A - 64 Diversiteit en Antidiscriminatiebeleid (9) 7. Locatieonderzoek slaver

Locatieonderzoek slavernijmuseum Amsterdam

Colofon Opgesteld door: Ruimte en Duurzaamheid, Gemeente Amsterdam December 2021

Inhoud

1 Aanleiding en opdracht.............................................................................................. 4 2 Aanpak..................................................................................................................... 5 2.1 Programma van eisen voor een nationaal slavernijmuseum.......................................................5 2.2 Van longlist naar shortlist..........................................................................................................6 2.3 Afwegingskader ........................................................................................................................6 3 Locatieonderzoek......................................................................................................8 3.1 Inleiding.....................................................................................................................................8 3.2 Zoeklocatie 1: Amstelpark (Stadsdeel Zuid)...............................................................................9 3.3 Zoeklocatie 2: Kop Java-eiland (Stadsdeel Oost)...................................................................... 12 3.4 Zoeklocatie 3: Kop Oranjesluizen (Stadsdeel Noord) ...............................................................

15 3.5 Zoeklocatie 4: Marineterrein (Stadsdeel Centrum)................................................................... 18 3.6 Zoeklocatie 5: Nelson Mandelapark (Stadsdeel Zuidoost)........................................................ 21 3.7 Zoeklocatie 6: Papaverweg (Stadsdeel Noord).........................................................................24 3.8 Zoeklocatie 7: Sixhaven (Stadsdeel Noord) .............................................................................. 27 3.9 Zoeklocatie 8: Tolhuistuin-Overhoeks (Stadsdeel Noord)......................................................... 30 3.10 Zoeklocatie 9: Zuidas – Kenniskwartier (Stadsdeel Zuid) ....................................................... 33 4 Vervolgtraject......................................................................................................... 35

3

1 Aanleiding en opdracht

Van initiatiefvoorstel tot verkenningsrapport Op 20 december 2017 stemde de Gemeenteraad van Amsterdam unaniem in met het initiatiefvoorstel “Een stap naar verdere verkenning van het Amsterdamse slavernijverleden” van de leden Blom (GL), Duijndam (SP) en Mbarki (PvdA) en met de bestuurlijke reactie van het college. Deze reactie onderstreepte het nationaal karakter van wat sindsdien een museale voorziening werd genoemd. Op basis van een open call voor een programma van eisen voor een nationale museale voorziening over het trans-Atlantisch slavernijverleden van Nederland zijn de plannen van drie verschillende partijen uitgekozen, die vervolgens werden gevraagd hun plannen gezamenlijk uit te werken tot één verkenningsrapport. Dat zijn: stichting Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NiNsee), stichting Museum zonder Muren (MzM) en Sociaal Innovatiebureau IZI Solutions (IZI) – samen vertegenwoordigd in de zogenoemde regiegroep. In mei 2021 hebben zij het eindrapport ‘Met de kracht van de voorouders’ overhandigd aan burgemeester Halsema en wethouders Groot Wassink (Diversiteit) en Meliani (Kunst en Cultuur). Belangrijke conclusie van de drie partijen is dat een nationaal slavernijmuseum vraagt om een groot, prominent gebouw in ’s lands hoofdstad.

De Raad voor Cultuur en de Amsterdamse Kunstraad hebben op 1 november 2021 een advies aangeboden aan OCW en het College van de gemeente Amsterdam over het verkenningsrapport van de regiegroep. De raden zien een duidelijke noodzaak voor het museum als belangrijke aanvulling op het Nederlandse museale landschap. De raden vinden met de regiegroep dat voor deze inhaalslag een nieuw, groot en iconisch gebouw nodig is.

Opdracht locatieonderzoek Om die reden is de gemeente Amsterdam een zoektocht gestart met de zoektocht naar een geschikte locatie. Op basis van een eerste long list van plekken verspreid over de stad heeft de gemeente, in overleg met de regiegroep, een selectie gemaakt van locaties die kansrijk zijn om nader te onderzoeken. Het gemeentelijk projectteam Nationaal Slavernijmuseum heeft vervolgens de directie Ruimte en Duurzaamheid opdracht gegeven om de locaties van uit de shortlist nader te onderzoeken, en daarbij de ruimtelijke en juridisch-planologische kansen, mogelijkheden en belemmeringen in beeld te brengen. Voorliggend rapport geeft een weerslag van dit onderzoek, dat tot doel heeft de shortlist verder in te dikken tot de meest geschikte en kansrijke locaties in Amsterdam voor een nationaal slavernijmuseum.

4

2 Aanpak

In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe het locatieonderzoek is uitgevoerd en hoe het voortraject eruitzag. Eerst wordt ingegaan op het programma van eisen; daarna wordt beschreven hoe de longlist is opgesteld en hoe deze is teruggebracht naar een shortlist. Vervolgens wordt een toelichting gegeven op het afwegingskader en de beoordelingscriteria voor de locaties uit de shortlist.

2.1 Programma van eisen voor een nationaal slavernijmuseum De regiegroep heeft in de eindrapportage de volgende visie voor het slavernijmuseum geformuleerd: “Het tonen van de perspectieven, de kracht en de strijd van de slaafgemaakten en hun nazaten waarbij het Nederlands trans-Atlantisch slavernijverleden, de erfenissen en de doorwerkingen daarvan centraal staan. Hierbij is het museum een katalysator voor sociale verbetering.” Het uitgangspunt is dat het museum een nog weinig gedeeld stuk geschiedenis op vernieuwende wijze reconstrueert en deel maakt van het nationale verhaal van Nederland. Het museum wil bijdragen aan een samenleving die als gevolg van die geschiedenis inclusiever en gelijkwaardiger moet worden. Het museum is gericht op alle Nederlanders en iedereen daarbuiten, waarbij bijzondere aandacht uitgaat naar Afro-Nederlanders en naar scholieren, studenten en docenten. Als onderdeel van de verkenning is ook onderzocht hoe de visie en missie vertaald kunnen worden naar de fysieke ruimte, zowel qua gebouw als qua locatie. Dit onderdeel is uitgewerkt door het Museum zonder Muren; de uitgebreide analyse en onderbouwing van deze fysieke aspecten zijn te vinden in het deelrapport 5 ‘Verkenning Museale Concepten.’ Voor de museale voorziening waren aanvankelijk verschillende modellen denkbaar, van een informatiecentrum tot een groot zelfstandig museum.

Op basis van de geformuleerde museale missie en visie is geconcludeerd dat een zelfstandig groot museum noodzakelijk is. Dat wil zeggen een gebouw met rond 6.500 m2 publieksruimte (ca. 9.000 m2 bruto vloeroppervlakte), omringd door en verbonden met een museumpark. Dat betekent dat het slavernijmuseum in de orde van grootte uitkomt rond het Eye of Amsterdam Museum. Het slavernijmuseum dient multifunctioneel te zijn: het grootste deel bestaat uit expositieruimte, maar daarnaast wordt ook gedacht aan werkplaats- en studioruimte, reflectieruimte, ruimte voor voorstellingen, kantoorruimte voor een onderzoeks- en kenniscentrum, winkelruimte en horeca. Omdat het slavernijmuseum een nationaal museum over een sterk onderbelicht stuk (inter)nationale geschiedenis is, pleit de regiegroep nadrukkelijk voor een plek die deze buitensluiting tegengaat en dit verleden krachtig in de huidige samenleving positioneert. Het moet daarom een zelfstandige, zichtbare en bereikbare voorziening worden in de hoofdstad van het land. Het gebouw moet in principe nieuwbouw zijn. Zo kan een prominent en iconisch gebouw gerealiseerd worden, waarbij het slavernijthema centraal staat in het ontwerp. Daarnaast roept nieuwbouw geen discussies op over het eventueel belaste verleden, of over de specifieke, niet-inclusieve, uitstraling van een bestaand (museum)gebouw.

