Bijlage 1.1_240312_SP NelsonMandelabuurt.pdf

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt 12 maart 2024

Samenvatting

Dit Stedenbouwkundig Plan voorziet in de ontwikkeling van de Nelson Mandelabuurt. Dit is een nieuwe woonwijk in het gebied Bijlmer-Centrum. Voor de Nelson Mandelabuurt zijn al eerder plannen gemaakt. Hierin was de nieuwe woonwijk onderdeel van een overkoepelend herinrichtingsplan voor het Nelson Mandelapark. Maar door de financiële crisis zijn de woningen er tot nu toe niet gekomen. Door de toenemende woningvraag in Amsterdam ligt hier een kans om de geplande woningen alsnog te bouwen.

Plangebied Het plangebied voor de Nelson Mandelabuurt ligt centraal in het gebied Bijlmer-Centrum. Aan de noordkant grenst het aan de woonbuurt Vogeltjeswei, aan de oostkant aan de Gooiseweg, aan de westkant aan het Nelson Mandelapark en aan de zuidkant aan de Gaasperdammertunnel (A9) met daar bovenop het Brasapark. De afstand naar winkelcentrum Amsterdamse Poort en het Anton de Komplein is circa 800 meter. Hier bevinden zich ook het Bijlmer Parktheater, het stadsdeelkantoor en het Bijlmer Sportcentrum. Het plein en het winkelcentrum veranderen de komende jaren in een echt stadshart waar veel te doen is. Er komen onder andere nieuwe woningen, restaurants, meer groen, gezellige ontmoetingsplekken, plek voor lokaal ondernemerschap en de winkels worden mooier. Het is dus een dynamische omgeving waar veel ontwikkelingen plaatsvinden. Het plan voor de Nelson Mandelabuurt verbindt de verschillende ontwikkelingen in de omgeving met elkaar.

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

Opgave en stedenbouwkundige opzet

Programma

Openbare ruimte

Dit Stedenbouwkundig Plan levert een haalbare, weloverwogen en duurzame bijdrage aan de Amsterdamse woningbouwopgave. Met respect voor het bestaande groen en de bestaande bewoners. Dit bereiken we door een levendige, groene en in hout gebouwde woonwijk te bouwen. Vanwege de ligging tussen het Nelson Mandelapark en de Gooiseweg krijgt de wijk een specifieke stedenbouwkundige opzet. Die bestaat uit een gevarieerde blokkenstructuur met een verzameling van verschillende volumes. Aan de kant van het park zijn de bouwvolumes klein. Deze kant heeft een groen karakter, de sfeer van het park dringt door in de woonblokken. Aan de kant van de Gooiseweg zijn grotere volumes en voelt het meer stedelijk.

In de Nelson Mandelabuurt komen circa 725 woningen en een alles-in-1-school. Een gevarieerd woningaanbod maakt de buurt aantrekkelijk voor starters, middeninkomens en doorstromers. We verdelen de woningen volgens ons huidige beleid: 40 procent sociale huur, 40 procent middensegment en 20 procent vrije sector. In de plinten (de onderste bouwlaag) is er ruimte voor maatschappelijke, culturele en commerciële voorzieningen. Ook komt er een mobilityhub. Dit draagt bij aan de levendigheid, leefbaarheid en de sociale veiligheid van de wijk.

Het plangebied ligt naast het Nelson Mandelapark. Met het ontwerp voor de openbare ruimte versterken we de kwaliteit van het bestaande landschap. Dat doen we door een doorgaande parkstructuur te creëren. Hierdoor worden het park en de bebouwing een sterkere eenheid. Het plan besteedt veel aandacht aan regenwaterberging en infiltratie.

Houtbouw De Nelson Mandelabuurt wordt de eerste buurt in Nederland die vrijwel volledig in hout is gebouwd. Hout is een hernieuwbaar en natuurlijk materiaal. Het werkt als CO2-opslagsysteem doordat hout tijdens de groei CO2 uit de lucht opneemt. Bouwen met hout kan hierdoor een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van klimaatverandering. Daarnaast zorgt bouwen in hout voor minder bouwoverlast op en naar de bouwplaats doordat houten (constructie)elementen aanzienlijk lichter zijn dan beton. Daarbij zijn houten constructies herbruikbaar en worden de elementen vooraf gefabriceerd, wat minder bouwtijd oplevert. Ook wordt het materiaal gewaardeerd om zijn esthetische kwaliteiten.

In de Nelson Mandelabuurt komen 10 bouwblokken: ▪ 6 grote blokken met een footprint van circa 2300 m² en met binnenhoven. ▪ 3 compacte blokken met een footprint van ongeveer 1300 m², waaronder de school. ▪ 1 blok met terrasopbouw van ongeveer 1600 m². Woonprogramma 40% sociale huurwoningen 40% middensegment 20% koopwoningen

2

Inhoud

Samenvatting................................................................................................................................ 2

5 Openbare ruimte ....................................................................................................................... 31

1 Inleiding..................................................................................................................................... 4

5.1 Uitgangspunten..................................................................................................................................... 32

2 Bebouwing................................................................................................................................. 6

5.2 Concept................................................................................................................................................. 34

2.1 Locatie ................................................................................................................................................... 6

5.3 Verkeer.................................................................................................................................................. 39

2.2 Analyse plangebied ................................................................................................................................ 8

5.4 Groen.................................................................................................................................................... 42

2.3 Stedenbouwkundige opzet ................................................................................................................... 11

5.5 Water..................................................................................................................................................... 47

2.4 Stedenbouwkundige principes .............................................................................................................. 13

5.6 Materialisatie......................................................................................................................................... 48

2.5 Bouwblokken......................................................................................................................................... 16

5.7 Afval en energievoorziening................................................................................................................... 49

2.5.1 Parkeren...................................................................................................................................... 18

5.8 Kwaliteit bestaande bomen................................................................................................................... 50

2.5.2 Geluid op de gevels..................................................................................................................... 20

5.9 Luchtkwaliteit....................................................................................................................................... 50

2.6 Principes bouwblokken ......................................................................................................................... 21

Colofon........................................................................................................................................ 51

2.6.1 Open blokken.............................................................................................................................. 21 2.6.2 Compacte blokken...................................................................................................................... 22 2.6.3 Terrasblok................................................................................................................................... 23 2.7 Beeldkwaliteit........................................................................................................................................ 24 3 Houtbouw................................................................................................................................. 25 3.1 Voordelen van houtbouw....................................................................................................................... 26 3.2 Kenmerken van houtbouw..................................................................................................................... 27 3.3 Aandachtspunten houtbouw voor de Nelson Mandelabuurt...................................................................

28 4 Programma...............................................................................................................................29 4.1 Woonprogramma................................................................................................................................... 29 4.2 Maatschappelijke voorzieningen........................................................................................................... 30 4.3 Commercieel programma...................................................................................................................... 30

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

3

1 Inleiding In 2030 wonen er ruim 2100 Amsterdammers in de Nelson Mandelabuurt. Dit is een nieuwe buurt in het centrumgebied van Zuidoost. Het is een levendige, groene en in hout gebouwde woonwijk met circa 725 woningen en een alles-in-1-school op een van de mooiste en meest centrale plekken van de Bijlmermeer. Het voorliggende Stedenbouwkundig Plan (SP) voorziet in deze ontwikkeling. Het plan is een uitwerking van de uitkomsten die uit de participatie en inspraak zijn gekomen. Voor de Nelson Mandelabuurt zijn al eerder plannen gemaakt. Hierin was de nieuwe woonwijk onderdeel van een overkoepelend herinrichtingsplan voor het Nelson Mandelapark. Maar door de financiële crisis zijn de woningen er tot nu toe niet gekomen. Wel zijn de kavels aan de oostkant klaargemaakt voor de bouw. Door de toenemende woningvraag in Amsterdam ligt hier een kans om de geplande woningen alsnog te bouwen. Dit Stedenbouwkundig Plan voorziet in een hernieuwd plan dat past bij de ambities en opgaven van deze tijd. Het gaat hierbij alleen om de nieuwe woonwijk en niet om het park. Beide versterken elkaar wel en zijn onlosmakelijk verbonden. Want de woonwijk zorgt onder andere voor meer sociale veiligheid en de nabijheid van het park maakt het een prettige leefomgeving. Nieuw plan, nieuwe naam We noemen de nieuwe woonwijk voorlopig de Nelson Mandelabuurt.

