A - 38 Ruimtelijke Ordening (30) Bijlage 7. Bijlagenbundel MER

wonen

Me eu

Ruimte voor bestaande en nieuwe werkgelegenheid In Ruimte voor de Economie van Morgen, de economische uitwerking van Koers 2025, wordt het Hamerkwartier benoemd als potentiële productieve wijk, maar ook als een toekomstige creatieve wijk. Het economische programma is er daarom op gericht niet alleen een deel van de bestaande ondernemers te behouden, maar ook op het benutten van de grote groeikansen van de productieve en creatieve economie. De nieuwe verbindingen met het centrum, zoals de toekomstige Javabrug, de optimalisatie van de veren en de ingebruikname van Noord/Zuidlijn, maken het Hamerkwartier extra aantrekkelijk als vestigingsplaats voor deze bedrijvigheid. Een andere belangrijke ambitie is de omliggende wijken mee te laten profiteren van de economische ontwikkeling van het Hamerkwartier.

wonen

ca. 780.000 m2 bvo

Aa be m eld t aa str

t Ham Gedemp

l

erkanaa

al Motorw Hamerst raat

Wonen

Diverse woningen

Werken

Bedrijven Kantoren Retail Horeca

wal Noord

25m

50m

100m

Recreatie

200m

Voorzieningen

Basisonderwijs/KDV Middelbare school

Mogelijke nieuwe functiekaart begane grond, met maatschappelijke voorzieningen aan de hoofdontsluitingen, retail aan de drukkere routes, horeca en recreatie op zonnige plekken aan nieuwe fietsroutes en verbindingen.

Mogelijke verticale organisatie van functiemix Wonen Bedrijven Kantoren Basisonderwijs / KDV Retail Horeca Collectieve ruimte

76

77

Milieuzonering en bedrijvigheid Door het vertrek van bedrijven in zwaardere milieucategorieën is ruimte ontstaan om de status van het Hamerkwartier als geluidgezoneerd industrieterrein om te zetten naar een gemengd woon-werkgebied. Het combineren van wonen met bestaande bedrijvigheid is goed mogelijk omdat de meeste bedrijven die nu in het gebied gevestigd zijn, in milieucategorie 3.1 of lager vallen. Ook voor nieuwe bedrijvigheid in milieucategorie 3.1 of lager zal volop ruimte blijven. Voor bestaande en nieuwe bedrijven die in een hogere milieucategorie vallen, wordt per geval bekeken of en onder welke condities een combinatie met woningbouw mogelijk is. Geluidsproductie en logistieke processen zijn naar verwachting de bepalende criteria. Een nieuw bedrijf in een categorie hoger dan 3.1 zal indien nodig bereid moeten zijn om te investeren in verdergaande milieumaatregelen (geluid, geur, enzovoort) en slimme logistieke oplossingen, zodat inpassing mogelijk is. De trend is dat productie- en werkprocessen steeds schoner en kleinschaliger worden en de mogelijkheden voor geluidsisolatie steeds beter. Dichtbij een potentiële afzetmarkt of dichtbij een locatie waar zich de werknemers bevinden. Er wordt daarom verwacht dat er genoeg mogelijkheden zijn voor productieve bedrijven om zich in het Hamerkwartier te vestigen.

78

79

Nieuwe situatie aan de IJ-boulevard bij de Kromhoutloods

80

81

4.4 Voorzieningen

Met woningen alleen is een stad niet compleet. Eén van de randvoorwaarden voor een leefbare, complete stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau. Voor de nieuwe bewoners in Hamerkwartier zijn voorzieningen nodig op gebied van onderwijs, jeugd, zorg, basisvoorzieningen, kunst en cultuur, groen, spelen en sport. De transformatie van het Hamerkwartier en de investeringskracht die daarbij wordt geactiveerd, zowel particulier als publiek, biedt een kans om de omliggende buurten mee te nemen in deze ontwikkeling. Nieuwe maatschappelijke voorzieningen kunnen een belangrijke verbindingsschakel zijn tussen de bestaande en nieuwe wijk. Het benodigde voorzieningenprogramma is tot stand

gekomen op basis van het ‘Amsterdamse referentiemodel maatschappelijke voorzieningen, groen en spelen’. Daarbij is dit programma afgewogen tegen enerzijds de aanwezigheid van en anderzijds de behoefte aan voorzieningen in de aangrenzende IJplein- Vogelbuurt. In de bijlage is een gedetailleerd overzicht opgenomen van de te realiseren voorzieningen. Voor een aantal voorzieningen is nu een locatie aangegeven, wat kleinere voorzieningen dienen bij het investeringsbesluit op kavelniveau te worden ingepast. Het programma komt op hoofdlijnen neer op metrage meters bruto vloeroppervlak dat in gebouwde vorm wordt gerealiseerd (dat is dus exclusief buitenruimte, zie bijlage voor het overzicht van dat beoogde programma) zoals weergegeven in het figuur werken en voorzieningen.