Een locatie nabij stromend water en in een groene omgeving heeft de voorkeur. Water en groen verwijzen naar de slavernijgeschiedenis, maar staan tegelijkertijd centraal in de spirituele kracht van de Afrikaanse diaspora. De voorkeur gaat in het bijzonder uit naar een locatie aan het IJ. Verder mag de locatie geen plek zijn die door mensen uit de Afrikaanse diaspora wordt ervaren als ‘besmet’ door de geschiedenis. Om zo snel mogelijk van start te kunnen gaan en te tonen dat het slavernijmuseum menens is, verdient het aanbeveling volgens een meertraps-systeem te werken. Dat kan beginnen met een pop up museum, waarbij tegelijkertijd alles in gang wordt gezet voor de eerste fase van het definitieve museum op de definitieve locatie: van verkrijging en bouwrijp maken van de grond t/m de eerste module van het gebouw. Het einde van de pop up fase is de opening van museum-module 1. In de jaren daarna wordt er steeds een module bijgebouwd. Zo kunnen kosten worden gespreid, ervaringen worden opgedaan, een kerncollectie worden opgebouwd en een netwerk met andere musea worden opgezet. Logischerwijs zal dat modulair ontwikkelen zich moeten verhouden tot de fysieke mogelijkheden en omgekeerd. Ook de nadelen van

5

deze aanpak, namelijk langdurig in bouwomstandigheden verkeren, zijn evident. Maar ook daarbij zal het aan de omstandigheden liggen hoezeer de bouwoverlast buiten het zicht en gehoor van de bezoekers in de bestaande module(s) kan worden gehouden. De modulaire aanpak biedt daar zeker mogelijkheden voor. Samengevat: - Een groot, zelfstandig museumgebouw van 9.000 m2 bruto vloeroppervlak - Een zichtbare, prominente plek in Amsterdam - Een nieuw gebouw - Nabij stromend water (bij voorkeur aan het IJ) en in een groene omgeving - Goed bereikbaar - Bij voorkeur in de nabijheid van culturele voorzieningen - In een meertraps-systeem te ontwikkelen

2.2 Van longlist naar shortlist Op basis van dit programma van eisen is het gemeentelijk projectteam Nationaal Slavernijmuseum gestart met de zoektocht naar een locaties voor het museum. Met de directie Ruimte en Duurzaamheid en de directie Gemeentelijk Vastgoed is een brede inventarisatie gemaakt van mogelijke locaties, met als resultaat een longlist van 50 locaties (zowel bebouwd als onbebouwd) verspreid door de stad. Deze locaties zijn vervolgens door het projectteam beoordeeld aan de hand van drie criteria: 1. Geschiktheid als museale voorziening (ruimtelijke inpassing van het programma); 2. Bereikbaarheid (lokaal, nationaal en internationaal); 3. Aantrekkingskracht (uitstraling van de locatie voor een nationaal museum). De locaties zijn op deze drie criteria beoordeeld als goed, redelijk of minder. Daaruit bleef een selectie over van locaties en gebouwen die in totaal als positief beoordeeld werden. De resterende locaties zijn afgestemd met zowel de regiegroep als de stuurgroep (Gemeente Amsterdam, OCW en vertegenwoordiger netwerk en achterban). Omdat er een sterke voorkeur is voor nieuwbouw zijn de als positief beoordeelde bestaande gebouwen afgevallen. Al met al heeft dit geresulteerd in een shortlist met negen locaties (in alfabetische volgorde): 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Amstelpark (Stadsdeel Zuid) Kop Java-eiland (Stadsdeel Oost) Kop Oranjesluizen (Stadsdeel Noord) Marineterrein (Stadsdeel Centrum) Nelson Mandelapark (Stadsdeel Zuidoost) Papaverweg (Stadsdeel Noord) Sixhaven (Stadsdeel Noord) Tolhuistuin-Overhoeks (Stadsdeel Noord) Zuidas – Kenniskwartier (Stadsdeel Zuid)

2.3 Afwegingskader In dit locatieonderzoek zijn de locaties uit de shortlist nader ruimtelijk onderzocht. Om de locaties op een inzichtelijke, eenduidige en transparante wijze te onderzoeken en te beoordelen is een afwegingskader gemaakt, bestaande uit verschillende onderdelen met bijbehorende beoordelingscriteria. Deze beoordelingscriteria zijn opgesteld op basis van het programma van eisen. Per criterium is aangegeven of de locatie goed (groen), matig (oranje), of slecht (rood) scoort. De locaties zijn beoordeeld op basis van verschillende bronnen en informatie. De locaties zijn stedenbouwkundig onderzocht, onder andere op inpasbaarheid van het programma en de ligging ten opzichte van voorzieningen en openbaar vervoer. Daarnaast zijn er gesprekken gevoerd met betrokken ambtenaren (met name gebiedsmanagers en projectleiders in de gebiedsontwikkeling). Tot slot is gebruik gemaakt van de Omgevingsvisie 2050 en zijn de relevante plannen en bestemmingsplannen geraadpleegd. Belangrijk is nog hier te vermelden dat sommig zeer relevante criteria voor de uiteindelijke locatiekeuze buiten de scope van deze ruimtelijke verkenning vallen. De belangrijkste zijn locatiespecifieke kosten anders dan de impact op grondexploitaties en de meningen en ideeën van omwonenden.

6

Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillende onderdelen met de bijbehorende beoordelingscriteria: Locatiekenmerken: Sluit de kwaliteit van de locatie aan bij de geformuleerde locatie-eisen? De ligging van het museum is zwaarwegend bij de beoordeling. Vanwege het nationale karakter en de wens om aandacht te geven aan een onderbelicht stuk geschiedenis, dient het museum een (zeer) prominente en zichtbare plek te krijgen, bij voorkeur aan open water. Om de zichtbaarheid in beeld te brengen is zowel gekeken naar de (meer letterlijke) zichtbaarheid vanuit de omgeving als naar de stedelijkheid en naar de nabijheid van andere culturele instellingen. De aanwezigheid van andere voorzieningen in de omgeving kunnen de belangstelling voor (een bezoek aan) een slavernijmuseum vergroten. Inpasbaarheid programma: Is er voldoende ruimte voor inpassing van het gewenste gebouwde programma (nieuwbouw) en voor de buitenruimte? Voor het gebouwde programma van 9.000 m2 bruto vloeroppervlak is uitgegaan van een footprint van ongeveer 3.000 m2 voor een vrijstaand gebouw tot 1.500 m2 voor een gebouw als onderdeel van een bouwblok. Gezien de wens om het museum op een later moment uit te breiden, is ook beoordeeld of er mogelijkheden zijn voor groei. Per locatie is op de kaart een impressie gegeven van de inpasbaarheid.

Ontwikkelmogelijkheden: Welke planologische mogelijkheden en kansen zijn er voor ontwikkeling van een nieuwe voorziening op deze locatie? Hiervoor is gekeken naar de aansluiting bij de huidige planvorming, zowel qua inhoud als fasering. Aanvullend is gekeken naar het eigendom van de grond en van eventuele opstallen, het huidige gebruik, en per wanneer de locatie beschikbaar is. Ten slotte is ook een globale indicatie gegeven van de financiële consequenties (met name voor de lopende grondexploitatie, eventuele verwerving en bouwrijp maken) wanneer het museum op deze locatie gerealiseerd zou worden. Al deze punten maken inzichtelijk hoe eenvoudig of complex het is om op deze locatie een nieuw museum te realiseren. Bereikbaarheid: Hoe is de bereikbaarheid van de locatie? Het museum is in principe gericht op alle inwoners van Nederland; daarom is moet de locatie goed bereikbaar zijn per openbaar vervoer, fiets en auto/touringcar. Omdat scholieren een centrale doelgroep zijn van het museum, is ook de bereikbaarheid per en nabijheid van parkeervoorzieningen voor touringcars belangrijk. Verder is bijzondere aandacht besteed aan de mogelijkheid tot het realiseren van een waterverbinding naar het museum (die onderdeel kan zijn van het museale concept).

