Atelier Haven-Stad Schetsboek Integraal Raamwerk web

3.2.7 Hoe kunnen we de capaciteit voor samenwerking en machtsdeling vergroten? Bewoners in staat stellen een sociaal-ruimtelijke impact te hebben op de publieke gemeenschappelijke goed Aanbeveling: Positieve emotionele banden tussen de stad en haar bewoners zijn mogelijk wanneer actoren de mogelijkheid krijgen om bij te dragen aan het publieke gemeenschappelijk goed. In de complexiteit van concurrerende planningstrajecten is het belangrijk om mogelijkheden te identificeren waar samenwerkende actoren naartoe kunnen werken, als voorbeeld: • Checks and Balances: Om integrale gebiedsgerichte planning succesvol te laten zijn, is het belangrijk om het vanaf het begin te verbinden met een breder welzijnsperspectief. Het Centraal Planbureau stelt vijf lessen voor. Vertrouw de kerngroep van SHSM een rol toe binnen checks and balances voor brede welvaartswaardecreatie binnen reeds bestaande voorwaarden zoals de Grondbeginselen. Het aanpakken van de dilemma’s die door de Buren of de Kerngroep worden opgeworpen, kan een kans zijn om samenhang te creëren en waar nodig waardeafwegingen te maken. • Opzetten van Community Benefit

74

Agreements (CBAs): We moeten erkennen dat de verantwoordelijkheid voor de fysieke aspecten van de stad gedeeld wordt door de gemeente, woningbouwontwikkelaars en infrastructuuraanbieders. Stel lokale belanghebbenden in staat om hun omgeving vorm te geven door SHSM door de basis te leggen voor CBAs. Deze overeenkomsten tussen gemeenschapscoalities en ontwikkelaars kunnen betrekking hebben op voordelen die door alle actoren worden erkend zonder beperkt te worden door structurele voorwaarden. Stimuleer directe onderhandelingen tussen gemeenschapsgroepen zoals de Buren en ontwikkelaars, gefaciliteerd door de gemeente. • Het “Veldateliers”-verhaal uitbreiden: Bouw voort op het lovenswaardige initiatief “De Buren op Pad” van de Buren. Breid hun verhaal over het blauwgroene netwerk uit met perspectieven van ondernemers die geïnteresseerd zijn in stedelijke voedselproductie en jongeren die op zoek zijn naar diverse leefomgevingen.

3.2.7.1 Verschillende soorten macht erkennen Reflectie: Bij aanvang van het project benadrukte de kerngroep het bestaan van machtsverschillen tussen de samenwerkende actoren, maar beweerde dat deze zich niet vertaalden in verschillen in intellectueel vermogen. Het was de bedoeling om een gelijk speelveld te creëren ondanks de grotere institutionele macht van de gemeente. Tegen het einde van deze fase werd echter duidelijk dat het bereiken van een dergelijke gelijkheid onhaalbaar was vanwege verschillen in informatie, expertise, bezoldigde tijd en andere factoren. Vanuit mijn ervaring in dit proces is het cruciaal om de onuitgesproken, informele macht te benadrukken die een groep als de Buren kan uitoefenen. Deze informele macht manifesteert zich op verschillende manieren, waaronder sympathie van het publiek, gunstige mediaaandacht, minder institutionele en professionele communicatiebeperkingen en een grotere flexibiliteit in de manier waarop ze hun tijd en energie indelen. Aanbeveling: Bij het bevorderen van samenwerkingsrelaties tussen deze actoren is het essentieel om alle vormen van macht te erkennen. Misbruik van zowel informele als formele macht kan

bestaande opvattingen over de toekomstige stad. Dit kan een “wij versus zij”-mentaliteit in de hand werken, wat samenwerking belemmert. Bijdragen aan deze publicatie werden bijvoorbeeld vaak afzonderlijk ontwikkeld in plaats van als een gezamenlijke inspanning, omdat beide actorgroepen er zeker van wilden zijn dat hun stemmen en bijdragen duidelijk en herkenbaar waren. Dit werd beïnvloed door verschillende factoren die door de Ateliermeester zijn geschetst en waarop in dit hoofdstuk wordt gereflecteerd.

Verschillende soorten stroom erkennen betekenisvolle resultaten ondermijnen. Samenwerkende groepen actoren moeten systemen ontwikkelen voor interne en externe controle en evenwicht. Het erkennen van alle vormen van macht kan betekenisvolle resultaten positief beïnvloeden. Het stelt groepen actoren in staat om macht te delen en gezamenlijk systemische barrières aan te pakken. Zo kan het maken van community benefit overeenkomsten met media en journalistiek toezicht vastgoedontwikkelaars stimuleren om sociale en economische waardeperspectieven te integreren. 3.2.7.2 Vermogen tot samenwerking en compassie Reflectie: Door de aard van de SHSM-opzet moesten belanghebbenden uit de samenleving optreden als gemeenschapsactivisten om het inspraakproces te transformeren. Daarnaast is de defensieve aard van het participatieproces, in combinatie met de normatieve enkelvoudige voorkeursuitkomst voor stedelijke planners, zodanig dat het moeilijk is om af te wijken van reeds

Aanbeveling: Wil samenwerking in een participatief proces betekenisvol zijn, dan moeten alle actoren in staat zijn om samen nieuwe resultaten te ontwerpen. Vanuit het perspectief van het PT vertegenwoordigt de SHSM een nieuwe manier van werken, maar intenties alleen garanderen geen betere resultaten. Om betekenisvolle samenwerking tot stand te brengen, moeten alle samenwerkende actoren zich inzetten voor structurele veranderingen die de behoeften van de lokale belanghebbenden weerspiegelen. Dit vereist regelmatige reflectie op acties en doelen, het inbouwen van reflectiemomenten in het werkproces van de kerngroep als collectief, en het doorvoeren van systemische veranderingen. Bovendien vereist effectieve co-creatie specifieke vaardigheden van alle actoren, waardoor trainingssessies en de uitwisseling van best practices nodig zijn. Deze inspanning vraagt ook om een mentaliteit die gericht is op gezamenlijke resultaten in plaats van alleen maar vast te houden aan vooropgezette ideeën over de stad en te streven naar consensus. Tot slot vereist het vermogen

tot samenwerking een meelevende mentaliteit. Actoren die betrokken zijn bij SHSM hebben meer gemeen dan verschillen. Toch speelden de verschillen vaak een prominentere rol. Iedereen wenst een toekomst met een goede leefomgeving in de stad. De verschillen die er zijn, moeten de ruimte krijgen met empathie voor elkaar. ⏹

