Beheertekort SBB - SOK Def (01022024)

•

Gemeente Haarlemmermeer, zowel de raad als college B&W;

•

Gemeente Haarlem, zowel de raad als college B&W;

•

Gemeente Velsen, zowel de raad als college B&W;

•

Provincie Noord-Holland, zowel de Provinciale Staten (PS) als Gedeputeerde Staten (GS);

•

Staatbosbeheer.

Uitwerking van de te nemen stappen ter realisatie van het gewenste toekomstscenario Het realiseren van de gewenste toekomstsituatie bestaat uit in totaal 4 stappen verdeeld over 3 fases.

De hierboven geschetste tijdlijn is indicatief, gelet op realisatie voor de voorjaarsnota van 2025. Daadwerkelijke realisatie zal afhangen van hoe snel voorgaande processtappen worden doorlopen. In de hierboven geschetste tijdlijn is ervan uitgegaan dat de overeenkomsten worden gesloten onder voorbehoud van instemming door de gemeenteraden resp. PS.

Oplossing beheertekort recreatiegebieden Staatsbosbeheer

26/30

Fase 1. Informeren •

Stap 1: Informeer éérst de eigen Colleges B&W, GS, raden en PS over de gezamenlijke intentie wat betreft het aangaan van een SOK voor beheer van de Houtrak.

Het initiatief voor het aangaan van een overeenkomst kan komen vanuit iedere beoogde deelnemer aan de SOK. Belangrijk zal zijn dat de gemeenten en de provincie in ieder geval voldoen aan de inlichtingenplichten. Verschillende inlichtingenplichten zijn vastgelegd vanuit College B&W en GS richting gemeenteraden en PS. Artikel 169 lid 4 Gemeentewet11 regelt de informatieplicht bij privaatrechtelijke rechtshandelingen. Bij het sluiten van een overeenkomst moet het college in twee gevallen vooraf aan de raad inlichtingen verstrekken: •

Als de raad daarom vraagt;

•

Als de overeenkomst ingrijpende gevolgen kan hebben voor de gemeente. In dat geval neemt het college pas een besluit nadat het de raad in de gelegenheid heeft gesteld zijn wensen en bedenkingen te uiten.

Wat ingrijpende gevolgen precies zijn, is door de wetgever niet verder ingevuld en kan voor iedere gemeente anders zijn. De raad kan hierover in gesprek gaan met het college. Op grond hiervan is ons advies dan ook dat Colleges B&W en GS de eigen gemeenteraden respectievelijk PS éérst informeren over de intentie een SOK aan te gaan met Staatbosbeheer voor beheer van de Houtrak. Mogelijk dat er in deze stap vanuit de gemeenteraden resp. PS ook kaders worden meegegeven voor wat betreft de op te stellen SOK. Deze stap zal ook het moment zijn waarop de gemeenteraden en PS geïnformeerd worden over het totaalbedrag dat nodig zal zijn voor het gewenste beheer en onderhoud van HaarlemmermeerZuid. De exacte verdeling is kosten zal afhankelijk zijn van het uiteindelijke aantal deelnemers aan de SOK. Fase 2. Benaderen •

Stap 2: Benader de bestuurders in omliggende gemeenten voor mogelijke deelname aan de SOK.

Nadat de eigen gemeenteraden en PS zijn geïnformeerd (en al dan niet kaders zijn meegegeven aan de wethouders en gedeputeerde) gaan de initiatief nemende partijen in gesprek met overige mogelijke deelnemers. Voor Houtrak zullen beoogde deelnemende partijen de provincie NoordHolland en de gemeenten Amsterdam, Haarlemmermeer, Haarlem en Velsen zijn, gezien zij nu ook deelnemers zijn in de GR Spaarnwoude. In theorie kan men er ook voor kiezen andere gemeenten te benaderen die nu geen deelnemer zijn van de GR, als mogelijke deelnemers aan de SOK. In deze stap zal blijken hoeveel partijen er zijn voor deelname aan de SOK. Zodoende zal in deze stap ook blijken over welke betrokken gemeenten en mogelijk de provincie Noord-Holland, of mogelijk nog andere partijen de kosten straks verdeeld worden. De definitief te maken kosten per deelnemer aan de SOK zal nog niet bekend zijn gelet op het feit dat dit verband houdt met de nog te maken afspraken over beheer en onderhoud, maar mogelijk is er tussen de deelnemers al wel een initiële verdeelsleutel af te spreken. Fase 3. Onderhandelen, opstellen en sluiten overeenkomst

11

Voor de Provinciewet: Artikel 167. In de rest van de tekst wordt gesproken over de Gemeentewet.

Oplossing beheertekort recreatiegebieden Staatsbosbeheer

•

27/30

Stap 3: Onderhandelen en opstellen (concept)overeenkomst met Staatsbosbeheer.

