betreft het bedrijfsmodel voor de ambulante seizoenverkoop van kerstbomen is eenduidig.

12

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA 2 Markt voor ambulante verkoop van kerstbomen in Amsterdam Navolgend wordt een beknopt beeld geschetst van: • Het aantal afgegeven vergunningen voor seizoenstaanplaatsen voor de verkoop van kerstbomen en de spreiding daarvan over de stadsdelen in Amsterdam (paragraaf 2.1). • De belangrijkste trends en ontwikkelingen in de markt voor de verkoop van kerstbomen (paragraaf 2.2).

2.1 Afgegeven vergunningen seizoenstaanplaatsen en spreiding over de stad De meeste door de gemeente Amsterdam afgegeven vergunningen voor een seizoenstaanplaats voor de verkoop van kerstbomen zijn verstrekt aan verkopers in de stadsdelen Zuid (20x), Oost (14x) en Centrum (11x):

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

13

BEA Op dit moment heeft de gemeente Amsterdam in totaal circa 60 vergunningen voor een seizoenstaanplaats voor de verkoop van kerstbomen afgegeven:

Het aantal afgegeven vergunningen is niet evenredig verspreid over de stadsdelen. Ook omgerekend naar aantal inwoners of aantal huishoudens per vergunning, is het beeld dat stadsdelen Zuid en Centrum het grootste aanbod hebben: Stadsdelen Centrum West Zuid Oost Noord Nieuw West Zuidoost Westpoort stadsgebied Weesp Totaal Amsterdam

Afgegeven vergunningen 11 7 20 14 3 1 2 pm 58

Inwoners

Huishoudens

91.733 150.374 149.000 147.712 108.792 164.789 92.378 1.561 25.409 931.748

59.600 88.873 86.840 81.140 55.137 81.410 50.499 1.494 11.450 516.443

Inwoners per Huishoudens vergunning per vergunning 8.339 5.418 21.482 12.696 7.450 4.342 10.551 5.796 36.264 18.379 164.789 81.410 46.189 25.250

Het aantal afgegeven vergunningen is vooral erg beperkt in de stadsdelen Nieuw-West (namelijk slechts één) en Zuidoost (twee). Hierbij kunnen onder meer de volgende omstandigheden meespelen: • De samenstelling van de bevolking waarbij in een stadsdeel als Nieuw-West een relatief groot deel afkomstig is uit of behoort tot een cultuur waarin van oudsher geen kerstfeest wordt gevierd en/of men niet vertrouwd is met het fenomeen ‘kerstboom’. • De ruimtelijke situering van de stadsdelen, waardoor er in en om stadsdelen als NieuwWest, Zuidoost en Noord meer ruimte is voor tuincentra en bouwmarkten die vaak ook kerstbomen verkopen.

14

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA • De ontwikkeling van de prijs van een kerstboom, waardoor de kerstboom meer en meer een luxeproduct aan het worden is. In de stadsdelen waarin huishoudens gemiddeld minder te besteden hebben, kan dit betekenen dat er minder snel een kerstboom wordt aangeschaft.

2.2 Kunstbomen, natuurlijke kerstbomen of geen kerstbomen Verkoop

Uit recent onderzoek van RaboResearch blijkt dat de verkoop van kerstbomen in

stabiel

Nederland vrij stabiel is3. Mede op basis van de Vereniging Nederlandse Kerstbomenkwekers (VNK) schat RaboResearch dat er in Nederland jaarlijks circa 2,2 tot 2,5 miljoen kerstbomen worden verkocht. Bij momenteel circa 17.880.000 inwoners betekent dit dat op elke 1.000 inwoners tussen 125 en 140 kerstbomen verkocht worden (of circa 1 kerstboom op 7 à 8 Nederlanders). Nederland scoort hiermee in het perspectief van een aantal nabije landen relatief laag:

Met name in Duitsland en België ligt de kerstboomverkoop per 1.000 inwoners op een aanmerkelijk hoger niveau. Amsterdammer Het is de vraag of het aantal van circa 125 tot 140 verkochte kerstbomen per 1.000 koopt minder

inwoners ook van toepassing is op Amsterdam. Onder meer de volgende omstandigheden

vaak boom

maken het aannemelijk dat het aantal verkochte kerstbomen beneden het landelijk gemiddelde ligt per 1.000 inwoners:

3Zie www.rabobank.nl/kennis/d011331850-verkoop-van-kerstbomen-stabiel-en-steedsduaurzamer.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