Deze nieuwe naam kozen we vanwege de ligging naast het Nelson Mandelapark. Het is een tijdelijke werktitel. Samen met de bewoners uit Zuidoost gaan we er nog een goede en passende naam voor kiezen. Opgave Dit plan levert een haalbare, weloverwogen en duurzame bijdrage aan de Amsterdamse woningbouwopgave. Met respect voor het bestaande groen en de bestaande bewoners. Dit bereiken we door een levendige, groene en in hout gebouwde woonwijk te bouwen met circa 725 woningen en een school. In de plinten (de onderste bouwlaag) is er ruimte voor maatschappelijke, culturele en commerciële voorzieningen. Een gevarieerd woningaanbod maakt de buurt aantrekkelijk voor starters, middeninkomens en doorstromers. Daarnaast zijn er kansen voor bijzondere woonvormen of woonconcepten en voor zelfbouw, zoals één of meerdere wooncoöperatie(s) en collectief particulier opdrachtgeverschap. Het plan bevat ook een schetsontwerp voor de inrichting van de openbare ruimte.

Volledig in houtbouw De Nelson Mandelabuurt wordt de eerste woonwijk in Nederland die vrijwel volledig in hout is gebouwd. We spreken van houtbouw als de draagconstructie van gebouwen hoofdzakelijk uit hout bestaat. Hout is een hernieuwbaar en natuurlijk (bio-based) materiaal. Het heeft de eigenschap om CO2 vast te houden, dus het helpt actief mee om de uitstoot van CO2 te reduceren. Zo levert dit plan een belangrijke bijdrage op het gebied van duurzaamheid. Naast draagconstructies van hout willen we ook dat de gevels grotendeels uit hout zijn om de relatie tussen park en woonwijk te versterken. Vervolg De gemeenteraad stelt dit Stedenbouwkundig Plan vast als onderdeel van het investeringsbesluit. Daarna werken we ook het schetsontwerp voor de openbare ruimte van de Nelson Mandelabuurt verder uit in een voorlopig en definitief ontwerp. Bovendien zorgen we voor een actueel welstandskader. Hier maken we een beeldkwaliteitsplan voor. Zowel voor het ontwerp openbare ruimte als het beeldkwaliteitsplan raadplegen we weer de omwonenden. Voor de selectie van de ontwikkelaars stellen we criteria en bouwenveloppen op, met hierin de stedenbouwkundige en andere randvoorwaarden voor de bouw van de woningen.

► Afbeelding: impressie Nelson Mandelabuurt Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

4

► Afbeelding: plangebied Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

5

2 Bebouwing In 2030 is de Nelson Mandelabuurt tegelijkertijd een rustige en een levendige woonwijk in het hart van de Bijlmermeer. Rustig en groen door de ligging naast het Nelson Mandelapark. Dit zorgt bovendien voor een prachtig uitzicht. Maar de nabijheid en het gebruik van het park zorgen ook voor levendigheid, onder andere door de sportactiviteiten en het jaarlijkse Kwaku festival. Het is uniek in Nederland dat de bebouwing volledig uit hout bestaat. Houtbouw is op deze schaal niet eerder gerealiseerd. Voor u ligt het Stedenbouwkundig Plan dat voorziet in de ontwikkeling van deze nieuwe woonwijk. In dit hoofdstuk beschrijven we het ontwerp voor de bebouwing. Directe aanleiding voor de ontwikkeling van de Nelson Mandelabuurt is de Amsterdamse woningbouwopgave. Voor de Bijlmermeer geeft het document ‘Blik op de Bijlmer’ aan dat verdichting met woningbouw en toevoeging van voorzieningen kan zorgen voor een aantrekkelijk woon- en werkmilieu. Deze combinatie biedt kansen voor doorstroming van de huidige bewoners, voor vestiging van nieuwe bewoners en voor een steviger voorzieningenniveau waar heel Zuidoost baat bij heeft. De gebiedsontwikkeling vindt plaats in een bestaand stuk stad. De combinatie van de bestaande omgeving, met enerzijds partijen die belangen en een mening hebben en de gemeentelijke kaders anderzijds, geven richting aan de opgave.

In de bijbehorende investeringsnota Nelson Mandelabuurt leest u meer over de geldende beleidskaders en de uitkomsten van de participatie. Hier beschrijven we eerst de locatie en analyseren het plangebied.

Fiets- en voetgangerspaden op maaiveldniveau verbinden de locatie met: ▪ de K-buurt aan de andere kant van de Gooiseweg. ▪ de H-buurt aan de andere kant van het park. De verhoogde Gooiseweg is een belangrijke autoverkeersontsluiting voor Zuidoost en is direct verbonden met de Rijkswegen A10 en A9. De verhoogde Karspeldreef doorkruist de kavels. De Gooiseweg ligt circa 6 meter hoger dan het maaiveld en 3 meter hoger dan de Karspeldreef. De grond waarop de ontwikkeling gaat plaatsvinden is geheel in eigendom van de gemeente.

Omgeving Kenmerkend voor deze locatie is de ligging naast het Nelson Mandelapark. Dit is het centrale stadspark van Zuidoost waar groen, sport, rust en reuring samenkomen. Want onderdeel van het park is een sportpark met 3 voetbalvelden, atletiekbaan en skatebaan. Ook is er een festivalterrein waar jaarlijks gedurende 4 weekenden in de zomer het Kwaku festival plaatsvindt. Daarnaast is het een plek voor ontspanning, ontmoeting en contact met de natuur. In het park komt nog een horecagelegenheid. De bouwkavels liggen aan de oostkant van het park. De kavels zijn te herkennen door de hekken die er nu nog omheen staan. Het Stedenbouwkundig Plan voor de Nelson Mandelabuurt draagt bij aan de begrenzing van het park. Ook zorgt het voor verbetering van de sociale veiligheid in en rondom het park. Het Nelson Mandelapark is circa 38 hectare groot en is onderdeel van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur. Aan de zuidkant sluit het aan op het Brasapark. Hierdoor is een groene verbinding ontstaan met de Gaasperplas en de Diemerscheg.

2.1 Locatie Het plangebied voor de ontwikkeling van de Nelson Mandelabuurt ligt centraal in het gebied Bijlmer-Centrum. Aan de noordkant ligt de buurt Vogeltjeswei, aan de oostkant de Gooiseweg, aan de zuidkant het Brasapark en aan de westkant het Nelson Mandelapark. Het gaat om de langwerpige strook bouwkavels tussen de Gooiseweg en het park. Samen met het park en winkelcentrum Amsterdamse Poort vormt dit het toekomstige centrumgebied van stadsdeel Zuidoost.

In de omgeving zijn meerdere aansluitingen op het openbaar vervoer. Aan de Karspeldreef is bij het sportpark een bushalte. Metrostation Kraaiennest is circa 900 meter lopen. Op een fiets- of loopafstand van circa 1100 meter ligt metrostation Bullewijk.

gebiedsontwikkeling van Cluster 6 voor de bouw van 440 woningen en 1.500 m² voorzieningen. Ook de Amsterdamse Poort wordt vernieuwd. Het winkelcentrum verandert de komende jaren in een echt stadshart waar veel te doen is. Er komen onder andere nieuwe woningen, restaurants, meer groen, gezellige ontmoetingsplekken, plek voor lokaal ondernemerschap en de winkels worden mooier. Bovendien is er nieuwbouw aan de overkant van de Gooiseweg. Dit is het nieuwe gebied Switi – Gooise Kant. Hier zijn tussen 2015 en 2018 al 235 nieuwbouwwoningen gebouwd. Het laatste deel van Switi ligt in de oksel van de Gaasperdammerweg (A9) en de Gooiseweg. Het is dus een dynamische omgeving waar veel ontwikkelingen plaatsvinden. Het plan voor de Nelson Mandelabuurt verbindt de verschillende ontwikkelingen in de omgeving met elkaar. In de omgeving zijn hoogteverschillen. Het niveau van het park varieert van -2,4 tot -3,4 meter onder N.A.P. Dit is het maaiveld. De Karspeldreef ligt gemiddeld 3 meter boven het maaiveldniveau van het park. Dit is circa +0,5 meter boven N.A.P. De Gooiseweg ligt circa 3 meter boven de Karspeldreef.