Zodra de deelnemers aan de SOK in beeld zijn vragen de deelnemende gemeenten en provincie diens eigen juristen om tot een (concept) overeenkomst te komen met Staatsbosbeheer. De regels voor zo’n overeenkomsten zijn over het algemeen vrij voorspelbaar. Zo is het een vereiste om de gegevens van partijen te benoemen, een omschrijving van de samenwerking, de duur van de samenwerking en de wijze waarop de samenwerking beëindigd kan worden. Andere afspraken die vaak worden vastgelegd zijn onder andere: afspraken over de inkomsten en uitgaven, conflicten, zeggenschap, aansprakelijkheid, taakverdeling, geheimhouding, rolverdeling, audits, enzovoort. Ook kunnen er afspraken worden gemaakt over de (bestuurlijke) aansturing op de samenwerking. In het voorliggende geval zouden ook in het bijzonder afspraken kunnen worden gemaakt over: de openingstijden van de gebieden voor het publiek, toezicht en handhaving in de gebieden, en de juridische en financiële diensten en communicatie. Uiteindelijk zal het zaak zijn de verplichtingen over en weer duidelijk te beschrijven. In deze stap zal ook meer duidelijk worden over de exacte kosten verbonden aan het beheer van Houtrak, gelet op het feit dat dit nauw verbonden is aan o.a. de gewenste ambitie en inrichting van het gebied, en nadere invulling van het beheer en onderhoud van het gebied.

Het uitgangspunt dat door de betrokken partijen is meegegeven is in ieder geval: het behoud van de huidige inrichting en beheerniveau vergelijkbaar met dat van de schappen. Het zal belangrijk zijn om bij het verstrekken van een opdracht voor beheer van de gebieden het geldende aanbestedingsrecht in de gaten te houden. Deze opdracht wordt namelijk verleend vanuit partijen die een aanbestedingsplicht hebben. Een openbare selectieprocedure zal moeten worden doorlopen, tenzij op grond van de Aanbestedingswet 2012 er sprake is van een uitzondering op de aanbestedingsplicht. Op basis van ons onderzoek is onze inschatting dat het mogelijk zal zijn de overeenkomst te sluiten op basis van ‘horizontale samenwerking’ als uitzondering op de aanbestedingsplicht. Dit is in consultatie met de juridische afdelingen van de provincie Noord-Holland en Staatsbosbeheer in een eerder stadium van ons onderzoek beredeneerd. Dat er sprake is van een horizontale samenwerking dient dan wel gemotiveerd te worden. De volgende passages komen als suggestie en kunnen worden gebruikt als startpunten voor de op te stellen overeenkomst: •

Onder overwegende dat: “Partijen een horizontale publiek publieke samenwerking wensen aan te gaan als bedoeld in artikel 12 lid 4 Richtlijn 2014/24/EU en de voorwaarden waaronder zij hun samenwerking vormgeven in deze samenwerkingsovereenkomst wensen vast leggen”;

•

Onder doelen van de samenwerking te benadrukken dat “Partijen vanuit ieders taak en doelstelling samenwerken in het gebied”, en daarin gezamenlijke doelstellingen te formuleren (bijv. het benutten van de kennis en het netwerk van Partijen; het bevorderen van een toeristische en recreatieve aantrekkingskracht van het Werkgebied; het bevorderen van natuurwaarden en (natuur)beleving voor de verschillende doelgroepen);

•

In de overeenkomst te benadrukken dat i) de overeenkomst wordt gesloten door uitsluitend openbare lichamen; ii) er is geen sprake van private inbreng in de samenwerking tussen Partijen; iii) geen enkele particuliere dienstverlener wordt bevoordeeld ten opzichte van zijn concurrenten; en iv) de samenwerking wordt beheerst door overwegingen en eisen die verband houden met het nastreven van een gezamenlijke doelstelling van Algemeen belang.

Desalniettemin zal het in alle scenario’s zaak zijn om te zijner tijd als belangrijke stap de motivering in meer detail uit te werken. Het is daarom te adviseren de uiteindelijke tekst van de overeenkomst nader invulling te geven met ondersteuning van de eigen juridische afdelingen van

Oplossing beheertekort recreatiegebieden Staatsbosbeheer

28/30

de gemeenten en provincie en de juridische afdeling van Staatbosbeheer, en in ieder geval een jurist met een specialisme in het aanbestedingsrecht. Zodra partijen het onderling eens over de inhoud van de samenwerkingsovereenkomst zal er ook zicht zijn op de totale kosten, en kunnen deze kosten worden verdeeld middels een definitieve verdeelsleutel. •

Stap 4: Deelnemers ondertekenen de overeenkomst.