Onderwijs Werken & voorzieningen Behouden programma ca. 100.000m² Bvo Voorzieningen ca. 40.000m² Bvo Nieuwe werkfuncties ca. 130.000m² Bvo

Commerciële voorzieningen ca. 14.100 - 18.000m² Bvo Maatschappelijke voorzieningen ca. 22.000 - 25.900m² Bvo

Er is behoefte aan twee à drie alles-in-één-scholen voor basisonderwijs, afhankelijk van het aantal en type woningen dat uiteindelijk wordt gerealiseerd. Een alles-in-één school is een school met voorschool, kinderopvang en een gymzaal. In het plan wordt voor drie van deze scholen ruimte gereserveerd. De schoolpleinen worden openbaar en dragen daarmee bij aan speelplekken voor de jeugd. De scholen zullen afhankelijk van het tempo van de woningbouw ontwikkeld worden, waarbij het uitgangspunt geldt dat de eerste school parallel wordt opgeleverd aan de realisatie van de eerste woningen. Daarnaast komt er in het gebied een school voor Voortgezet Onderwijs. Deze wordt gebouwd met een sporthal die in de avonduren en weekenden beschikbaar is voor verenigingen en buurtsportactiviteiten. Op deze manier voorziet de sporthal ook in een deel van de algemene behoefte aan sportaccommodatie en speelruimte voor de jeugd.

Zorg- en welzijnscluster Gezien de woonopgave in het Hamerkwartier, de beoogde doelgroepen en de inzet op een vitale en gezonde wijk maken zorg- en welzijnsvoorzieningen deel uit van het programma. Gezien de relatie met de omliggende buurt wordt de realisatie van een samenhangende clustering van zorgvoorzieningen en enkele welzijnsvoorzieningen beoogd in de grenszone tussen de Vogelbuurt en Hamerkwartier. In de kaart Stedenbouwkundig Ontwikkelkader is een zone aangewezen voor de inpassing daarvan. Hier kunnen nieuwe en huidige bewoners, uit het Hamerkwartier en de omliggende buurten, elkaar ontmoeten. Naast dit grotere cluster van voorzieningen komen er verspreid op andere plekken in de wijk de nodige zorg- en welzijnsvoorzieningen. Het ligt voor de hand dat deze zoveel mogelijk worden ingepast bij sociale huurwoningen en/of in de buurt van de beoogde doelgroep en dat deze goed worden gespreid over het gebied. Het gaat bij zorgvoorzieningen o.a. over de realisatie van 2 grote of 3 kleinere gezondheidscentra. In het gezondheidscentrum moeten ook ruimten voor andere zorgprofessionals komen zoals fysiotherapeuten en in één van deze gezondheidscentra kan praktijkruimte worden opgenomen voor wijkzorg, schuldhulpverlening en de maatschappelijke dienstverlening. Bij het centrum kan een apotheek komen. In dit programma is de vraag van huisartsen uit de IJplein- Vogelbuurt meegenomen.

Deze huisartsen zitten nu in woningen en voor deze buurt is het van groot belang dat er meer ruimte komt. Daarnaast komen er twee á drie buurtkamers om

ontmoetingen op buurtniveau te faciliteren. Eén is bij voorkeur een professioneel beheerde buurtkamer waar particulieren ruimte kunnen huren om te koken, activiteiten te kunnen uitvoeren (zoveel mogelijk geclusterd bij de zorgvoorziening aan de Meeuwenlaan). Daarnaast komen er één of twee buurtkamers die dienen als ontmoetings- en activiteitenruimte, mogelijk i.c.m. te bouwen ouderenwoningen of voorziening voor dagbesteding.

Kunst, cultuur en leisure In het Hamerkwartier hebben zich verschillende culturele instellingen en ondernemers gevestigd die smaakmaker zijn in het gebied en een breed publiek trekken. Denk onder andere aan de Dansmakers, Historische Centrum Amsterdam Noord, klimhal Monk, bioscoop FC Hyena, brouwerij Oedipus, Skatehal en Skatecafé. De Kromhouthal is een stuk industrieel erfgoed dat momenteel voornamelijk voor evenementen wordt gebruikt. Er wordt zoveel mogelijk ingezet op het behoud van de huidige kunst- en cultuurfuncties in het Hamerkwartier. Het behoud van de hal waar nu de Dansmakers gevestigd is en het behoud van de huidige functie(s) zijn niet per definitie aan elkaar gekoppeld. De komende fase wordt onderzocht hoe dit gebouw voor langere periode door kan functioneren, daarom moet het gebouw niet helemaal functieafhankelijk zijn. Voor horeca, winkels en leisure zal op kansrijke en passende plekken voldoende ruimte zijn. Deze functies worden in plinten, op de begane grond gemixt met wonen. Dit levert in elke straatwand een levendig beeld en een vitale stad op.

Vogeldorp Vogeldorp

7.800 - 11.700m² BVO

2 of 3 basisscholen

ca. 9.200m² BVO

1 VO school + sporthal

ca. 3.500m² BVO

Zorg en welzijn

ca. 1.500m² BVO

Cultuur en ontspanning

Vogeldorp Vogeldorp

Sport en spelvoorzieningen

Vogelbuurt Vogelbuurt

De te realiseren groenvoorzieningen bieden aanleiding voor verblijf en sport- en spelgelegenheid. Naast de genoemde sporthal is er ook behoefte aan ruimte voor buitensport, o.a. in de vorm van compacte urban sportvelden. In de volgende ontwikkelfase van het plan Hamerkwartier wordt verder ingezoomd op de concrete mogelijkheden in Hamerkwartier en de rest van Noord voor (grootschalige) buitenruimte (groen, speelplekken, buitensport).