Lees verder: Abraham, S. (2023). Your Sustainability Is Not My Sustainability: In-between Spaces for Meaningful Collaboration between Local Stakeholders and Planning Professionals to Construct Congruent Frames over Contested Meanings. Sustainability, 15(19), Article 19. Avelino, F., Wittmayer, J. M., Pel, B., Weaver, P., Dumitru, A., Haxeltine, A., Kemp, R., Jørgensen, M. S., Bauler, T., Ruijsink, S., & O’Riordan, T. (2019). Transformative social innovation and (dis)empowerment. Technological Forecasting and Social Change, 145, 195–206. Avin, U., & Goodspeed, R. (2020). Using Exploratory Scenarios in Planning Practice: A Spectrum of Approaches. Journal of the American Planning Association, 86(4), 403–416. Diepenmaat, H., Kemp, R., & Velter, M. (2020). Why Sustainable Development Requires Societal Innovation and Cannot Be Achieved without This. Sustainability, 12(3), 1270. Kokx, A., & van Kempen, R. (2010). Dutch urban governance: Multi-level or multi-scalar? European Urban and Regional Studies, 17(4), 355–369. Sanner, B., & Bunderson, J. S. (2015). When feeling safe isn’t enough: Contextualizing models of safety and learning in teams. Organizational Psychology Review, 5(3), 224–243. Yeoman, R. (2019). The Meaningful City: Toward a Theory of Public Meaningfulness, City Institutions, and Civic Work. In R. Yeoman, C. Bailey, A. Madden, & M.

Thompson (Eds.), The Oxford Handbook of Meaningful Work (pp. 465–486).

75

Hoofdstuk 4: Hoe Verder De afgelopen hoofdstukken keken we vooral terug op wat we afgelopen tijd samen hebben gedaan. Een aantal van de opbrengsten willen we hier nogmaals uitlichten.

4.1 Wat we hebben bereikt 4.1.1 Pilot SDZ Er is een pilot gestart om een beeld te ontwikkelen van de sociaal-maatschappelijke betekenis van sportvereniging SDZ voor de buurt en de rol die SDZ mogelijk kan en wil spelen in het verwezenlijken van de maatschappelijke visie en ambitie voor Haven- Stad. 4.1.2 Aankoop veenweidegebied Om de groenstructuur van het Westerpark te versterken, heeft de gemeente met begraafplaats Sint Barbara een realisatieovereenkomst gesloten over aankoop van het naastgelegen veenweidebied en de ontwikkeling van een Bezinningscentrum. 4.1.3 Spaarndammerdijk Het beleefbaar maken van de Spaardammerdijk staat op de agenda en wordt verder uitgewerkt. 4.1.4 Sluiten Metroringlijn

76

De zogenoemde buurtvariant voor het doortrekken van de metroringlijn naar het Centraal Station is in een vroeg stadium onder de aandacht gebracht van de organisatie die verantwoordelijk is voor het onderzoek naar het sluiten van de metroringlijn. 4.1.5 Behoud gebouwen Er is nadrukkelijk aandacht gevraagd voor behoud van karakteristieke gebouwen in het gebied. Denk daarbij aan de Houtveemloods waarvoor de monumentenstatus is aangevraagd.

4.2 Gespreksagenda voor het vervolg In dit hoofdstuk geven we een inhoudelijke gespreksagenda mee waar we de komende tijd mee verder willen. Daar hebben we wel een aantal randvoorwaarden voor nodig:

Randvoorwaarden 4.2.1 Langjarig commitment De belangrijkste opbrengst van het Atelierproces is het inzicht dat Samen stadmaken plaatsvindt met mensen,

organisaties, instellingen en bedrijven die langjarig commitment (willen) hebben met het ontwikkelen van dit nieuwe stadsgebied. Om de inhoudelijke ambities voor Haven-Stad te realiseren, is een ambtelijke organisatie nodig die de regie voert op een integrale aanpak van alle projecten en activiteiten in het plangebied. 4.2.2 Actief grondbeleid Het vereist ook een (actief) grondbeleid dat de geleidelijke transformatie van het gebied mogelijk maakt. Een grondbeleid waarbij ruimte wordt geboden aan woningbouw in het minder dure segment alsook aan bedrijvigheid die niet de hoofdprijs kan betalen voor huisvesting. 4.2.3. Regie op integrale aanpak Bij het proces hebben we ook vastgesteld dat Samen stadmaken op het schaalniveau van Haven-Stad vereist dat: • • •

over projectgrenzen heen wordt gekeken; centrale regie nodig is op aanpak en inhoudelijke samenhang tussen projecten; de mogelijkheid bestaat om een doorkijk te geven aan Amsterdammers van inhoudelijke keuzes in tijdperiodes die variëren van ca 5 jaar tot ca 30 jaar.

4.3 Inhoudelijke thema’s gespreksagenda Uit de lange lijst van onderwerpen hebben we tot nu toe tien inhoudelijke thema’s afgeleid en verwerkt tot een gespreksagenda. Deze agenda draagt de Kerngroep Atelier Haven-Stad aan als bijzondere onderwerpen om nader over in gesprek te gaan zodra dit actueel wordt bij de verdere ontwikkeling van Haven-Stad. Naast een overzicht van de te agenderen onderwerpen, geeft het gemeentelijk Programmateam er ook in aan hoe en waar de onderwerpen opgepakt worden. De Buren onderstrepen daarbij de noodzaak om nu alvast te beginnen met het groen en de waterhuishouding, om al zoveel mogelijk te laten ‘groeien en bloeien’. Ze melden zich dan ook met enthousiasme opnieuw aan om samen met de gemeente te werken aan het groen en blauw kleuren van het gebied, zodat er straks een geweldige basis ligt voor de verdere transformatie van Haven-Stad.

Thema

Inbreng deelnemers daarop

Gemeente agendeert dit bij

In de gebiedsontwikkeling van Haven-Stad vragen we aandacht voor het

Uit: Atelier 1, Atelier 2, Atelier 3, Veldatelier Buren

1. Projectbesluit

verplaatsen van bijzondere karakteristieke plekken en elementen uit het

Westergasfabriek, De Waternatuurtuin, De Brettenroute, De Tuinparken

1. Karakteristieke plekken en elementen met een ziel

behoud, het verder ontwikkelen, mee transformeren en het (eventueel)

Westerpark Zuid, Tuinparken Westerpark, Cultuurpark

verleden, het heden, de toekomst.

Nut en Genoegen en Sloterdijkermeer, Tuinpark Zonnehoek,

Dit kunnen plekken en elementen zijn met een culturele, sociale, en/of ruimtelijk kwalitatieve betekenis.

