Algemeen deel - 02 20221005 verslag gemeenteraad avond

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

Raadsnotulen

Jaar Vergaderdatum Publicatiedatum

2022 05 oktober 2022 2 november 2022

Avondzitting op woensdag 05 oktober 2022 Voorzitter: burgemeester F. Halsema Plaatsvervangend voorzitter: het lid D. Wijnants Raadsgriffier: J. Houtman Verslaglegging: M. Kuiper (Notuleerservice Nederland)

Heropening De VOORZITTER heropent om 19.38 uur de geschorste vergadering en stelt aan de orde: Punt van orde De VOORZITTER: Dan begin ik met een verzoek van de heer Koyuncu betreffende de orde van de vergadering. De heer Koyuncu heeft het verzoek gedaan om over agendapunt 11.a, het kennisnemen van de Raadsinformatiebrief inzake de verhuring van het voormalig rechtbankgebouw aan de Parnassusweg 220, in beslotenheid te vergaderen. Mijn voorstel zou het volgende zijn. En daarbij, voordat ik doorga, hoort ook agendapunt 11. Dat vindt plaats in de openbaarheid en er hebben zich meerdere mensen voor gemeld. Ik kan mij voorstellen dat het prettig is om eerst het besloten deel te hebben gehad, en daarna het openbare deel. Dan zou mijn voorstel zijn dat wij vanavond na de begroting het besloten deel doen. Dan kunnen wij morgen het openbare deel doen. Bent u het daarmee eens? Mijnheer Wijnants, bent u het daarmee eens? U twijfelt hardop. Het lid WIJNANTS: Nee, voorzitter. Ik ben het wel eens, maar ik meen dat er ook nog een ander besloten deel was aangevraagd voor agendapunt 12. Is het dan niet handig om dat dan meteen achter elkaar te doen? Dan hoeven we maar een keer besloten te gaan. Of is dat niet meer zo? De VOORZITTER: Bij mijn weten wordt dat gehamerd.

Mochten zich nog sprekers willen melden voor agendapunt 12… Niet dat dit een oproep is! Dan kan het zijn dat de agenda wijzigt, maar vooralsnog zou ik het precies zo willen voorstellen als ik net deed. Goed! Dan gaan wij door met de eerste termijn van de begroting 2023 en is het woord aan het college, en wel aan de wethouder Financiën, mevrouw Van Buren. Financiën 3. Algemene Beschouwingen over de Begroting 2023 VN2022-030502 Wethouder VAN BUREN: Ja, dank u wel. Dit is de eerste begroting van een nieuw college en een nieuwe wethouder, in een zeer onzekere en onstuimige tijd. De wereld is

1

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

ingrijpend veranderd. Ik moet zeggen dat ik de beschouwingen vanmiddag met veel belangstelling heb gevolgd. Het was erg interessant. Zelfs de hele wereldproblematiek werd er nog bij gehaald. Ik vond het toch ook wel heel erg mooi dat ik zelfs nog in het Fries ben aangesproken! Het was, zoals u weet, best wel ingewikkeld om deze begroting goed sluitend te krijgen. En dan zeggen wij in het Fries, speciaal voor de heer Boomsma: “As it net kin sa't it moat, dan moat it sa't it kin.” (De VOORZITTER: In vertaling?) “Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan.” We maken ons echt grote zorgen, net zoals u allemaal vanmiddag, over de bestaanszekerheid van Amsterdammers door een opeenstapeling van kosten. We zien dat veel Amsterdammers het moeilijk hebben. Ik vergeet nog te zeggen dat deze eerste begroting ook inclusief het stadsgebied Weesp is. Dat is ook nog wel memorabel, denk ik. Deze begroting is zonder grote politieke verschillen tot stand gekomen, echt als collectief, als college. We zitten hier als nieuw college vier maanden. En we zien als geheel college dat er gestut moet worden. Er zit geen licht tussen. We hebben oog voor de Amsterdammers, maar dragen zeker ook zorg voor gezonde stadsfinanciën.

We zijn een sociale stad, investeren ongelijk in Amsterdammers en buurten die het het hardste nodig hebben, door de middelen ook gerichter in te zetten voor mensen, buurten en gebieden die het het meeste nodig hebben. Door de dreigende terugval van honderden miljoenen uit het gemeentefonds moeten er ook keuzes gemaakt worden. Ik kom daar straks nog op terug. Voor ik verder ga, wil ik van deze gelegenheid gebruikmaken door ook mijn dank uit te spreken aan de ambtenaren, die hier heel erg hard aan hebben gewerkt. Ik zeg nog even persoonlijk dat het voor mij vier zeer intensieve maanden waren, maar het was een heel mooie inwerkperiode. Veel lof voor alle Amsterdammers die al het werk hebben verzet. We hebben ook aan een publieksvriendelijke versie gewerkt. Ik kijk met name ook even naar Volt. Er zit een publieksvriendelijke versie bij; ik hoop dat jullie die hebben gezien. Die is ook digitaal te lezen. Ik weet dat we er nog niet zijn, maar we hebben wat mij betreft wel stappen gemaakt om de begroting beter leesbaar en toegankelijker te maken. De begroting is ook gebaseerd op de drie pijlers uit het coalitieakkoord: bestaanszekerheid, aanpakken wooncrisis en de klimaatcrisis. Om dit te bekostigen verhogen we inderdaad de OZB, breiden we vanaf 2024 ook betaald parkeren uit en maken we keuzes.

De ambitie en de plannen uit het coalitieakkoord en de bijbehorende plannen en maatregelen staan niet stil. In een samenleving en een wereld die snel verandert is het belangrijk dat de gemeente daarop vroeg inspeelt en wendbaar is. We zijn als nieuw college ook al vroeg begonnen. We willen Amsterdammers die dat nodig hebben steunen, in aanvulling op het Rijk. Dat geldt dus ook voor het steunfonds. Als gemeente kunnen we echt niet de landelijke problemen oplossen en mogen we ook niet aan inkomenspolitiek of staatssteun doen. Het was dan ook aan het Rijk om iets aan de stijgende energieprijzen te doen. Met het energieplafond dat er nu is en de lonen die in de nieuwe cao’s flink stijgen, krijgen ook de middeninkomens en ondernemers iets meer financiële armslag. Het college heeft vooral gekeken hoe het de meest kwetsbare groepen nog dit jaar kan helpen. En natuurlijk ook het MKB en de maatschappelijke instellingen. We hebben daarom nog in 2022 het Amsterdamse steunfonds van 20 miljoen ingezet. De criteria om in aanmerking te komen voor het steunfonds worden nog verder uitgewerkt. U heeft daarover vandaag een raadsbrief ontvangen. We kijken wat er dit jaar nog uitvoerbaar is. Ik zeg nogmaals: we weten dat we niet alles kunnen oplossen en waarschijnlijk gaat het ook niet genoeg zijn.

Maar we willen wel ondersteunen waar dat mogelijk is, en aanvullend of overbruggend op de rijksoverheid. Daarom verhogen we ook vanaf 2023 blijvend de

2

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

inkomensgrens voor alle regelingen voor Amsterdammers met een laag inkomen van 120 procent. We draaien structurele besparingen op wonen terug van 3,5 miljoen euro en indexeren onze budgetten om te compenseren voor de gestegen lonen en prijzen, zodat alle activiteiten van maatschappelijke organisaties en de gemeente zelf zoveel mogelijk door kunnen gaan. Daarnaast bieden we nog allemaal aanvullende maatregelen om het hoofd te bieden aan de uitdagende en uitzonderlijke situatie waarin we ons bevinden. Bij de voorjaarsnota moeten er belangrijke keuzes gemaakt worden. Om daartoe te komen houden we alles tegen het licht en bekijken we alle investeringen, alle programma’s, maar ook dingen die we al langer doen en misschien nu niet meer noodzakelijk lijken te zijn. We toetsen onze investeringen op haalbaarheid, betaalbaarheid. Duurzaamheid moeten we versoberen, temporiseren of uitstellen. Ik kom er zo nog even op terug, want ik heb veel vragen waarom het pas bij de voorjaarsnota komt, maar daarover ga ik straks nog uitleg geven. In deze begroting zit een meerjarig investeringspakket van 4,1 miljard euro. Wij investeren in de stad waar ook onze inwoners profijt van hebben.