Vogelbuurt Vogelbuurt

Zoekgebied basisschool Zoekgebied VO-school Zoekgebied zorgcluster Huis van de wijk, de Meeuw

IJpleinbuurt IJpleinbuurt IJpleinbuurt Zoekgebied voor onderwijs en zorg- enIJpleinbuurt welzijnscluster

Java-eiland

Ja Java-eiland Java-eiland

82

83

Nieuwe situatie Gedempt Hamerkanaal, een stadse straat met een een mix van bestaande bedrijven en nieuwe functies. 84

85

4.5 Openbare ruimte en verbindingen

Bij de herontwikkeling van het vastgoed in het Hamerkwartier heeft de gemeente een regierol die varieert van faciliterend tot kaderstellend. De herinrichting van de openbare ruimte daarentegen is de primaire verantwoordelijkheid van de gemeente.

Raamwerk op hoofdlijnen Met de ontwikkeling van het Hamerkwartier verandert het gebruik van en intensiveert de druk op de openbare ruimte. Het is zaak de vele doelgroepen met hun uiteenlopende wensen goed te bedienen: de toekomstige bewoners en bedrijven in het Hamerkwartier, omwonenden uit Vogelbuurt, Vogeldorp en IJpleinbuurt, andere noorderlingen en Amsterdammers die steeds vaker de oversteek naar Noord en het Hamerkwartier zullen maken. De doelstelling is een prachtige plek aan het IJ te creëren, onderdeel van een route tussen Zaandam en Waterland, tussen Tolhuis en Oranjesluis, perfect op de zon gelegen. Er wordt gekozen voor een openbare ruimte die sterk verschilt qua ontwerp en gebruik. De meeste aandacht gaat uit naar het onderscheidende karakter van de IJboulevard en de drie havenkommen. Daarmee worden de landschappelijke kwaliteiten en potenties van het Hamerkwartier optimaal benut. Daarnaast gaat veel aandacht uit naar de overgangen naar het omliggende gebied: de Meeuwenlaan en de Van Hasseltweg. Intern komen in het Hamerkwartier smalle straten, zoveel mogelijk gericht op het IJ, en bescheiden, luwe pocketparkjes. Daarmee ontstaat een rijke variatie in soorten openbare ruimtes, inrichting en beleving, met veel verschillende gebruiksmogelijkheden.

Thema’s

Het openbare ruimte raamwerk vormt een afgewogen compositie met de volgende thema’s: Flexibel en veilig Het Hamerkwartier transformeert van een extensief werkgebied met veel vrachtverkeer naar een intensief werkgebied waarin gewoond wordt. Om deze (geleidelijke) transitie aan te kunnen, moet de openbare ruimte flexibel zijn. In het ontwerp is daarom speciale aandacht voor routes die gedurende de hele transitiefase bruikbaar en veilig zijn.

Autoparkeren: minimale impact op straat Ten aanzien van het parkeren is de Nota Parkeernormen Auto (2017) van toepassing. Deze nota gaat uit van parkeernormen die zich binnen een bandbreedte bevinden. De parkeernorm voor sociale huur en middeldure huurwoningen is 0 - 1 parkeerplaats per woning op eigen terrein. Dure woningen < 60m2 , bandbreedte 0,3 - 1 pp per woning op eigen terrein. Dure woningen >60m2 , bandbreedte 0,6 - 1 pp per woning op eigen terrein. Voor Hamerkwartier wordt, vanwege het haalbaar maken van de transformatie en het realiseren van de geambieerde hoogstedelijke autoluwe wijk, ingezet op de onderkant van de bandbreedte zoals deze in de parkeernota is verwoord. Hierdoor is een intensief en flexibel gebruik van de openbare ruimte door verschillende groepen gebruikers mogelijk. Parkeren wordt definitief duurzaam ondergronds opgelost. In een volgende fase wordt onderzocht of dit ook deels in demontabele gebouwen kan die op termijn getransformeerd kunnen worden. Hierdoor wordt de impact van de auto op straat zoveel mogelijk beperkt. In de openbare ruimte komen incidenteel parkeerplekken voor minder validen en bezoekers. Bewoners en werknemers krijgen geen parkeervergunning voor parkeren in de openbare ruimte.

In de fase van het Investeringsbesluit zal, middels de op te stellen Mobiliteitsvisie en in samenspraak met eigenaren en erfpachters, nader bepaald moeten worden of deze lage norm haalbaar en wenselijk is, dan wel of deze, binnen de bandbreedte moet worden aangepast. Fiets- en scooterparkeren Fiets- en scooterparkeerplekken voor woningen, kantoren en voorzieningen komen inpandig en worden hoogwaardig vorm gegeven. Dit is volgens de Nota parkeernormen fietsen en scooters die de gemeenteraad op 14 maart 2018 heeft vastgesteld.