Bij het maken van Haven-Stad willen we hier aandacht aan besteden en ruimte voor maken vanuit de gedachte: Hoe kunnen we de plekken en elementen ‘met een ziel’ die er al zijn verbinden met dat wat nog gaat komen.

2. Meenemen in overdracht van R&D naar uitvoering door G&O

Spaarndammerdijk, Woeste Westen, Hondenschool De Gabber,

Begraafplaats St. Barbara, Overbrakerbinnenpolder, Paardenschool

Kakelbont, Voetbalvereniging SDZ (en omgeving), het Houthavenpark,

Transformatorweg, de Houtveemloods, Kindertheater, Haparandadam, plantsoenen Spaarndammerbuurt, REM-eiland, Brouwerij en

proeflokaal Breugem, Kop van Mercuriushaven, Thuishaven, Zaanstraat Emplacement en nieuwe, nog te ontwikkelen plekken om elkaar te ontmoeten (o.a. Haparanda Pierpark, De Westbrug).

77

Thema

Inbreng deelnemers daarop

Gemeente agendeert dit bij

2. Sport, groene-, sociale-, culturele-, maatschappelijke- en economische netwerken en plekken als waardevolle sociale ontmoetings- en verbindingsplekken Bestaande sociale, culturele, maatschappelijke plekken en netwerken zoals

Uit: Veldatelier Buren, Atelier 1, Atelier 3

zijn van grote waarde voor het gebied, omwonenden en de stad. Dat

Behoud laagdrempeligheid, inpassing van deze functies en

tuinparken, bedrijvencluster; het zijn netwerken en plekken waarin

toekomstgerichte visie hoe deze functies en plekken zich kunnen

Voetbalvereniging SDZ, de Tuinen van Westerpark en het Westerpark,

gaat verder dan alleen de primaire functie die ze vervullen als sportpark, mensen van alle leeftijden en achtergronden, uit omliggende wijken

(van de Jordaan tot de Houthavens tot de Spaarndammerbuurt of de

Staatsliedenbuurt) elkaar ontmoeten, vrijetijd met elkaar doorbrengen en lief en leed met elkaar delen. Dergelijke functies en plekken zijn daarom

1. Maatschappelijke strategie 2. Projectbesluit

plekken, rekening houden met overbelasting. Opstellen uitgewerkte verhouden met de hoogstedelijke ambitie van Haven-Stad en in

het bijzonder hoog intensieve plekken zoals rond het toekomstige

metrostation, (her)inrichten op intensief en gecombineerd gebruik.

van groot belang voor het sociaal-maatschappelijke DNA van Haven-Stad.

3. Barrières en verbindingen Het slechten van barrières en het maximaal tot stand brengen van

Uit: Veldatelier Buren, Atelier 3

succes van de gebiedsontwikkeling Haven-Stad. Hierbij staat het belang

fietsverbindingen, Mercurius route, voldoende bus-, pont- en

functionele en ruimtelijk kwalitatieve verbindingen is essentieel is voor het

Extra verbindingen creëren en meer frequent, wandel/

van voetgangers en fietsers voorop. In volgende fasen van Haven-Stad

metroverbindingen, inrichten als 15 minuten stad, veiligheid borgen

worden dergelijke verbindingen en barrières onderzocht.

kinderen op straat te spelen, Haarlemmerweg en –trekvaart, sporen naar Haarlem en Schiphol, barrière werking van de metrosporen, barrière werking van de Transformatorweg, Nieuwe Hemweg en Brettenzone, barrière in bestaande en nieuwe routes naar het IJ,

scheiden van snel- en langzaam fietsverkeer, het combineren van

langzaam fietsverkeer en voetgangers, exclusieve wandelroutes in “rustgebieden”, fiets- en voetgangersbrug naar Noord, realiseren

hoofdroutes naar Danzigerkade en Moermanskkade, Noord-zuid

looproute vanaf het Westerpark, diverse Zuidwest-Noordoost routes creëren, Oostwest lopende route over de Spaarndammerdijk met aandacht voor het cultuurhistorische verhaal, evenwicht tussen mobiliteit, recreatie en veiligheid.

78

1. Maatschappelijke strategie 2. Infrastructurele projecten: • MIRT

• Westerpark • HOV-bus

• IJ-verbindingen

Thema

Inbreng deelnemers daarop

Gemeente agendeert dit bij

In Haven-Stad gaat de ontwikkeling van infrastructuur, openbare ruimte

Uit: Veldatelier Buren, Atelier 1, Atelier 3

1. Maatschappelijk strategie

en blauwe plekken en structuren die ook een ecologische waarde krijgen/

en te spelen, door ontwikkelen Haparandadam, Brettenpad, hofjes,

4. Groen(ecologisch) blauwe plekken en structuren

en bebouwing hand in hand met de ontwikkeling en behoud van groene

Neptunuspark, Zuidelijke IJoever, nieuwe plekken om te ontdekken

behouden. Dit is een belangrijke opgave. Voorstellen hiervoor worden

tuinen en intieme ontmoetingsplekken behouden en ontwikkelen,

individueel bekeken en er wordt gekeken of er aanvullend onderzoek nodig is naar mogelijkheden en onmogelijkheden.

schoonhouden van openbaargroen, groene inrichting kop van het Zaanstraat-emplacement, afweging tussen oppervlakte groen- en

2. Parkprojecten

3. Infrastructurele projecten

4. Stelsel projectbesluiten Centrale zone 5. Thematische klimaattrajecten

recreatie gebieden en ruimte voor woningbouw.

5. Behoud van bestaande bedrijvigheid, kleinschalig ondernemerschap en creatieve-, maakindustrie (+ voorzieningen) Veel van de gevestigde bedrijven en economische netwerken in en rond

Uit: Atelier 1, Atelier 2, Atelier 3, Veldatelier Buren

elkaar voor ogen hebben. In de verdere planuitwerking voor Haven-Stad

met instrumenten grondpolitiek, toegankelijkheid toeleveranciers

het gebied vormen mede het DNA van de nieuwe stad die we hier met

Betaalbare huisvesting voor kleine ondernemers in samenwerking

wordt daarom grote waarde gehecht aan de inpassing van de bestaande

waarborgen, talentontwikkeling stimuleren, voedselproductie binnen

bedrijvigheid en maakindustrie en voorzieningen. Veel van de bestaande bedrijvigheid verdient hier een plek. Ze dragen bij aan de identiteit

van het gebied. We willen bedrijvigheid, voor zover dat op het vlak van

hinder en milieucondities mogelijk is, behouden en inpassen in de nieuwe situatie.

