A - 4 Openbare Orde en Veiligheid (4) Getekende raadsbrief Amsterdamse aanpak mensenhandel.pdf

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum: 24 november 2020 Kenmerk: Pagina 20 van 23

te doen. Als er geen aangifte wordt gedaan vervalt het verblijfsrecht en de opvang. Als er wel aangifte wordt gedaan blijft de B8 van kracht tot dat de beslissing tot vervolging plaatst vindt. B9-regeling Per 1 oktober 2018 is de Vreemdelingencirculaire aangepast waardoor het slachtoffer meteen na een vervolgingsbeslissing van het OM recht heeft op een B9-verblijfsvergunning. Voorheen was dit alleen na een veroordeling. In het geval van een vervolgingsbeslissing kan een aanvraag worden gedaan voor voortgezet verblijf (de zogenaamde B9-regeling) met een verblijfsvergunning ‘humanitair niet-tijdelijk’. Als een verdachte wordt vervolgd, kan het slachtoffer aanspraak maken op een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. Ook indien het slachtoffer langer dan drie jaar een B8-vergunning heeft, kan deze aanspraak maken op een niet-tijdelijke verblijfsvergunning op humanitaire gronden. Schrijnend pad In het Nederlandse beleid is toegang tot gespecialiseerde mensenhandel opvang dus gekoppeld aan het strafrecht. Deze koppeling bestaat omdat een aangifte belangrijk is om de dader te doen stoppen en nieuwe slachtoffers te voorkomen. Onder andere bij het Amsterdams Coördinatiepunt Mensenhandel (ACM) ziet men echter ook met regelmaat vermoedelijke slachtoffers die bang zijn of niet in staat zijn om aangifte te doen.

In de meeste gevallen kan deze angst door goede informatie, de kennismaking met de politie en contact met slachtoffers die het proces al doorlopen hebben, weggenomen worden. Er zijn echter ook gevallen waarbij een slachtoffer geen aangifte kan of wil doen. Dit kan zijn omdat de risico’s bij een aangifte te groot zijn (bijvoorbeeld in het geval van ernstige bedreiging) of waarbij een aangifte voor het slachtoffer vanuit medisch oogpunt te zwaar is (denk bijvoorbeeld aan ernstige GGZ-problematiek). Voor rechtmatig in Nederland verblijvende (vermoedelijke) slachtoffers geldt dan dat een intakegesprek met de politie plaats vindt waarbij de vermoedens van mensenhandel (al dan niet) worden bevestigd. Bij bevestiging ontstaat recht op en toegang tot de benodigde zorg. Voor onrechtmatig in Nederland verblijvenden is hiervoor het ‘schrijnend pad’ ingericht. Met een verklaring van de politie en een arts dat er aanwijzingen zijn van slachtofferschap mensenhandel, maar dat een aangifte te risicovol is, kan via deze route alsnog de B8 en vervolgens de B9 aangevraagd worden. Als de B8 middels het ‘schrijnend pad’ wordt toegekend heeft het slachtoffer recht op en toegang tot specialistische zorg in Nederland voor de duur van één jaar. Daarna volgt weer de vraag of het slachtoffer aangifte kan doen.

Is dit niet het geval dan wordt de B9 aangevraagd en volgt bij toekenning een rechtmatig verblijf voor de duur van vijf jaar. De Amsterdamse zorgcoördinator heeft desgevraagd aangegeven dat (de procedure rondom) het schrijnend pad in Amsterdam naar behoren werkt en al meermaals met positief gevolg is bewandeld. Recht op zorg als slachtofferschap niet wordt vastgesteld Het feit dat ongedocumenteerden geen aanspraak kunnen maken op vanuit de Wmo of landelijk gefinancierde mensenhandelvoorzieningen, betekent niet dat zorg volledig wegvalt. Ongeacht status is medisch noodzakelijke zorg wel beschikbaar. Dit geldt ook voor zorg op het gebied van de geestelijke gezondheid. Dezelfde traumabehandeling of andere vormen van geestelijke gezondheidszorg die door het ACM ingeschakeld kunnen worden, zijn ook voor ongedocumenteerden beschikbaar. Dit geldt ook voor diegene die na uitputting van alle procedures besluiten om ongedocumenteerd in Amsterdam te blijven, al dan niet in afwachting van het verjaren van hun Dublin-claim. Daarbij geldt dat in de ‘ongedocumenteerde-keten’ in Amsterdam 24-uursplekken voor ongedocumenteerden beschikbaar zijn (dus onafhankelijk van middels aangifte vastgesteld slachtofferschap) waar ook mensenhandel gespecialiseerde begeleiding geboden wordt. Binnen deze keten begeleidt Recht in Zicht van het Leger des Heils