Bij de metrostations bevinden zich winkels, horeca en andere bedrijvigheid. De afstand naar winkelcentrum Amsterdamse Poort en het Anton de Komplein is circa 800 meter. Hier bevindt zich het Bijlmer Parktheater, het stadsdeelkantoor en het Bijlmer Sportcentrum. Rond dit sportcentrum zorgt de ► Afbeelding: locatie

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

6

Overzichtskaart

► Afbeelding: het plangebied en de ligging naast het Nelson Mandelapark Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

7

2.2 Analyse plangebied De bestaande omgeving vormt het uitgangspunt voor het ontwerp van de Nelson Mandelabuurt. Onze analyse van het gebied toont aan dat er 3 bepalende factoren voor de nieuwe woonwijk zijn. Dit zijn vaststaande gegevens die de basis vormen, ze dragen als het ware het plan.

Gooiseweg

Fysiek-ruimtelijke drager

Sociaal-economische drager

Karspeldreef

De Gooiseweg is de fysiek-ruimtelijke drager van het Stedenbouwkundig Plan. De weg vormt een duidelijke en scherpe begrenzing van het plangebied. Daarom is het de harde kant van het gebied. Hier is veel verkeersgeluid, wat invloed heeft op het plangebied. Parallel aan de Gooiseweg komt aan deze kant een ventweg waar de auto te gast is en waar je prettig kunt lopen, fietsen, spelen, ontspannen en ontmoeten. Voor de ontsluiting van de buurt wordt de ventweg verbonden aan de Karspeldreef. ► Afbeelding: fysiek-ruimtelijke dragers

Het plangebied heeft ook een zachte kant. Dit is de kant waar de nieuwe buurt geleidelijk en glooiend overloopt in het Nelson Mandepapark. Aan deze kant slingert een wandelpad langs de hele buurt. Hier is een aantrekkelijke groene ruimte met veel levendigheid. Het is een groene zone die de bouwblokken, het park en de fiets- en voetpaden verbindt. Hier komen verschillende maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Die zorgen voor een intensiever gebruik van het park en meer ‘ogen op straat’. Er komen onder andere een alles-in-1-school, een buurthuis, horeca en kleinschalige bedrijvigheid. Groen-ecologische drager Het Nelson Mandelapark is de groen-ecologische drager. De huidige inrichting van het park is het resultaat van een ingrijpende herinrichting (2011). Het park is ontworpen in Engelse landschapsstijl dat gekenmerkt wordt door grasvelden, boomgroepen, waterpartijen, slingerende fiets- en voetpaden en glooiingen. Het park is een enorme meerwaarde voor de nieuwe woonwijk. Toekomstige bewoners wonen op een prachtige locatie waar het bruist tijdens het Kwaku festival in de zomer en met veel groen, veel sportfaciliteiten en veel openbare ontmoetingsmogelijkheden. Het park is onderdeel van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur.

► Afbeelding: sociaal-economische dragers

► Afbeelding: groen-ecologische dragers Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

8

Kansen-en-verbindingen-kaarten Voor de Bijlmermeer zijn kansen-en-verbindingenkaarten opgesteld. Deze kaarten geven een overzicht van de belangrijkste structuren in het gebied zoals het groennetwerk, sport en recreatie, water, autowegen, langzaam verkeer en stedenbouwkundige ontwikkelingen. Dit helpt opgaven aan elkaar te koppelen en integrale en afgewogen keuzes op de schaal van het stadsdeel te maken. Deze kaarten laten de samenhang tussen het plangebied en de omgeving zien.

Brasapark

Gaasperplas

1. Bestaande groenstructuur

Brasapark

De groene verbindingen die door en langs het plangebied lopen zijn belangrijk. Het plangebied verbindt het Nelson Mandelapark, het Brasapark en de Gaasperplas met elkaar. Het heeft ecologische waarden en vormt hierdoor een belangrijke ecologische verbinding. Het naastgelegen Nelson Mandelapark maakt onderdeel uit van de Amsterdamse Hoofdgroenstructuur. Het park is ontworpen in Engelse landschapsstijl waarvoor slingerende fietsen voetpaden en glooiingen kenmerkend zijn. De verbinding met het Anton de Komplein en de singel daarachter zorgt voor een groene verbinding met het Strandvlietpad.

► Afbeelding: kansen en verbindingen kaart: bestaande groenstructuur

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

9

2. Bestaande infrastructuur De Karspeldreef en de Gooiseweg zijn de autoverkeerswegen die door en langs het plangebied liggen. Het zijn belangrijke verkeersaders in Zuidoost. Aan de zuidkant van het gebied was de A9 een harde scheiding. Maar met de ondertunneling van de A9 en de inrichting van het Brasapark bovenop de tunnel is een verbinding tussen bestaande onderdelen van de Hoofdgroenstructuur ontstaan.

Gaasperplas

3. Bereikbaarheid van de Nelson Mandelabuurt

Karspeldreef Kraaiennestpad

Bullewijkpad

Gooiseweg

Gulden Kruispad

Het gebied is met vijf oost-westverbindingen aangesloten op de omliggende buurten en de centrale stad. Het gaat om drie fiets- en voetgangerspaden (Gulden Kruispad, Kraaiennestpad en Bullewijkpad), een verkeersweg (Karspeldreef) en een groene verbinding (Gaasperdammerpark). Daarnaast zorgen de Gooiseweg en het Reigersbospad voor noord-zuidverbindingen. Dit behouden en versterken we in het plan.

► Afbeelding: kansen en verbindingen kaart: bestaande netwerken

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

10

2.3 Stedenbouwkundige opzet De locatie van het plangebied tussen het Nelson Mandelapark en de Gooiseweg vraagt om een specifieke ruimtelijke oplossing. Het is een langwerpige bouwstrook met twee verschillende kanten. Een ‘harde kant’ langs de Gooiseweg en een ‘zachte kant’ aan het Nelson Mandelapark. Bij de kant van de Gooiseweg past een ander volume en vormgeving dan bij de kant van het park. Hierbij past een gevarieerde blokkenstructuur met een verzameling van verschillende volumes. Daarom bestaat de stedenbouwkundige opzet uit een variatie van 10 naast elkaar gelegen bouwblokken, waarvan:

wing komt op een glooiende grondwal, op circa 2 tot 3 meter boven het maaiveldniveau van het park. Hierdoor ontstaan hoogteverschillen in de woonwijk. Het gaat om de bouwblokken aan weerszijden van de Karspeldreef. Dit zorgt ervoor dat de buurt makkelijker te bereiken is via de Karspeldreef en tegelijkertijd beter aansluit op het park. Zo ontstaat samenhang tussen het park, de woonwijk en de Gooiseweg.

Ontsluiting Bebouwingsdichtheid In Koers 2025 is de Nelson Mandelabuurt aangewezen als ‘groenblauwe woonbuurt’. Dit is een type woonwijk dat haar kwaliteiten ontleent aan een rustig, groen en waterrijk karakter. Dit type woonwijk heeft een relatief lage bebouwingsdichtheid. Voor de Nelson Mandelabuurt is het bruto vloeroppervlak (BVO) 92.200 m². De oppervlakte van het hele bouwterrein is 28.000 m².