1. Economische uitvoeringsstrategie

2. Maatschappelijke uitvoeringsstrategie

de stadsgrenzen behouden, plek voor sociale ondernemingen

creëren, wegnemen huisvestingsonzekerheden richting toekomst,

uitproberen tijdelijke mobiliteitsoplossingen (losse/laden), permanente broedplaatsen creëren, aandacht voor werkplekken voor studenten

en kruisbestuivingsplekken met kunst en cultuur, ruimte voor lokale speciaalzaken, gecentreerd nachtleven.

6. Een plek om te wonen voor iedereen Haven-Stad is een plek voor iedereen. Een plek van diversiteit en

Uit: Veldatelier Buren, Atelier 3

van Haven-Stad.

doorstroming vanuit andere buurten. Doorstromen makkelijk maken

veelkleurigheid. Dit is een belangrijk uitgangspunt voor de ontwikkeling

Betaalbaarheid bevorderen voor starters in de woonmarkt,

buurten, gemengde buurten, creatieve samenwoon constructies

1. Het Stedelijk woonbeleid

2. Maatschappelijke strategie; Wonen is een van de programmalijnen daarin

implementeren, uitzonderingsposities voor kwetsbare groepen

79

Thema

Inbreng deelnemers daarop

Gemeente agendeert dit bij

aandragen, bereikbaarheid met het OV, kansengelijkheid en betaalbare woningen als uitgangspunt, grondexploitatie als middel om diversiteit in het wonen en bedrijvigheid in de buurt te behouden.

7. Verlengen metrolijn en de positie van het station Hemknoop In de volgende fase van Haven-Stad onderzoeken we (in het kader van

Uit: Veldatelier Buren

het metro opstelterrein en de positie van het station Hemknoop, samen

het voorstel ten zuiden van de Schiphollijn, ander verloop van de

het MIRT traject) het verlengen van de metrolijn, de omvang en plek van

Drie tracés ten noorden van de Schiphollijn als alternatief voor

met andere oplossingsrichtingen (o.a. trein en tram). Verschillende tracés

verbinding van de metroring met de regio, verhouding noodzaak tot

worden hierbij verkend.

1. MIRT-verkenning verlengen metrolijn

metro ontsluiting en het behoud van groengebieden.

8. Zorgdragen voor klimaatbestendige ontwikkelingen

Er is sprake van voortschrijdend inzicht over klimaatverandering en welke

Uit: Veldatelier Buren

fasen van Haven-Stad verder onderzoeken. Dit is een stadsbrede opgave

bouwen in een gebied dat nog in functie is.

gevolgen dit met zich meebrengt. Dit gaan we daarom in de volgende en –afweging.

Aandacht voor het treffen van maatregelen voor klimaatbestending

1. Integraal Raamwerk 2.Projectbesluit

3.Gemeentelijk klimaatbeleid

9. Behoud Vrije Ruimte Plekken die ‘niet ontworpen’ zijn, maar waar juist nog dingen kunnen

Uit: Veldatelier Buren, Atelier 1, Atelier 2

om zelf iets bij te dragen aan de eigen omgeving. Ze zorgen ervoor dat

mogelijk is bestaande plekken (zo lang als mogelijk) te behouden en

‘ontstaan’. Vrije ruimten trekken creativiteit aan en geven mogelijkheid

In de volgende fasen van Haven-Stad wordt onderzocht of het

mensen eigenaarschap ervaren en zich daardoor betrokken en verbonden

nieuwe plekken aan te wijzen.

voelen met het gebied.

10. Overige ingebrachte ideeën voor het inrichten van specifieke locaties

80

1. Programma Vrije Ruimte 2. Integraal Raamwerk 3. Projectbesluiten

4. Maatschappelijke strategie 5. Broedplaatsen

Thema

Inbreng deelnemers daarop

Gemeente agendeert dit bij

Tijdens de gesprekken in de ateliers, het veldatelier van De Buren en de

Uit: Veldatelier Buren, Atelier 3

1. De hiervoor benoemde thema’s als

die niet direct onder een van de bovenstaande thema’s vallen. Wel

zo snel mogelijk inrichten, behoud ‘rafelrandzones’, opheffen

werksessies van de Kerngroep werden ideeën en suggesties ingebracht

Doortrekken karakter van de Spaarndammerbuurt, Renewi terrein

zijn ze belangrijk om op te nemen in dit overzicht van te agenderen

opstelsporen Nieuwe Hemweg, het wel/niet realiseren van de

onderwerpen.

kabelbaan, nieuwe speelse bouwblokken met smalle straten en

het onderwerp actueel wordt

2. Over sommige plekken gelden

afspraken met bestaande partijen;

gemeenschappelijke-, intimi-, hang- en verblijfsplekken, handhaven

van het architecturale karakter van de bestaande delen van Havenstad.

81

Hoofdstuk 5: Bijlagen 5.1 Reflectie Programmateam op Schets Buren Meer Lezen (links): 5.2 De Buren Raadsadres 5.3 Procesvoorstel Samen Haven-Stad Maken 5.4 Interview Programmamanager Lubbert Hakvoort 5.5 De Grondbeginselen Haven-Stad 5.6 Uitnodigingen Ateliers en Talk jongeren

82

Reflectie Programmateam Haven-Stad op schets Buren van Westerparkhaven De Buren van Westerparkhaven hebben op basis van de ingebrachte zienswijzen op het Integraal Raamwerk, de uitkomsten van het eerste en tweede Atelier en de door hen gehouden veldateliers en tekensessies een eigen schets gemaakt voor een ruimtelijk plan voor Haven-Stad Zuidelijke IJ-oever. Er zijn mogelijkheden geschetst ter illustratie, met de bedoeling om het gesprek erover te openen. De Buren stellen in hun schets de onderlinge samenhang van groene – en blauwe ecologische verbindingslijnen natuur en water voorop. Zij stellen voor om het inpassen van de fysieke infrastructuur wat betreft mobiliteit, wonen en werken daarvan af te leiden. Daarmee leggen De Buren de ruimtelijke puzzel soms net iets anders dan de gemeente in het Integraal Raamwerk. Op 11 september 2023 hebben De Buren hun visie in het Kernteam gepresenteerd. Tijdens de werksessie met de Kerngroep op 15 januari 2024 hebben de Stedenbouwkundige en de Programmamanager namens het gemeentelijk programmateam op de voorstellen en ideeën gereageerd. De voor Haven-Stad vastgestelde uitgangspunten, randvoorwaarden en praktische (on) mogelijkheden spelen een belangrijke rol in de reactie van het gemeentelijk programmateam.