Ruimtelijke beperkingen: Zijn er ruimtelijke beperkingen die de ontwikkeling van een museum kunnen belemmeren? Hiervoor is globaal gekeken naar milieubeperkingen en aspecten rondom externe veiligheid (o.a. vervuiling grond, milieuzone). Daarnaast is gekeken of de locatie gelegen is in de Hoofdgroenstructuur. Neutrale grond: Is het een locatie met neutrale grond of kan deze worden ervaren als ‘besmet’ door de geschiedenis? Aangezien de shortlist is opgesteld in overleg met de regiegroep, zitten er geen locaties in het onderzoek waar de regiegroep negatief tegenover staat. Het draagvlak onder de achterban en onder de doelgroep is niet meegenomen in dit locatieonderzoek. Wel is aangegeven of er gevoeligheden kunnen zijn rondom de grond, wat een belangrijke factor is in het creëren van voldoende draagvlak. Interne afstemming: Op basis van gesprekken met de gebiedsmanagers of projectleiders van de locaties is een beeld gevormd van inpasbaarheid van het museum in lopende planvorming en van het draagvlak bij omwonenden. Vooral dit laatste is nadrukkelijk een indicatie. Het draagvlak in de omgeving zal veel uitgebreider onderzocht worden in het vervolgtraject.

7

3 Locatieonderzoek 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk worden de negen locaties uit de shortlist beschreven en de scores uit het beoordelingskader toegelicht. Per locatie is op een kaart aangeven hoe een museum met een bruto vloeroppervlak van 9.000 m2 kan worden ingepast. Daarbij varieert de footprint van het gebouw van ca. 3.000 m2 voor een vrijstaand gebouw (locaties 1, 4, 5, 6, 7, 8, 9) tot 1500 m2 voor een gebouw als onderdeel van een bouwblok (locaties 2 en 3). Ook is op de kaart aangegeven hoe een groenvoorziening als onderdeel van het museum gesitueerd kan zijn. Daarbij is een streefoppervlakte van 10.000 m2 gehanteerd. Op plekken waar dit niet haalbaar blijkt, is aangegeven waar een kleinere groenvoorziening een plek kan krijgen. Bij iedere locaties is aangegeven waar de nabijgelegen haltes voor openbaar vervoer en eventuele autoparkeervoorzieningen zich bevinden. Ook is aangegeven welke culturele voorzieningen in de buurt liggen. Weergegeven is steeds de toekomstige situatie van de locatie, waarbij lopende ruimtelijke plannen het uitgangspunt vormen. Bij iedere beschrijving is ook een overzicht gevoegd van de wijze waarop de locatie scoort op alle onderzochte beoordelingscriteria.

1. 2. 3. 4. 5.

Kop Java-eiland (Stadsdeel Oost) Zuidas – Kenniskwartier (Stadsdeel Zuid) Kop Oranjesluizen (Stadsdeel Noord) Tolhuistuin-Overhoeks (Stadsdeel Noord) Sixhaven (Stadsdeel Noord)

6. 7. 8. 9.

8

Amstelpark (Stadsdeel Zuid) Papaverweg (Stadsdeel Noord) Marineterrein (Stadsdeel Centrum) Nelson Mandelapark (Stadsdeel Zuidoost)

3.2 Zoeklocatie 1: Amstelpark Het Amstelpark ligt in Stadsdeel Zuid en is aangelegd als locatie voor de Floriade van 1972. Binnen het park is één locatie eventueel geschikt als vestigingsplek voor een slavernijmuseum: de stadsdeelwerf in de zuidwesthoek. Ook enkele verspreid over het Park gelegen expositiegebouwtjes zijn al mogelijk onderkomen genoemd. Hier is echter het PvE zoals in hoofdstuk 2 beschreven niet in te realiseren. Amstelpark Afwegingskader Slavernijmuseum Score

-

Ruimtelijke inpassing van programma Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO) Mogelijkheid voor groene buitenruimte Groeimogelijkheden (zie ook beperkingen) Karakteristieken locatie Ligging aan (open) water Zichtbaarheid gebouw Mate van stedelijkheid van de omgeving Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter) Bereikbaarheid Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter) Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water Ontwikkelmogelijkheden Planvorming Eigendomssituatie Huidig gebruik Beschikbaarheid voor start bouw Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken) Ruimtelijke beperkingen Milieubeperkingen / externe veiligheid Hoofdgroenstructuur Draagvlak Voorkeur regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions) Indicatie draagvlak omgeving (buurtbewoners en ondernemers) Neutrale grond

0

+

Geen nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2 Geen groei/uitbreiding mogelijk

Gedeeltelijke nieuwbouw mogelijk 1.000- 5.000 m2 Beperkt/eventueel mogelijk

Nieuwbouw mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park Groei/uitbreiding mogelijk

Niet gelegen aan het water Slecht Luwe buurt Geen/nauwelijks culturele instellingen

Gelegen aan water Matig Gemengde stadsbuurt Enkele culturele instellingen

Gelegen aan open water Goed Centrumgebied Diverse (grotere) culturele voorzieningen

0-1 > 500 meter > 15 minuten > 500 meter > 250 meter Niet mogelijk

2 200 - 500 meter 5 - 15 minuten 100 - 500 meter 50 - 250 meter Beperkt/eventueel mogelijk

3 of meer < 200 meter < 5 minuten < 100 meter afstand, of inpandig < 50 meter Vervoer over water mogelijk

Niet passend binnen plannen/fasering Particulier eigendom In gebruik en lastig verplaatsbaar Lange termijn (na 2030) Hoge kosten

Geen planvorming In gebruik maar verplaatsbaar Middellange termijn (na 2025) Enige/matige kosten

Passend binnen plannen/fasering Eigendom gemeente Amsterdam Vrij voor ontwikkeling Korte termijn (direct) Geen/lage kosten

Zware beperkingen Gelegen in HGS

Matige/mogelijke beperkingen -

Geen beperkingen Niet gelegen in HGS

Geen voorkeurslocatie Laag Besmet verleden

Benoemd als alternatieve locatie Gemiddeld Mogelijk gevoeligheden

Benoemd als voorkeurslocatie Hoog Neutrale grond

Locatiekenmerken Het Amstelpark is met 45 hectare een van de grotere Amsterdamse parken en ligt tussen de brede Europaboulevard en de Amstel. Onderdeel van de groene ruimte, maar niet openbaar is de 17e-eeuwse buitenplaats Amstelrust, met historische bebouwing. Het Amstelpark ligt weinig centraal en relatief verborgen in de stad. De A10-Zuid en de Europaboulevard maken de aansluiting op omliggende buurten zwak. Het park wordt bovendien geheel omgeven door een brede watergang. Het park zelf kent een gevarieerde opzet, met nog veel overblijfselen van de Floriade, waaronder een aantal paviljoens. Deze gebouwen zijn te klein om als onderdak voor een slavernijmuseum dienst te doen. De enige locatie waar een nieuw, groot gebouw met bijbehorende groenvoorziening goed inpasbaar is, is de zuidwesthoek van het Amstelpark, aan het uiterste einde van de Europaboulevard. Hier is nu een stadsdeelwerf gevestigd, en de afgelopen jaren ook Stichting Stadshout, waar in Amsterdam gekapte bomen verwerkt en gedroogd werden. De zoeklocatie is vanaf de Europaboulevard goed zichtbaar en ligt op steenworp afstand van de historische Riekermolen, bij het standbeeld van Rembrandt, een door toeristen veel bezochte plek langs de Amstel. De omgeving is verder vooral woonwijk, met weinig publiekstrekkende stedelijke voorzieningen en passanten.

Het is binnen Amsterdam geen in het oog springende plek en de zichtbaarheid, met uitzondering vanaf de Europaboulevard, is beperkt. Inpasbaarheid programma De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een nationaal slavernijmuseum met een iconische uitstraling te stichten is op deze locatie niet goed in te vullen. Op de zoeklocatie zijn een slavernijmuseum en de bijbehorende groenvoorziening wel goed inpasbaar.

9

Ontwikkelmogelijkheden De grond is eigendom van de Gemeente Amsterdam. Recent is de Stichting Stadshout vertrokken. De locatie is echter nog altijd in gebruik als stadsdeelwerf en van groot belang voor het beheer van de parken Stadsdeel Zuid. Het verplaatsen van de stadsdeelwerf naar een locatie nabij is een lastige opgave. Bereikbaarheid De zoeklocatie ligt op grote afstand (1,4 km) van trein en metro (station RAI). Fietsverbindingen zijn goed. Bereikbaarheid per auto is goed. Op de Europaboulevard is bovendien volop parkeergelegenheid. Vervoer over water is in principe mogelijk over de Amstel, maar er zijn beperkingen in vaarsnelheid en de afstand tot eventuele opstapplaatsen bij ov (Station Amstel, metro Overamstel) is groot. Ruimtelijke beperkingen Het hele Amstelpark is onderdeel van de Hoofdgroenstructuur, inclusief de zoeklocatie. In weerwil hiervan is de zoeklocatie op dit moment voor een groot deel verhard en niet in gebruik als groene ruimte. Binnen het Luchthaven Indelings Besluit (LIB) is de vestiging van een nieuwe museale functie op de zoeklocatie toegestaan.