In 2023 investeren we 1 miljard in het ontwikkelen van nieuwe woongebieden, maar ook in noodzakelijk onderhoud zoals nieuwe kades en bruggen en de energietransitie, wonen, scholen en sportfaciliteiten, speeltuinen, parken, buurthuizen, kunst- en cultuurvoorzieningen en infrastructuur. De investeringen zorgen inderdaad voor een stijgende schuld. Onze schuld neemt toe van 7 miljard euro in 2023 naar 9 miljard in 2026. Het college maakt voortdurend een afweging tussen enerzijds doen wat nodig is voor de stad, en anderzijds een houdbare schuld. De huidige schuldontwikkeling vinden we verantwoord, maar we zijn er ons bewust van dat op een gegeven moment de maatregelen noodzakelijk zijn. De netto-schuldquote komt in 2026 in de prognose uit op 82% exclusief erfpacht, en 144% inclusief erfpacht. Dat is boven de signaalwaarde van 130% die de provincie hanteert. Uniek in Amsterdam zijn natuurlijk wel de investeringen in erfpachtgrond. We kijken daarom in Amsterdam altijd naar de schuldquote in- en exclusieve erfpacht. Het overschrijden van de grenswaarde van 130% is op zichzelf niet van invloed op het oordeel van onze toezichthouder, zeker omdat onze solvabiliteit, inclusief erfpacht, in 2026 uitkomt op 42%. Dat is aan de bovenkant van de bandbreedte van 20-30% die de provincie als neutraal beoordeelt. De begroting sluit niet in 2026.

Dat betekent dat als het Rijk de verlaging van de middelen doorzet we tijdig moeten bijsturen en dus keuzes moeten maken. Dus daar beginnen we al in de voorjaarsnota mee. We hebben 200 miljoen euro structureel minder te besteden vanaf 2026, maar de financiële ruimte is op korte termijn door veel incidentele geldmiddelen vanuit het Rijk wel voldoende. In 2026 is er dus het ravijn dat er aan zit te komen. In 2027 wordt dat nog dieper. En dat, terwijl er steeds meer taken en werk vanuit het Rijk bij de gemeente wordt neergelegd. Dat is ook iets waarop we blijven lobbyen en in gesprek blijven gaan met het Rijk. We bereiden ons wel voor op de keuzes, met een bestuursopdracht. Die heet ‘Inzicht in beleid, geld en keuzes’. En keuzes maken vergt een zorgvuldig proces. Dat kost tijd. De eerstkomende jaren is het financieel beeld nog positief. Die tijd hebben we dus. De voorjaarsnota 2023 is een eerste moment voor bijsturing op basis van de uitkomsten van de bestuursopdracht, maar de bestuursopdracht zal dan ook nog niet volledig uitgevoerd zijn. De scope van de bestuursopdracht is breed. Het gaat over alle uitgaven en inkomsten, dus ook over subsidies, investeringen, en kijken naar reserves. We gaan ook met de stofkam door de gemeenteorganisatie. We moeten het geld ook functioneel besteden.

Wat is nut en noodzaak? Het gaat ook over de vraag welke schuldontwikkeling in de toekomst verantwoord is. De uitkomsten van de bestuursopdracht moet het college in staat stellen om keuzes te maken tussen het bestaande

3

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

voorzieningenniveau en het groeitempo van de stad enerzijds, en een verantwoorde schuldontwikkeling anderzijds. Natuurlijk gaan we daarover ook in gesprek met de raad. Met de bestuursopdracht leggen we ook een basis voor het periodiek evalueren van ons beleid. Vreemde ogen dwingen. Daarom wordt de bestuursopdracht begeleid door een extern bureau. Eind oktober zullen we de raad hierover informeren met een brief. (Het lid BOOMSMA: De wethouder verwijst steeds naar de bestuursopdracht. Ik ben dus heel benieuwd om die gewoon een keer te kunnen lezen en dan ook te bespreken. Ik vraag mij af of er een of meerdere bestuursopdrachten zijn. En welk extern bureau wordt hiervoor ingehuurd? Is dat alleen om te begeleiden, of ook om zelfstandig onderzoek te doen?) Ja voorzitter, de raad wordt, zoals ik al zei, eind oktober geïnformeerd over de bestuursopdracht in een raadsbrief. Daar staat de informatie over de bestuursopdracht in. Het bureau hebben we nog niet geselecteerd. We zijn ook nog bezig met de opdrachtformulering aan het bureau. Ik ga u daarover nog verder informeren. (Het lid BOOMSMA: Maar is dan de inzet… Ja, vreemde ogen, dat ze meekijken? Ik kan mij ook herinneren dat een paar jaar geleden McKinsey was ingehuurd om de hele ambtelijke organisatie door te vlooien en allerlei suggesties te doen. Is het meekijken of een fundamenteel onderzoek?) Het is meekijken.

De ambtelijke organisatie zal ook veel werk verrichten. Maar we willen de organisatie doorlichten zonder taboes. Dat bedoelen we met ‘vreemde ogen kijken mee’. Dus even met een blik van buiten. Maar we zullen zelf als organisatie ook veel werk moeten verrichten. (Het lid BAKKER: Is het als wij die brief in oktober krijgen nog mogelijk om de vraagstelling van de bestuursopdracht nog bij te sturen? Kunnen wij als raad dan nog zaken meegeven? Of is het al vastomlijnd?) Het is nog niet vastomlijnd. Het ligt er nu ook nog niet, althans nog niet helemaal vastomlijnd. Maar ik ga graag met u daarover in gesprek. (Het lid BAKKER: Daarnaast ben ik benieuwd, als straks de eerste resultaten er zijn, kunnen we dan ook als raad daarover geïnformeerd worden voordat het college al conclusies trekt en de resultaten meeneemt in de voorjaarsnota?) Dat lijkt mij vanzelfsprekend. (Het lid KHAN: Ik ben een beetje verbaasd dat de opdracht nu pas wordt geformuleerd. In het coalitieakkoord stond al dat er een bestuursopdracht in de planning stond. Dat was in mei. We zijn nu vijf maanden verder en pas deze maand wordt gekeken naar de opdrachtformulering, terwijl het gaat om een heel groot bedrag aan investeringen. Waarom is het nu pas gebeurd?) We wisten wat we gingen vragen. We hebben het nu verder uitgewerkt en uitgezet aan bureaus. Daarmee gaan we in gesprek.

We zijn, zoals u weet, de afgelopen maanden behoorlijk druk geweest met de begroting. We hebben nog tijd. De opdracht kan nu uitgezet worden. We moeten de resultaten ook snel hebben, maar de opdracht wordt wel in tweeën gemaakt. Het is niet zo dat we alles al onderzocht hebben voor we met de voorjaarsbegroting starten. (Het lid KHAN: Ja voorzitter, ik begrijp dat de begroting een enorme klus is; dat is allemaal begrijpelijk. Het is goed dat er een extern bureau is ingehuurd, maar waarom kon dat niet gelijktijdig plaatsvinden? Je huurt zo’n extern bureau in zodat het bepaalde zaken uit handen kan nemen.

4

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

Waarom wordt er dan pas vijf maanden later gekeken naar een opdrachtformulering?) Ik kan u verzekeren dat we niet stilgezeten hebben. We hebben er natuurlijk wel voorbereidingen voor getroffen. Het is nu op dit moment dat het … We moeten natuurlijk eerst goed in kaart brengen wat we precies willen weten voordat je een extern bureau inschakelt. Op dat punt zijn we nu. De VOORZITTER Gaat u door.) Zoals ik net al zei, heb ik de middag met zeer veel belangstelling gevolgd. En ik wil eigenlijk richting de VVD complimenten uitspreken. We waarderen het zeer dat u een tegenbegroting hebt ingediend. Ik heb haar heel snel kunnen scannen, dus ik kan er nog niet heel erg inhoudelijk… Maar ik heb u erover horen praten. Volgens mij is het onderbouwd en komt u ook met alternatieven. Ik zal het met zeer veel interesse lezen. We kijken natuurlijk ook of de begroting op gespannen voet kan staan met de keuzes van het college, maar we staan altijd open voor goede plannen. Ik wil wel op een aantal zaken even ingaan. De vraag werd gesteld of de lokale lasten een lokale keuze zijn. En ja, dat is de essentie van lokale lasten. Uiteraard kijken we ook naar de lokale lasten ten opzichte van het niveau van andere gemeenten. Onze OZB is bijvoorbeeld lager dan het landelijk gemiddelde. Er was ook een aantal vragen over reclamebelasting, dat de lasten zouden verzwaren voor ondernemers.