Over het belang de onderwerpen en het belang ervan zijn De Buren en het Programmateam het vaak eens. Over de invulling ervan niet altijd. Gezamenlijke ambitie, verschil van inzicht en onderwerpen om nader te onderzoeken in volgende fasen van de planontwikkeling hebben we samengevat in onderstaand overzicht.

A. Onderwerpen algemeen 1. Karakteristieke plekken en elementen met een ziel een rol geven in de gebiedsontwikkeling De Buren pleiten ervoor dat behalve aan het beoogde nieuwbouwprogramma er bij de verdere planuitwerking ook de nodige aandacht worden besteed aan bestaande functies en plekken die voor bewoners en ondernemers nu al van bijzondere waarde zijn. Omdat ze adembenemend mooi zijn, omdat ze avontuur of rust bieden of omdat ze mensen verbinden en mogelijk belangrijke bouwstenen vormen voor de ziel van HavenStad. Ook het gemeentelijk programmateam staat een gebiedsontwikkeling voor die bijzondere aandacht heeft voor bijzondere plekken en elementen uit verleden,

heden en toekomst en hier ruimte voor biedt. Dit kunnen plekken en elementen met een culturele en/of een ruimtelijk kwalitatieve betekenis zijn. We willen dan ook onderzoeken of er in de toekomst meer (nieuwe) plekken zijn die een rol gaan spelen op dit vlak.

2. Groen (ecologisch) blauwe plekken en structuren De Buren geven aan veel waarde te hechten aan groene en ecologische verbindingen. Het gaat dan om natuurlijke verbindingen, zoals groen of water, maar ook om wandel- en fietspaden. Zoals bijvoorbeeld de verbinding tussen de Zuidelijke IJ- oever en het Westerpark of tussen het Spaarndammerplantsoen via het Westerpark naar de Brettenzone. Dit soort verbindingen zijn deels al aanwezig en moeten behouden of versterkt worden. Op andere plekken moeten deze toegevoegd worden. Deze verbindingen dragen bij aan de leefbaarheid van het gebied en kunnen mensen verleiden om naar buiten te gaan en te bewegen. Maar ook voor de flora en fauna zijn deze onmisbaar. Het programmateam herkent de voorgestelde opgaven op dit vlak. We staan ook een gebiedsontwikkeling voor

83

waar de ontwikkeling van infrastructuur, openbare ruimte en bebouwing hand in hand gaat met de ontwikkeling van groene en blauwe plekken en structuren die ook een ecologische waarde krijgen. De manier waarop De Buren de groen-blauwe structuren voorstellen komt niet altijd overeen met de gemeentelijke inzichten. Hiervoor is aanvullend onderzoek nodig naar de mogelijkheden en beperkingen.

3. Infrastructurele barrières en verbindingen

Naast groene en ecologische verbindingen zijn de infrastructurele verbindingen belangrijk. Zij dragen eraan bij dat mensen zich makkelijk kunnen verplaatsen binnen het gebied en vanaf of naar omliggende gebieden in de nabije omgeving kunnen gaan. Met name voet- en fietspaden en het OV worden belangrijk gevonden, zoals voldoende bus-, pont- en metroverbindingen. Als er een fijnmazig netwerk van ov- verbindingen ontstaat, draagt dat bij aan kansen voor iedereen om zich makkelijk te kunnen verplaatsen.

Het slechten van barrières en het maximaal tot stand brengen van functionele en ruimtelijk kwalitatieve verbindingen is essentieel voor het succes van de gebiedsontwikkeling. Hierbij staat het belang van voetgangers en fietsers voorop. De voorgestelde opgaven op dit vlak onderschrijven we.

Reactie programmateam

Gezamenlijke ambitie

Hiervoor worden vanuit het Programma Haven-Stad geen

De opgaves van Westerpark zuid waar de drukte het hoogste

onder regie van Stadsdeel West verder gebracht. Dit geldt ook

onder de gebiedsontwikkeling van Haven-Stad; toch is het

A. Onderwerpen algemeen Voorstel Buren Karakteristieke plekken 1. Westerpark Zuid als 19e -eeuws romantisch park Westerpark is met zijn vele functies zeer geliefd. Doordat het park op zoveel verschillende manieren veel wordt

gebruikt, kent het nu al veel eigen uitdagingen in de omgang met drukte. Met de komst van Haven-Stad komt er extra

gebruiksdruk op het park. In het begin zal het Westerpark

vervolgstappen geagendeerd, De opgaven in het park worden voor de: • •

Waternatuurtuin

Cultuurpark Westergasfabriek

nog niet zijn uitgebreid aan de noordkant. Dat zal betekenen

is (onder andere door evenementen) vallen weliswaar niet

belangrijk dat in samenwerking met andere programma’s en projecten van de gemeente het park de aandacht krijgt die

het nodig heeft. Ook is het belangrijk dat de uitbreiding van het park aan de noordkant zo snel mogelijk begint.

dat er (te) veel mensen gebruik moeten maken van het Westerpark.

2. De Brettenroute

Hiervoor worden vanuit het Programma Haven-Stad geen

vervolgstappen geagendeerd, De opgaven in het park worden onder regie van Stadsdeel West/Nieuw West verder gebracht.

84

De Brettenroute als groene scheg is wel een gemeenschappelijke groene waarde.

Voorstel Buren

Reactie programmateam

3 Tuinparken Westerpark, Zonnehoek en Sloterdijkermeer als

Gezamenlijke ambitie Een goed verbonden omliggende stad én voldoende groene

‘dwaalhof’ van wandelroutes

gebruiksruimte en tuinparken die toegankelijk zijn voor

Op welke manier zouden de tuinparken en Sloterdijkermeer

iedereen.

kunnen fungeren als plekken die zorgen voor verbinding voor de omliggende stad? Kan het perspectief van de

Verder onderzoeken:

verbindingen tussen omliggende gebieden?

voor alle burgers en wat zijn de bijbehorende routes voor

Hoe kunnen de tuinparken toegankelijk gemaakt worden

‘langzame reiziger’ centraal staan in het maken van

voetgangers, langzame en snelle fietsers.

4 Spaarndammerdijk in ere herstellen

De Spaarndammerdijk als lokaal cultureel erfgoed moet een

De Spaarndammerdijk heeft een lange geschiedenis. Het

plek (symbolisch of fysiek) krijgen in toekomstig Haven-Stad.

belang van dit culturele erfgoed moet op de agenda komen.