De Nelson Mandelabuurt wordt voor autoverkeer ontsloten via een ventweg die parallel ligt aan de Gooiseweg. De maximale snelheid is hier 30 km/uur. Deze ventweg is verbonden aan de Karspeldreef. Zo is de buurt via de Karspeldreef en Gooiseweg verbonden met de rest van de stad. Voor fietsers en voetgangers is de buurt ontsloten via 3 oost-westverbindingen die onder de Gooiseweg en door het Nelson Mandelapark lopen. Daarnaast komt er een noord-zuidverbinding voor fietsers en voetgangers langs de bebouwing aan de kant van het park.

▪ 6 grotere blokken met woningen rondom binnenhoven ▪ 2 compacte blokken met woningen ▪ 1 compact schoolgebouw ▪ 1 blok met terrasopbouw De grotere bouwblokken bestaan uit een verzameling van verschillende volumes. Langs de Gooiseweg wordt de bebouwing groter. Aan deze kant vormt de bebouwing een geluidsbarrière voor het verkeersgeluid. Het is een opvallende en stedelijke bebouwingsrand die de lijn van de Gooiseweg volgt. Aan de kant van het park wordt de bebouwing juist kleiner. Die kant is vooral groen, de sfeer van het park dringt door in de woonwijk. Hier volgt de bebouwing de slingerende lijn van de parkrand. De verschillende volumes binnen het bouwblok vormen wel een architectonische eenheid. De blokken krijgen een menging van woningen op de begane grond, waaronder woon/werk-combinaties, en appartementen op de verdiepingen. Op de begane grond dragen de maatschappelijke en commerciële voorzieningen bij aan de levendigheid van de buurt. In paragraaf 2.5 lichten we de bouwblokken nader toe. Samenhang De hoogte verschilt van 3 tot 7 bouwlagen. Langs de Gooiseweg is de hoogte maximaal 6 bouwlagen. Aan het park is de hoogte 4 bouwlagen. En in de zijstraten is de hoogte 3 bouwlagen. Een compact blok vormt een hoogteaccent van 7 bouwlagen. De afwisseling van de bouwhoogte past bij de stedenbouwkundige structuur van de Bijlmermeer en volgt de glooiingen van het park.

Een deel van de bebou► Afbeelding: sfeer Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

11

Masterplan Nelson Mandelabuurt

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

12

2.4 Stedenbouwkundige principes Het ontwerp is gebaseerd op 9 stedenbouwkundige principes, zowel van programmatische- als ruimtelijke aard. Deze lichten we hieronder toe: 1. Gevarieerde blokkenstructuur Tijdens de stedelijke vernieuwing van de Bijlmer maakten veel van de oude honingraatflats plaats voor nieuwe laagbouwbuurten. Hierbij is de typische Bijlmermeer structuur, met een sterke scheiding van functies, verlaten. De verschillende laagbouwbuurten kenmerken zich door een kleinschalige en gevarieerde blokkenstructuur. Dit wordt gecontinueerd in de verkaveling van de Nelson Mandelabuurt. De verkaveling bestaat uit 10 bouwblokken A tot en met J. Hiervan hebben de blokken A, B, E, G, H en I een binnenhof. De blokken C, D en F zijn compact. Blok J heeft een terrasopbouw. 2. Repeterend grid De Nelson Mandelabuurt wordt de eerste woonwijk in Nederland die vrijwel volledig in hout is gebouwd. Bij het ontwerpen met houten hoofddraagconstructies zijn meerdere systemen mogelijk waarbij de geprefabriceerde delen op de bouw worden gemonteerd. Denk hierbij aan prefab wanden, vloeren, kolommen, balken of zelfs hele modules. Er is een raster getekend om het programma in een modulair systeem te passen, maar dit impliceert of beperkt de vele mogelijke manieren van houtconstructie niet.

We sturen op het minimaliseren van vervuilend materiaalgebruik en op toekomstbestendigheid van de gebouwen. Waar mogelijk zijn de gebouwen aanpasbaar aan toekomstige wensen en inzichten door afzonderlijke delen toe te voegen, te schakelen, te splitsen, te verwijderen of indelingen van woningen te veranderen.

► Afbeelding: gevarieerde blokkenstructuur

► Afbeelding: modulair grid

3. Groene leefomgeving De openbare ruimte van de Nelson Mandelabuurt is onderdeel van de ecologische verbindingen van Zuidoost. Om dit te versterken, komt er een groene overgang van de bouwblokken naar het Nelson Mandelapark. Deze zone is ontworpen op basis van de Engelse landschapsstijl zodat de woonwijk aansluit op het park. Rondom alle gebouwen in het plan komen regentuinen die het regenwater van de daken opvangen.

► Afbeelding: groene leefomgeving Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

13

4. Weinig kruisend verkeer Oorspronkelijk was al het auto-, fiets- en voetgangersverkeer in de Bijlmermeer van elkaar gescheiden. Dit zie je in het plangebied nog steeds terug doordat de Gooiseweg en de Karspeldreef op een talud liggen. Er is weinig kruisend verkeer. De Nelson Mandelabuurt is voor autoverkeer bereikbaar via de Karspeldreef. Er is een op-/afrit die uitkomt op een ventweg. Deze ventweg loopt parallel aan de Gooiseweg. De maximale snelheid is 30 km/uur. Aan de kant van het park richten we de straat in voor fietsers en voetgangers. Hier is alleen calamiteitenverkeer toegestaan, is het voetgangersvriendelijk, zijn er ontmoetingsplekken, een terras en voorzieningen die de route langs het park activeren.

► Afbeelding: weinig kruisend verkeer

5. Intieme zijstraten De bebouwing wordt onderbroken door zijstraten. Die sluiten aan op de ventweg die parallel ligt aan de Gooiseweg. De zijstraten zijn smaller, maar breed genoeg zodat de woningen aan de kant van het park bereikbaar zijn voor nood-en hulpdiensten. Hier zijn op de begane grond ook de entrees van de woningen. 6. Actieve plinten In de Nelson Mandelabuurt komen actieve plinten (de onderste bouwlagen) met een kleine horecagelegenheid, maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Dit zorgt voor levendigheid op straat. Deze voorzieningen komen voornamelijk aan de kant van het park, waar het plan de slingerende lijn van het park volgt en waar belangrijke fiets- en looproutes samenkomen.

► Afbeelding: intieme zijstraten

► Afbeelding: actieve plinten Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

14

7. Sociale veiligheid Het is belangrijk om voor sociale veiligheid in de buurt te zorgen. Het ontwerp van de openbare ruimte zorgt voor lange zichtlijnen en overzicht. De bouw van circa 725 woningen, de actieve plinten en de duidelijke scheiding tussen openbaar en privé zorgen voor een verbetering van het veiligheidsgevoel door: ▪ ▪ ▪ ▪

Intensiever gebruik van park en sportfaciliteiten. Meer ‘ogen op straat’. Meer levendigheid in en rondom het park. Betere verbindingen.

8. Diversiteit in programma

► Afbeelding: sociale veiligheid

Het woonprogramma bestaat uit circa 725 woningen en is verdeeld volgens het huidige beleid van de gemeente: 40 procent sociale huur, 40 procent middensegment en 20 procent vrije sector. Er is ruimte voor een of meerdere wooncoöperatie(s) en collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Hiermee komen we tegemoet aan de behoeften van bestaande bewoners uit Zuidoost en is het woningaanbod aantrekkelijk voor nieuwkomers. 9. Veilig parkeren voor auto’s en fietsen In de Nelson Mandelabuurt komen 151 parkeerplaatsen op straat. Deze zijn onder andere bestemd voor bezoekers. Bij de woningen in de vrije sector komen inpandige parkeerplaatsen. Hierbij houden we het vastgestelde parkeerbeleid van de gemeente aan. Dit beleid schrijft voor hoeveel parkeerplaatsen er per woning in de vrije sector moeten komen. Daarnaast is er de optie om een mobilityhub te ontwikkelen met een parkeervoorziening voor de buurt en deelmobiliteit. Bezoekers van het park parkeren hun auto’s ergens anders. Bijvoorbeeld in de openbare parkeergarage aan het Anton de Komplein. Alle woonblokken krijgen fietsenstallingen op de begane grond. De fietsenstalling is zichtbaar vanaf de straat en binnenplaats om de veiligheid van de openbare ruimte te garanderen (zie tabel op bladzijde 19).