Ik wil toch nog benadrukken dat in 2020 is besloten om de reclamebelasting in te voeren. Niet alleen om geld op te halen, maar ook om de verrommeling van de openbare ruimte tegen te gaan en om het beslag op de openbare ruimte minder te maken. (Het lid MARTENS: Ja dank voorzitter, en ook dank voor het antwoord van de wethouder. Het voelt toch alsof hier een klein beetje ruimte te vinden is. Als ondernemers nou kunnen garanderen dat ze die verrommeling tegengaan, en zij daarmee niet deze lastenverhoging krijgen, is er dan ruimte bij de wethouder om te kijken of we dit misschien toch nog uit kunnen stellen? Want het uitstel, op verzoek van de VVD, is natuurlijk gekomen door COVID. Op dit moment hebben we een energiecrisis. Kan de wethouder misschien aangeven of er ruimte is?) Ja sorry, wat mij betreft is daar op dit moment geen ruimte voor. We hebben het in gang gezet. Ik zeg dat het niet alleen tegen de verrommeling van de ruimte is. We hebben de opbrengsten van de reclamebelasting ook in de begroting meegenomen. Ik wil toch nog even uitleggen… We hebben het over de sterkste schouders die de zwaarste lasten moeten dragen, maar ook de reclamebelasting heeft een progressief tarief. Hoe groter de reclameuiting, hoe hoger het tarief. Kleine ondernemers met kleine uitingen worden het meest ontzien. Ik heb ook een voorbeeld van ondernemers die bijvoorbeeld 10 m2 reclame hebben.

Dat is best groot, toch? In het duurste tariefgebied, dat is het centrum. Het maximumtarief is daar 281 euro per jaar. In bijvoorbeeld Nieuw-West, Zuidoost of Weesp is het dan 158 euro per jaar. Het komt er dus wel op neer dat de grote bedrijven met grote reclames het meest gaan betalen. (Het lid KREUGER: Ik moest er even op kauwen, maar ik hoorde de wethouder zeggen: ja, het kan niet, want het is al in gang gezet. Maar dan weet ik niet precies wat we hier aan het doen zijn.) In 2020 is al besloten om de reclamebelasting in te voeren. We hadden die twee jaar uitgesteld en het stond in de begroting om mee te nemen.

5

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

(Het lid KREUGER: Ja, maar we zijn hier toch al weer bezig met een begroting? Als de raad zegt dat het eruit moet, dan kan de wethouder toch niet zeggen: ja, het is in gang gezet! Dat kan toch niet?) Als de hele raad zou vinden dat we dit niet moeten doorvoeren, moet ik het stopzetten. (De VOORZITTER: Gaat u door.) Nog een vraag over de wijze waarop de gemeente de rente in de gaten houdt en of er een noodplan is. We hebben een eigen Treasury, zeg maar de schatkistbewaarder van de gemeente. Dat is een afdeling die continu de renteontwikkelingen op de kapitaalmarkten in de gaten houdt. Doordat we een groot gedeelte van onze externe leningen en onze schuld vooraf vastleggen met langlopende leningen tegen een vaste rente, werd het effect van rentedalingen en rentestijgingen vertraagd. Het is niet zo dat we in een keer alle bedragen lenen, die dan voor heel lang de hoge rente hebben. Maar dat geeft ons wel de tijd om te anticiperen op deze effecten. Dat houden we ook continu in de gaten en we zorgen ervoor dat de netto-schuldquote niet te ver kan oplopen en er niet te veel wordt geleend ten opzichte van het begrotingstotaal. Het is duidelijk dat er nu sprake is van een forse stijging van de inflatie en de rente. Vooralsnog worden deze stijging van inflatie en rente gecompenseerd door de overheid, door het gemeentefonds en het Rijk.

Dat ziet u ook terug in deze begroting, de incidentele middelen. Als het uiteindelijk onvoldoende blijkt, zullen we ons moeten bezinnen op de ombuigingen, waardoor de schuld en daarmee de rentelasten worden gereduceerd. Daar is ook de bestuursopdracht voor, en daar bereiden we ons met de bestuursopdracht ook op voor. Dan had ik nog een vraag van de heer Boomsma van het CDA. Die ging over de lastenverzwaring van de middeninkomens, of we dat in kaart zouden kunnen brengen. Het is wel een probleem… Wij hebben geen CPB en geen inzage in inkomensgegevens. We kunnen ook geen koopkrachtanalyses maken, maar ik kan u wel verwijzen naar de paragraaf ‘Lokale heffingen’ op bladzijde 285. Ik ken de hele begroting uit mijn hoofd! Daar staan de lokale heffingen. U kunt daar zelf ook kijken wat het betekent. Dat geld is natuurlijk een generieke maatregel. Goed, ik kom aan het eind. Ik wil toch nog zeggen dat, ondanks dat de gemeentefinanciën flink zijn geraakt, het ons toch is gelukt een sluitende begroting te presenteren in 2023. Zoals ik al zei, lukt dat in 2026 niet meer, als het Rijk de plannen doorzet om honderden miljoenen minder geld uit te keren aan de gemeenten voor al hun taken. Deze lastige tijden vragen om solidariteit, want hoe het met ieder van ons afzonderlijk gaat, bepaalt in hoge mate hoe het gezamenlijk gaat.

Amsterdam is niet een stad waar het recht van de sterkste geldt, maar waar de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. We zien om naar elkaar en steunen hen die het nu het hardste nodig hebben, omdat alle Amsterdammers samen deze prachtige stad maken. (Het lid KHAN: Ja voorzitter, in 2023 zakt de algemene reserve onder de normhoogte. Ik ben even benieuwd naar een reflectie van de wethouder daarop. Ik bedoel dat er een aantal crisisscenario’s is geschetst, en bij zes van de zeven crisisscenario’s belandt Amsterdam in het rood. Wat betekent dit met de te verwachten stand in de algemene reserve?) De algemene reserve is nog niet volledig zoals is afgesproken. Zoals u kunt zien zit de algemene reserve in 2024 weer op de juiste hoogte. En de crisisscenario’s zijn wel de meest extreme scenario’s. Doordat we die algemene reserve hebben kunnen we daarop anticiperen en kunnen we het aan. (Het lid KHAN: Ja voorzitter, zo’n crisisscenario teken je uit, of je analyseert het omdat je voorbereid wilt zijn op de mogelijke risico’s in het volgende

6

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

jaar en de jaren daarop. Maar de stand van de algemene reserve komt ver onder de normhoogte uit. Maakt de wethouder zich dan niet zorgen dat, als zich toch zo’n situatie voordoet, we gewoon te weinig middelen in de algemene reserve hebben staan? Ik ben het niet helemaal met de heer Khan eens dat we verder onder de norm zitten. Alleen in 2023 nog. In 2024 is de norm weer gehaald. (Het lid KHAN: Ja voorzitter, maar dan is het toch belangrijk dat de wethouder aangeeft: oké, volgend jaar kán er iets gebeuren, dat hebben we in scenario’s uitgebeeld. Maar als er iets gebeurd, hebben we gewoon een te lage stand in de algemene reserve ten opzichte van de normhoogte. Dus aan welke dreigingen, of risico’s worden we blootgesteld? Misschien een reflectie daarop…) Deze afspraken zijn ook met de raad gemaakt. De algemene reserve hebben we gebruikt voor de coronacrisis, de coronamaatregelen. We hebben de algemene reserve nu weer bijna tot op de normhoogte gevuld. Daarnaast hebben we ook crisismanagement en risicomanagement. Daar blijf ik natuurlijk continu op monitoren. Ik kan niet helemaal in de toekomst kijken, maar we hebben het risicomanagement wel onder controle en goed in beeld. (Het lid BROERSEN: Ja, ik wilde hem laten gaan, maar ik wil toch even terugkomen op de leesbaarheid, helemaal aan het begin van het betoog.