Vanuit de Gemeentewet heeft het College B&W de bevoegdheid te besluiten tot het aangaan van een overeenkomst.12 Vanuit de Provinciewet zijn de Gedeputeerde staten bevoegd tot het sluiten van een overeenkomst.13 Echter, afhankelijk van welke kaders die zijn meegeven vanuit de gemeenteraden en PS kan het zo zijn dat de gemeenteraden of PS wel willen worden geïnformeerd over de uiteindelijke overeenkomst, en mogelijk dat ze hierover een instemmend besluit moeten afgeven (bijv. omdat het om uitgaven gaat buiten de begroting). Worden de gemeenteraden dan wel PS gepasseerd, dan heeft dat geen gevolgen voor de rechtsgeldige totstandkoming van de overeenkomst. Wel kan de gemeenteraad of PS hier politieke consequenties aan verbinden. Voor een verdere uitwerking hiervan, zie onze eerdere rapportage.

5.3

Financiële gevolgen

De inschatting van de jaarlijks structureel te dekken kosten is € 171.000. De Houtrak kende anno 2021 geen achterstallig onderhoud. De benodigde financiering is omgerekend naar prijspeil 2024 en wordt ingeschat op € 199.685 voor Houtrak. Tabel 6. Benodigde middelen Houtrak minus subsidies. Benodigd Benodigde structurele middelen 2021

379.837

Af: subsidies, Rijkbijdrage, omzet, afkoopsommen

-208.583

VERSCHIL (lasten -/- benodigd + baten)

171.254

Benodigde structurele middelen 2024

442.897

Af: subsidies, Rijkbijdrage, omzet, afkoopsommen

-243.212

VERSCHIL (lasten -/- benodigd + baten)

199.685

5.4

Aandachtspunten

Risico

Impact

Beheersmaatregelen

Eigen gemeente (raad,

Impact is groot. Dit

Partijen die wel bereid zijn tot het sluiten van een SOK kunnen gezamenlijk

college) of provincie

heeft gevolgen voor

optrekken in het benaderen van andere potentiële deelnemers.

(PS, GS) is niet bereid

het draagvlak.

tot aangaan SOK.

12 13

Artikel 160, eerste lid, onderdeel d, van de Gemeentewet Artikel 158, eerste lid, onderdeel d, van de Provinciewet

Oplossing beheertekort recreatiegebieden Staatsbosbeheer

29/30

Partijen worden het

Impact is groot. Dit

Beperken van de partijen. In plaats van de gemeenten afzonderlijk kunnen de

niet eens over de

geeft discussie

grootste partijen een samenwerking aangaan met de GR.

kostenverdeling of

tussen betrokkenen,

verdeelsleutel.

en mogelijk haken die af.

Partijen worden het

Impact is groot. Dit

Partijen proberen een overeenkomst op te stellen die inhoudelijk minder

niet eens over de

geeft discussie

ambitieus is voor wat betreft inrichtingsniveau of looptijd.

inhoud van de

tussen betrokkenen,

overeenkomst

en mogelijk haken die af.

Deadline

Impact is klein. Dit

Partijen verschuiven de te halen deadline met één jaar, met dien verstande dat er

voorjaarsnota 2025

heeft gevolgen voor

waarschijnlijk sprake zal zijn van meer achterstallig onderhoud. Een bedrag van

wordt niet gehaald

proces en beheer

de partijen ter overbrugging is ook mogelijk. Overigens is voorwaarde dat

van het gebied.

Staatsbosbeheer akkoord gaat met uitstel en niet het gebied definitief voortijdig sluit. In dat geval is de impact groot.

Oplossing beheertekort recreatiegebieden Staatsbosbeheer

30/30

WIJ ZIJN BERENSCHOT, GRONDLEGGER VAN VOORUITGANG Nederland is continu in ontwikkeling. Maatschappelijk, economisch en organisatorisch verandert er veel. Al 85 jaar volgen wij als adviesbureau deze ontwikkelingen op de voet en werken we aan een vooruitstrevende samenleving. De behoefte om iets fundamenteels te betekenen voor mens en maatschappij zit in onze genen. Met onze adviezen en oplossingen hebben we dan ook actief meegebouwd aan het Nederland van vandaag. Altijd op zoek naar duurzame vooruitgang. Alles wat we doen, is onderzocht, onderbouwd en vanuit meerdere invalshoeken bekeken. Zo komen we tot gefundeerde adviezen en slimme oplossingen. Die zijn op het eerste gezicht misschien niet altijd de meest voor de hand liggende. Juist deze eigenzinnigheid maakt ons uniek. Daarbij zijn we niet van symptoombestrijding. En gaan pas naar huis als het is opgelost.

Berenschot B.V. Van Deventerlaan 31-51, 3528 AG UTRECHT Postbus 8039, 3503 RA UTRECHT 030 2 916 916 www.berenschot.nl