15

BEA • Woningen in Amsterdam zijn relatief klein, zodat er niet altijd ruimte is voor het opzetten van een kerstboom dan wel bewoners eerder geneigd zijn te kiezen voor andere kerstkransen of andere kerstversieringen. • Amsterdam telt een relatief hoog aandeel alleenstaanden, die minder geneigd zijn een kerstboom te plaatsen dan huishoudens met bijvoorbeeld kinderen. • Amsterdam telt relatief veel inwoners met een niet-westerse herkomst waarin het plaatsen van een kerstboom niet vanzelfsprekend is. Indien de verkoop van kerstbomen in Amsterdam wel op het landelijk gemiddelde zou liggen, dan zouden er in Amsterdam circa 116.500 en 130.000 kerstbomen verkocht worden op jaarbasis. Dit kan worden gezien als een maximum. Het kan niet worden ingeschat hoeveel kerstbomen in werkelijkheid worden verkocht in Amsterdam. Uit gegevens van de Vereniging Nederlandse Kerstbomenkwekers (VNK) blijkt dat circa 40 procent van de 8 miljoen huishoudens in Nederland een echte boom in huis haalt met Kerst. Dit komt neer op ruim 3 miljoen kerstbomen per jaar. Bij een totaal aantal van circa 500.000 huishoudens in Amsterdam (exclusief stadsgebied Weesp) zou dit neerkomen op circa 200.000 verkochte echte kerstbomen per jaar.

Gelet op de relatief kleine woningen, hoger aandeel alleenstaanden en het hogere aandeel inwonersgroepen waarvoor Kerst en een kerstboom niet vanzelfsprekend is, zou het aandeel huishoudens in Amsterdam met een echte kerstboom aanmerkelijk lager kunnen liggen. Indien het aandeel 50 procent lager is dan landelijk (i.c. indien 30 procent van alle Amsterdamse huishoudens een echte kerstboom heeft), komt dit neer op circa 100.000 per jaar verkochte echte kerstbomen. Marktaandeel

Het grootste deel van de in Nederland verkochte kerstbomen is hoger dan 1,75 meter

naar hoogte

(circa 65 procent)4:

4Zie https://eenvandaag.avrotros.nl/item/meerderheid-nederlanders-wil-kerstboom-al-voorsinterklaas-in-huis/.

16

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA De ambulante verkopers van kerstbomen verkopen kerstbomen in uiteenlopende maten. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld bouwmarkten en tuincentra. De supermarkten die ook kerstbomen verkopen, zijn vooral gericht op de wat kleinere kerstbomen. Het aandeel van de echte kerstboom, te onderscheiden van de kunstbomen, in de uitgaven van Nederlanders aan kerstbomen en andere kerstartikelen, is de afgelopen jaren toegenomen. Met name de kerstboom zonder kluit is populairder geworden en dit geldt ook voor de kunstboom. Uit de Tuinmonitor van marktonderzoeker GfK blijkt dat van alle kerstuitgaven in 2021 circa 31 procent naar echte kerstbomen ging, iets meer dan in 2020. Kunstbomen hadden een aandeel van 22 procent. De rest van het geld ging op aan kerstversieringen5.

2.3 Concurrentie van bouwmarkten, tuincentra en supermarkten Kerstbomen worden verkocht door uiteenlopende soorten ondernemers in diverse branches. Het gaat met name om: • Tuincentra. • Bouwmarkten. • Supermarkten.

5Zie www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/relatief-weinig-nederlanders-halen-een-kerstboom-inhuis-echte-boom-zonder-kluit-wint-aan-populariteit~b00c7a72/.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

17

BEA Marktleider bij de verkoop van kerstbomen is Intratuin. Deze keten van tuincentra is goed voor een marktaandeel van circa 30 procent6. Tuincentrum Intratuin koopt jaarlijks zo’n 100.000 kerstbomen in voor 52 filialen (waarvan zo’n 2.000 tot 5.000 bomen niet worden verkocht)7. Dit betekent dat Intratuin per vestiging circa 2.000 kerstbomen verkoopt. In Amsterdam heeft Intratuin een vestiging aan de Nobelweg in de Watergraafsmeer. Belangrijke concurrenten van ambulante verkopers van kerstbomen zijn verder met name bouwmarkten als Praxis, Gamma, Karwei en Hornbach en tuincentra zoals Intratuin en in Amsterdam Tuincentrum Osdorp. Met name Praxis en Gamma zijn in Amsterdam goed vertegenwoordigd:

De ambulante verkooppunten van kerstbomen ondervinden verder concurrentie van bloemisten, waarbij aangetekend dat een groot deel van de bloemisten een vergunning heeft voor het inrichten van een seizoenstaanplaats voor de winkel of in de directe nabijheid daarvan.