Smart mobility

Dubbelgebruik

Het thema gezondheid wordt vertaald naar de inrichting van de openbare ruimte in het Hamerkwartier. De principes van het gemeentelijke programma De Bewegende Stad zijn hierbij een leidraad. Dit betekent dat de openbare ruimte stimuleert en uitnodigt tot meer bewegen. Er komen goede wandelroutes en uitstekende fietsverbindingen die het Hamerkwartier met de rest van de stad verbinden. Naast de focus op voetgangers en fietsen wordt ingezet op een versterking van het openbaar vervoer om de bereikbaarheid van het Hamerkwartier te vergroten. Met de komst van de Noord/Zuidlijn wordt de bereikbaarheid al aanzienlijk verbeterd. De bewoners van het Hamerkwartier kunnen hier straks optimaal gebruik van maken door een goede verbinding met de toekomstige halte J. van Hasseltweg.

Er wordt gezocht naar zoveel mogelijk dubbelgebruik van de openbare ruimte. Denk hierbij aan ‘mixed use’ voor zowel bewoners als bedrijven. De pockets op maaiveld worden bijvoorbeeld speelplekken voor zowel de buurt als de naastgelegen school. De pockets vormen een aanvulling op de daktuinen en semiopenbare hoven. De logistieke afwikkeling voor de bedrijven is nog een punt dat veel aandacht vergt in het ontwerp van de openbare ruimte.

De ambitie is om het Hamerkwartier te transformeren tot een gezonde, autoluwe fietswijk. Daarom zal naast de lage parkeernorm ook ruimte worden gemaakt voor autodelen en elektrische auto’s. Het risico is dat er weinig markt voor deze doelgroep is. In de volgende fase wordt dit nader onderzocht en een mobiliteitsvisie opgesteld.

Voorlopige parkeernormstelling Hamerkwartier

Norm

Bezoekers

Wonen

Sociale en midden huur

0-0,1 per woning (0-1**)

0,1 per woning

Vrije sector < 30 m2 bvo*

0,3 per woning (0,3-1**)

0,1 per woning

Vrije sector 30-60 m2 bvo

0,3 per woning (0,3-1**)

0,1 per woning

Vrije sector >60 m2 bvo

0,6 per woning (0,6-1**)

0,1 per woning

Kantoren

1:125 m2 bvo

Bedrijven

Maatwerk: -bestaande bedrijven: 1 per 5 werknemers; -nieuwe bedrijven: 1 per 10 werknemers

Voorzieningen

*** CROW-normen + maatwerk

Werken & voorzieningen

* bvo = bruto vloeroppervlak ** Norm volgens Nota Parkeernormen Auto (2017) *** CROW = een non-profit kennispartner voor overheden, aannemers en adviesbureaus

86

87

Hamerstraat, kijkend richting Gedempt Hamerkanaal. Functionele diversiteit en getrapte opbouw straatwanden in de nieuwe situatie 88

89

Invulling per gebied Straten naar het IJ

Javabrug

Motorkanaal

De Meeuwenlaan en de IJ-oever met havenkommen, zijn met elkaar verbonden door vier directe connecties: het Motorkanaal, de Hamerstraat, de Schaafstraat en de Johan van Hasseltweg. Bij de herinrichting van deze vier verbindende straten gaat bijzondere aandacht uit naar fiets- en voetverkeer, omdat ze een belangrijke schakel tussen de IJ-oever en omliggende buurten gaan vormen.

De Javabrug zal bijdragen aan het verbeteren van de ontsluiting van het Hamerkwartier voor langzaam verkeer naar de zuidelijke IJ-oever. De komst van de brug draagt bij aan het ontstaan van een autoluw en hoogstedelijk klimaat. De aanlanding van de brug in het Hamerkwartier dient integraal ontworpen te worden om een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte te garanderen. Er zijn zes verschillende varianten in beeld. De komende tijd worden deze op meerdere aspecten afgewogen om te komen tot één voorkeursvariant. De uitgangspunten voor de inpassing van de brug zijn als volgt:

De kop van het Motorkanaal wordt een Plein aan het water voor de buurt, dat een brug slaat tussen het Hamerkwartier en Vogelbuurt en IJpleinbuurt. Een buurtplein voor iedereen met ruimte en speeltoestellen voor kinderen. Er wordt een prettige verblijfsruimte gemaakt met groen en bankjes. Rondom het plein is ruimte voor horeca en andere voorzieningen. De huidige bewoners worden meegenomen in de ontwikkeling van dit plein.

De Spijkerkade, Beitelkade, Aambeeldstraat en Verlengde Aambeeldstraat worden buurtstraten met eenrichtingsverkeer. Daar waar mogelijk wordt langsparkeren op stoepniveau toegepast. De straten tussen de bouwblokken worden aangeplant met bomen. De Schaafstraat, Hamerstraat en nieuwe straten door de zuidblokken worden autoluwe straten en omringd door bomen.

•

De oever aan het IJ moet vrij zijn van grote obstakels zoals een bascule kelder, zodat hier een ononderbroken route voor langzaam verkeer mogelijk is.

•

Vanaf de brug moet je zowel via een lift als een fietstrap in het oeverpark kunnen komen.

•

De brug dient optimaal aan te sluiten op de Meeuwenlaan in oostelijke richting en de Haviksstraat, als onderdeel van de hoofdroute voor fietsverkeer waar de brug een onderdeel van is.

•

De brug moet een aansluiting krijgen met het Gedempt Hamerkanaal, die toegankelijk is voor fietsers. Denk hierbij aan een trap of helling met andere hellingshoek. Via de aansluiting is de recreatieve route langs het IJ snel bereikbaar.