► Afbeelding: programma

► Afbeelding: veilig parkeren voor auto´s en fietsen Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

15

2.5 Bouwblokken De bebouwing van de Nelson Mandelabuurt bestaat uit een variatie van 10 naast elkaar gelegen bouwblokken: ▪ 6 open grotere blokken met een footprint van circa 2300 m² en met binnenhoven ▪ 3 compacte blokken met een footprint van circa 1300 m², waarvan 1 schoolgebouw ▪ 1 blok met terrasopbouw In de bouwblokken komt een mix van woningen met entree op de begane grond en appartementen op de verdiepingen met entree aan een galerij. In totaal komen er circa 725 woningen van verschillende grootte:

► Afbeelding: bouwblokken

▪ Appartementen van 45 m² tot 50 m² met 2 kamers. ▪ Appartementen van gemiddeld 70 m² met 3 kamers. ▪ Appartementen van 80 tot 90 m² met 4 kamers. ▪ Appartementen met 5+ kamers >100 m². Bouwhoogte ▪ De blokken A, C, G, H en I krijgen maximaal 6 bouwlagen. ▪ Blok D krijgt maximaal 3 bouwlagen. In dit blok komt de school. ▪ Blokken B en E krijgen maximaal 5 bouwlagen. ▪ Blok F krijgt maximaal 7 bouwlagen. Dit wordt het hoogteaccent in de wijk. ▪ Blok J krijgt maximaal 4 lagen.

► Afbeelding: sfeerbeeld - mix van woningen

► Afbeeldingen: Apartment Building along a Party Wall van Jacques Herzog en Pierre de Meuron, Switzerland

Alle bouwblokken hebben uitzicht naar alle kanten, ze zijn alzijdig georiënteerd. De verschillen tussen de bouwblokken lichten we op de volgende bladzijde toe.

► Afbeelding: bouwhoogte Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

16

Open blokken De 6 grotere bouwblokken hebben binnenhoven, maar vormen geen gesloten blokken. Het gaat om de blokken A, B, E, G, H en I. Ze hebben variatie en openheid aan de kant van het park. De vorm van de bebouwing zorgt voor een duidelijke buiten- en binnenkant. De buitenkant van de blokken is openbaar, de binnenkant privé en geluidsluw. Ze bestaan uit een verzameling van verschillende volumes die variëren in lengte en hoogte. Langs de Gooiseweg zijn lange en hogere gevels. Aan deze kant bestaan deze blokken uit maximaal 6 bouwlagen. Het maximum van 6 bouwlagen geldt voor de bouwblokken aan beide kanten van de Karspeldreef. Aan het park zijn er openingen in het bouwblok. Hiertussen zijn 1 of 2 kleinere bouwvolumes. Hier bestaan de blokken uit maximaal 4 bouwlagen en zijn ruimtes op de begane grond bestemd voor horeca, maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Aan de zijstraten komt laagbouw met maximaal 4 bouwlagen. Deze maisonnettes en appartementen hebben ieder een eigen entree aan de straat. Dat zorgt voor extra bewegingen en sociale controle op straat.

► Afbeelding: open blokken

Compacte blokken De 3 compacte bouwblokken kunnen een kleinere binnenplaats hebben, maar van buitenaf lijkt dat niet zo. Het gaat om de blokken C, D en F. Van deze 3 blokken ligt er 1 centraal in het plangebied. In blok D komt een alles-in-1-basisschool. Het schoolgebouw heeft een bouwhoogte van maximaal 3 lagen. Van de andere 2 compacte blokken komt er 1 aan de noordkant van de school. Dit blok bestaat uit 5 of 6 bouwlagen. Het derde compacte bouwblok wordt een hoogteaccent in de wijk. Dit bouwblok bestaat uit maximaal 7 bouwlagen.

► Afbeelding: compacte blokken

Terrasblok In de oksel van de Gooiseweg en het Gaasperdammerpark komt een terrasblok met koopwoningen in de vrije sector. Dit is blok J. Dit blok heeft een bijzondere vorm die past bij de locatie. Het blok is trapsgewijs opgebouwd met maximaal 4 bouwlagen aan de kant van de Gooiseweg.

► Afbeelding: terrasblok Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

17

2.5.1 Parkeren Autoparkeren Belangrijkste uitgangspunt van de Nota Parkeernormen Auto (2017) is dat bij nieuwbouw de bewoners en werknemers geen parkeervergunning krijgen. Ontwikkelaars moeten het minimumaantal parkeerplekken inpandig realiseren voor woningen in de vrije sector. In de openbare ruimte komen alleen parkeerplaatsen voor bezoekers. Dit beleid geldt ook voor de Nelson Mandelabuurt. In het Stedenbouwkundig Plan hebben we dit uitgewerkt. Er komen 164 parkeerplaatsen op straat. Deze zijn onder andere bestemd voor bezoekers. Bij de woningen in de vrije sector komen inpandige parkeerplaatsen. Ook willen we dat onder blok H een mobilityhub komt met een parkeervoorziening voor de buurt en deelmobiliteit. We willen dat de ontwikkelaars hier een voorstel voor doen.

► Afbeelding: autoparkeren in bouwblokken G, H en J

Er zijn drie opties die invloed hebben op het aantal parkeerplaatsen: ▪ optie 1: halfverdiepte parkeergarages ▪ optie 2: volledig verdiepte parkeergarages ▪ optie 3: parkeergarage op maaiveldniveau/begane grond Optie 2, volledig verdiepte parkeergarage is de voorkeursoptie vanwege de betere relatie van gebouw met de openbare ruimte en de sociale aspecten die hierbij horen. In de openbare ruimte zijn plekken waar ontwikkelaars de mogelijkheid hebben om buurthubs in te richten voor het aanbieden van deelmobiliteit aan bewoners. Bezoekers van het park moeten ergens anders parkeren. Bijvoorbeeld in de openbare parkeergarage aan het Anton de Komplein.

optie 2 ► Afbeelding: doorsnede van ondergronds parkeren blokken G en H (opties 1 en 2)

Parkeerbalans autoparkeren in de openbare ruimte Functie

Aantal

Norm

Totaal

Wonen

724

0,1 pp/w

72 pp

Horeca

200 m²

5 pp/100 m²

10 pp

Maatchappelijke/ Commerciële

3.300 m²

1,6 pp/100 m²

53 pp

Basis school

3.345 m²

0,5 pp/100 m²

17 pp

3

-

12 pp

HUBS Totaal

164 pp

Inpandige HUB

60 pp

Totaal

224 pp

► Afbeelding: referentie parkeren op begane grond binnen blok Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

► Afbeelding: doorsnede van parkeren op begane grond binnen blok J (optie 3)

► Afbeelding: Masira Amsterdam van Buro Sant en Co. 18

Fietsparkeren Alle woonblokken in de Nelson Mandelabuurt krijgen fietsenstallingen op de begane grond. De fietsenstalling is zichtbaar vanaf de straat en de binnenplaats om zowel de veiligheid binnen als van de openbare ruimte te garanderen. Bezoekers fietsparkeren wordt gerealiseerd in de openbare ruimte. Om de openbare ruimte en de gebouwentree ’s aantrekkelijk in te richten wordt erop ingezet om een deel van het bezoekersparkeren inpandig te realiseren door de ontwikkelende partijen. Volgens de Nota Parkeernormen Fiets en Scooters (2018) moet de gemeenschappelijke fietsenstalling worden berekend volgens onderstaande tabel:

► Afbeelding: fietsparkeren in bouwblokken

Parkeernormen fietsparkeren Aantal kamers

Aantal fietsplekken

2 kamer woning 45 - 50 m² GBO

2 fietsplekken

3 kamer woning ± 70 m² GBO

3 fietsplekken

4 kamer woning ± 80 m² GBO

4 fietsplekken

fietsparkeren voor bezoekers

0,5 plek per woning

► Afbeelding: doorsnede fietsenstalling op de begane grond blok E

► Afbeelding: sfeerbeeld van een binnentuin met fietsparkeren en woningen Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

► Afbeelding: fiets stallen referenties

► Afbeelding: relatie met binnentuin en toegang tot de fietsenstalling referenties 19

2.5.2 Geluid op de gevels De Nelson Mandelabuurt is een geluidsbelaste locatie. Aan de ene kant is er het verkeersgeluid van de Gooiseweg. Aan de andere kant is het Nelson Mandelapark waar in de zomer gedurende 4 weekenden het Kwaku festival plaatsvindt. In het ontwerp houden we hier rekening mee. Dubbele gevels langs de Gooiseweg In het kader van de ruimtelijke ontwikkeling langs de Gooiseweg is de mogelijkheid onderzocht om de bouwblokken uit te rusten met dubbele gevelconstructies. De bedoelde gevels zouden fungeren als tussenruimten waarin toegangsgalerijen worden geplaatst voor de ontsluiting van de achtergelegen woningen.