2.4 Prijsconcurrentie door met name supermarkten Verkoopprijzen Een recente landelijke inventarisatie van verkoopprijzen van de populaire Nordmann bouwmarkten

kerstboom, in diverse hoogten, door Business Insider laat zien dat de verkoopprijzen sterk

en tuincentra… uiteen lopen. De inventarisatie was gericht op een vijftal grote ketens in de branches van bouwmarkten en tuincentra. Prijzen voor echte kerstbomen, te onderscheiden van de 6Zie www.deondernemer.nl/actueel/tuinbranche-ziet-vroege-run-op-kerstbomen-winkeliers-horenklanten-er-expliciet-om-vragen~b8ee582?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F. 7Zie https://www.rtl.nl/nieuws/nederland/artikel/4964086/kerstboom-niet-verkocht-vernietigd.

18

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA kunstbomen, kunnen oplopen tot circa € 100 voor de grootste bomen: Hoogte (cm)

Verkoopprijzen voor Nordmann, gezaagd (2023, o.b.v. inventarisatie Business Insider Praxis

Gamma

Karwei

Hornbach

Intratuin

50-100 100-125

15,95

125-150

34,95

14,99

14,99

15,95

16,99-22,99

150-175

14,99-44,95

20,99

20,99

22,95

16,99-22,90

175-200

24,99-69,95

27,99

27,99

22,95

16,99-44,99

200-225

39,99

33,99

33,99

39,95

69,99

225-250

49,99

250-275

49,99

265-300

69,99 69,00

99,99

69,00

99,99

… super-

Naast de bouwmarkten en tuincentra verkopen ook diverse supermarktketens kerst-

markten

bomen. Dit betreft onder meer Albert Heijn en Lidl. De prijsniveaus liggen relatief laag omdat deze winkels de kerstboom ook gebruiken om klanten te lokken die naast de boom ook allerlei andere kerstproducten kopen. Een Nordmann-kerstboom van 2 meter kostte eind 2024 bij de Lidl bijvoorbeeld € 19,998.

… & ambulante Deze prijzen liggen, soms aanmerkelijk, beneden de prijzen die de ambulante verkopers verkopers in

van kerstbomen in Amsterdam hanteren. Voor een boom van 1,75 tot 2 meter worden in

Amsterdam

de regel door ambulante verkopers prijzen gevraagd van minimaal € 50 tot maximaal € 75. Ook voor de ambulante aanbieders geldt uiteraard dat een hogere boom bij een gelijke kwaliteit een hogere prijs heeft dan een kleinere boom:

8Zie https://folders.nl/winkels/lidl/aanbiedingen/lidl-nordmann-kerstboom-a9ad9c09-94eb-4de5b088-b812942b9ded.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

19

BEA 2.5 Concurrenten verkopen kerstbomen steeds eerder in het jaar Traditioneel worden in Nederland kerstbomen verkocht vanaf Sinterklaas. De vergunningverlening van gemeenten, zoals ook van de gemeente Amsterdam, is op deze traditie afgesteld. De vergunning maakt het mogelijk vanaf 1 december kerstbomen te verkopen. De ambulante verkopers van kerstbomen ervaren dit als een concurrentienadeel ten opzichte van bouwmarkten en tuincentra die vaak al vanaf medio november kerstbomen verkopen. Zij merken ook dat veel klanten graag eerder een boom zouden willen aanschaffen. Een deel van de expats komt uit een traditie waarin na Thanksgiving de kerstboom wordt opgezet (voor expats uit de Verenigde Staten geldt dat Thanksgiving op de 4 e donderdag in november valt, dus op zijn vroegst op 22 november en op zijn laatst op 28 november. Zij zijn gewend om de kerstboom dan enkele dagen voor Thanksgiving te kopen. Ook voor Nederlanders geldt dat er een trend is om de kerstboom eerder aan te schaffen en op te zetten. Sinterklaas speelt geleidelijk minder een rol. Een recent representatief panelonderzoek liet zien dat circa 11 procent van de huishoudens rond 22 november al een kerstboom heeft opgezet. Vóór 1 december heeft circa 15 procent de kerstboom al staan 9.