Ik denk dat ik weet waaraan u refereert, namelijk die flip-outdingen op de website. Maar bijvoorbeeld onder het kopje ‘Onderwijs’ staat dan: ‘We investeren in onderwijs, huisvesting en bouwen, een complete, leefbare stad, inclusieve maatschappelijke voorzieningen. Ik vraag mij dan af of de Amsterdammer precies weet wat dat voor hem betekent. Is de wethouder het met mij eens dat een meer vriendelijke publieksversie van de begroting toch fijn zou zijn, zodat de Amsterdammers beter weten wat ze eraan hebben?) Dank u wel, voorzitter. Natuurlijk ben ik het met u eens dat het altijd beter kan. We hebben nu een eerste publieksvriendelijke versie gemaakt. We horen dus ook graag de suggesties, zodat we het bij de voorjaarsnota weer beter kunnen maken. (Het lid BROERSEN: De suggestie zit in de motie, dus ik hoop op een positief advies.) (Het lid BOOMSMA: Ja, voorzitter nog even over de bestuursopdracht. Ambtenaren gaan dus onderzoeken hoe we kunnen bezuinigen en welke uitgaven we niet moeten doen. Consultants gaan er ook nog naar kijken. Maar eigenlijk is het gewoon een politieke keuze. Ik wil de wethouder toch vragen waarom we niet nu al een aantal politieke keuzes kunnen maken die uiteindelijk dus onontkoombaar zijn.) Het is overigens niet dat alleen de ambtenaren en een extern bureau… Het wordt geleid door een team van bestuurders. Het college is er ook bij betrokken.

Nogmaals, wij vinden het allemaal heel belangrijk dat we wel de juiste keuzes maken. Je moet wel weten welke keuze je maakt, wat je niet doet en laat gaan. Het nieuwe college zit er nu vier maanden. Wij willen het nog wel meer doorgronden. De grotere projecten en grotere investeringen vragen gewoon goed onderzoek. Kan het anders? Kan het op een andere manier, kan het misschien soberder uitgevoerd worden? Daar moet je echt de tijd voor nemen. (Het lid BOOMSMA: Bijvoorbeeld het vereveningsfonds. De wethouder ziet natuurlijk ook dat het niet goed gaat. Dit kan eigenlijk zo niet. Dus is zij het

7

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

dan met ons eens dat daar nu een keuze moet worden gemaakt tussen 4040-20, bovenwettelijke duurzaamheidseisen, en alles dat we nog meer willen en dat bovenwettelijk is. Dus dat wij dit niet allemaal kunnen blijven doen.) Ik ben het helemaal met u eens dat we keuzes moeten maken. We moeten dus kijken wat er gebeurt. Dat zullen misschien wel politieke keuzes zijn; dat weet ik nu nog niet. We moeten echt goed kijken wat we gaan doen. Dat zijn best belangrijke keuzes. De VOORZITTER Goed, u was aan het einde van uw betoog. Mevrouw Martens, hebt u een vraag van de orde? Ga uw gang. De VOORZITTER geeft het woord aan het lid Martens. Het lid MARTENS: Ja, dank voorzitter. Inderdaad een puntje van orde. Ik heb nog een aantal openstaande vragen bij de wethouder. Ik gok dat ik die even moet herhalen. Ik wilde heel graag weten of de wethouder aantallen heeft van mensen die buiten de armoederegelingen vallen wanneer we de lasten verhogen. Het zijn misschien maar een paar tientjes, zoals de wethouder aangaf, maar ik kan mij voorstellen dat het veel is. Dus hoeveel mensen zijn dat? En ook in het geval van de ondernemers. Dan weten we een beetje hoe groot de groep is. De VOORZITTER Het is misschien wel goed om op te merken dat de andere wethouders, de vakwethouders, ook nog het woord gaan voeren. De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder Van Buren.

Wethouder VAN BUREN: Ik heb daar nu geen cijfers voor. Ik zal het u laten weten. (Het lid AHMADI: Ja sorry dat deze vraag zo laat komt, maar ik was toch even aan het nadenken over de reclamebelasting. Weet de wethouder hoeveel het kost om 10 m2 aan reclamegebied te gebruiken in het centrum?) Ja, dat weet ik. Ik pak het er nog even voor de zekerheid bij. In het centrum is 10 m2, en dat is het duurste gebied, 281 euro per jaar. (Het lid AHMADI: Ik bedoel niet qua belasting, maar hoeveel het kost om dat in te huren, dus om daarop reclame te maken. Ik vraag mij namelijk af waarom de reclamebelasting niet hoger is.) Dat is een heel goede vraag, die neem ik mee. Ik ga het onderzoeken. Dank u wel. De VOORZITTER: Dank u wel, dan is daarmee het woord aan wethouder Moorman. De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder Moorman. Wethouder MOORMAN: Voorzitter, dank u wel. (De VOORZITTER: Ik zou even de raadsleden willen vragen om stil te zijn en de aandacht te vestigen op de wethouder.) Dank u voorzitter. Ik vond het een genot om vanmiddag weer te luisteren naar de algemene beschouwingen. Dat is toch altijd een belangrijk moment in het jaar, om weer even de peilstok erin te plaatsen en de tijdgeest te voelen. En ook om te horen welke

8

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

woorden nou de boventoon… Of welke woorden zomaar vallen. Ik vond het toch grappig. Ik heb de gewoonte om toch de grappigste woorden op te schrijven: ‘Tom Poes’, ‘een voorzittersknopje’, ‘rommelen in de marge’, ‘waterpolo in het voetbalveld’… Ik vond het allemaal weer getuigen van ontzettend veel creativiteit, maar ook vooral van heel goed weergeven wat het tijdsbeeld is. En daarvan vind ik het ook wel grappig om te horen hoe dat door de tijd heen gaat. Ik vond het heel mooi wat er werd gezegd over dat orkest, en het stemmen van tevoren in het orkest, door mevrouw Rooderkerk. Ik moest denken: wat grappig! Want dat is dan weer misschien het tijdsbeeld van nu. Ik weet nog dat een van de stamvaders van D66 het juist had over de ‘geur van wilde beesten’, en inmiddels hebben we het over ‘het stemmen van het orkest’. Zo zie je maar dat het ook soms wat positievere kanten op neigt. Ik vond het wel mooi om dat te horen. Dus ook dat akkoord, nou misschien een vals akkoord voor mevrouw Nanninga, of een mooi akkoord… Maar hoe kom je toch tot die een- of meerstemmigheid? Ja, dat zei u vorige keer bij het coalitieakkoord, kan ik mij herinneren. Maar wat voert dan de boventoon? Dat is waar ik heel graag nog even op in wil gaan, voorzitter. Ik denk dat hier de boventoon gevoerd werd door de vraag hoe wij mensen in deze tijd zo goed mogelijk kunnen ondersteunen.

We zien allemaal dat veel Amsterdammers het heel zwaar hebben De bestaanszekerheid staat onder druk. Ik vind het echt heel bijzonder om hier te constateren dat er eigenlijk heel veel eenstemmigheid zit in de toon die naar voren wordt gebracht. Op één partij na, wordt er eigenlijk gezegd: ja, de grens voor die armoederegelingen moet omhoog. Het overgrote deel van de raad is het ermee eens dat we solidair moeten zijn met de Amsterdammers die het op dit moment heel moeilijk hebben. Ik wil de VVD daarin complimenteren. Sowieso voor een tegenbegroting, maar ook juist dat inzicht, dit tijdsbeeld, wij moeten daarvoor staan. Daarbij wil ik wel een kanttekening plaatsen. Niet zozeer omdat ik niet vind dat we die armoederegelingen niet ruim beschikbaar moeten stellen voor mensen die dat nodig hebben. We moeten er zeker over nadenken of we dat misschien niet moeten oprekken, of langer moeten doen. Daarover wil ik graag met u in gesprek. Maar er werd ook een opmerking gemaakt door mevrouw Ahmadi die ik op zichzelf goed vond, maar niet helemaal gepast op de armoederegelingen. Zij vroeg namelijk: kunnen wij niet bestaanszekerheid bieden door middel van de armoederegeling? En dat kan niet. Armoederegelingen zijn per definitie een pleister. Ze zijn altijd een pleister. Dat is pijnlijk om te moeten constateren, maar het is wel de werkelijkheid.