► Afbeelding: dubbele gevels langs de Gooiseweg

Het hanteren van een dergelijke dubbele gevelconstructie zou bijdragen aan een gunstig akoestisch klimaat. Echter, dit is geen stringente vereiste aangezien het merendeel van de woningen, mogelijk zelfs alle, reeds zonder de toepassing van een dubbele gevel voldoen aan de vastgestelde maximale ontheffingswaarde voor geluid. Desalniettemin wordt op een case-by-case basis beoordeeld of het noodzakelijk is een dove gevel aan te brengen. De noodzaak hiervan wordt bepaald door de specifieke indeling van de betreffende woning binnen de bouwblokken. Zie hiervoor hoofdstuk 7 in de investeringnota.

► Afbeelding: groene buffer

Groene buffer aan de kant van het park Aan de kant van het Nelson Mandelapark is het tegelijkertijd rustig en bruisend. Rustig door het vele groen en weidse uitzicht. Bruisend door het gebruik van het stadspark, zoals de sportactiviteiten en het Kwaku festival dat jaarlijks gedurende 4 weekenden plaatsvindt. Een grootse viering van culturele diversiteit en identiteit met muziekoptredens, sport, eten, missverkiezingen, debatten, lezingen en bovenal de beroemde Kwaku sfeer. Het vindt plaats op het festivalterrein in de buurt van het Anton de Komplein. Aan deze kant komt tussen de woningen en het festivalterrein een groene buffer met extra bomen en beplanting om geluidsoverlast voor bewoners te verminderen en biedt hierdoor extra privacy. Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

► Afbeelding: groene buffer referentie

► Afbeelding: groene buffer referentie 20

2.6 Principes bouwblokken De verschillende type bouwblokken zijn ontworpen vanuit een aantal principes. Deze principes leggen we verder uit in de volgende afbeeldingen.

2.6.1 Open blokken Ontsluiting op verdieping

De hoogtes van de bouwblokken

De ontsluiting op de begane grond Op de begane grond kun je vanuit verschillende kanten het woonblok in. Het maaiveld rondom het blok wordt een levendig voetgangersgebied. Hierdoor zijn er meer ogen op straat, wat een veilig gevoel geeft als bewoners thuiskomen, op ieder moment van de dag. Dit draagt bij aan de sociale veiligheid.

Langs de Gooiseweg komen maximaal 6 bouwlagen. Het hogere deel van het blok vangt het verkeersgeluid op. Aan de zijstraten hebben de gebouwen 3 of 4 lagen en aan de kant van het park 4 lagen.

de

ij Wegz

n

ge

5 la

de

kzij

n ge

Par

3 la

en

ag

4l

De oriëntatie

De ontsluiting op de verdiepingen De appartementen op de verdiepingen aan de kant van de Gooiseweg zijn toegankelijk via een galerij. Deze galerij vormt een bufferzone voor het verkeersgeluid van de Gooiseweg. De andere kanten van het blok hebben toegangsgalerijen aan de binnenplaats of een trappenhuis.

Fietsenstalling

e zijs

Alle woningen zijn zo ontworpen dat ze gericht zijn op groene plekken in de omgeving. Sommige woningen zijn gericht op de binnentuin en andere op het park. Dit zorgt voor een prettig uitzicht. De zijstraten zijn zones met veel (verschillend) groen.

trate

n

rk

t pa

he Op

Buitenruimte begane grond

Ontsluiting op verdieping

Op d

hof

innen

et b Op h

Oriëntatie

De buitenruimte op de begane grond

De voorzieningen en andere functies

De binnenplaats is een gemeenschappelijke buitenruimte. Die is toegankelijk voor alle woningen binnen het blok, maar niet toegankelijk voor passanten. Sommige woningen op de begane grond hebben een terras aan de binnenplaats.

Op de belangrijke hoeken van het plan zijn ruimtes gereserveerd voor voorzieningen. Deze voorzieningen liggen langs belangrijke routes voor fietsers en voetgangers.

Hoge plint

Voorzieningen en andere functies Gemeenschappelijke ruimte

Buitenruimte begane grond

Buitenruimte op verdieping

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

De buitenruimte op de verdiepingen

Zichtlijnen

Alle woningen hebben balkons of loggia’s als private buitenruimte.

De bebouwing aan het park is kleinschalig van opzet met openingen in de bouwblokken. Deze openingen zorgen voor een ruimtelijke relatie tussen de binnenhoven en het park. Ze zijn breed genoeg om zichtlijnen te creëren tussen de binnenhoven en het park. Hierdoor is het mogelijk om in de woningen de parksfeer te ervaren en omgekeerd om vanuit het park de binnenhoven te zien. 21

2.6.2 Compacte blokken De ontsluiting op de begane grond Op de begane grond kun je op verschillende manieren het woonblok in. Het maaiveld rondom het blok wordt een actief voetgangersgebied.

De ontsluiting op de verdiepingen De appartementen op de verdiepingen aan de kant van de Gooiseweg zijn toegankelijk via een galerij. Deze galerij is een bufferzone voor het verkeersgeluid van de Gooiseweg. De andere kanten van het blok hebben toegangsgalerijen aan de kleinere binnenplaats of een trappenhuis.

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

De hoogtes van de bouwblokken Maximaal 7 lagen

In het plan zijn er 3 compacte blokken. Een met een maximale hoogte van 6 bouwlagen. Een met een maximale hoogte van 7 bouwlagen. Het derde compacte blok is een schoolgebouw met maximaal mogelijk 3 bouwlagen.

De oriëntatie Alle woningen zijn zo ontworpen dat ze gericht zijn op groene plekken in de omgeving. Sommige woningen zijn gericht op de binnentuin en andere op het park. De zijstraten zijn zones met veel (verschillend) groen.

De buitenruimte op de begane grond

De voorzieningen en andere functies

De binnenplaats is een gemeenschappelijke ruimte. Die is toegankelijk voor alle woningen binnen het blok, maar niet toegankelijk voor passanten.

Bij de 2 compacte blokken met woningen is de begane grond bestemd voor woningen en (maatschappelijke) voorzieningen. Die zijn via terrassen aangesloten op de openbare ruimte. In het tweede compacte blok komt een alles-in-1-school.

De buitenruimte op de verdiepingen

Gevels an het park

Alle woningen hebben balkons of loggia’s als private buitenruimte.

Aan de parkzijde heeft het bouwblok de mogelijkheid zich te openen.

22

2.6.3 Terrasblok Auto

De hoogtes van de bouwblokken

De toegang op de begane grond ligt aan de kant van het Nelson Mandelapark. Aan de kant van de Gooiseweg liggen de ingangen naar de parkeergarage en de hoofdingang voor de appartementen.

Langs de Gooiseweg komen maximaal 4 lagen.

4

la

ge n

De ontsluiting op de begane grond

De ontsluiting op de verdiepingen Aan de kant van de Gooiseweg is er vanaf de eerste verdieping een galerij die toegang geeft tot de appartementen. Deze galerij is een bufferzone voor het verkeersgeluid van de Gooiseweg.