9Zie https://www.hartvannederland.nl/het-beste-van-hart/panel/artikelen/kerstboom-vroegopgezet-2024.

20

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA 3 Exploitatie ambulante verkopers van kerstbomen Amsterdam 3.1 Opbouw en niveau van omzet Hoewel de ambulante verkopers van kerstbomen vaak ook een beperkt ‘aanpalend’ aanbod hebben, zoals bijvoorbeeld de verkoop van standaarden voor kerstbomen, kerstkransen of kersttakken, geven alle geïnterviewde verkopers aan dat deze omzet hooguit enkele procenten uitmaakt van de totale omzet in de kerstperiode. Extra omzet kan verder ook worden gegenereerd door service te bieden, bijvoorbeeld in de vorm van een bezorgservice. Bruto omzet

De bruto omzet is dan verder gelijk aan ‘p x q’, waarbij p staat voor de gemiddelde prijs van een kerstboom en 1 voor het aantal verkochte kerstbomen, plus een opslag van enkele procenten vanwege de omzet van het overige assortiment. Het aantal per verkooppunt verkochte bomen varieert uiteraard. Het minimaal aantal verkochte bomen ligt op circa 150 stuks. Veel verkooppunten lijken tussen 200 en 500 bomen te verkopen maar er zullen er ook zijn die (wellicht veel) meer bomen verkopen. Een geïnterviewde kerstboomverkoper gaf aan dat de ondernemer van wie zij de bloemenzaak kocht vroeger “zo’n 2.000 bomen verkocht”. Een dergelijk verkoopvolume lijkt niet heel realistisch, omdat het dan min of meer gelijk zou zijn aan het gemiddeld aantal verkochte kerstbomen van een Intratuin-vestiging (zie paragraaf 2.3).

Brutowinst-

Voor de bedrijfsvoering van de ambulante verkopers van kerstbomen is de bruto omzet

marge

minder bepalend dan de brutowinstmarge. De brutowinstmarge is gedefinieerd als de bruto omzet minus de inkoopkosten. Uit deze brutowinstmarge kan de ondernemer de overige kosten dekken.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

21

BEA Het onderzoek levert op dat de inkoopkosten van een kerstboom doorgaans een derde tot de helft van de verkoopprijs bedragen. Oftewel: de prijs van een ingekochte kerstboom gaat “twee tot drie keer over de kop” om tot de verkoopprijs te komen:

Indien de brutowinstmarge groot genoeg is, kan een ondernemer alle overige kosten dekken, inclusief de kosten vanwege te plegen investeringen (het gaat dan om de kosten vanwege het afschrijven op de vaste activa waarin is geïnvesteerd), en een positieve nettowinst realiseren. Navolgend wordt in paragraaf 3.2 nader ingegaan op de noodzakelijke investeringen, waarna in paragraaf 3.3 en 3.4 achtereenvolgens wordt gefocust op de kosten respectievelijk de winst en de snelheid waarmee de ondernemer gepleegde investeringen terugverdient (i.c. de terugverdientijd).

3.2 Gepleegde en te plegen investeringen De met een selectie van ambulante verkopers van kerstbomen in Amsterdam gevoerde gesprekken hebben geresulteerd in het beeld dat de noodzakelijke investeringen voor het kunnen verkopen van kerstbomen relatief laag zijn. De investeringen die deze verkopers maken kunnen worden uitgesplitst in: • Investeringen in activa die in meer dan één jaar afgeschreven dienen te worden (dit zijn de zogenoemde vaste activa). • Investeringen in activa die in één jaar of minder worden afgeschreven (de zogenoemde vlottende activa). Kerstboom-

Het onderzoek levert op dat de ambulante kerstboomverkopers weinig investeringen

verpakker

plegen in vaste activa, waarover in meer dan één jaar afgeschreven kan worden. Het betreft onder andere een trechter om kerstbomen in te pakken (zodat er een net om de kerstboom komt waardoor deze beter te vervoeren is). Het gaat daarbij niet om hoge bedragen. Een kerstboom-inpakmachine kan worden gekocht voor een bedrag tussen € 200

22

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA en € 50010. De aanschaf van de netten vereist ook geen grote investering. Voor een bedrag van € 62,21 kan een hoeveelheid netten worden aangeschaft waarmee circa 100 tot 120 kerstbomen met een grootte van 2 tot 2,5 meter kunnen worden ingepakt 11.