10

Neutrale grond De locatie kent geen besmet verleden. Interne afstemming Vanuit de omgeving vallen bezwaren te verwachten tegen een voornemen om een groot museum in de hoofdgroenstrutuur van het Amstelpark te vestigen.

11

3.3 Zoeklocatie 2: Kop Java-eiland Deze zoeklocatie is gelegen in Stadsdeel Amsterdam-Oost, in de wijk Oostelijk Havengebied. De kop van het Java-eiland is het uiterste westpunt van het Java-eiland. Dit voormalig haveneiland is begin deze eeuw ontwikkeld als woongebied. Bij deze ontwikkeling is de kop van het eiland onbebouwd gebleven. De locatie is gereserveerd als openbare ruimte en als mogelijke plek voor een buiten categorie stedelijke functie. Locatiekenmerken

Java-Eiland Afwegingskader Slavernijmuseum Score Ruimtelijke inpassing van programma Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO) Mogelijkheid voor groene buitenruimte Groeimogelijkheden (zie ook beperkingen) Karakteristieken locatie Ligging aan (open) water Zichtbaarheid gebouw Mate van stedelijkheid van de omgeving Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter) Bereikbaarheid Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter) Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water Ontwikkelmogelijkheden Planvorming Eigendomssituatie Huidig gebruik Beschikbaarheid voor start bouw Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken) Ruimtelijke beperkingen Milieubeperkingen / externe veiligheid Hoofdgroenstructuur Draagvlak Voorkeur regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions) Indicatie draagvlak omgeving (buurtbewoners en ondernemers) Neutrale grond

-

0

+

Geen nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2 Geen groei/uitbreiding mogelijk

Gedeeltelijke nieuwbouw mogelijk 1.000- 5.000 m2 beperkt/eventueel mogelijk

Nieuwbouw mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park groei/uitbreiding mogelijk

Niet gelegen aan het water Slecht Luwe buurt Geen/nauwelijks culturele instellingen

Gelegen aan water Matig Gemengde stadsbuurt Enkele culturele instellingen

Gelegen aan open water Goed Centrumgebied Diverse (grotere) culturele voorzieningen

0-1 > 500 meter > 15 minuten > 500 meter > 250 meter Niet mogelijk

2 200 - 500 meter 5 - 15 minuten 100 - 500 meter 50 - 250 meter Beperkt/eventueel mogelijk

3 of meer < 200 meter < 5 minuten < 100 meter afstand, of inpandig < 50 meter Vervoer over water mogelijk

Niet passend binnen plannen/fasering Particulier eigendom In gebruik en lastig verplaatsbaar Lange termijn (na 2030) Hoge kosten

Geen planvorming In gebruik maar verplaatsbaar Middellange termijn (na 2025) Enige/matige kosten

Passend binnen plannen/fasering Eigendom gemeente Amsterdam Vrij voor ontwikkeling Korte termijn (direct) Geen/lage kosten

Zware beperkingen Gelegen in HGS

Matige/mogelijke beperkingen -

Geen beperkingen Niet gelegen in HGS

Geen voorkeurslocatie Laag Besmet verleden

Benoemd als alternatieve locatie Gemiddeld Mogelijk gevoeligheden

Benoemd als voorkeurslocatie Hoog Neutrale grond

Het Oostelijk Havengebied bestaat uit een hele serie voormalige haveneilanden, die zijn herontwikkeld als woongebied. Verspreid in deze nieuwe wijk zijn culturele voorzieningen en bijzondere horeca in bestaande en nieuwgebouwde monumentale panden gevestigd. In het Oostelijk Havengebied wordt ook gewerkt, maar het karakter is toch hoofdzakelijk rustig en besloten. Dit heeft niet alleen te maken met de gerealiseerde bebouwing, maar ook met de ruimtelijke opbouw van het gebied. Het bestaat uit een serie door bruggen en dammen verbonden eilanden en schiereilanden. Dit zorgt voor een enigszins gefragmenteerde ruimtelijke opbouw. Het Oostelijk Havengebied ligt bovendien excentrisch in de stad als geheel en vormt een noordoostelijk uiteinde van het Amsterdamse centrum. De bouw van IJburg en Zeeburgereiland heeft hier geen verandering in gebracht. Ook de voorgenomen bouw van een oostelijke brug over het IJ zal naar verwachting weinig verandering brengen in deze situatie. Ondanks de relatieve isolatie van het Oostelijk Havengebied ligt de Kop van het Java-eiland op een bijzonder prominente plek in het IJ. De zoeklocatie wordt aan drie zijden omsloten door open water en ligt vol in het zicht vanaf het hele centrale deel van het IJ en de Noordoostelijke IJ-oever.

Omgekeerd biedt de zoeklocatie een wijds uitzicht over het IJ richting het Stationseiland met CS, Overhoeks en het Oosterdoks- en Westerdokseiland. Op loopafstand van de zoeklocatie zijn weinig andere stedelijke en culturele voorzieningen, maar met Pakhuis De Zwijger, het Muziekgebouw aan het IJ en de ADAM-toren is juist wel een sterke visuele relatie. De landschappelijke kwaliteit van de Kop van het Java-eiland wordt al lange tijd onderkend. Juist vanwege de prominente ligging en goede zichtbaarheid was deze plek in de vorige Structuurvisie benoemd als mogelijke Metropolitane Plek en staat hij in de nieuwe Omgevingsvisie als Groenblauwe Hotspot op de Visiekaart. Dat betekent dat deze zoeklocatie al langer in beeld is als plek met potentie voor intensiever gebruik en als vestigingsplek voor bijvoorbeeld een culturele trekker. Dit wordt mede ondersteund door de populariteit van de Kop van het Java-eiland als locatie voor evenementen. Inpasbaarheid programma De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een nationaal slavernijmuseum met een iconische uitstraling te stichten is op deze locatie goed in te vullen. Op de Kop van het Java-eiland is het voorgenomen gebouwd programma en de gewenste groene buitenruimte goed inpasbaar. Een gebouw zal wel gebonden zijn aan de smalle grondvorm van deze locatie en de wens om de kades als openbaar gebied te handhaven.

Een museum van ca. 9000 m2 en groene

12

buitenruimte van 10.000-15.000 m2 zou ongeveer de hele kop van het Java-Eiland beslaan, met uitzondering van de ruimte die nu ingenomen wordt door de tijdelijke huisvesting van OBS De Kleine Kapitein en de skatebaan.

Ontwikkelmogelijkheden Voor de Kop van het Java-eiland is op dit moment geen ontwikkelplan. De grond is in eigendom bij de Gemeente Amsterdam en niet in erfpacht uitgegeven. De zuidelijke kade van de Kop van het Java-eiland is in gebruik als aanlegplek voor riviercruises. Een deel van de Kop van het Javaeiland is in gebruik als tijdelijke vestigingsplek voor een Openbare Basisschool. Deze gebouwen zijn intussen door de school verlaten. Ze staan een museumontwikkeling op de Kop van het Java-eiland niet in de weg. Wel kunnen deze gebouwen eventueel dienstdoen als tijdelijk onderkomen van het slavernijmuseum. Na realisatie van een gebouw op deze locatie is doorgroeien in oppervlakte of aanpassing van het museale concept goed mogelijk. Bereikbaarheid Door de excentrische ligging van de zoeklocatie is de bereikbaarheid per auto, ov en fiets niet optimaal. De afstand tot trein en metro is ca. 2 kilometer. De halte van de IJtram (lijn 26) ligt op ruim 500 meter. De enige halte op korte afstand is die van buslijn 43 tussen CS en Borneo-Eiland. Per fiets is de locatie prima bereikbaar, maar de locatie ligt op ongeveer 500 meter van de drukke doorgaande fietsroutes over de Oostelijke Handelskade en de Kattenburgerstraat. Bereikbaar-