Het Programmateam onderzoekt op welke manieren dit

aangepakt kan worden. Er wordt onder andere gedacht aan

het instellen van een procesrol voor bewoners als ’Comité van Aanbeveling’ en wordt er naar voorbeelden gezocht hoe dit vergelijkbaar erfgoed in andere gebieden is verweven. 5. Behoud van plaatsgebonden sociaal-maatschappelijke

Deze functies kunnen ook op een andere plek en/of in een

Zonder sociaal weefsel raakt het gebied haar ziel kwijt en

•

Woeste westen

van het gebied blijven leveren.

moeilijk gemaakt. Haven-Stad moet ook betaalbaar zijn voor

•

Manege Kakelbont

activiteiten en voorzieningen als: • • • •

Hondenschool De Gabber Brouwerij en Proeflokaal Breughem Sportschool Kracht Kindertheater

ander gebouw en in een andere vorm een bijdrage aan de ziel

wordt de verbinding tussen ‘oude en nieuwe bewoners’ heel

maatschappelijke en sociale ondernemingen. Dat moet hoog op de agenda staan bij de ontwikkeling. Verder onderzoeken: • Is het voor plekken die van belang zijn voor het gebied en in het sociale weefsel zitten noodzakelijk om op precies dezelfde locatie te blijven, of kunnen zij ook binnen het gebied op een andere plek hun functie voortzetten?

• Hoe zorgen we ervoor dat we in gesprek blijven over deze

85

Voorstel Buren

Reactie programmateam

Gezamenlijke ambitie belangrijke plekken en dat de sociale thema’s die bij deze plekken horen op de agenda blijven?

6. Voetbalvereniging SDZ SDZ is van grote waarde voor het gebied. Dat gaat verder

dan alleen de sportfunctie; het is een plek waar mensen van alle leeftijden, achtergronden, en omliggende wijken (van

de Jordaan tot de Houthavens tot de Spaarndammerbuurt) naartoe komen.

Verenigingsleven is van belang voor goede sociale

Voor sportvoorzieningen moet niet alleen worden gekeken

bewoners komen.

teamsporten waar mensen met verschillende achtergronden

verbindingen in de buurt, helemaal als er ergens veel nieuwe

Het is noodzakelijk in de omgeving van het geplande

naar individualistische ‘urban sports’, maar juist ook naar samenkomen.

metrostation in de toekomst te komen tot compacte en

Er dient een samenhangende visie te komen waarin de

is van intensief en gecombineerd gebruik.

binnen Haven-Stad. Van belang hierbij is te bepalen op welke

stedelijke vormen van sportvoorzieningen waarbij ook sprake

sportfunctie van SDZ een relatie krijgt met de sociale functies plek en op welke schaal en vorm dit het best tot zijn recht komt. Daarin als overweging meenemen dat een aantal

voetbalvelden op Spieringhorn nu niet of matig worden gebruikt. 7. De omgeving van de sportvelden van SDZ (bosje, randstroken)

Het behoud van deze plekken als groen is voor de gemeente niet bepalend voor de ziel van het gebied en geen noodzakelijk uitgangspunt

8 St. Barbara en de Overbraker binnenpolder

Behoud van het resterende originele veenweidegebied is

belangrijk. Als je vanaf de dijk het park inloopt zorgen de

verschillende hoogtes van de dijk en de polder erachter voor een prachtig contrast.

Het gebied moet nog ontworpen worden als entreegebied van het park, maar blijft groen; van belang is dat er echt

samen met de ondernemers en bewoners t.z.t. wordt gekeken naar de inrichting.

86

Voorstel Buren

Reactie programmateam

.9. Plantsoenen Spaarndammerbuurt

Gezamenlijke ambitie De groene plantsoenen in de Spaarndammerbuurt zijn zeker plekken met karakter en ziel.

10. De Transformatorweg als symmetrisch laanprofiel

Om civieltechnische redenen is het symmetrische profiel

Een groene inrichting gecombineerd met water blijft het

Transformatorweg is een kans om de weg opnieuw goed en

rol spelen voor de nieuwe bewoners in Sloterdijk I Noord en

niet te handhaven. De noodzakelijke aanpassing van de klimaatbestendig in te richten.

uitgangspunt. Op deze manier kan het groene profiel ook een Zuid.

De Transformatorweg zal van uiterlijk veranderen vanwege de

Verder onderzoeken:

symmetrische profiel gaat daarmee verloren.

kunnen maken vanuit het perspectief van de fietser en

geplande wateropslag en de inpassing van de HOV-bus. Het

hoe we prettige oversteekplaatsen over de Transformatorweg voetganger, gevoed door de ervaringen van mensen die daar regelmatig wandelen en fietsen.

11. De waterkant aan de kop van Mercuriushaven

Een bijzondere plek aan het water waar je het grootste

uitzicht over het havenbekken hebt toegankelijk maken. Deze plek wordt meegenomen bij het ontwerp voor de

Minervahaven of bij de herinrichting van de Nieuwe Hemweg. 12. Houthavenpark

Dit al gerealiseerde park op de Spaarndammertunnel

verbindt de bewoners en gebruikers van de Houthaven en de Spaarndammerbuurt. 13. Houtveemloods

Behoud de Houtveemloods als monument in het gebied. Dit

kan één van de identiteitsdragers van Haven-Stad zijn. Streven is om dit een plek te laten zijn met betekenis voor de gehele stad die openbaar toegankelijk is en waar verschillende

mensen elkaar kunnen ontmoeten. denk aan een sociale

uitbater, een school, een markt, museum, etc. De procedure

voor aanwijzing tot gemeentelijk monument is in gang gezet.

87

Voorstel Buren

Reactie programmateam

14. REM Eiland

Gezamenlijke ambitie Het REM-eiland is een van de karaktervolle plekken in het gebied.

15. Zaanstraat-emplacement ; de NS-werkplaatsgebouwen (*)

(*)Deze plek is niet genoemd door de Buren maar volgens het Programmateam wel van belang voor het gebied. Ook dit kan één van de identiteitsdragers van Haven-Stad worden.

16. De Haparandadam en de (golfbreker) strekdammen Dit stukje is geliefd voor het rafelrandje dat het is; het

klotsen van het water, de geur, de geluiden van de haven, de vele dieren naast de rommelige bootjes en informaliteiten. De kwaliteit van de Haparandadam en de strekdam bij de Houthaven als plek om over het water uit te kijken wordt

onderkend. Over de manier waarop hier in de toekomst mee wordt omgegaan is een ander inzicht.

17. Het nog te ontwikkelen Haparanda Pierpark (*)

Verder onderzoeken: wat is de toekomst van deze plek. Is een deel van de gebouwen als monumentaal te karakteriseren?