Hekwerk &

Verder kunnen verkopers investeren in hekwerk om de kerstbomen te kunnen afschermen

container

en/of een container voor de opslag van kerstbomen en bijbehorende accessoires. De met verkopers gepleegde interviews leveren op dat de meeste verkopers echter hekwerk en container huren in plaats van kopen. Aanschaffen van hekwerk en container is voor de meeste verkopers in Amsterdam ook weinig praktisch omdat beide buiten de paar weken waarin de kerstbomen worden verkocht niet nodig zijn maar dan wel opgeslagen moeten worden waarvoor dan weer opslagruimte georganiseerd moet worden. De kosten vanwege het plaatsen van een container betreffen de volgende kostencomponenten:

10Zie bijvoorbeeld https://webshop.vbkerstbomen.nl/17-trechters-toebehoren. 11Zie bijvoorbeeld https://www.amazon.nl/Kerstboom-verpakking-netten-stretchflexibel/dp/B09N1M9PK4.

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

23

BEA • De kosten vanwege de huur van de container (huur per dag varieert van circa € 2,00 tot € 7,50 exclusief btw, afhankelijk van omvang van de container en de functionaliteit). • De kosten voor het plaatsen en weer ophalen van de container. Bij een verhuurder uit Amsterdam komt dit neer op € 235 voor zowel het bezorgen als het weer ophalen (samen een kostenpost van € 470)12. • De kosten voor een door de gemeente te vergeven objectvergunning. Voor een periode van drie weken koste een objectvergunning in 2024 € 253,70 13. Om een seizoenstaanplaats te bemachtigen, moet een ondernemer zich inschrijven in het Register Ambulante Handel (kosten € 55,90 in 2025). Verder betaalt iedereen € 166,40 leges om deel te nemen aan de loting, waarbij een ondernemer de helft van dat bedrag terug ontvangt als hij of zij niet wordt ingeloot14. Vervoermiddel

Een deel van de ambulante verkopers van kerstbomen bezorgt ook kerstbomen. Het hiervoor benodigde vervoermiddel, zoals een busje, wordt niet speciaal aangeschaft voor de drie weken durende verkoopperiode van de kerstbomen (van Sinterklaas tot Kerst). Doorgaans beschikt de verkoper, bijvoorbeeld omdat hij of zij een bloemenwinkel of -kiosk exploiteert of andere ondernemersactiviteiten heeft, al over een geschikt vervoermiddel om kerstbomen te bezorgen.

Eventuele

Eén van de kerstboomverkopers die hebben meegewerkt aan het onderzoek heeft

kraam

geïnvesteerd in een kraam. Inclusief inrichting en verlichting ging hier een investering mee gepaard van circa € 7.000 à € 8.000. Het betreft een verkoper met een verkooppunt zonder winkel of kiosk in de nabijheid.

12Zie https://www.brinkbox.nl/assortiment/20ft/20ftzeecontainer?gad_source=1&gclid=EAIaIQobChMI0eqp1omyjAMVKdoCR2coA4AEAYYASABEgJFf_D_BwE. 13Zie https://www.amsterdam.nl/ondernemen/vergunningen/wevos/overzicht/objectneerzetten/#h0475faef-ce28-4acd-b521-14d3e17c6860. 14Zie https://www.amsterdam.nl/ondernemen/markt-straathandel/straat-verkopen-vasteplek/#ha95a0993-599d-4a7a-9305-b5fe904de2d3.

24

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA Een kraam is niet per se noodzakelijk voor de verkoop van kerstbomen. Ook niet als er in de nabijheid van het verkooppunt geen winkel of kiosk is van de verkoper. Er zijn diverse verkopers die gebruik maken van een container voor enerzijds de opslag van kerstbomen en accessoires en anderzijds om bij slecht weer een droge plek te hebben.

3.3 Opbouw en niveau van kosten De gevoerde gesprekken met ambulante verkopers van kerstbomen geven aan dat het exploiteren van een verkooppunt veel personele inzet vergt. Deze wordt doorgaans primair geleverd door de eigenaar zelf en zijn of haar partner en/of eventuele kinderen. In beginsel zouden alle gemaakte uren moeten worden vergoed tegen op zijn minst het wettelijk minimumloon (WML). Voor het ramen van de in beginsel te maken kosten vanwege de benodigde tijdsinzet is uitgegaan van de volgende kengetallen: • De verkoopperiode is 4 weken, waarbij het verkooppunt 7 dagen in de week geopend is. • De kleinere verkooppunten (met 150 verkochte kerstbomen) werken 3 van de 4 weken met één arbeidskracht en 1 week met twee; de middelgrote verkooppunten 2 weken met één en 2 weken met twee; de grotere één week met 1 en drie weken met 2 arbeidskrachten. • Het uurtarief van het WML bedraagt vanaf 1 januari 2025 € 14,06. Dit resulteert in personeelskosten uiteenlopend van bijna € 4.000 voor een klein verkooppunt tot circa € 5.500 voor de grotere verkooppunten: Toelichting exploitatie ambulante verkopers kerstbomen Amsterdam Aantal verkochte kerstbomen