Patio’s

De oriëntatie Alle woningen zijn zo ontworpen dat ze gericht zijn op het park. .

De buitenruimte op de begane grond

De voorzieningen en andere functies

De woningen op de begane grond hebben een steiger langs het water als buitenruimte. Ook kunnen er patio’s komen vanwege de diepte van de kavels.

Op de belangrijke hoeken van het plan zijn ruimtes gereserveerd voor voorzieningen. Deze voorzieningen liggen langs belangrijke routes voor fietsers en voetgangers.

Steiger

Steiger

De buitenruimte op de verdiepingen Alle woningen hebben balkons of loggia’s als private buitenruimte.

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

23

2.7 Beeldkwaliteit Om de ruimtelijke kwaliteit te garanderen, maken we een beeldkwaliteitsplan. Hierin staan architectonische richtlijnen voor de bebouwing. Deze vormen het kader voor de verdere uitwerking van het Stedenbouwkundig Plan door ontwikkelaars en architecten. Het beeldkwaliteitsplan stelt de samenhang, ambities en uitgangspunten uit het Stedenbouwkundig Plan veilig. In de welstandsnota “De schoonheid van Amsterdam 2016” staan de welstandscriteria voor ruimtelijke systemen. De beoogde beeldkwaliteit van de Nelson Mandelabuurt sluit aan op het systeem woongebieden na 1985, thematische woongebieden (8d). Het welstandsniveau is bijzonder. Openbare ruimte De Nelson Mandelabuurt wordt een groene woonomgeving. Een groot deel van de woningen grenst aan het Nelson Mandelapark. Daarom is de inrichting van de openbare ruimte een cruciaal onderdeel van het plan. De architecten moeten zich bij het ontwerpen laten inspireren door de hoeveelheid en kwaliteit van het openbare groen in de omgeving. Het landschap moet een esthetische voorziening voor de bebouwing worden. Architectuur 1. Eigen identiteit Architectonisch wordt in de hele buurt één sfeer of stijl gebruikt. De afzonderlijke bouwblokken vormen samen een ensemble met een warme architectuur, waarin hout het belangrijkste materiaal is.

Uitgangspunten van duurzaam stedenbouwkundig ontwerp geven een eigen identiteit aan deze wijk. Denk hierbij aan een autoluwe inrichting, groene daken en regenwaterberging. De houtbouw gaat uit van principes van het open bouwen, waarmee de bouwsystematiek verschillende indelingsmogelijkheden mogelijk maakt, ook op de lange termijn. 2. Eenheid in verscheidenheid Het Stedenbouwkundig Plan voor de Nelson Mandelabuurt is een stoer, duurzaam en rustig ontwerp. De bebouwing bestaat vooral uit blokken van gestapelde woningen met loggia’s en balkons. Binnen deze eenvoudige en strenge orde van bouwmassa’s is echter voldoende ruimte voor variatie in de architectonische uitwerking. Circulair bouwen In de Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025 staat dat de stad in 2050 circulair is. Dit wil zeggen dat waardevolle materialen en grondstoffen hergebruikt worden en geen afval geproduceerd wordt. De doelstelling is om 50 procent minder nieuwe grond-

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

stoffen te gebruiken in 2030 en in 2050 is de stad 100 procent circulair. De uitvoering van de Nelson Mandelabuurt in hout draagt hier in grote mate aan bij. Nieuw te ontwikkelen woningen voldoen aan de landelijke MPG-eis conform Bouwbesluit, die de komende jaren stapsgewijs wordt aangescherpt. De MPG geeft een duurzaamheidswaarde over de levensduur van het gebouw. De ambitie is om beter te presteren dan de landelijke eisen. Naast de toepassing van hout voor draagconstructie en gevelbekleding worden zoveel mogelijk biobased en hergebruikte materialen met een minimale milieu-impact toegepast. Denk hierbij aan isolatiematerialen zoals vlas en het toepassen van cementloos beton of beton met betongranulaat voor funderingen. Al het hout dat wordt toegepast in het gebouw moet aantoonbaar voldoen aan de beginselen van duurzaam bosbeheer (FSC-keurmerk of vergelijkbaar). Het streven is om de materiaalgebonden emissies, uitgedrukt in kg CO2-eq per vierkanten meter B.V.O. (de Paris Proof Indicator) zo laag mogelijk te laten zijn, onder de richtlijnen voor paris proof bouwen van de DGBC (Dutch Green Building Council). Installaties (warmtepompen etc.) hebben een relatief grote milieu-impact en bij voorkeur worden er zoveel mogelijk passieve manieren van koeling en verwarming toegepast.

zijn. Daarom vragen we ontwikkelende partijen een extra inspanning te leveren om de duurzaamheid op aanvullende aspecten in beeld te brengen. In elk project vragen we het percentage biobased materialen te kwantificeren, de mate van circulariteit te meten aan de hand van bijvoorbeeld de BCI gebouw (Building Circularity Index) en te berekenen hoeveel CO2 wordt opgeslagen door de toegepaste biobased materialen. Hierdoor wordt het mogelijk om zowel de uitgestoten CO2 van de bebouwing (embodied carbon) die voortkomt uit de MPG-berekening en de opgeslagen CO2 (construction stored carbon) te monitoren en te onderzoeken wat de totale CO2-impact van de ontwikkeling is. Daarnaast vragen we ontwikkelende partijen een materialenpaspoort op te stellen. Het materialenpaspoort geeft inzicht in de gebruikte materialen van gebouwen, de levensduur van gebouwdelen en het verwachte onderhoud van bouwproducten tijdens het gebruik van het gebouw. Het dient daarmee als een leidraad voor circulair onderhoud. Het materialenpaspoort dient bij oplevering overgedragen te worden aan de toekomstige eigenaar of VvE van de gebouwen.

Kwaliteitsbewaking Voor de Bijlmermeer is er een supervisieteam dat de stedenbouwkundige kwaliteit en de kwaliteit van de plannen die de ontwikkelaars presenteren bewaakt. Dat gebeurt tijdens het supervisie overleg. Daarnaast leggen we de concept-plannen voor aan de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK) en zorgt de supervisor indien nodig tijdens de planvorming voor informele afstemming tussen het projectteam en de CRK zodat het toetsingsproces goed verloopt. In het supervisieteam zit bovendien een technisch adviseur houtbouw. Deze adviseur beoordeelt en adviseert over de technische kwaliteit van houten gevelafwerkingen (mede in relatie tot veroudering) en (constructieve) houtbouw-elementen. Uitgangspunten bij de kwaliteitsbewaking zijn: ▪ het voorliggende Stedenbouwkundig Plan. ▪ de studie Blik op de Bijlmer. ▪ de bouwenveloppen en stedenbouwkundige randvoorwaarden uit vastgestelde plaberumproducten. ▪ de ruimtelijke (beleids)kaders van de gemeente. ▪ het actuele welstandskader zoals vastgelegd in het beeldkwaliteitsplan.