13

heid met de auto is matig. Vooral parkeergelegenheid is een probleem. Voor touringcars is de locatie redelijk bereikbaar vanaf de Passengers Terminal (ca. 1 km). De locatie is over water wel snel bereikbaar, zowel vanaf CS als vanaf de hele Noordelijke IJ-oever. Dit gegeven biedt mogelijkheden om groepsvervoer per touringcar op enige afstand op te lossen en voor reizigers per ov kan een veerverbinding vanaf CS een goede oplossing zijn. Het benaderen van het museum via water kan op positieve wijze bijdragen aan de bezoekerservaring en ook ruimte bieden voor een extra educatief moment tijdens de overtocht. Ruimtelijke beperkingen Binnen het bestemmingsplan geldt de Kop van het Java-eiland als een locatie die nader uitgewerkt moet worden. Er wordt gedacht aan “city ondersteunende functies, vooral functies in de culturele en/of recreatieve sfeer. Aanvullend wordt aan een combinatie van woningen, kantoren en bedrijven gedacht. Dit bestemmingsvlak zal na bestuurlijke besluitvorming nader worden uitgewerkt.” Zo’n uitwerking is alleen voor de zuidoostelijke driehoek van de Kop van het Java-eiland gemaakt. Hier verrees in 2019 het Hotel Jakarta. Er zijn geen beperkingen ten aanzien van de vestiging van publiekstrekkende functies op deze zoeklocatie. De Kop van het Java-eiland is geen onderdeel van de Hoofdgroenstructuur.

De kades van het Java-Eiland bevinden zich in goede staat en zijn geen onderdeel van het Programma Bruggen en Kademuren. Er is op de zoeklocatie geen sprake van ernstige bodemverontreiniging. De voor vervoer van gevaarlijke stoffen bepaalde 10-6 individuele risico-contour (de kans op overlijden door een ongeluk mag door niet hoger zijn dan één op de miljoen per jaar) overschrijdt bij het Java-eiland nergens de oever. Het college wordt over initiatieven op de Kop van het Java-eiland geadviseerd door een onafhankelijke commissie onder voorzitterschap van Maarten Kloos. Neutrale grond De locatie kent geen besmet verleden. Wel is het Java-eiland sterk met de Oost verbonden vanwege de naam en het feit dat vanaf hier lijndiensten mail, vracht en passagiers naar en van Nederlands-Indië vervoerden. Ook staat op de kop van het eiland een herdenkingsmonument voor de tijdens de Tweede Wereldoorlog gevallen medewerkers van de Stoomvaart Maatschappij Nederland. Interne afstemming De Kop van het Java-eiland is tot nu toe vrijgehouden van bebouwing. De omgeving van de zoeklocatie is voornamelijk woongebied. Een deel van de bewoners hecht grote waarde aan de open ruimte op de Kop van het Java-eiland.

14

3.4 Zoeklocatie 3: Kop Oranjesluizen Deze zoeklocatie ligt in de ontwikkellocatie Sluisbuurt op het Zeeburgereiland in Stadsdeel Oost. In de Sluisbuurt wordt tot 2035 een complete woonwijk in zeer hoge dichtheden gebouwd. Binnen de nieuwe buurt is beperkt ruimte voor werken en grootstedelijke voorzieningen. Er komt een vestiging van de Hogeschool Inholland. De precieze zoeklocatie voor het slavernijmuseum is de uiterste noordpunt van de Sluisbuurt. Kop Oranjesluizen Afwegingskader Slavernijmuseum Score

-

Ruimtelijke inpassing van programma Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO) Mogelijkheid voor groene buitenruimte Groeimogelijkheden (zie ook beperkingen) Karakteristieken locatie Ligging aan (open) water Zichtbaarheid gebouw Mate van stedelijkheid van de omgeving Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter) Bereikbaarheid Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter) Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water Ontwikkelmogelijkheden Planvorming Eigendomssituatie Huidig gebruik Beschikbaarheid voor start bouw Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken) Ruimtelijke beperkingen Milieubeperkingen / externe veiligheid Hoofdgroenstructuur Draagvlak Voorkeur regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions) Indicatie draagvlak omgeving (buurtbewoners en ondernemers) Neutrale grond

0

+

Geen nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2 Geen groei/uitbreiding mogelijk

Gedeeltelijke nieuwbouw mogelijk 1.000- 5.000 m2 beperkt/eventueel mogelijk

Nieuwbouw mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park groei/uitbreiding mogelijk

Niet gelegen aan het water Slecht Luwe buurt

Gelegen aan water Matig Gemengde stadsbuurt

Geen/nauwelijks culturele instellingen

Enkele culturele instellingen

Gelegen aan open water Goed Centrumgebied Diverse (grotere) culturele voorzieningen

0-1 > 500 meter > 15 minuten > 500 meter > 250 meter Niet mogelijk

2 200 - 500 meter 5 - 15 minuten 100 - 500 meter 50 - 250 meter Beperkt/eventueel mogelijk

3 of meer < 200 meter < 5 minuten < 100 meter afstand, of inpandig < 50 meter Vervoer over water mogelijk

Niet passend binnen plannen/fasering Particulier eigendom In gebruik en lastig verplaatsbaar Lange termijn (na 2030) Hoge kosten

Geen planvorming In gebruik maar verplaatsbaar Middellange termijn (na 2025) Enige/matige kosten

Passend binnen plannen/fasering Eigendom gemeente Amsterdam Vrij voor ontwikkeling Korte termijn (direct) Geen/lage kosten

Zware beperkingen Gelegen in HGS

Matige/mogelijke beperkingen -

Geen beperkingen Niet gelegen in HGS

Geen voorkeurslocatie Laag Besmet verleden

Benoemd als alternatieve locatie Gemiddeld Mogelijk gevoeligheden

Benoemd als voorkeurslocatie Hoog Neutrale grond

Locatiekenmerken Zeeburgereiland is met IJburg I en II onderdeel van een reeks nieuwe wooneilanden in het IJmeer. In veel opzichten zijn ze een voortzetting van het Oostelijk Havengebied, met veel ruimte voor wonen en beperkt voor werken en grootstedelijke voorzieningen. De wooneilanden liggen excentrisch in de stad en vormen een soort woonlob in het water, maar van aanmerkelijk minder grote omvang dan die Nieuw-West, Zuid en Zuidoost. Het ontbreekt er aan zware regionale verbindingen en ook de metro doet de eilanden niet aan. De punt van het Zeeburgereiland is de plek waar de toekomstige hoofdstraat van de nieuwe Sluisbuurt eindigt bij de Oranjesluizen. Het is een zeer in het oog lopende locatie, die vanaf een groot deel van het oostelijke IJ en de Noordelijke IJ-oevers goed zichtbaar is. Rond de locatie verrijst een aantal zeer hoge woontorens, die als extra zichtbare markering vanuit de rest van de stad zullen fungeren. Sluisbuurt wordt overwegend een woonbuurt, maar de ambitie is uitdrukkelijk een levendig stuk stad te maken. Publieksvoorzieningen passen daarbij. De precieze locatie bij de Oranjesluizen is pas tijdens dit locatieonderzoek bepaald. De eerste gedacht ging uit naar het onbebouwde terrein direct naast de Oranjesluizen.