De bestaanszekerheid staat namelijk onder druk doordat de kosten te hoog zijn, omdat de huur te hoog is, omdat de energierekening te hoog is, omdat de boodschappen te duur zijn. En daarin moeten we mensen dan zo goed mogelijk ondersteunen. Maar dat is natuurlijk wel echt de kern, en dat compenseer je niet met armoederegelingen. Want dat blijft alleen maar stijgen, waarmee het ook steeds meer een voorziening wordt voor nóg meer mensen. Je moet jezelf ook wel de vraag stellen hoever je daarin door wilt gaan. Of wil je echt wat aan die bestaanszekerheid doen? (Het lid AHMADI: Ja voorzitter, daaraan wil ik toch een kleine opmerking toevoegen. Ik denk dat het toch een keuze is van hoe je ernaar kijkt, hoe we armoederegelingen inkleuren. Kijken we naar Duitsland, dan is daar 200 miljard uitgetrokken om te voorkomen dat mensen in een te diep dal belanden. Ik denk dat dat ook heel belangrijk is. Het is inderdaad pleisters plakken, maar het hoeft niet pleisters plakken te zijn als we overboord gaan in hoeveel steun we bieden om uiteindelijk te zorgen dat armoede niet generationeel lang door blijft zetten.)

9

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

Voorzitter, maar dat is precies het punt. Hoe voorkomen we armoede, hoe zorgen we dat mensen geborgd zijn in hun bestaanszekerheid, hoe voorkomen we dat als je gewoon werkt, je toch in de armoede zit? Hoe voorkomen we dat je een normaal huis huurt, dat -mevrouw Alberts zei het al- meer dan 30 procent van je salaris kost? Dat is waar het over gaat. Volgens mij is een groot deel van het Duitse steunpakket juist daarop ingezet. Ik denk ook dat het belangrijk is om dat gesprek fundamenteel met elkaar te voeren, anders blijven we elk jaar hier weer staan, omdat inderdaad de bestaanszekerheid hiermee niet geborgd is. Dat brengt mij ook bij de vraag die mevrouw Martens net stelde aan wethouder Van Buren: wie vallen dan uit de armoederegelingen als de kosten worden verhoogd? Dat is nou juist níet het punt! Het gaat hier niet zozeer over wat je inkomen is. Het gaat erover wat je uiteindelijk hebt aan uitgaven. Het gaat om de vraag welk deel van je inkomen je overhoudt nadat die uitgaven allemaal zijn gedaan. Het gaat dus om besteedbaar inkomen. Daarover moeten we het met elkaar hebben. Het besteedbaar inkomen, of zoals u graag wilt zeggen: koopkracht. Ik heb het liever over bestaanszekerheid. Maar dat is waar het uiteindelijk over gaat. Dat is het fundamentele gesprek. Ik denk dat we het in de commissies erover gaan hebben.

Ik vind het ontzettend fijn om te merken dat er zo’n brede steun is om naar 130 procent te gaan. Ik vind het ook best goed om met elkaar na te denken of we misschien nog wat hoger kunnen gaan. Ik wil daarbij wel meteen zeggen: doe dat dan wel structureel. Er is namelijk niets ergens dan dat je het mensen vervolgens weer moet afpakken. Dan krijg je inderdaad die gruwelijke armoedeval waar de meesten hier ook tegen zijn. Ik zag overigens in de tegenbegroting van de VVD dat men zich dat ook realiseert. Ook daarin dank. We moeten met elkaar dat gesprek gaan voeren. Voorzitter, ik heb tot slot nog een opmerking in de richting van mevrouw Rooderkerk. Dat vond ik ook grappig, voorzitter: tijdgeest. Feministen pleitten vroeger vooral voor arbeidstijdverkorting, om te zorgen dat je een goede balans kon maken tussen je zorg en je werk, en dat eigenlijk voor iedereen. Tegenwoordig wordt er gepleit voor méér werken. Ik weet niet of ik het daarmee per se eens ben, of dat verstandig is voor onze samenleving. In dit geval denk ik dat een voltijdsbonus heel weinig uit gaat maken voor onze docenten, omdat wij al met 0,8 een heel hoge deeltijdfactor hebben. Dus ik denk niet dat dat een enorme impact zal hebben. Ik weet -dat weet u zelf ook- dat er op dit moment ook landelijk wordt nagedacht over zo’n voltijdsbonus.

Ik denk dat er veel over te zeggen valt, zeker ook zolang bijvoorbeeld de tekorten in de kinderopvang niet zijn opgelost en mensen dus in die zin niet eens voltijd kúnnen werken, omdat er niet gezorgd wordt voor hun eigen kinderen. (Het lid ROODERKERK: Dank voor het verhaal van de wethouder. Ik ben het helemaal eens als de wethouder zegt dat niet iedereen voltijd hoeft te werken. Ik ben echt de eerste die dat ook vind. Wat mij betreft is het nieuwe feminisme juist niet dat je verplicht bent om mee te doen in de structuur die door mannen is bepaald, maar dat je juist de vrije keuze hebt om dat te doen zoals je zelf wilt. Daar sta ik ook voor. Ik denk wel dat als meer mensen dat doen, we hen ook goed moeten betalen. Zeker het salaris van leraren kan een belangrijke factor zijn om ervoor te zorgen dat zij dat beroep willen doen, want vijf dagen werken als leraar is gewoon heel zwaar. Tegelijkertijd zie ik ook dat we bijvoorbeeld vaak aanbiedingen krijgen voor bijvoorbeeld twaalf uur in een week. Dan denk je: bied iemand dan ook een volledige baan aan! Dat zijn allemaal dingen waarover je met schoolbesturen afspraken zou kunnen maken. Alles wat kan helpen om ervoor te zorgen dat wij leraren voor onze klas hebben staan -want dit

10

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

probleem is echt heel urgent- zou ik willen onderzoeken. En dat zou ook mijn verzoek zijn aan de wethouder.) Ja voorzitter, ik denk dat mevrouw Rooderkerk weet dat ik sowieso ben voor het verhogen van de salarissen van leraren, en sowieso ben voor alles wat kan helpen. Dus ja, daar blijven we naar kijken. De Lerarenagenda komt voor de zomer, dat weet u. Daar gaan we zeker ook alles… Misschien tot slot, voorzitter, ik vond het heel mooi hoe de heer Boomsma begon met Van Baerle of Barlaeus in Amsterdam. Ik heb nog even opgezocht of Van Baerle zelf ook ooit te maken heeft gehad met armoede. Toen ontdekte ik -en dat is meteen weer een linkje naar mevrouw Rooderkerk- dat toen hij de tussenstap had van subregent aan de Universiteit van Leiden tot hoogleraar hier in Amsterdam, hij een paar maanden geen werk had en daarin les gaf. Hij kreeg daarvoor maar negen gulden per student voor een halfjaar. Hij heeft dus toen ook in bittere armoede moeten leven. (Het lid BAKKER: Ik heb nog een vraag over een relatief klein budget. Het gaat over de regeling die wij hebben voor mensen met weinig geld voor dierenartskosten. Een regeling waarvan wij verwachten dat er veel meer vraag naar zal zijn, sowieso vanwege de tijd, maar ook omdat wij de toegang tot de armoederegelingen nu verbreden of vergroten.

Mijn vraag is waarom die regeling met een ton gekort is.) Wethouder Pels gaat hier zo meteen antwoord op geven. Ik kan u wel zeggen dat ik een enorme fan ben van de ADAM-regeling, omdat ik ook denk dat het juist mensen in armoede enorm kan helpen om ook een huisdier te hebben tegen de eenzaamheid. (Het lid BAKKER: Ja, ik houd het even bij deze wethouder, ook vanwege mijn spreektijd. Volgens mij is deze wethouder vorige periode op de bres geklommen voor deze regeling. Ze heeft toen toch nog ergens budget vandaan gehaald. Ik wil dus een beroep op haar doen om dat opnieuw te doen.) Voorzitter, ik ga er samen met wethouder Pels naar kijken De VOORZITTER: Dan is het woord aan wethouder Van Dantzig. De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder Van Dantzig. Wethouder VAN DANTZIG: Ja, voorzitter bedankt. Complimenten aan de raad voor een fijn debat met ook behoorlijk wat vragen over woningbouw en stedelijke ontwikkeling. Wat jammer dat ik er net even tussenuit was toen mevrouw Nanninga mij aan de paal probeerde te nagelen. Maar gelukkig heeft dat gewoon AT5 gehaald, dus dan kan je het nalezen. Voorzitter, eens kijken. Ik ga het proberen langs de lijnen van de partijen te doen die een aantal vragen hebben gesteld, maar omwille van de tijd zal ik wel een aantal zaken clusteren.