De bebouwing wordt waar mogelijk adaptief en remontabel gebouwd. Denk aan het scheiden van drager en inbouw zodat het gebouw flexibel en toekomstbestendig is en ruimtelijke indeling, leidingen en installaties gemakkelijk aangepast of vervangen kunnen worden. Daarnaast stimuleren we het maken van droge verbindingen en een grote mate van losmaakbaarheid zodat gebouwdelen en materialen bij einde van de levensduur van het gebouw gemakkelijk uit elkaar te halen zijn en kunnen worden hergebruikt. In de Nelson Mandelabuurt willen we graag onderzoeken hoe duurzaam de gerealiseerde projecten

► Afbeelding: MaMa Two van Robin Wood van Marc Koehler Architects 24

3 Houtbouw De Nelson Mandelabuurt wordt de eerste buurt in Nederland die vrijwel volledig in hout is gebouwd. De schaal van een volledige woonwijk in hout maakt dit een unieke opgave. Deze hoge ambitie past bij de prachtige locatie. De ligging is direct naast het Nelson Mandelapark. Hier past de natuurlijke uitstraling van hout in de gevelafwerking bij, waardoor de architectuur mooi samengaat met de groene en gezonde omgeving en onlosmakelijk verbonden is met haar bouwwijze en het park. In dit hoofdstuk beschrijven we een aantal voordelen en aandachtspunten van houtbouw. Green Deal convenant Houtbouw Recent is voor de Metropoolregio Amsterdam (MRA) het Green Deal convenant Houtbouw 2021-2025 vastgesteld. Het is zowel door gemeenten als marktpartijen ondertekend. Uitgangspunt van dit convenant zijn de houtbouwambities zoals vastgelegd in de concept Green Deal Houtbouw tijdens de State of the Region van de Metropoolregio Amsterdam (MRA) in december 2020. De betrokken partijen verklaren in het convenant als gezamenlijk doel om houtbouw in dit gebied fors te vergroten. Vanaf 2025 willen ze jaarlijks minimaal 20 procent van de hele woningproductie in de MRA in houtbouw uit laten voeren. De partijen verklaren met dit convenant zich te richten op: ▪ de afname van uitstoot volgens de Parijse klimaatdoelen. ▪ het innoveren en effectiever maken van de ontwikkel- en bouwketen.

▪ het versnellen van de woningbouwproductie. ▪ het moderniseren van de werkgelegenheid in de bouw. Zij beschouwen houtbouw als onderdeel van het overkoepelende begrip biobased bouwen (met natuurlijke materialen bouwen). Voor dit convenant spreken partijen steeds over houtbouw als het meest aansprekende en effectieve middel voor verduurzaming en het vergroten van de circulariteit. Ambities voor de Nelson Mandelabuurt In het houtbouwconvenant van de MRA staat wat houtbouw is: voor gestapelde woningbouw onder 10 lagen geldt dat minimaal 65 procent van het volume van de draagconstructie (exclusief fundering) biobased is. Hout voor de draagconstructie komt bij voorkeur uit Europa, het gebouw is in Europa geassembleerd (maar bij voorkeur in Nederland) en is voor minimaal een “70% FSC mix” en/of “70%

Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt

PEFC” gecertificeerd. Dit geldt voor ieder afzonderlijk woongebouw in de Nelson Mandelabuurt. Bovendien willen we dat de gevels en hun afwerking grotendeels uit hout bestaan. Hout wordt toegepast als gevelbekleding en als constructiemateriaal. Meer details worden vastgelegd in het beeldkwaliteitsplan. Inspiratiebron Voor dit plan hebben we de bestaande inwoners van stadsdeel Zuidoost als uitgangspunt genomen. We willen een architectuur die een goede reflectie is van de rijke en diverse cultuur. Een vormgeving waar de mensen die er wonen zich mee verbonden voelen. Daarom hebben we ons laten inspireren door Caribische architectuur in het algemeen en meer specifiek de Bruynzeelwoningen in Suriname. Typisch Caribische kenmerken zijn veranda’s, schaduwrijke galerijen en dakoverstekken. Deze elementen bieden passieve zonwering die ook beschut tegen regen. Daarnaast zorgen ze voor een zachtere overgang tussen woning en park, want ze creëren een tussengebied tussen binnen en buiten. Een ruimte die buiten de woning is, maar beschutting biedt en ontmoeting faciliteert. Bewoners kunnen vanuit de veiligheid van hun eigen woning contact maken met buren en voorbijgangers. Ontmoetingsruimte rondom de woning is essentieel voor een gemeenschap waarin veel sociale contacten in de openbare ruimte plaatsvinden.

De Bruynzeelwoningen zijn grotendeels van hout en hebben naast de veranda als belangrijkste kenmerken: verticale schroten boven en onder de ramen, verticaal buitenbeslag, houten schutterluiken, grote dakoverstekken langs alle zijden, houten trappen langs de gevels en een (bak)stenen onderbouw. Het hout werd vooraf op maat gezaagd en geschaafd in de fabriek en als een houtbouwpakket op de bouwplaats aangeleverd. Het was een modulair bouwsysteem. Hierdoor konden mensen kiezen voor een woning die bij ze paste of er een eigen invulling aan geven. In het beeldkwaliteitsplan lichten we nader toe hoe deze elementen in de architectuur terug kunnen komen.

► Afbeelding: Paris apartments, avenue saint van Mars Architectes 25

3.1 Voordelen van houtbouw Investeren in houtbouw wordt door veel publieke en private partijen onderschreven. Dit komt doordat houtbouw veel voordelen heeft ten opzichte van beton en staal. Het gaat dan met name om het belang van houtbouw als bijdrage aan de verduurzaming van de bouwsector. Hout wordt gezien als een belangrijke bouwsteen van een schone toekomst. Want de bouwsector behoort tot de meest vervuilende sectoren. De gebouwde omgeving is verantwoordelijk voor 40 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot en 44 procent van het wereldwijde materiaalgebruik. Houtbouw kan CO2-impact van de gebouwde omgeving aanzienlijk verminderen. Tijdens de productie- en bouwfase is de CO2-uitstoot minder dan bij traditionele materialen als beton en staal. Bovendien hebben de bomen die gebruikt worden voor het hout CO2 uit de lucht gebonden. Hierdoor zijn ze als het ware opslagplaatsen voor CO2. De productie van de meeste andere bouwmaterialen, zoals beton en staal, veroorzaakt juist veel CO2-uitstoot. Daarnaast is hout in tegenstelling tot beton en staal een hernieuwbaar materiaal. Ook over de gehele levenscyclus heeft hout als bouwmateriaal een negatieve CO2-uitstoot. Bouwen met hout kan hierdoor een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van klimaatverandering. Grootschalig inzetten op houtbouw is een flinke stap richting een duurzame, circulaire en gezonde leefomgeving.

Het vergroot de circulariteit, leidt tot aanzienlijk lagere emissies en vermindert de hoeveelheid bouwafval. De bouwsector draagt hieraan bij door: ▪ toepassen van hernieuwbare grondstoffen (bio-based materialen). ▪ demontabele ontwerp- en bouwprincipes. ▪ hergebruik van bouwmaterialen.

wegingen naar de bouwplaats toe. Ook neemt de totale bouwtijd en daarmee de overlast aanzienlijk af. Daarnaast wordt het materiaal gewaardeerd om zijn esthetische kwaliteiten.

Voordelen: ▪ Standaardisatie resulteert in betaalbare kwaliteit en diversiteit. ▪ Langere gebruiksduur: flexibel, aanpasbaar, levensloopbestendig door toepassen van principes van Open Bouwen. ▪ Beter voor het milieu: biobased bouwen met hout is CO2- en Nox-reductie, en bouwen uit hernieuwbare bronnen en tegelijkertijd aan en met landschappen. Dit vraagt ook om verantwoordelijkheid naar en kennis van het landschap en duurzaam bosbeheer. ▪ Beter voor de woningmarkt: hoge bouwsnelheid en kostenbeheersing, minder partners, minder complex proces. ▪ Betere bouwplaats: veiliger, schoner, rustiger, kortere bouwtijd. ▪ Betere kwaliteitscontrole: computergestuurde productie, reductie afval. ▪ Betere veiligheid en geluidskwaliteit: voorspelbare kwaliteiten en een geweldige akoestiek en prettig binnenklimaat.

Daarnaast zorgt houtbouw voor minder overlast. Door prefabricage kunnen houten gebouwen namelijk als een bouwpakket op de bouwplaats worden aangeleverd. Dit levert aanzienlijk minder bewerkingen op de bouwplaats op. Dit leidt tot minder bouwoverlast qua geluid, uitstoot van stoffen en afval. Daarnaast zijn houten (constructie)elementen aanzienlijk lichter dan beton. Het lichtgewicht en prefabricage zorgt voor veel minder vervoersbe► Afbeeldingen: constructie referenties Stedenbouwkundig Plan Nelson Mandelabuurt