Deze grond is echter van Rijkswaterstaat, die hier een nieuw bedieningscentrum voor haar sluizen langs het Amsterdam-Rijnkanaal gaat bouwen, met daarnaast een opleidings-, expertise en educatiecentrum met horeca. Daarnaast is geen ruimte om ook het pve van het slavernijmuseum in te passen. Wel is er een kavel direct naast dit terrein beschikbaar, gelegen in het meest noordwestelijke bouwblok langs de hoofdstraat. Deze plek is ook gelegen aan het open water, maar wel lager en meer achter de dijk. De ligging achter de dijk, als onderdeel van een bouwblok dat gedomineerd wordt door hoogbouw maakt deze locatie aanmerkelijk minder zichtbaar en iconisch dan de eerder voorgestelde direct naast de Oranjesluizen. Inpasbaarheid programma De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een nationaal slavernijmuseum met een iconische uitstraling te stichten is op deze locatie niet goed in te vullen. Op de beoogde locatie in het bouwblok is het gebouwde program-

15

ma inpasbaar. Het museum wordt onderdeel van een gesloten bouwblok, waarin ook een zeer hoge woontoren verrijst. Het slavernijmuseum moet in die stedenbouwkundige structuur passen en zou een gebouw worden met een relatief kleine footprint en meerdere verdiepingen. Er is in het blok geen ruimte voor groene buitenruimte. Groene buitenruimte zou misschien op het Rijkswaterstaatterrein bij de Oranjesluizen gerealiseerd kunnen worden. Dat is dus niet direct naast het museum gelegen, maar aan de overzijde van de hoofdstraat, waarbij aangetekend wordt dat deze hoofdstraat geen zware verkeersfunctie zal krijgen, maar vooral de centrale openbare ruimte van de Sluisbuurt wordt. Deze groene ruimte zou maximaal ongeveer 3500 m2 groot zijn. Gebruik en inrichting zijn gebonden aan de regels die gelden voor waterkeringen.

Ontwikkelmogelijkheden De zoeklocatie is onbebouwd en in gemeente-eigendom. Bebouwing is volgens de fasering van de Sluisbuurt pas voorzien in 2035. Omdat het hele blok op een gedeelde ondergrondse parkeervoorziening gebouwd wordt, is een bebouwing van één van de kavels, vooruitlopend op de ontwikkeling van de rest, niet mogelijk. In de directe omgeving is eventueel ruimte voor een tijdelijk onderkomen. Na realisatie van een gebouw op deze locatie is doorgroeien in oppervlakte of aanpassing van het museale concept moeilijk. Bereikbaarheid De bereikbaarheid van deze zoeklocatie is niet optimaal. Dat geldt voor zowel ov, fiets als de auto. Voor het openbaar

16

vervoer ligt de halte op grote afstand (ruim 800 meter), terwijl de capaciteit van tram en bus hier beperkt is. Door de excentrische ligging van het Zeeburgereiland zijn fietsafstanden vanuit de rest van de stad en de agglomeratie groot. Fietsers moeten om de Sluisbuurt te bereiken bovendien gebruik maken van de steile Amsterdamsebrug of Schellingwoudebrug, of van een toekomstige veerpont vanaf Borneo-Sporenburg. Sluisbuurt wordt een autoluwe wijk, met zeer weinig parkeergelegenheid. De afritten van de A10 richting Zeeburg zijn al zwaar belast. Parkeren moet inpandig opgelost worden. Ruimtelijke beperkingen Er zijn geen ruimtelijke beperkingen, behalve dat een bestemmingsplanwijziging nodig is om de vestiging van een museum op de beoogde locatie mogelijk te maken. Eventuele bodemverontreinigingen in de Sluisbuurt worden gereinigd, in verband met het bouwen van ondergrondse parkeergarages. Het groepsrisico als gevolg van de scheepvaart over het Amsterdam-Rijnkanaal is geen aandachtspunt. Neutrale grond De locatie kent geen besmet verleden. Interne afstemming Op Zeeburgereiland zou een slavernijmuseum een mooie culturele toevoeging aan het gebouwde programma zijn, die ook draagvlak genereert voor horeca en detailhandel in de centrale Hoogstraat.

17

3.5 Zoeklocatie 4: Marineterrein De zoeklocatie ligt op het Marine-etablissement, aan het Oosterdok in Stadsdeel Centrum en is onderdeel van het projectgebied Marineterrein, waar Gemeente Amsterdam samen met het Rijk een ontwikkeling tot kenniskwartier met werken, onderwijs en wonen onderzoekt. Marineterrein Afwegingskader Slavernijmuseum Score

-

Ruimtelijke inpassing van programma Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO) Mogelijkheid voor groene buitenruimte Groeimogelijkheden (zie ook beperkingen) Karakteristieken locatie Ligging aan (open) water Zichtbaarheid gebouw Mate van stedelijkheid van de omgeving Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter) Bereikbaarheid Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter) Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water Ontwikkelmogelijkheden Planvorming Eigendomssituatie Huidig gebruik Beschikbaarheid voor start bouw Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken) Ruimtelijke beperkingen Milieubeperkingen / externe veiligheid Hoofdgroenstructuur Draagvlak Voorkeur regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions) Indicatie draagvlak omgeving (buurtbewoners en ondernemers) Neutrale grond

0

+

Geen nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2 Geen groei/uitbreiding mogelijk

Gedeeltelijke nieuwbouw mogelijk 1.000- 5.000 m2 Beperkt/eventueel mogelijk

Nieuwbouw mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park Groei/uitbreiding mogelijk

Niet gelegen aan het water Slecht Luwe buurt Geen/nauwelijks culturele instellingen

Gelegen aan water Matig Gemengde stadsbuurt Enkele culturele instellingen

Gelegen aan open water Goed Centrumgebied Diverse (grotere) culturele voorzieningen

0-1 > 500 meter > 15 minuten > 500 meter > 250 meter Niet mogelijk

2 200 - 500 meter 5 - 15 minuten 100 - 500 meter 50 - 250 meter Beperkt/eventueel mogelijk

3 of meer < 200 meter < 5 minuten < 100 meter afstand, of inpandig < 50 meter Vervoer over water mogelijk

Niet passend binnen plannen/fasering Particulier eigendom In gebruik en lastig verplaatsbaar Lange termijn (na 2030) Hoge kosten

Geen planvorming In gebruik maar verplaatsbaar Middellange termijn (na 2025) Enige/matige kosten

Passend binnen plannen/fasering Eigendom gemeente Amsterdam Vrij voor ontwikkeling Korte termijn (direct) Geen/lage kosten

Zware beperkingen Gelegen in HGS

Matige/mogelijke beperkingen -

Geen beperkingen Niet gelegen in HGS

Geen voorkeurslocatie Laag Besmet verleden

Benoemd als alternatieve locatie Gemiddeld Mogelijk gevoeligheden

Benoemd als voorkeurslocatie Hoog Neutrale grond

Locatiekenmerken De precieze zoeklocatie is de westrand van het Marineterrein, direct aan het Oosterdok. Hier staat nu een drietal gebouwen, waarvan er twee in de planvorming behouden zullen blijven. De afgelopen jaren is met de ontwikkeling van het Oosterdokseiland en de bouw van de OBA het bezoekersgebied bij CS in oostelijke richting gegroeid. Daarmee is ook het Marineterrein meer op het netvlies gekomen van zowel Amsterdammers als bezoekers. Het Marineterrein zelf was tot 2015 volledig afgesloten als militair terrein. Sindsdien zijn de historische Voorwerf, de binnenhaven en het gebied direct aan het Oosterdok opengesteld. In korte tijd is het Marineterrein uitgegroeid tot geliefde plek om te zwemmen, te zonnen en als uitgaansgebied. De westpunt van het Marineterrein ligt goed zichtbaar ten opzichte van de Prins Hendrikkade, Nemo op de IJtunnelmond, Centraal Station en het Oosterdokseiland. De reuring van de binnenstad en andere culturele voorzieningen zijn dichtbij. Als het Marineterrein volgens de huidige Nota van Uitgangspunten wordt ontwikkeld ontstaat hier een levendige, autovrije stadsbuurt met stedelijke voorzieningen. De westpunt van het Marineterrein is gereserveerd voor een stadspark aan het open water. Het slavernijmuseum zou daarin ingepast moeten worden.

Inpasbaarheid programma De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een nationaal slavernijmuseum met een iconische uitstraling te stichten is op deze locatie goed in te vullen. Wel zullen de bestaande ‘gebouwen op pootjes’ aan het Oosterdok onderdeel van het museumgebouw moeten worden. Dat betekent dat een geheel nieuw pand niet tot de mogelijkheden behoort. De achtergelegen hal wordt wel gesloopt en aan een nieuw park aan het water toegevoegd. Het museum zou dan deels gebruik moeten maken van de bestaande gebouwen en deels in het geplande park gebouwd kunnen worden. Het park zelf kan deels dienstdoen als groene buitenruimte van het museum. Dit heeft wel gevolgen voor de openbaarheid en de gebruiksmogelijkheden van dit park.