•

De oost-westverbindingen tussen buurten blijven mogelijk en de helling van de brug maakt visuele en fysieke relaties niet onmogelijk. De impact van de aanlanding moet tot een minimum worden beperkt.

Gedempt Hamerkanaal Deze stadse straat wordt een onderdeel van de buurtontsluitingsroute, tezamen met de Motorkade, en sluit aan op de buurtstraten. De straat wordt 25 m breed en toegankelijk voor tweerichtingsverkeer, met ruimte voor auto’s, fietsen, voetgangers en auto- en fietsparkeren. Het profiel van de straat wordt adaptief, wat wil zeggen dat het haaks parkeren te zijner tijd kan worden omgezet in langsparkeren en eventueel later naar één zijde langsparkeren. Op enkele strategische plekken op de stoep worden groepjes bomen geplant.

Met bovengenoemde ontwikkelingen en de eventuele aanlanding van de brug op het Motorkanaal, ligt het voor de hand de supermarkt Dirk van den Broek en watersportvereniging Aeolus te verplaatsen. Het gebouw van Dirk van den Broek blokkeert een doorgang naar de kade. Bij de supermarkt is een aanzienlijk aantal parkeerplaatsen. Het gebouw zelf heeft niet de representatieve kwaliteit die past bij de toekomstige openbare ruimte. Daarnaast levert de logistieke afwikkeling van goederen en bezoekers straks problemen op. De supermarkt is echter van groot belang voor de omliggende buurten. De gemeente zal marktpartijen bij elkaar brengen om voor de supermarkt een nieuw onderkomen te vinden.

Referentie Javabrug en Plein aan het water Cykelslangen Kopenhagen, Dissing + Weitling

Zes varianten Javabrug

90

De jachthaven met clubhuis blokkeren momenteel het zicht op het water. In plaats daarvan komen aan weerszijden van het kanaal heldere rooilijnen en kadeprofielen, waardoor een wandelverbinding met het plein aan de Meeuwenlaan en het IJ mogelijk wordt. Wanneer nodig zal een nieuwe locatie voor de jachthaven in overleg met Aeolus in een later stadium worden bepaald.

Referentie voor Plein aan het water Roombeek, Enschede

91

Johan van Hasseltweg

Pleintjes

De herinrichting van de Johan van Hasseltweg verbetert de kwaliteit van de stedenbouwkundige structuur en de openbare ruimte. Het gebied wordt geschikt gemaakt voor intensiever gebruik en bewoning. Ook leidt de aanpassing van de Johan van Hasseltweg tot een betere kwaliteit en bereikbaarheid van het gebied.

Het Hamerkwartier wordt dichtbebouwd, maar moet op de juiste plekken in de vorm van parkjes, pleintjes en speelplekken wel voldoende ruimte bieden voor werknemers, buurtbewoners en scholen in de buurt die er gebruik van kunnen maken. De pockets zullen variëreren in grootte en zullen lijken op de zo gewaardeerde pleinen en pleintjes zoals die in de omliggende tuindorpen te vinden zijn. Ze zullen in de zuidstrook gekoppeld worden aan autoluwe tussenstraten, en in de noordstrook aan oude havenkommen als de Spijkerhaven en Beitelkade.

De wenselijke aanpassingen worden in de volgende planfase uitgewerkt. Twee opties worden onderzocht op wenselijkheid en haalbaarheid. Optie 1 is van de Johan van Hasseltweg een groenstedelijke laan te maken met vrij liggende fietspaden. De huidige bebouwingsstrook aan de oostzijde verdwijnt. Hiervoor is het nodig dat de gemeente de bebouwing verwerft. Functies krijgen een andere plek in het Hamerkwartier. Hierdoor kan een aantrekkelijk singelprofiel tussen Meeuwenlaan en IJ worden aangelegd. Onderzocht wordt of dit singelprofiel plek kan bieden aan paviljoenachtige bebouwing. Optie 2 is optimalisatie van het huidige profiel in combinatie met geleidelijke transformatie van de bestaande bebouwing. Voor beide varianten geldt dat de ruimtelijke en functionele relatie tussen Hamerkwartier en Vogeldorp, Zamenhofgebied en Vliegenbos wordt verbeterd. De wegindeling en vormgeving worden geoptimaliseerd. Dit ontwerp wordt afgestemd op de rest van de Van Hasseltstrook, tot aan Zijkanaal I.

Referentie pocketparks Omgeving South Quay Plaza, Londen

Impressie laanprofiel Johan van Hasseltweg

Visualisatie van een plein pocket, met zowel logistieke als buurtfunctie

92

93

IJ-oeverzone Langs het IJ komt een doorgaande fiets- en wandelroute die aansluit op de Noordwal en de Zamenhofstraat. Voor de continuïteit van de route zijn verknopingen nodig met andere routes en met delen van de IJ-oever aan zowel de westelijke als oostelijke kant van het Hamerkwartier. In deze zone wordt de relatie met het IJ geoptimaliseerd. De IJ-oever wordt een verblijfsgebied van hoge kwaliteit, een prachtige plek voor buurtbewoners én overige Amsterdammers. De openbare ruimte wordt zodanig ingericht dat er op een hoogwaardige manier gerecreëerd en ontspannen kan worden. Functies in de plinten van de aanliggende bebouwing ondersteunen de recreatieve invulling.