Uitwerking naar verschillende niveaus wat betreft aantal verkochte kerstbomen 150

300

600

Bruto omzet kerstbomen Inkoop kerstbomen

9.750 3.750

19.500 7.500

39.000 15.000

Bruto omzet overig assortiment Inkoopkosten Brutowinstmarge

488 244 6.244

975 488 12.488

1.950 975 24.975

Personeelskosten (eigen inzet o.b.v. WML) Container (huur, plaatsen, vergunning) Hekwerk (huur) Aanschaf gereedschap e.d. Afschrijving kerstboominpakker Afschrijvingskosten bedrijfswagen Vergunning gemeente (inschrijven/loting) Staanplaatsgeld Overig (o.a. elektriciteit) Netto winst

3.942 900 500 50 250 450 222 1.064 200 -1.285

4.731 900 500 50 250 450 222 1.596 300 3.539

5.519 900 500 50 250 450 222 2.128 400 14.606

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

25

BEA Indien de door eigenaar en partner gemaakte uren niet worden meegewogen tegen een uurtarief aansluitend bij het WML, maar zij zich belonen met de winst uit de onderneming, nemen de winstniveaus toe. Ook de kleinere verkooppunten maken dan een, zij het zeer bescheiden, winst: Toelichting exploitatie ambulante verkopers kerstbomen Amsterdam Aantal verkochte kerstbomen

Uitwerking naar verschillende niveaus wat betreft aantal verkochte kerstbomen 150

300

600

Bruto omzet kerstbomen Inkoop kerstbomen

9.750 3.750

19.500 7.500

39.000 15.000

Bruto omzet overig assortiment Inkoopkosten Brutowinstmarge

488 244 6.244

975 488 12.488

1.950 975 24.975

Personeelskosten (nihil, beloning uit winst) Container (huur, plaatsen, vergunning) Hekwerk (huur) Aanschaf gereedschap e.d. Afschrijving kerstboominpakker Afschrijvingskosten bedrijfswagen Vergunning gemeente (inschrijven/loting) Staanplaatsgeld Overig (o.a. elektriciteit) Netto winst

0 900 500 50 250 450 222 1.064 200 2.658

0 900 500 50 250 450 222 1.596 300 8.270

0 900 500 50 250 450 222 2.128 400 20.125

Ondernemers hebben daarnaast te maken met kosten vanwege een te huren container en hekwerk en de aanschaf van een kerstboominpakker en dergelijke. Een belangrijke kostenpost betreft ook het staanplaatsgeld. In de actuele verordening van de gemeente Amsterdam houdende regels omtrent de heffing van markt- en staanplaatsgelden Heffingsverordening markt- en staanplaatsgelden is vastgelegd dat voor een staanplaats voor de verkoop van kerstbomen, hulst en andere siertakken staanplaatsgeld voldaan moet worden van € 10,64 per m 2 per maand. Er is in het exploitatieoverzicht van uitgegaan dat een klein verkooppunt 100 m2 beslaat, een middelgrote 150 m2 en een grotere 200 m2. Tot slot is er niet van uitgegaan dat de ondernemer ook een kraam aanschaft maar wel een over een bedrijfswagen beschikt die toegestaan is in de uitstootvrije zone die de gemeente Amsterdam per 1 januari 2025 heeft ingesteld. De in het exploitatieoverzicht opgenomen kosten zijn als volgt geraamd: • Een nieuwe compacte uitstootvrije bestelbus kent een aanschafprijs van circa € 37.500 tot € 55.000. Er kan subsidie worden aangevraagd bij de gemeente Amsterdam voor een bedrag van € 3.000, zodat de netto aanschafprijs dan uitkomt op circa €