18

Ontwikkelmogelijkheden De nieuwe kazerne van Defensie is op zijn vroegst in 2027 gereed. Op dat moment kan begonnen worden met nieuwbouw op het Marineterrein, waarna de huidige gebruikers van de gebouwen aan het Oosterdok doorschuiven. Dat betekent dat de locatie waarschijnlijk niet voor 2030 beschikbaar komt. Op dit moment is het hele Marineterrein nog eigendom van het Rijk. Het gebiedsconcept dat Rijk en gemeente gezamenlijk ontwikkelen voor het gebied is leidend bij de ontwikkeling en vormt met een programmatische vulling de basis voor een eventuele aankoop door de gemeente. Een slavernijmuseum is niet gemakkelijk in te passen in dit gebiedsconcept en het gebouwde programma, waar innovatie en bedrijvigheid centraal staan. Een museum zou een grote hap nemen uit het totale gebouwprogramma, wat ten koste gaat van ruimte voor kennisinstellingen en bedrijvigheid. Bereikbaarheid De zoeklocatie is gelegen op relatief grote afstand van trein en metro. Vanaf tram en bus zijn de looptijden ook nog behoorlijk, aangezien de locatie aan de rand van het Marineterrein ligt, dat zelf niet door openbaar vervoer ontsloten wordt. Bereikbaarheid per fiets is goed. Met de auto is de locatie niet bereikbaar en dat blijft ook na ontwikkeling van het Marineterrein zo. Parkeren is straks op het Marineterrein niet mogelijk. De zoeklocatie is wel goed bereikbaar over water, ook vanaf Centraal Station.

19

Ruimtelijke beperkingen Voor het Marineterrein is geen bestemmingsplan. Er zijn geen milieutechnische beperkingen. Neutrale grond Het verleden van het Marineterrein als dok van de marine, ook in tijden dat de Nederlandse vloot koloniale handelsbelangen, waaronder slavenhandel, verdedigde, betekent dat de locatie niet onbesmet is. Interne afstemming De projectorganisatie geeft aan dat een herdenkingsmuseum als het slavernijmuseum moeilijk in te passen is in het gebiedsconcept voor het Marineterrein. Ook kan een groot gebouw in het aan te leggen park aan het Oosterdok het draagvlak voor de ontwikkeling van het Marineterrein in de omgeving onder druk zetten.

20

3.6 Zoeklocatie 5: Nelson Mandelapark De zoeklocatie betreft een kavel naast het Bijlmerparktheater. Deze is bij nader inzien afgevallen, aangezien hier al een ontwikkeling van ca. 600 woningen plaats gaat vinden, waarvoor de contracten getekend zijn. Eventueel is bij het Nelson Mandelapark nog een andere ontwikkellocatie beschikbaar, namelijk in de strook langs de Gooise Weg.

Nelson Mandelapark Afwegingskader Slavernijmuseum Score

-

Ruimtelijke inpassing van programma Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO) Mogelijkheid voor groene buitenruimte Groeimogelijkheden (zie ook beperkingen) Karakteristieken locatie Ligging aan (open) water Zichtbaarheid gebouw Mate van stedelijkheid van de omgeving Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter) Bereikbaarheid Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter) Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water Ontwikkelmogelijkheden Planvorming Eigendomssituatie Huidig gebruik Beschikbaarheid voor start bouw Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken) Ruimtelijke beperkingen Milieubeperkingen / externe veiligheid Hoofdgroenstructuur Draagvlak Voorkeur regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions) Indicatie draagvlak omgeving (buurtbewoners en ondernemers) Neutrale grond

0

+

Geen nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2 Geen groei/uitbreiding mogelijk

Gedeeltelijke nieuwbouw mogelijk 1.000- 5.000 m2 Beperkt/eventueel mogelijk

Nieuwbouw mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park Groei/uitbreiding mogelijk

Niet gelegen aan het water Slecht Luwe buurt Geen/nauwelijks culturele instellingen

Gelegen aan water Matig Gemengde stadsbuurt Enkele culturele instellingen

Gelegen aan open water Goed Centrumgebied Diverse (grotere) culturele voorzieningen

0-1 > 500 meter > 15 minuten > 500 meter > 250 meter Niet mogelijk

2 200 - 500 meter 5 - 15 minuten 100 - 500 meter 50 - 250 meter Beperkt/eventueel mogelijk

3 of meer < 200 meter < 5 minuten < 100 meter afstand, of inpandig < 50 meter Vervoer over water mogelijk

Niet passend binnen plannen/fasering Particulier eigendom In gebruik en lastig verplaatsbaar Lange termijn (na 2030) Hoge kosten

Geen planvorming In gebruik maar verplaatsbaar Middellange termijn (na 2025) Enige/matige kosten

Passend binnen plannen/fasering Eigendom gemeente Amsterdam Vrij voor ontwikkeling Korte termijn (direct) Geen/lage kosten

Zware beperkingen Gelegen in HGS

Matige/mogelijke beperkingen -

Geen beperkingen Niet gelegen in HGS

Geen voorkeurslocatie Laag Besmet verleden

Benoemd als alternatieve locatie Gemiddeld Mogelijk gevoeligheden

Benoemd als voorkeurslocatie Hoog Neutrale grond

Locatiekenmerken Het Nelson Mandelapark ligt middenin de Bijlmermeer en centraal in Stadsdeel Zuidoost. Het park is als onderdeel van de stedelijke vernieuwing in Zuidoost heringericht. De eerste locatie die in beeld was, ligt dichtbij het winkelcentrum Amsterdamse Poort en ook meer prominent en in het zicht. De tweede ontwikkellocatie is aanmerkelijk minder centraal gelegen, tussen het park en de Gooise Weg, die hier de vorm van een verhoogde stadssnelweg heeft. Op lange termijn (na 2040) is een transformatie van de Gooise Weg voorzien tot stadslaan op maaiveld en met begeleidende bebouwing en groene openbaar ruimten. Op dat moment wijzigt ook de relatieve ligging van de ontwikkelkavel. Inpasbaarheid programma De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een nationaal slavernijmuseum met een iconische uitstraling te stichten is op deze locatie niet goed in te vullen. Op de zoeklocatie zijn een slavernijmuseum en de bijbehorende groenvoorziening wel goed inpasbaar. De groenvoorziening zal in het Nelson Mandelapark komen te liggen. Dit heeft wel gevolgen voor de openbaarheid en de gebruiksmogelijkheden van dit deel van park. Ontwikkelmogelijkheden De ontwikkelkavel naast het Bijlmerparktheater is niet meer beschikbaar voor de vestiging van een slavernijmuseum.

De contracten zijn getekend en start bouw van woningen en maatschappelijke voorzieningen is in september 2022. Voor locatie langs de Gooise Weg in principe is het investeringsnota in de afrondende fase. Hier zijn ca. 700 woningen en een school gepland. Een slavernijmuseum zal ten koste gaan van deze voorgenomen ontwikkeling. Binnen het bestemmingplan is geen ruimte voor een andere functie dan wonen.

21

Bereikbaarheid De zoeklocatie is gelegen op grote afstand van trein en metro. Bereikbaarheid per fiets is goed. Met de auto is de locatie via de Gooise Weg snel te bereiken, maar parkeren in de omgeving is niet mogelijk. Ruimtelijke beperkingen Op de locatie langs de Gooise Weg zijn geen beperkingen. Neutrale grond De zoeklocatie ligt middenin de Bijlmermeer, een stadsdeel waar veel nazaten van tot slaafgemaakten wonen en dat centrum is van de Surinaamse, Caribische en West-Afrikaanse cultuur in Amsterdam. Interne afstemming De projectorganisatie geeft aan dat een slavernijmuseum moeilijk in te passen is in de voorgenonen woningbouwontwikkeling en nieuwbouw van een school in de ontwikkelstrook langs de Gooise Weg.