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum: 24 november 2020 Kenmerk: Pagina 21 van 23

ook ongedocumenteerde vermoedelijk slachtoffers bij het vormen van een toekomstperspectief, waarbij zowel naar terugkeer als naar permanent verblijf toegewerkt kan worden. Multidisciplinair team ter vaststelling slachtofferschap In het initiatiefvoorstel van raadslid Ceder waarnaar in deze brief is gerefereerd, wordt gevraagd om de meerwaarde van een Amsterdams multidisciplinair team te onderzoeken om met behulp daarvan slachtofferschap vast te stellen voor ongedocumenteerden, los van strafvervolging. In de reactie op het initiatiefvoorstel is toegezegd om hierover ambtelijk in gesprek te gaan met het ministerie van J&V, de mogelijkheid van een dergelijk team verder te onderzoeken en hieromtrent terug te koppelen in deze brief. De vraag van raadslid Ceder naar een multidisciplinair team is tweeledig. Ten eerste: wat is de meerwaarde in het verblijfsproces, en ten tweede: wat is de meerwaarde in de toegang tot zorg. Zoals hierboven omschreven en ook weergegeven in de reactie op de (vervolg)vragen die raadslid Ceder stelde na ontvangst van de reactie op het initiatiefvoorstel, is aangifte geen noodzakelijkheid in de toegang tot zorg. Hier zal daarom enkel worden ingegaan op de rol in het verblijfsproces. De vraag naar een multidisciplinair team leeft niet enkel in de Amsterdamse context.

Verschillende landelijke partijen hebben in de afgelopen jaren gepleit voor de inrichting van een procedure waarbij de identificatie van slachtoffers van mensenhandel los wordt gekoppeld van de opsporing en vervolging. De toenmalig Nationaal Rapporteur Mensenhandel constateerde dat het in het belang van de bescherming van slachtoffers kan zijn om een andere vorm van identificatie te hanteren. Ook zonder veroordeling van de dader kan er immers sprake zijn van slachtofferschap. Van 1 januari 2018 tot 1 juli 2019 heeft daarom bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven (SGM) de pilot11 aannemelijkheid slachtofferschap mensenhandel gelopen. Deze pilot diende niet als vervanging van het aangifteproces. Het doen van aangifte was en is belangrijk omdat deze aangiften helpen bij het aanpakken van de daders van mensenhandel. Wat de pilot wel beoogde was om een werkwijze in te richten waarbij het slachtofferschap van mensenhandel niet alleen via het strafrecht zou kunnen worden vastgesteld. De pilot moest daarbij duidelijkheid brengen over de vraag of een multidisciplinaire procedure toegevoegde waarde heeft voor een brede groep van mogelijke slachtoffers en voor de betrokken partijen zoals de IND, het Schadefonds en opvanginstellingen. Uit de evaluatie van de pilot bleek echter dat die toegevoegde waarde er te beperkt was.

De aanvragen om deel te nemen aan de pilot kwamen met name vanuit niet rechtmatig in Nederland verblijvende vermoedelijke slachtoffers bij wie de rechtszaak niet tot een veroordeling had geleid12. Zij deden dit in de hoop dat erkenning van het slachtofferschap de B9-aanvraag positief zou beïnvloeden. Nog tijdens deze pilot is in de Vreemdelingencirculaire aangepast waardoor niet de eventuele veroordeling, maar de vervolgingsbeslissing het moment werd om al dan niet aanspraak te maken op de B9-regeling. Daardoor is een substantieel deel van de toegevoegde waarde van de pilot komen te vervallen. Ook bestond reeds het schrijnend pad waardoor mogelijke slachtoffers die geen aangifte kunnen doen (wegens bijvoorbeeld bedreiging of een te grote geestelijke belasting), toch aanspraak kunnen maken op een tijdelijke verblijfsvergunning. Een verklaring van een behandelend arts of de politie volstaat voor de aanvraag van het schrijnend pad. Een multidisciplinair team is bij het schrijnend pad dus niet van 11

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/11/13/tk-bijlage-evaluatie-pilotmultidisciplinaire-advisering-slachtofferschap-mensenhandel 12

De pilot liep al voordat de Vreemdelingencirculaire werd aangepast.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum: 24 november 2020 Kenmerk: Pagina 22 van 23

meerwaarde. Verder kwam in het merendeel van de gevallen het oordeel van het multidisciplinair team overeen met het oordeel van de IND. De pilot is uitgebreid geëvalueerd. Op basis van deze evaluaties is door Staatsecretaris BroekersKnol besloten het multidisciplinaire team niet te continueren, maar de werkbare principes en de factoren die van toegevoegde waarde zijn, te integreren in de werkwijzen van de betrokken instanties, waaronder de IND13. Omdat uit de evaluatie geen meerwaarde is gebleken van een multidisciplinair team én het college ook niet bevoegd is om de regels te wijzigen omtrent het vaststellen van slachtofferschap, noch de bevoegdheid heeft om slachtofferschap vast te stellen op basis waarvan een (tijdelijke) verblijfsvergunning kan worden verstrekt ziet het college geen meerwaarde in het oprichten van een Amsterdams multidisciplinair team. 4.4 Preventie Naast de opvang en zorg voor slachtoffers is er ook een belangrijke rol weggelegd voor de gemeente op het gebied van preventie. Zo breed als het scala aan slachtoffers is, zo breed is ook de preventie. Preventie binnen Amsterdam is met name gericht op jongeren. Jongeren in een kwetsbare positie hebben een verhoogde kans om slachtoffer te worden van uitbuiting.