94

95

Kom Pontveerhaven De haven neemt een centrale plek in de wijk in. De ligplaatsen voor de ponten van het GVB gaan op termijn naar een andere locatie. Als gevolg hiervan wordt de havenkom openbaar gebied. Een aantal gebouwen aan de westzijde blijft behouden en krijgt een publieke functie. De oevers van de havenkom dienen een hoge verblijfskwaliteit te krijgen en goed aan te sluiten op de groene zone aan het IJ. De Pontveerhaven krijgt een maritieme, levendige stedelijke uitstraling, met rondom de haven horeca en andere voorzieningen.

96

97

Kom Johan van Hasseltkanaal Op dit moment ligt hier een opstapplaats voor het oostveer richting Oost en centrum. De omgeving van de kom karakteriseert zich door veel groen en een geleidelijke overgang naar een landschappelijk en recreatief gebied richting Vliegenbos en de oevers van Albemarle. Deze verbindingen worden aantrekkelijker gemaakt en er wordt een verbinding met de toekomstige IJ-route gerealiseerd. De helling aan de oostzijde kan op termijn een publieke functie herbergen. Een deel van de kavel aan de noordzijde dient vrij gehouden te worden voor deze publieke functie. De kom krijgt een landschappelijk, recreatieve karakter voor jong en oud.

98

99

Meeuwenlaan De Meeuwenlaan is op dit moment een brede bundel van voornamelijk infrastructuur die zorgt voor een sterke fysieke scheiding tussen het Hamerkwartier en de Vogelbuurt. Deze scheiding wordt opgeheven door gefaseerd de parkeerplekken en de ventweg aan de zuidzijde op te heffen en te vergroenen. De vergroening draagt bij aan het Rainproof maken van de omliggende wijken en kan helpen bij de afvoer en infiltratie van regenwater. De Meeuwenlaan transformeert in een groene laan van het IJ tot aan het Noorderpark, met daaraan gekoppeld uitnodigende openbare ruimtes. Daarmee wordt beoogd dat de laan, samen met de IJ-boulevard, onderdeel van verschillende hardlooprondjes en het fietsnetwerk aansluit bij het thema ‘De gezonde wijk’. De huidige bewoners worden meegenomen in de ontwikkeling van de Meeuwenlaan.

100

101

va nH

ad

e

we g

me nh ofs

tra at

ass e lt

elk

Z am e nhofs

Me eu we nla an

an

traat

Vo g

Joh

an wenla

Ge

de mp t

Ha

ade

me

rk a

Beitelk

ade

raat Hamerst

Spijkerk

an

k er Mo

erkanaal

ven Spijkerha

pt Ham Gedem

Ha vik sla

na a

l

Meeu

Za

Sch aaf str aa t

at stra

Aa eld be m t aa str

erkanaal

pt Ham Gedem

al Motorw raat Hamerst

rijweg asfalt rijweg klinkers fietspad verharding IJ boulevard vlonder bouwveld groen speelplaats terras strand water zwemwater boom brugverbinding

wal Noord

N

Concept openbare ruimte

0

102

103

20

40

100

1

4.6 Duurzaamheid: De gezonde wijk

In de Agenda Duurzaam Amsterdam, vastgesteld op 11 maart 2015, heeft Amsterdam haar ambities op het gebied van duurzaamheid vastgelegd. Voor nieuwbouw en gebiedsontwikkeling is het beleid dat alle woningbouw en utiliteitsbouw energieneutraal wordt gebouwd. Daarnaast zet Amsterdam in op ‘gasloze’ nieuwbouw en bestaande bouw. Ondanks dat de gemeente nauwelijks grondpositie in het Hamerkwartier heeft, gaat zij ook hier regie voeren om de duurzaamheidsambities te realiseren. In aanvulling op het hierboven genoemde duurzaamheidsbeleid, is voor het Hamerkwartier gekozen voor het thema gezondheid in brede zin. Een actueel thema dat aansluit op de output van de participatierondes en de al lopende programma´s in het invloedsgebied. ‘De gezonde wijk’ wordt een richtlijn voor de ontwikkeling van het Hamerkwartier en het versterkt de identiteit van de wijk. Concreet betekent het extra aandacht voor onderwerpen als groen, water, sport, mobiliteit en gezonde bouwmaterialen. De gemeente gaat de duurzaamheidsambities samen met bewoners, lokale bedrijven en ontwikkelaars uitwerken. Het resultaat wordt opgenomen in anterieure overeenkomsten, ontwikkelovereenkomsten en omgevingsplannen. ‘De gezonde wijk’ wordt een belangrijk thema in de herontwikkeling van het Hamerkwartier.

De ontwikkelplannen voor het Hamerkwartier zijn bij Wespoort Warmte (Nuon) aanleiding om samen met de gemeente de mogelijkheid tot stadswarmte en (warme en koude) energievoorziening te onderzoeken.

Bewegen & mobiliteit

Programma

De openbare ruimte wordt groen en autoluw, met ruimte voor actief verkeer en langzaam verkeer en de aanleg van sportvoorzieningen. Doelstelling:

Het is wenselijk en noodzakelijk om in het Hamerkwartier de grote maatschappelijke vraag naar woningen en bedrijfsruimte te bedienen. Er liggen kansen om de stad te verrijken met een vitale, dynamische en daarmee duurzame hoogstedelijke buurt aan het IJ. Het Hamerkwartier krijgt een omvangrijk en divers programma.