Het Programmateam Haven-Stad stelt hier de ontwikkeling

van een bijzonder park voor. Aanpassingen in de omgeving van de dammen de ziel van de plek niet hoeft te doen

verliezen. Waardes als ‘informaliteit’, ‘watergeluiden en geuren’, ‘havenactiviteiten’, ‘waterkant ecologie’ et cetera kunnen ook

verwerkt worden in een nieuw parkontwerp voor de dammen. Deze waarden zullen ook onderwerp van gesprek worden op andere plekken aan het water binnen Haven-Stad.

(*) Niet genoemd door de buren: Het nog te ontwikkelen Haparanda Pierpark.

Van belang voor een uitgesproken karakter wellicht zelfs de

ziel van het gebied. Een nieuw park op deze plek is anders dan alle andere parken in de stad en kan al als onderscheidend park veel mensen aanspreken. Haven-Stad onderzoeken 18. De Westbrug (*)

In de volgende fasen van

(*)Het Programmateam ziet de Westbrug als van belang voor

een uitgesproken karakter, wellicht zelfs de ziel van het gebied.

In de volgende fasen van Haven-Stad onderzoeken

Ontwerp ideeën met betrekking tot Infrastructurele barrières, verbindingen en metrosysteem waarvan voorgesteld wordt deze een rol te geven in de gebiedsontwikkeling

88

Voorstel Buren

Reactie programmateam

Gezamenlijke ambitie

19. Barrières

Transformatiegebieden worden vaak gekenmerkt door grote

In de volgende fasen van Haven-Stad verder onderzoeken.

Voorgesteld wordt de barrière werking op te heffen van: 1.

De Haarlemmerweg en -trekvaart

3.

De sporen naar Schiphol

2. 4. 5. 6. 7.

8.

De sporen naar Haarlem De metrosporen

bundels infrastructuur. Het slechten van deze barrières en

het maximaal tot stand brengen van functionele en ruimtelijk

kwalitatieve verbindingen is essentieel voor het succes van de gebiedsontwikkeling.

De Transformatorweg De Nieuwe Hemweg De Brettenzone

Bestaande routes naar het IJ en barrières te

voorkomen in nieuwe routes naar het IJ

Algemene verbindingen 20. Voorgesteld wordt bestaande en nieuwe algemene

De plekken waar deze verbindingen door de Buren zijn

in samenspraak met diverse betrokken nader te beschouwen

tot zijn recht komt.

verbindingen voor de inpassing van langzaam en snelverkeer en te optimaliseren.

getekend zijn niet altijd de plekken waar het netwerk optimaal

Een fijnmazig en goed ontworpen netwerk van verbindingen

tussen deelgebieden, plekken en bestemmingen is essentieel. In de volgende fasen van Haven-Stad verder onderzoeken.

Hiervoor worden enkele concrete ideeën aangedragen

zoals; het scheiden van snel- en langzaam fietsverkeer, het combineren van langzaam fietsverkeer en voetgangers en het bieden van exclusieve wandelroutes in “rustgebieden”

voor voetgangers. Daarnaast wordt gedacht aan een fiets- en voetgangersbrug naar Noord en het realiseren van enkele

hoofdroutes zoals naar de Danzigerkade en Moermanskkade, langs de Haarlemmertrekvaart en langs het dorp Sloterdijk.

Specifieke verbindingen

89

Voorstel Buren

Reactie programmateam

Gezamenlijke ambitie

21. Voorgesteld wordt een - nu nog ontbrekende - noord-

Aandachtspunt is de voorgestelde tracering, breedte,

Een fijnmazig en goed ontworpen netwerk van verbindingen

van Sportpark Transformatorweg naar de waterkant van de

bestaande functies en grondstukken. Ook is het de vraag of

zuid lopende route vanaf het Westerpark, via de westzijde Mercuriushaven.

vormgeving met exacte handhaving van de aanliggende

het werkelijk nodig is om andere spooronderdoorgangen te

ontlasten met een tunnel op deze plek en of deze route sociaal

tussen deelgebieden, plekken en bestemmingen is essentieel. In de volgende fasen van Haven-Stad verder onderzoeken.

veilig te maken is. 22 Voorgesteld wordt een noord-zuid lopende route

Bebouwing van deze locatie is nodig om de beoogde woon-

Neptunushavenpier/ Mercuriushaven en vervolgens de

route naar het gebied Coenhaven te kunnen maken. Het

vanaf het Westerpark via de Contactweg naar de

omgeving van de Bunge Silo’s met ter hoogte van de Vlothavenpier een (al dan niet tijdelijk) buurtpark.

en werkfuncties te realiseren en een levendige sociaal veilige

voorgestelde park op de kop van de Neptunushavenpier past daar niet in.

Het in de plannen opgenomen plein heeft de juiste maat

en heeft zowel groene- als waterbergingselementen in het ontwerp. 23. Voorgesteld wordt een Zuidwest-Noordoost lopende

Een groen park op deze plek is niet de ambitie van de

Houtveemkanaal, het kruispunt Archangelkade/Koivistokade

het voormalig Houtveemkanaal als cultuurhistorisch element

route vanaf de Nieuwe Hemweg, langs het voormalige

en het worteleind van de Minervahaven naar de waterkant van de Nieuwe Houthaven.

gemeente Amsterdam. Hier wordt ingezet het herstel van

(in combinatie met het nieuwe monument Houtveemloods) en daarmee op water op deze plek. Herstel van het

Houtveemkanaal is van belang voor een klimaatbestendig

watersysteem in het gebied. Het voorstel deze route als groene singel (zgn. ‘Houtveempark’) en verzameling plantsoenen (zgn. ‘Archangelpark’) uit te voeren draagt daar niet aan bij.

Een route langs een hersteld historisch Houtveemkanaal en een levendig geprogrammeerd kruispunt van hoofdroutes

met gevarieerde stedelijke bebouwing en een waterkant met stedelijke functies is passender daarbij.

90

Een fijnmazig en goed ontworpen netwerk van verbindingen

tussen deelgebieden, plekken en bestemmingen is essentieel. Dit wordt later in het gebiedsontwikkelingsplan Coen en Vlothaven verder onderzocht.