26

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA 34.500 tot € 52.000. Deze worden in de regel afgeschreven in 5 jaar, wat resulteert in afschrijvingskosten van € 4.000 per jaar. • Er zijn echter ook compacte tweedehands uitstootvrije bestelbussen beschikbaar, tegen aanschafprijzen van circa € 15.000 tot € 30.000 (afhankelijk van type, bouwjaar en aantal gereden kilometers). • In het hiervoor opgenomen exploitatieoverzicht is uitgegaan van de inzet van een bestelbus met een aanschafwaarde van € 40.000, een aanschafsubsidie van € 3.000 en een restwaarde na vijf jaar van € 10.000, bedraagt de afschrijving € 5.400 per jaar, oftewel (€ 40.000 minus € 3.000 minus € 10.000)/5. Aanvullend is ervan uitgegaan dat de bedrijfswagen één maand per jaar (1/12) wordt ingezet voor de verkoop van kerstbomen, bijvoorbeeld voor het eventueel bezorgen van kerstbomen, en de rest van het jaar voor andere ondernemersactiviteiten van de betreffende ondernemer. De afschrijvingskosten die zijn toe te rekenen aan de verkoop van kerstbomen komen dan uit op circa € 450. Nota bene 1: in het hiervoor toegelichte beeld van de kosten is zoals aangegeven niet gerekend met de aanschaf van een kraam. Een kraam is niet essentieel om een verkooppunt te kunnen exploiteren. Als er een container is geplaatst, kan deze ook worden benut om te schuilen bij slecht weer.

Een bestelbus of andere kleinere bedrijfswagen wordt dan vooral ingezet om eventueel kerstbomen te bezorgen. Nota bene 2: in de twee hiervoor opgenomen exploitatieoverzichten is uitgegaan van (1 e variant) honorering van de door eigenaar en eventuele partner zelf gemaakte uren tegen WML-tarief en (2e variant) de situatie dat de eigenaar en eventuele partner hun inzet belonen met het betreffende aandeel uit de winst. Voor een eenmanszaak of een VOF is dit wettelijk ook de norm. De loonkosten van een verkooppunt kunnen ten opzichte van het hiervoor opgenomen exploitatieoverzicht aanzienlijk dalen indien er gebruik wordt gemaakt van meewerkende kinderen in de leeftijd van 15 tot 21 jaar. Leeftijd

Minimumloon per uur

21 jaar en ouder

€ 14,06

20 jaar

€ 11,25

19 jaar

€ 8,44

18 jaar

€ 7,03

17 jaar

€ 5,55

16 jaar

€ 4,85

15 jaar

€ 4,22

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

27

BEA Overigens dient hierbij aangetekend te worden dat het verkopen van kerstbomen een fysiek belastende activiteit is. Het ligt om die reden niet voor de hand dat een jongeren van een jaar of 15 of 16 jaar de inzet van een volwassene kan vervangen.

3.4 Impact van niet verkochte kerstbomen De exploitatieramingen die hiervoor zijn gepresenteerd gaan ervan uit dat alle ingekochte kerstbomen ook daadwerkelijk worden verkocht. Dit is niet altijd het geval. Enkele van de geïnterviewde ondernemers hebben meegemaakt dat ze bleven zitten met een deel van de kerstbomen. Eén van de geïnterviewde ondernemers bleef in 2023 zitten met 25 van de ingekochte 280 kerstbomen. Bij een gemiddelde verkoopprijs van € 65 per boom betekent dit dat de winst daalt met € 1.625 voor het betreffende jaar. Per saldo betekent dit dan dat de hiervoor voor een middelgroot verkooppunt geraamde nettowinst (voor belastingen) afneemt van circa € 2.855 naar circa € 1.230. De door geïnterviewde ondernemers gerapporteerde aantallen verkochte en ingekochte kerstbomen varieert door de jaren. Ondernemers proberen een zo goed mogelijke inschatting te maken van de verkooppotentie van de locatie, maar dergelijke inschattingen zijn met onzekerheden omgeven. Dit geldt al voor ondernemers die al jaren hetzelfde verkooppunt exploiteren, maar dat zal zeker en in nog sterkere mate gelden voor eventuele nieuwkomers. Het risico op het blijven zitten met onverkochte kerstbomen zou minder groot zijn in financieel opzicht als er een markt zou zijn voor het onderling tussen verkopers verhandelen van dergelijke bomen. Dit is echter niet het geval.

Wel kunnen ondernemers met meerdere verkooppunten tussen de eigen locaties ‘schuiven’ met kerstbomen als de ene locatie beter of juist minder goed lijkt te draaien dan in andere jaren 15.

15Voorbeelden van ondernemers met meerdere verkooppunten zijn onder meer Tjallings Kerstbomen Amsterdam (met vier verkooppunten) en Kerstbomen Amsterdam (met drie verkooppunten).