Om slachtofferschap te voorkomen zijn gemeentelijk programma’s gericht op versterken van de weerbaarheid van jongeren (in de breedste zin des woords en dus niet specifiek op mensenhandel) essentieel. In deze brief kunnen helaas niet alle initiatieven genoemd worden die een positieve bijdragen leveren aan de positieve ontwikkeling en daarmee de weerbaarheid van jeugd. Daarom is er voor gekozen enkele aanpakken te noemen als voorbeeld die direct linken aan de preventie van mensenhandel. ‘Positief perspectief’ Het beleidsprogramma ‘Positief Perspectief: weerbaar opgroeien in Amsterdam’ heeft als doel een sterkere preventie van (zware) jeugdproblematiek. Er wordt ingezet op het verbeteren van het toekomstperspectief van jongeren en met name jongeren die geconfronteerd worden met risico’s en verleidingen om af te glijden in heftige problematiek. Hierbij kan worden gedacht aan criminaliteit, afpersing, seksuele uitbuiting, pesten, dak- of thuisloosheid of radicalisering. In de beleidsbrief ‘Positief Perspectief. Weerbaar opgroeien in Amsterdam’14 en de voortgangsrapportage kunt u de precieze inzet en voortgang lezen. ‘Weerbare mensen, weerbare wijken’ In het programma ‘Weerbare mensen, weerbare wijken’ wordt ingezet op het tegengaan van de ontwrichtende gevolgen van drugshandel voor Amsterdammers en Amsterdamse buurten.

Eén van de maatregelen in dat programma - dat ook weer nauw verwant is aan Positief Perspectief - is de inzet op zogenaamde ‘doorgroeiers’. Dit betreft jongeren die van relatief kleine criminaliteit doorgroeien naar leidende posities in de drugshandel. In het programma ‘Weerbare mensen, weerbare wijken’ wordt ook specifiek onderzoek gedaan naar en is er bijzondere aandacht voor het ronselen van jongeren (‘jonge aanwas’) voor de drugshandel. Hierbij kan dwang en ‘criminele uitbuiting’ een aanzienlijke rol spelen.

13

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2020/07/01/tk-moties-en-toezeggingen-ophet-gebied-van-mensenhandel 14 https://www.google.nl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiKuZfEnrTsAhUG DuwKHepiCRIQFjACegQIAxAC&url=https%3A%2F%2Fassets.amsterdam.nl%2Fpublish%2Fpages%2F9 45776%2Fraadbeleidsbriefpositiefperspectief.pdf&usg=AOvVaw1bv4YAa-H84d0Qa9jEcaMN

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl

Gemeente Amsterdam

Datum: 24 november 2020 Kenmerk: Pagina 23 van 23

Het programma ‘Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld’ Ook het programma ‘Seksuele Intimidatie en Seksueel Geweld’ (SI&SG) speelt een actieve rol in het creëren van bewustwording, het vergroten van de veerkracht en weerbaarheid van meisjes en jonge vrouwen en het voorkomen van slachtofferschap. Preventie en bewustwording maken een belangrijk onderdeel uit van dit programma. Hoe jongeren zich bewegen in de onlinewereld is een factor die niet langer los kan worden gezien van het tegengaan van seksuele intimidatie en seksueel geweld. Een van de maatregelen van het programma richt zich daarom expliciet op het tegengaan van online seksueel geweld. Hierbij kan gedacht worden aan de aanpak van het fenomeen sextortion. Slachtoffers van sextortion worden afgeperst met seksueel getinte foto’s of video’s, voor geld, meer fotomateriaal of een fysieke ontmoeting die in veel gevallen leidt tot ‘offline’ seksueel geweld en in sommige gevallen tot seksuele uitbuiting. Ook valt onder het programma de zogenaamde ROSA-aanpak als integrale persoonsgerichte aanpak voor jonge vrouwen met complexe problemen, zoals seksuele uitbuiting, psychiatrische problemen, afhankelijkheid, schulden, huiselijk geweld etc. Daarin stemt een regisseur de inzet van alle betrokken partijen op elkaar af.

Een routebeschrijving vindt u op amsterdam.nl