•

In de openbare ruimte worden minimaal 20 sporttoestellen en -voorzieningen aangelegd.

•

Daar waar mogelijk worden straten ingericht voor langzaam verkeer, waarbij auto’s te gast zijn.

•

Parkeren gaat ondergronds of via parkeergebouwen die demontabel zijn en 50% wordt ingericht voor elektrische vervoer. De overige plaatsen kunnen later geschikt worden gemaakt voor elektrisch laden.

Gezonde bouwmaterialen, afvalscheiding & duurzame energie •

90% van de woning- en utiliteitsbouw wordt Zeer Energie Neutraal (ZEN), EPC < 0 , en 10% van de woning- en utiliteitsbouw wordt Bijna Energie Neutraal (BEN). EPC < 0,1.

•

25% van de bouwmaterialen zijn gerecyclede ecologische materialen en 50% hernieuwbaar ten behoeve van circulair bouwen.

Voor het uitwerken van het thema gezondheid en het verbeteren van de leefbaarheid van het gebied zijn groen en water zeer belangrijk. Doelstelling:

•

Centraal warmte/koudeopslagsysteem (laag temperatuur) met gebruik water uit het IJ, bodembronnen en warmtenet als piekvoorziening.

Minimaal 40% van het dakoppervlak en 25% van de gevels wordt groen en met hoge kwaliteit beplanting uitgevoerd.

•

Aardgasloos.

Groen & water

•

ca. 780.000 m2 bvo

4.7 Programma en spelregels

Hieronder volgen per thema de belangrijkste uitgangspunten.

•

Totaal programma Hamerkwartier

2

Spelregels De in dit hoofdstuk beschreven concretisering van uitgangspunten is kaderstellend samengevat in een drietal producten:

3

ca. 2/3

woningen ca. 510.000 m2 bvo

ca. 1/3

werken & voorzieningen ca. 270.000 m2 bvo

Woningen ca.30%

Sociale huur

ca.40%

Middeldure huur

ca.30%

Vrije sector koop/huur

werken & voorzieningen

De Stedenbouwkundig Ontwikkelkader kaart, afgebeeld op pagina 8 en 9 van deze nota.

ca.40%

Behoud programma ca. 100.000m² Bvo

Spelregels voor bouwhoogtes en hoogbouwaccenten.

ca.15%

Voorzieningen ca. 40.000m² Bvo

Uitgangspunten samenstelling woningbouwprogramma (zie paragraaf 4.2 Woningen voor alle doelgroepen).

ca.45%

Nieuwe werkfuncties ca. 130.000m² Bvo

Ook onderdeel van deze uitwerking is een proefverkaveling die in tekening, maquette en impressies een beeld geeft van een mogelijke uitkomst van de op handen zijnde transformatie. Deze voorbeelduitwerking is ook gedeeld op de terugkoppelavond, op 9 mei 2017. De reacties op de getoonde uitwerking waren instemmend en positief.

++

= /-

++

De randvoorwaarden kunnen op verschillende manieren ingevuld worden en bieden voldoende flexibiliteit voor eventuele andere uitkomsten en uitwerkingen. Individuele plotuitwerkingen kunnen door architectonische optimalisatie in de uiteindelijke ontwikkeling een andere uitkomst krijgen. Ook ligt niet vast in welk tempo er ontwikkeld wordt en of het volledige programma ooit gerealiseerd wordt. De ontwikkeling van het Hamerkwartier is afhankelijk van de ontwikkelbereidheid van erfpachtnemers en grondeigenaren.

= /-

+/=

Torens 45-60m Woningen 20-30m

Gebruik, opvang en opslag van regenwater voor doorspoelen van toiletten en/of beregening van beplanting en groene zones, met een opvangcapaciteit van minimaal 60 mm.

Bedrijven 8m Bestaande bedrijven

Mix prijsklassen, functies en verschillend soorten rendement op één kavel. Voorbeeld uitwerking flexibel strokengrid en de programma locatie in het Hamerblok.

104

105

5. Ontwikkelstrategie 5.1 Invulling van de gemeentelijke regierol

Balans tussen faciliterend en actief en optreden

Aanpak in zuidelijk deel

De gemeente heeft in het Hamerkwartier niet of nauwelijks een grondpositie. Vrijwel alle grond is in eigendom van of in erfpacht uitgegeven aan particulieren, met uitzondering van de openbare ruimte en het water in het plangebied. De gemeente hanteert als uitgangspunt dat grondeigenaren en erfpachters het toekomstige bouwprogramma zelf op basis van vrijwilligheid realiseren en koopt in principe geen gronden aan ten behoeve van productie van bouwgrond. De gemeente zal wel ten behoeve van de noodzakelijke uitbreiding van de openbare ruimte grond in eigendom willen verkrijgen. Er zal sprake zijn van een combinatie van een actieve en faciliterende rol van de gemeente. Hierbij wordt gezocht naar een balans tussen actief en passief optreden. De gemeente denkt de regie op de transformatie te kunnen voeren via publiek- en privaatrechtelijke middelen. Publiekrechtelijk via juridisch-planologische instrumenten, zoals het al dan niet meewerken aan bouwplannen die buiten de mogelijkheden van het huidige bestemmingsplan vallen. In de fase van het Investeringsbesluit zal nader worden verkend welke juridisch-planologische insteek het meest geëigend is voor de ontwikkelstrategie van het Hamerkwartier en of er al dan niet een integraal bestemmingsplan voor het gebied wordt opgesteld. Mogelijk wordt er voor gekozen om geen gebiedsdekkend nieuw bestemmingsplan op te stellen.