22

3.7 Zoeklocatie 6: Papaverweg De zoeklocatie ligt in Stadsdeel Noord, in het plangebied Buiksloterham, tussen de Papaverweg, het Johan van Hasseltkanaal, Zijkanaal I en het open water van het IJ. Papaverweg Afwegingskader Slavernijmuseum Score

-

Ruimtelijke inpassing van programma Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO) Mogelijkheid voor groene buitenruimte Groeimogelijkheden (zie ook beperkingen) Karakteristieken locatie Ligging aan (open) water Zichtbaarheid gebouw Mate van stedelijkheid van de omgeving Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter) Bereikbaarheid Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter) Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water Ontwikkelmogelijkheden Planvorming Eigendomssituatie Huidig gebruik Beschikbaarheid voor start bouw Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken) Ruimtelijke beperkingen Milieubeperkingen / externe veiligheid Hoofdgroenstructuur Draagvlak Voorkeur regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions) Indicatie draagvlak omgeving (buurtbewoners en ondernemers) Neutrale grond

0

+

Geen nieuwbouw mogelijk Minder dan 1.000 m2 Geen groei/uitbreiding mogelijk

Gedeeltelijke nieuwbouw mogelijk 1.000 - 5.000 m2 Beperkt/eventueel mogelijk

Nieuwbouw mogelijk Meer dan 5.000 m2 of in een park Groei/uitbreiding mogelijk

Niet gelegen aan het water Slecht Luwe buurt Geen/nauwelijks culturele instellingen

Gelegen aan water Matig Gemengde stadsbuurt Enkele culturele instellingen

Gelegen aan open water Goed Centrumgebied Diverse (grotere) culturele voorzieningen

0-1 > 500 meter > 15 minuten > 500 meter > 250 meter Niet mogelijk

2 200 - 500 meter 5 - 15 minuten 100 - 500 meter 50 - 250 meter Beperkt/eventueel mogelijk

3 of meer < 200 meter < 5 minuten < 100 meter afstand, of inpandig < 50 meter Vervoer over water mogelijk

Niet passend binnen plannen/fasering Particulier eigendom In gebruik en lastig verplaatsbaar Lange termijn (na 2030) Hoge kosten

Geen planvorming In gebruik maar verplaatsbaar Middellange termijn (na 2025) Enige/matige kosten

Passend binnen plannen/fasering Eigendom gemeente Amsterdam Vrij voor ontwikkeling Korte termijn (direct) Geen/lage kosten

Zware beperkingen Gelegen in HGS

Matige/mogelijke beperkingen -

Geen beperkingen Niet gelegen in HGS

Geen voorkeurslocatie Laag Besmet verleden

Benoemd als alternatieve locatie Gemiddeld Mogelijk gevoeligheden

Benoemd als voorkeurslocatie Hoog Neutrale grond

Locatiekenmerken De zoeklocatie ligt op de meest westelijke ontwikkelkavel van de strook langs het Johan van Hasseltkanaal, naast de Theo Fransmanbrug richting de NDSM-werf. De kavel is op dit moment onbebouwd. In de toekomst zal de westelijke ontsluiting van Buiksloterham, met twee bruggen langs de kavel komen te lopen. De kop van de strook, langs Zijkanaal I wordt als groenstrook en plek voor buitensport ingericht. De plek ligt vrij in het zicht vanaf de NDSM-werf en vanaf de Houthavens. Vanaf Westerdokseiland en het centrale deel van het IJ gaat de locatie schuil achter toekomstige bebouwing aan de zuidzijde van het Johan van Hasseltkanaal. Hoewel de NDSM-werf dichtbij is, valt dit deel van Buiksloterham niet binnen het daar gelegen bezoekersgebied. Het is straks vooral een woonwijk, waarin ook ruimte is voor bedrijvigheid en buurtvoorzieningen. Inpasbaarheid programma De wens van de regiegroep en van adviserende instanties om een nationaal slavernijmuseum met een iconische uitstraling te stichten is op deze locatie redelijk in te vullen. Op de kavel is een slavernijmuseum inpasbaar. De groene buitenruimte past hier niet, of slechts gedeeltelijk. Een oplossing zou zijn de direct westelijk van de zoeklocatie gelegen groenstrook hiervoor te gebruiken.

Als ook woningbouw of een school op de kavel een plek moeten krijgen, dat een gebouw met een kleine footprint en meer dan drie verdiepingen gemaakt moeten worden.

23

Ontwikkelmogelijkheden De zoeklocatie is eigendom van de Gemeente Amsterdam en onderdeel van de ontwikkeling Buiksloterham. De kavel is binnen dit plan gereserveerd als plek voor een basisschool en eventueel een middelbare school. Verder is er in hoogbouw woningbouw gepland. De aansluitende groenstrook is binnen de ontwikkeling van Buiksloterham nodig als groenvoorziening en plek voor buitensport. Het benutten van de zoeklocatie voor een slavernijmuseum zal de ontwikkeling van Buiksloterham belemmeren, aangezien er geen andere plek is om de scholen te realiseren en het wegvallen van het openbare groen betekent dat groen- en sportnormen niet gehaald worden. Ook drukt een museum op deze locatie op de krappe grondexploitatie van Buiksloterham. Bereikbaarheid De zoeklocatie ligt op grote afstand van trein en metro en is per bus alleen na overstap vanuit het centrum bereikbaar. De aanlanding van het NDSM-veer ligt op afstand (650 m). Het Distelwegveer zal na de bouw van een brug over het Johan van Hasseltkanaal op korte afstand gelegen zijn. Per fiets is de locatie goed bereikbaar, al is de ligging in Amsterdam wat excentrisch. Per auto is de bereikbaarheid redelijk, maar parkeren zal inpandig georganiseerd moeten worden. De locatie is over water goed bereikbaar te maken. Dit maakt ook parkeren op afstand mogelijk.

24

Ruimtelijke beperkingen Binnen het bestemmingsplan Buiksloterham gelden beperkingen met betrekking tot de hoogte van gebouwen en de dichtheid van de bebouwing. Onderzocht moet worden in hoeverre een groot programma als een slavernijmuseum inpasbaar is binnen de regels van het bestemmingsplan. De bodem van de locatie is waarschijnlijk ernstig vervuild als gevolg van bedrijfsuitoefening in het verleden. In het kader van de planvorming voor Buiksloterham worden mobiele verontreinigingen gesaneerd tot beneden de toegestane tussenwaarde, waarbij alle immobiele verontreinigingen zullen worden herschikt op het terrein. Het terrein zal vervolgens worden afgedekt met een leeflaag. Neutrale grond De locatie kent geen besmet verleden. De vervuilde bodem kan een bezwaar zijn tegen het inrichten van een groene buitenruimte, zoals beschreven in de Verkenning Trans-Atlantisch slavernijmuseum. Interne afstemming De projectorganisatie Buiksloterham heeft aangegeven dat de vestiging van een slavernijmuseum grote programmatische en financiële gevolgen heeft voor de verdere ontwikkeling van Buiksloterham.

25

3.8 Zoeklocatie 7: Sixhaven De Sixhaven ligt in Stadsdeel Noord, naast de zoeklocatie Overhoeks, aan de andere zijde van het Noordhollandsch Kanaal. De precieze zoeklocatie ligt pal aan de IJ-oever. Sixhaven Afwegingskader Slavernijmuseum Score

-

Ruimtelijke inpassing van programma Mogelijkheid tot nieuwbouw (ca. 9000 m2 BVO) Mogelijkheid voor groene buitenruimte Groeimogelijkheden (zie ook beperkingen) Karakteristieken locatie Ligging aan (open) water Zichtbaarheid gebouw Mate van stedelijkheid van de omgeving Nabijheid van culturele instellingen (binnen een straal van 1.000 meter) Bereikbaarheid Openbaar vervoer: verschillende vormen ov (binnen 500 meter) Openbaar vervoer: afstand tot ov-halte Auto/touringcar: afstand tot rijksweg Auto/touringcar: afstand tot parkeervoorziening Fiets: aansluiting op hoofdnet fiets Water: mogelijkheid tot vervoer over water Ontwikkelmogelijkheden Planvorming Eigendomssituatie Huidig gebruik Beschikbaarheid voor start bouw Financiele consequenties (m.n. gederfde Grex, verwerving en bouwrijp maken) Ruimtelijke beperkingen Milieubeperkingen / externe veiligheid Hoofdgroenstructuur Draagvlak Voorkeur regiegroep (NiNsee, MzM en IZI Solutions) Indicatie draagvlak omgeving (buurtbewoners en ondernemers) Neutrale grond