28

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

BEA 4 Werkbare duur van nieuwe vergunningen en overgangstermijn Navolgend wordt eerst toegelicht op de methodiek voor het onderbouwen van de duur van vergunningen, waarna ingegaan wordt op een werkbare duur van nieuwe vergunningen voor bepaalde tijd (paragraaf 4.2) en een realistische overgangstermijn (paragraaf 4.3). Vervolgens is er aandacht voor een tweetal andere voor het lokale vergunningenbeleid relevante aspecten: • De lengte van de verkoopperiode, die nu loopt van 1 december tot einde van het jaar (feitelijk tot Kerst omdat na Kerst uiteraard geen bomen meer worden verkocht) in paragraaf 4.4). • Positie van bloemenwinkels en -kiosken (in paragraaf 4.5).

4.1 Methodiek voor bepalen van duur nieuwe vergunningen Een werkbare duur van nieuwe vergunningen voor bepaalde tijd kan mede gebaseerd worden op de volgende factoren: • De terugverdientijd op gepleegde investeringen in vaste activa. • Eventuele meerjarige verplichtingen, bijvoorbeeld wat betreft huur of personeel. • Overige economische, sociale en maatschappelijke overwegingen, zoals het kunnen opbouwen van een klantenkring. Terugverdien-

Bij de besluitvorming over een werkbare duur voor schaarse vergunningen speelt de

tijd

terugverdientijd een belangrijke rol. Dit geldt ook voor de hierover opgebouwde jurisprudentie. Zowel bestuurlijk als juridisch is het een geaccepteerd uitgangspunt dat ondernemers in staat gesteld moeten worden om gepleegde investeringen terug te verdienen met additioneel een redelijke winstmarge. Of een door een gemeente vast te stellen overgangstermijn naar een nieuw stelsel van vergunningen voor bepaalde tijd acceptabel is, wordt met name op dit aspect getoetst. Vooruitkijkend moet de duur van de nieuwe vergunningen voor bepaalde tijd ook ruim genoeg zijn om noodzakelijkerwijs te plegen investeringen, met een redelijke marge, terug te kunnen verdienen. De terugverdientijd heeft betrekking op door de ondernemer geïnvesteerd vermogen in materiële en immateriële vaste activa. Het betreft activa die in de regel over meer dan één jaar afgeschreven worden. De terugverdientijd is in economische zin als volgt gedefinieerd:

Hoofdstuk 3 laat zien dat voor de vergunninghouders van seizoenstaanplaatsen voor de verkoop van kerstbomen geldt dat zij in de regel weinig (hoeven te) investeren in vaste activa. Het gaat bij het bepalen van de terugverdientijd om de noodzakelijk te maken kosten, althans als de terugverdientijd wordt toegepast om een werkbare overgangstermijn te on-

Gemeente Amsterdam - onderzoek ambulante verkoop kerstbomen

29

BEA derbouwen of een redelijke duur van nieuwe vergunningen. Concreet betekent dit wat BEA betreft het volgende: • De aanschaf van een kraam is niet per se noodzakelijk, zeker omdat in de in hoofdstuk 3 gepresenteerde exploitatieoverzichten ook al is gerekend met een container die naast de opslagfunctie ook de functie kan hebben als onderdak bij slecht weer. • Een container en hekwerk wordt in de regel gehuurd en niet gekocht. • Een bedrijfswagen waarmee kerstbomen vervoerd kunnen worden is alleen noodzakelijk als de verkoper ook kerstbomen bezorgt. Dit is niet altijd het geval of nodig. Bovendien is het vanuit bedrijfseconomisch perspectief, gelet op de in hoofdstuk 3 toegelichte businesscase voor verkooppunten van verschillende omvang naar verkoopvolume, niet logisch om voor de verkoop van enkele honderden bomen in december een bedrijfswagen aan te schaffen. Een ondernemer zal dit waarschijnlijk alleen doen als hij of zij de bedrijfswagen in de rest van het jaar ook kan benutten voor andere ondernemersactiviteiten (bijvoorbeeld voor de bloemenzaak/kiosk, indien hij of zij daarvan eigenaar is). Het lijkt dan praktisch om de bedrijfswagen fiscaal en economisch te laten drukken op de hoofdondernemersactiviteit en voor de inzet van de bedrijfswagen voor de verkoop van kerstbomen in december een soort van bedrijfsinterne huur te rekenen.