De VVD vroeg hoeveel woningen per welk segment de wethouder precies gaat bouwen en of er nu een bepaald aantal nieuwbouwprojecten in de koelkast staat, en hoe we tegen de huidige stand van het vereveningsfonds aan kijken. Daarbij denk ik ook een bepaalde interruptie van het CDA in die beantwoording mee te kunnen nemen. Laten we met elkaar vaststellen dat het streven van dit college glashelder is. We streven ernaar 7500 woningen per jaar te bouwen en zetten in op een verdeling van 40% sociaal, 40% middensegment en 20% vrije sector. Maar waarop wij inzetten is niet per definitie wat wij gaan realiseren, omdat we daarbij afhankelijk zijn van meerdere marktpartijen. Het is misschien goed u even mee te nemen in het feit dat wij halverwege in het jaar 2022 -ik wil hier wel zeggen dat resultaten uit het verleden in deze tijd echt nul garantie

11

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

bieden voor de toekomst- 4000 woningen in aanbouw genomen hebben. Daarvan hebben wij er grosso modo 1200 in het sociale segment gebouwd, ruim 800 in het middeldure segment en zo’n 1700-1800 in het huur- en koopsegment. De planvoorraad voor dit jaar is op gang; daar maak ik mij geen zorgen over. Maar ik was afgelopen maandag op een investeerdersexcursie met 54 mensen: corporaties, beleggers, ontwikkelaars die overwegen te gaan bouwen in Amsterdam. Nou hoor je toch wel veel zorgelijke verhalen. Er is onzekerheid over de opbrengsten. Je merkt dat koopwoningen op dit moment moeilijk af te nemen zijn in de nieuwbouw vanwege de stijgende rente. Je merkt dat met de terechte pogingen van Hugo de Jonge om het middensegment te reguleren, je er wel voor zorgt dat er onduidelijkheid is over de inkomsten. Onduidelijkheid is funest. Ik ben ook blij dat minister De Jonge vrij kort geleden duidelijkheid heeft gegeven. Het zal zo rond de 187 punten zijn. Daarmee hoop ik dat beleggers weer de ruimte voelen om dit af te nemen. En ontwikkelaars zeggen dat de bouwkosten op dit moment zo exorbitant aan het stijgen zijn dat wij uiteindelijk onze aanbestedingen niet allemaal rond krijgen. Is dat iets dat wij als Amsterdam kunnen veranderen? Maar zeer beperkt. Maar u kunt ervan op aan dat ik er bovenop zal zitten. De ambtenaren van G&O zijn dagelijks in contact met alle partijen die willen bouwen.

En we hebben met elkaar gezegd dat er een tijd aankomt van herprioritering. De inzet is zoveel mogelijk van al die projecten overeind te houden, maar we gaan wel kijken of er bovenwettelijke eisen zijn die we kunnen schrappen of versimpelen. Dat is ook om te zorgen dat je meer fabrieksgedreven kan bouwen, zodat de bouwkosten naar beneden gaan. Dat is bijvoorbeeld een van de redenen dat we de Amsterdamse BENG niet verder doorzetten. Niet omdat we niet zo duurzaam mogelijk willen bouwen, maar omdat we samen met de MRA en ook de regio Utrecht willen zorgen voor een gestandaardiseerd concept. Er komt steeds meer uit de fabriek. Dat is denk ik hartstikke goed. In veel gevallen is het ook goed voor de stikstofdepositie, ondanks dat Amsterdam daar amper last van heeft. Maar bouwers bouwen over het algemeen voor meer plekken dan alleen Amsterdam. Je kunt het je als Amsterdammer bijna niet voorstellen, maar het is echt waar. Het is dan goed dat het zoveel mogelijk gestandaardiseerd is. We zullen natuurlijk ook af en toe moeten kijken naar duurdere woningen, omdat dat gewoon goed is voor de stand van het vereveningsfonds. En daar betalen wij uiteindelijk sociale huurwoningen uit, met een gemaximeerde huur. Daar betalen we voor een heel groot deel het middensegment uit, ook met een gemaximeerde opbrengst.

En we zorgen dat de stad er goed bij ligt, omdat we vanuit het vereveningsfonds investeren in de openbare ruimte, in extra bouwkosten van maatschappelijke voorzieningen. Ik heb kort even een blik geworpen op de tegenbegroting van de VVD. Een groot compliment daarvoor. Ik weet uit mijn tijd als raadslid dat het geen sinecure is om zoiets op te stellen. Er moest mij een ding van het hart. Het ging over de -in mijn beleving- afslag die u neemt op investeringen. U zegt: wij vinden dat er 150 miljoen euro extra investeringsruimte naar kades en bruggen moet en dat trekken wij af van de rest van het investeringsportfolio. Maar het is wel goed om je te realiseren dat als we een complete stad willen bouwen -en dat is toch zoals ik de VVD ken- met her en der een school, misschien culturele instellingen, een buurthuis, een jongerencentrum, of een weg, het belangrijk is dat er geïnvesteerd wordt. Dus bij wat u met deze tegenbegroting doet, zou ik in overweging willen geven dat u de bouwproductie veel verder onder druk zet. En als u meer ruimte zoekt voor investeringen, zou ik u aanraden dat uit een andere pot te dekken. (Het lid ALBERTS: Dank u wel voorzitter. We moeten even terug in de band. U had een gedeelte over dat het goed is voor het vereveningsfonds als we duurdere woningen bouwen. Ik snap hem, hoor. Maar dat is

12

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

aanbodgestuurd. Wat nou als er geen vraag naar is? Of zegt u dan: dat is mijn pakkie-an niet, dat is voor de ondernemers?) Nou voorzitter, over één ding hoeven wij ons geen zorgen te maken. Er is vrij recent een onderzoek gedaan onder woningzoekenden, en de helft van de woningzoekenden wil in Amsterdam wonen. Persoonlijk snap ik dat, maar het gaat niet passen. (Het lid ALBERTS: Ja voorzitter, dat kan best, dat die mensen in Amsterdam willen wonen. Maar daar hoort iets bij. Ze moeten het kunnen betalen. Als er nu alleen maar in het dure segment gebouwd wordt, denk ik dat u voor leegstand aan het bouwen slaat. Want dat hebben we nu natuurlijk ook al. Corona liet het extra zien, maar daarna is er nog steeds leegstand. Sterker nog, daarom hebben we de boete op leegstand verhoogd. Kortom, is dit nou de route die u wilt? Want lege woningen in Amsterdam kunnen we toch niet hebben.) Mevrouw Alberts, er lopen denk ik een paar dingen door elkaar. Leegstand moet bestreden worden, maar het is wel goed om je te realiseren dat als je heel betaalbaar wilt bouwen, en je wilt een complete stad bouwen en investeren, je soms die vrijesectorwoningen nodig hebt, omdat het geld dat het vereveningsfonds daarmee verdient ervoor zorgt dat die woningen überhaupt gebouwd worden. Eerlijk gezegd zou ik in een perfecte wereld ook best graag zien dat het anders was.

U had een bevlogen betoog, überhaupt tegen de marktwerking. Maar ik functioneer toch maar even in het systeem waar we nu in zitten. Los van de vraag of ik daarvoor zelf de passie voel, denk ik ook niet dat we het systeem in de komende vier jaar radicaal gaan veranderen. En dan is het realistisch dat je af en toe aan de verdiencapaciteit zal moeten werken, wil je dat de woningen van tekeningen gaan naar daadwerkelijk bouwen. Dat kan in heel veel facetten, ook in de grootte van de woningen. Maar er is ook een grote vraag naar grote woningen; je wilt ook niet alleen de kleine woningen bouwen. En al die kleine stukken moeten draaien. Dan heb ik er het vertrouwen in, mevrouw Martens, dat we zoveel mogelijk betaalbare huur -ik vond dat een mooi woord- bouwen. (De VOORZITTER: Ik neem niet aan dat u mevrouw Alberts ‘mevrouw Martens' wilt noemen.) (Het lid ALBERTS: Mevrouw Alberts begreep dat ‘mevrouw Martens' niet bij haar hoorde als naam.) Ik trek me dat aan! (Het lid ALBERTS: Dat is je geraden! Ik weet van deze wethouder dat hij het eigenlijk niet echt heel leuk vindt dat er 40-40-20 wordt gebouwd. En op deze manier lijkt het erop alsof u het zomaar in de schoot geworpen krijgt, met deze redenering. Maar we gaan het zien. Ik hoor u zo meteen nog vertellen hoe die greep uit het vereveningsfonds nog meer effect gaat hebben.) (De VOORZITTER: De wethouder.