Voorstel Buren

Reactie programmateam

Gezamenlijke ambitie

Relevant te weten is dat voor de hoofdontsluiting van de Minervahaven een ruim en groen ingericht profiel in de

planvorming is opgenomen die kan voorzien in de behoefte aan groene wandelroutes. 25. Voorgesteld wordt een Zuidwest-Noordoost lopende

Behoud van het historische en functionele water element.

waterloop met groene oevers in de Danzigerbocht

26. Voorgesteld wordt een Zuidwest-Noordoost lopende

route voor langzaam verkeer over de voormalige spoorboog door volkstuinenpark Zonnehoek

Breedte van water, oevers en straten op deze plek verder onderzoeken Deze route is zowel voor voetgangers als, in de toekomst, voor rustig fietsgebruik in het ‘groennet’ fietsnetwerk bedacht.

27. Voorgesteld wordt een Zuidoost-Noordwest lopende

Het monitoren van gebruik tijdens de komende ontwikkelfasen van Haven-Stad

Een fijnmazig en goed ontworpen netwerk van verbindingen

groene route over het Zaanstraat-emplacement

tussen deelgebieden, plekken en bestemmingen is essentieel. In de volgende fasen van Haven-Stad verder onderzoeken.

28. Voorgesteld wordt een, zoveel mogelijk in originele

Een fijnmazig en goed ontworpen netwerk van verbindingen

Spaarndammerdijk met aandacht voor het cultuurhistorische

Wordt meegenomen in het ontwerp van het Noordelijk deel

ligging lopende, oostwest lopende route over de

tussen deelgebieden, plekken en bestemmingen is essentieel.

verhaal van deze route

van toekomstbestendig Westerpark.

Metroverbinding 29. Een ander verloop van de te verlengen metrolijn en de positie van het station Hemknoop; voorgesteld worden 3

tracés ten Noorden van de Schiphollijn als alternatief voor het voorstel ten zuiden van de Schiphollijn

Elk tracé heeft haar eigen voor- en nadelen en consequenties voor de dichtheden en de plekken voor bebouwing en groen

Het sluiten van de metroring is een gezamenlijke ambitie, de ligging van het tracé is nog onderwerp van studie.

Willen we in de volgende fasen van Haven-Stad onderzoeken (i.h.k.v het MIRT traject)

91

Voorstel Buren

Reactie programmateam

Gezamenlijke ambitie Hierbij zetten de Buren criteria op een rij waar volgens hen

de metroverbinding aan zou moeten voldoen. Belangrijk om

zo expliciet mogelijk te hebben. Zodra de MIRT start worden de aangedragen alternatieven uitvoerig gewogen binnen dat onderzoek. Deze voorwaarden nemen we op in het schetsboek.

In de volgende fasen van Haven-Stad onderzoeken.

30. Een ander verloop van de verbinding van de metroring met de regio; voorgesteld wordt een optie voor een

metroverbinding naar Noord ten behoeve van NDSM en Buiksloterham en de gebieden van Haven-Stad in Noord.

31 Kabelbaan De kabelbaan wordt als ‘onzalig idee’ gezien, er wordt voorgesteld deze niet te realiseren

Het is een opdracht van het stadsbestuur om de haalbaarheid van dit burgerinitiatief uit 2014 serieus te onderzoeken. Dit onderzoek loopt nog.

Ontwikkel ideeën locaties algemeen 32. Placemaking/gebruik maken van vrijkomende panden

Er is vrijwel geen sprake van leegstand, en eigenaren/

Zodra er panden vrijkomen zouden deze gebruikt kunnen

33. Voorstel te zorgen voor klimaatbestendige

Het is een stadsbrede afweging welke maaiveldhoogtes

Een klimaatbestendig Haven-Stad

34. In de schetstekening wordt voorgesteld de kop van het

Het is hier passender om een gevarieerd en levendig

ontwikkelingen buitendijks

Zaanstraatemplacement groen in te richten

gebruikers en stadsdelen zijn hier primair aan zet.

gehanteerd dienen te worden. De toekomstige

maaiveldhoogte moet nog vastgesteld worden.

programma en stedelijke bebouwing te realiseren; ook als er

geen sprake zou zijn van een station Hemknoop op deze plek.

Mede ter ondersteuning van continue en sociaal veilige routes. Met realisatie van een gebouw hier is waarschijnlijk ook het voorstel een luchtbrug over het spoor te maken t.h.v. de Spaarndammerdijk kansrijker.

92

worden voor tijdelijke invulling

In de volgende fasen van Haven-Stad onderzoeken (i.h.k.v het MIRT traject).

Voorstel Buren

Reactie programmateam

Gezamenlijke ambitie

35. In de schetstekening wordt voorgesteld op het terrein

Elk bebouwingsconcept heeft haar eigen voor- en nadelen

In de volgende fasen van Haven-Stad onderzoeken als een

van het Zaanstraatemplacement bebouwing te maken die aansluit bij het karakter van de Spaarndammerbuurt

36. Er wordt gesteld dat het interessant is om het Renewi

terrein zo snel mogelijk in te richten met al dan niet tijdelijke bebouwing voor werken of wonen

en consequenties voor de dichtheden en de plekken voor bebouwing en groen.

Wonen is op korte termijn nog niet mogelijk i.v.m. milieucontouren.

van de varianten van een bredere variantenstudie.

Het Renewi terrein inzetten voor benodigde functies tijdens de transformatie.

In volgende fasen onderzoeken.

37. Er wordt gesteld dat het interessant is om zo lang

Deze functies kunnen ook op een andere plek en/of in een

Haven-Stad kan mogelijk ruimte bieden aan ‘rafelrandzones’

nieuwe te definiëren

van het gebied leveren.

kwijt.

mogelijk te proberen zgn. ‘rafelrandzones’ te behouden of

ander gebouw en in een andere vorm een bijdrage aan de ziel

Zonder dit soort ‘sociaal weefsel’ raakt het gebied haar ziel Onderzoeken zodra zich een gelegenheid aandient.

38. Er wordt voorgesteld om de opstelsporen voor

De opstelsporen buiten gebruik stellen.

de waterkant beter bereikbaar en bruikbaar te maken.

Nieuwe Hemwegzone en/of de gebiedsontwikkeling Coen-

goederenvervoer langs de Nieuwe Hemweg op te heffen om

Dit kan meegenomen worden in de herinrichting voor de en Vlothaven.

93

GEDICHT

Zichtvernauwing Als alle stukken zijn geschreven alle memo’s hebben verklaard haalbare scenario’s zijn getekend puntig op de i gezet Als plannen zijn geraamd In het lokale perspectief van grondprijspolitiek tot en met de , achter het grote getal Als wat is weggelaten niet gehoord noch beluisterd in vuistdikke nota’s van beantwoording in thematische stukken verbrijzelde buren-burger visies Dan gaat leven voor de keuze staand blijkt hoe dichterbij hoe minder je nog ziet . © Anne Marie Hoogland, maart 2024

94

95

96