Ik beluisterde hier overigens geen vraag.) Nee, maar het is goed te weten dat mevrouw Alberts mij stevig in de gaten houdt. (De VOORZITTER: Daarmee ben ik het eens. En u heeft nu een interruptie van de heer Boomsma.) (Het lid BOOMSMA: Ja, meer dure woningen om het vereveningsfonds gezond te houden. En ‘meer’ betekent dan meer dan de huidige 20 procent die is voorzien in de Woonagenda?) Voorzitter, wij hebben afgesproken om echt per project te kijken wat er nodig is. Je zou bijvoorbeeld ook breder in de stad kunnen kijken. Je zou bijvoorbeeld op plekken in de

13

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

stad waar de grondprijs heel hoog is, meer in het vrije segment kunnen programmeren. Maar je kunt bijvoorbeeld ook kijken naar kantoren op de Zuidas. Dat is uiteindelijk de kurk waarop het vereveningsfonds drijft. Verreweg het grootste deel van de inkomsten waar wij zogenaamde ‘tekortplannen’ mee verevenen zijn woningbouwplannen. Die worden verdiend op de Zuidas via kantoorproductie. Er zijn echt legio knoppen om aan te draaien. Ik wil u ook aanbieden om u daar snel in mee te nemen. Ik vind het namelijk belangrijk dat wij met elkaar een enorme kennis hebben van de wijze waarop dat vereveningsfonds werkt, zodat u na kunt volgen -dat is denk ik ook waar mevrouw Alberts op doelt- welke keuzes gemaakt worden. U kunt dan meesturen. Ik zou er alleen telkenmale kiezen voor het scenario waarbij de woningen ook gerealiseerd worden. Dat betekent -laten we eerlijk zijndat als je het spreadsheet van de ontwikkelaar helemaal rondrekent, er groene cijfers moeten staan. Want ik heb nog nooit een ontwikkelaar gesproken die het zo leuk vindt om in Amsterdam te bouwen dat hij er geld op toe wil leggen. (De VOORZITTER: De heer Boomsma.

Ik merk wel even op dat dit een lang antwoord op een veel kortere interruptie was.) (Het lid BOOMSMA: Heel verstandig om op een plek zoals de Zuidas niet krampachtig vast te houden aan die 40 procent, want dat kost inderdaad veel te veel geld en dat hebben we nu niet. Maar ik constateer dan dat voor het college de 40-40-20 niet meer heilig is.) Voorzitter, ik zit sowieso wat minder goed dan de heer Boomsma in wat wel of niet heilig is. Ik vind het zelf primair prettig als de bouwproductie zoveel mogelijk door kan gaan. Maar er is in de tijd tussen dat wij een coalitieakkoord afsloten en waar we nu staan wel echt ongelofelijk veel gebeurd. Dus ik zou hier ook wel kunnen zeggen: dames en heren, geen zorgen, we gaan het allemaal fiksen. Maar dat is gewoon niet waar! U moet van mij aannemen dat ik u erin mee ga nemen. We gaan proberen zo duidelijk mogelijk uit te leggen welke mogelijkheden wij zien om de bouwproductie op gang te houden. Dat zal af en toe betekenen dat we bij al onze fantastische eisen van een complete stad soms moeten denken: hé, het was een 10-min, fantastisch, daar streeft iedereen naar, maar misschien kunnen we met een 8,5 ook uit de voeten. Voorzitter, ik heb alleen nog een vraag over de stand van het vereveningsfonds. Zoals ik al zei zullen we daar moeten herprioriteren.

Ik hoop dat ik u in de commissie een voorstel kan doen voor een technische sessie hierover, zodat we daarna echt met elkaar op inhoud het debat aan kunnen gaan. Als laatste had ik nog een vraag van de heer Van Schijndel. Die vroeg of we meer kunnen bouwen als we de grondprijzen verlagen. Dat is niet per definitie waar. Bovendien zou het vereveningsfonds dan verder verslechteren. Dat zou er niet voor zorgen dat we tekortplannen kunnen bouwen. Maar we moeten hier ook wel degelijk rekening houden met staatssteun. Amsterdam mag de grond niet tegen elke prijs die wij zelf kiezen, weggeven. Wij hebben een bepaalde ambitiebonus, een bepaalde transformatiebonus van ongeveer tien procent voor gebieden waar het te ingewikkeld is. Een ambitiebonus doen we voor plekken waar we denken dat er echt wat extra nodig is. Bijvoorbeeld een extra duurzaamheidsambitie. Dan krijg je een korting. Bij de transformatie, dus de echt ingewikkelde gebiedsontwikkeling, is er ook een korting voorhanden. Dat hebben we nu een jaar gedaan en we gaan het evalueren. Als meer nodig is, zullen we meer doen. (Het lid BAKKER: Ja voorzitter, het gaat allemaal over woningbouw, maar er staat ook een wethouder Grondzaken voor ons. Ik ben heel erg benieuwd wat er is gebeurd tijdens het maken van de begroting, dat er helemaal niets is opgenomen over de rampzalige situatie in Noord-West met de

14

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

bodemdaling. Ik ben benieuwd of de wethouder daarover wat meer kan zeggen.) Sorry, u bedoelt Noord-West. Ik moest even zoeken welk gebied u precies bedoelt. Dat klopt, wij zien ook plekken in de stad waar de bodem zich anders opstelt dan wij vooraf hadden verwacht. Zo eerlijk is het. Er is een afdeling bij Grondzaken die zich ook echt met deze bodem bezighoudt. Wij houden daar natuurlijk scherp vinger aan de pols. Er zijn in principe fondsen voor beschikbaar. Als er meer nodig is, zullen wij dat uit de budgetten halen. Dat laat onverlet dat als het door de schuld van de gemeente komt, wat nog niet in alle gevallen bewezen is, wij dat zullen moeten herstellen. Wij hebben bijvoorbeeld in Zeeburgereiland aan de hand gehad dat de grond echt eerder inklinkt. Ja, dan zullen we maatregelen nemen. Zo is het. (Het lid BAKKER: Dat vind ik heel goed om te horen. Ik heb het niet terug kunnen vinden in de begroting. Ik zou het heel fijn vinden als de wethouder ons daarover misschien meer kan informeren. Want die schreeuw om hulp, die wij in de ambtelijke voorbereidingsdocumenten zagen, kwam ons nogal urgent over.

Dus als de wethouder ons daarover meer kan meegeven, kunnen wij ook als raad vinger aan de pols houden.) Volgens mij is de termijn voor de technische vragen al verstreken, maar als u mij of mijn politieke assistent even mailt waar u precies naar op zoek bent, gaan we kijken wat we met spoed nog voor de commissie kunnen leveren. En anders krijgt u het in ieder geval voor de tweede termijn van de begrotingsbehandeling, zodat u dat mee kan nemen. De VOORZITTER: Goed, dank u wel. Dan is het woord aan wethouder Pels. De VOORZITTER geeft het woord aan wethouder Pels. Wethouder PELS: Ja, dank u wel voorzitter. En mooi om vandaag te horen hoe breed in deze raad zowel de woon- als de klimaatcrisis leven. En hoe breed ook die urgentie gevoeld wordt, want ik denk dat we wel kunnen stellen dat we op het moment zijn gekomen waar we het niet meer over ambities hebben in beide dossiers, maar vooral over urgentie. Wat we zo snel mogelijk kunnen gaan doen om beide crises te bestrijden. Dat vond ik ook mooi aan de VVD-begroting. Ik zie dat als een goed begin van een open gesprek over de klimaatmaatregelen die nodig zijn, dat er ook extra financiële middelen worden uitgetrokken voor het isolatieoffensief, de plek waar mijn twee portefeuilles samenkomen. Ik wil u nog even meenemen. Ik denk namelijk dat op dit moment extra middelen nog niet zo nodig zijn.

Wij hebben eerst gekeken naar de meest kwetsbare groepen. Daarvoor hebben we de aanpak energiearmoede voor gemaakt. We hadden het er al aan het begin van de dag over, wij zitten daar echt vol in actiemodus. Eind oktober komen wij met het plan voor de komende twee jaar. En in dat plan zal niet staan dat wij 700 miljoen euro nodig hebben, want wij gaan juist ook andere partijen aanspreken en zorgen dat onze middelen als vliegwielmiddelen dienen. Maar dat juist ook corporaties hun verantwoordelijkheid nemen. Dat we particuliere verhuurders, eigenaren en VVE’s allemaal ondersteunen om die verantwoordelijkheid te nemen. Ik denk dat we in dit begin aan die 32 miljoen euro echt genoeg hebben, ook omdat wij weten dat de corporaties vanuit de verhuurdersheffing natuurlijk ook ruimte hebben gekregen. Het lijkt mij gepast om het gesprek over middelen te voeren op het moment dat we met het derde deel komen. Dat is het langetermijnplan. Helaas hebben we ook niet de komende twee jaar alle woningen met onvoldoende kwaliteit en isolatie geïsoleerd in Amsterdam. Zo realistisch moeten wij ook zijn met elkaar. Dus dat vraagt om een langeretermijnplan. Dat lijkt mij ook

15

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

het moment om het over de middelen te hebben. Maar daarnaast, zoals ik eerder zei, zijn alle voorstellen vanuit de raad of de Amsterdammers van harte welkom. (Het lid KREUGER: Dank u wel voorzitter. Kunt u een voorbeeld noemen van zo’n vliegwielinvestering?) Ik vind het wel mooi dat u dat zegt. Misschien gebruik ik dan veel te ambtelijke taal. Dat is een terechte toewijzing. Maar dat betekent eigenlijk dat elke euro die wij investeren ervoor zorgt dat meerdere euro’s worden uitgegeven door iemand anders. Dat zou kunnen betekenen dat als wij er bijvoorbeeld tegenaan lopen dat iemand in een VVE het net niet kan betalen, wij subsidie ter beschikking kunnen stellen waardoor uiteindelijk de VVE tot een veel grotere uitgave komt aan verduurzaming. (De VOORZITTER: Gaat u door.) Daarnaast vond ik het ook mooi wat de SP aansneed. Eigenlijk niet zozeer een discussie over welke technieken we in de verduurzaming gaan toepassen, wat toch vaak gebeurt in de commissie of in de raad, maar veel meer over het ‘hoe’. U sprak over de lessen die we zouden moeten leren, bijvoorbeeld over de verkoop van onze energiebedrijven. Dat is iets waar ik ook in mijn klimaataanpak heel erg mee bezig ben. Het hoe. Hoe gaan wij mensen meenemen.

Daarom, en daarmee ben ik heel erg blij, staat er in het coalitieakkoord dat wij bij het duurzaam opwekken van energie tot uitgangspunt nemen dat het in handen zou moeten komen van coöperaties. Want daar ligt volgens mij een heel belangrijk middel om juist te zorgen dat zoiets essentieels als energievoorziening weer in de handen van mensen komt, in plaats van winst genereren voor grote bedrijven. Ik snap dat het dossier van de windmolens ontzettend ingewikkeld is. We komen nog met een participatieplan. Ik zou Volt graag willen uitnodigen om mee te denken wat u graag terug ziet in dat participatieplan. Maar ook mee te denken, omdat ik denk dat de volgende generaties wél op die windmolens zitten te wachten. Dat kunt u bijvoorbeeld ook terugzien in de aanbevelingen van de JongRES. Dat is een groep die meedenkt met de Regionale Energie Strategie die wordt opgesteld. Dus ik hoop dat we met elkaar ruimte vinden voor een open gesprek daarover. Dan door naar de volgende crisis, de wooncrisis. Ik denk dat het belangrijk is dat we vol inzetten op reguleren. Dat werken we op dit moment ook uit. Wij zijn bezig om uit de stad op te halen wat we allemaal op zouden moeten nemen in de Amsterdamse aanpak volkshuisvesting. Daarin wordt reguleren ontzettend belangrijk. Collega Van Dantzig zei het al: hij vond het fijn dat er duidelijkheid is.

Maar mijn inziens is het wel duidelijkheid over een iets te lage norm, want met 1000 euro komen we nu eigenlijk niet verder dan 50 m2 wat we aan middenhuur zouden kunnen gaan reguleren. Dus misschien moeten we daar ook nog een opening vinden bij de minister, om zowel over de regulering van de koop, maar ook zeker de regulering van de huur nog even verder te praten, zodat we er samen voor kunnen zorgen dat wonen gewoon weer een recht is. BIJ1 stond er ook bij stil dat we vooral goed kijken naar de positie van kwetsbare groepen, want die zullen steeds verder in de verdringing komen zolang wonen vooral een markt is, in plaats van een recht. Als laatste sta ik stil bij de bijdrage van de Partij voor de Dieren. Die verbaasde me wat. In de commissie hadden we net met een collega van u vastgesteld dat we beiden een enorm hart hebben voor dierenwelzijn. Nu kwalificeerde u de inzet van het college na vier maanden toch wat negatief, zou ik willen zeggen. Maar ik zie het ook maar als een uitnodiging, waarbij u zegt dat u graag wilt meedenken met de Agenda Dieren. U hoopt dat ik daar net zo enthousiast over bent als u. Nou, dat is zeker zo. Laten we vol aan de slag gaan. Ik nodig u ook zeker uit om mee te denken. We zijn op dit moment bezig om dat proces met de ambtenaren vorm te geven. Daarvoor geef ik wel gelijk even een winstwaarschuwing. Het team Dierenwelzijn is niet zo groot.

We zijn nu bezig met het

16

Jaar 2022 Vergaderdatum 5 okt. 2022

Gemeente Amsterdam Gemeenteraad

R

vormgeven van het proces, met nadenken. Zijn er haakjes te vinden waarop we nog meer kunnen doen, zoals ik ook al in de commissie had toegezegd? Ik ga kijken naar waar de juridische haakjes te vinden zijn, ook in ons subsidiebeleid voor dierenwelzijn. Maar dat hebben we niet morgen af. Want juist bij juridische zaken moeten we natuurlijk echt goed kijken. Ik zie het maar als een uitgestoken hand, dat we samen verder kunnen denken over de Agenda Dieren. (Het lid BAKKER: Absoluut, bedankt voor deze aanmoedigende woorden. Het was niet mijn bedoeling te zeggen dat het college een negatieve houding zou hebben richting dieren. Ik had volgens mij de term ‘nonchalance’ genoemd, omdat er redelijk vrijblijvend in stond dat er volgend jaar aan gewerkt wordt. Dat was hem. Dus om alle misverstanden te voorkomen: bedankt voor de handreiking!) (De VOORZITTER: Dank u wel, gaat u door.) Ja, goed dat mevrouw Bakker mij daarop wijst. Dan hebben wij het gewoon verkeerd geïnterpreteerd. Dat komt dan vooral omdat ik zo’n groot hart heb voor dierenwelzijn en totaal niet nonchalant in dit dossier zou willen zitten. We zijn aan het werken en komen met een procesvoorstel. Wij nodigen u uit om mee te denken. U had ook nog een vraag over de ADAM-regeling. Net als collega Moorman ben ik daar zeer enthousiast over. Wij hebben gezien dat er sinds 2020 een onderbesteding op gerealiseerd wordt.

Dat is natuurlijk zonde van het geld. En tegelijkertijd heb ik dezelfde zorgen als u. We moeten, zeker voor de komende winter, wel kijken. Dan zal de aanvraag niet toenemen. Dat monitoren wij ook. Op het moment dat er extra middelen nodig zijn, zullen we die ook zeker uittrekken. Dat was het, voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan gaan wij naar wethouder Van der Horst. Oh, die heeft geen vraag gekregen. Dan denk ik dat alle wethouders in het kader van de begroting hebben gesproken. Dan betekent dat dat wij de begroting in eerste termijn kunnen afronden voor nu. Ik heb u eerder aangegeven welke procedure hierop volgt, wanneer het in de commissies aan de orde zal zijn en wanneer het zal terugkomen in de raad. Dan stel ik nu voor we even schorsen, tot 20.50 uur. We houden er een beetje tempo in. Dan gaan wij door met de rest van de agenda. Ik zou dan eigenlijk willen voorstellen dat wij dan meteen beginnen met het besloten deel. Dan heropenen we daarna voor het openbare deel. We kunnen nog echt wel een paar onderwerpen vanavond behandelen. Ik schors tot 20.50 uur. De discussie wordt aangehouden. De VOORZITTER schorst de vergadering om 20.44 uur. De VOORZITTER heropent om 21.27 uur de geschorste vergadering en stelt aan de orde: 11.