Ten tijde van vaststelling van de Investeringsnota zal wat dit betreft een definitieve keuze worden gemaakt. Privaatrechtelijk via het sluiten van anterieure overeenkomsten (vrijwillig gesloten overeenkomsten tussen gemeente en particuliere initiatiefnemers). Wanneer er sprake is van erfpacht, zal de gewenste transformatie in de erfpachtvoorwaarden worden vastgelegd, in de meeste gevallen nadat er een ontwikkelovereenkomst gesloten wordt. Beide soorten overeenkomsten worden gesloten voorafgaand aan het aanvragen van een omgevingsvergunning en nadat de volgende fase in de gebiedsontwikkeling, het Investeringsbesluit, is genomen.

108

De transformatie in het algemeen en specifiek de woningbouwproductie vindt de komende tien jaar met name plaats op de kavels aan het IJ, de zuidelijke kavels. Deze zijn in handen van drie eigenaren die graag binnen afzienbare tijd willen herontwikkelen, afhankelijk van lopende huurovereenkomsten. De gemeente spreekt met deze drie partijen intensief over de ontwikkelpotentie. Er wordt alleen meegewerkt aan de nieuwe bestemmingen als daarvoor een anterieure dan wel ontwikkelovereenkomst wordt gesloten waarvoor deze Projectnota of de reeds op te stellen Investeringsnota de basis vormt. Daarnaast moet ook het kostenverhaal (verrekenen van de kosten voor de aanleg van voorzieningen van openbaar nut) in de overeenkomst zijn vastgelegd.

Aanpak in noordzijde In de noordzijde, die een versplinterde eigendomssituatie kent, stelt de gemeente zich terughoudender op. Hier gaat de transformatie meer geleidelijk, met uitzondering van enkele grote kavels. Op basis van het huidige bestemmingsplan is woningbouw hier op dit moment niet of nauwelijks toegestaan. Ook in dit geval vormt het Projectbesluit en het daaropvolgende Investeringsbesluit het kader voor nieuwe plannen. Daar waar nodig, worden anterieure of ontwikkelovereenkomsten gesloten. Het Project- en het Investeringsbesluit dient bij de te doorlopen juridischplanologische procedure als algemene ruimtelijke onderbouwing, waar nodig nader onderbouwd met een ruimtelijke onderbouwing.

Duidelijkheid en richting door menukaarten per veld De gemeente streeft ernaar alle partijen in een vroeg stadium duidelijkheid te bieden over de ontwikkelmogelijkheden in het gebied. Dit wordt gedaan door bij het vaststellen van deze Projectnota menukaarten per veld te maken. In de menukaarten

109

5.2 Juridisch-planologisch kader

wordt het ruimtelijk en programmatisch kader omschreven. Investeringen die verrekend worden via de grondopbrengsten dienen in een vroeg stadium duidelijk te zijn. De samenstelling van de velden volgt uit de huidige verkaveling van het gebied in combinatie met het raamwerk. Voor ieder veld wordt een algemene menukaart gemaakt, aangevuld met maatwerk dat rekening houdt met de bijzondere omstandigheden van een veld, zoals bestaande bebouwing die gehandhaafd wordt en verdeling van de grondposities. Binnen het veld worden ook kleinere ontwikkelpakketten gemaakt, zodat partijen ook in kleiner verband een plan kunnen maken. Dit systeem borduurt voort op het Investeringsbesluit uit 2012, waarin richtlijnenkaarten werden geïntroduceerd. Extra voordeel is dat de flexibiliteit bij de invulling zo groot mogelijk wordt gehouden. De menukaarten gaan per veld uit van een combinatie van woningbouw, werken en voorzieningen:

Woningbouw is onderverdeeld in verschillende categorieën, zoals sociale woningbouw, middensegment woningbouw en dure woningbouw. Werken bestaat uit een combinatie van bedrijfsruimten op de begane grond, ondersteunende kantoorruimte en zelfstandige kantoorruimte. Voorzieningen bestaan uit sociaalmaatschappelijke voorzieningen, zoals een school, en commerciële voorzieningen, die soms horen bij bedrijfsruimten. Bedrijfsruimten en sociaalmaatschappelijke voorzieningen zijn in overleg met de gemeente uitwisselbaar binnen een veld. Het gewenste volume in de transformatie in het algemeen en specifiek in de woningbouw wordt ook gerealiseerd door per veld torenposities voor overwegend woningbouw aan te wijzen. Gezien de overspannen woningbouwmarkt anno 2018 is de verwachting dat voor deze locatie realisatie weinig stimulans nodig heeft.

Zuidstrook: transformatie door sloop-nieuwbouw

Het huidige bestemmingsplan voor het Hamerkwartier dateert uit 2013. Het is een conserverend plan, waarin het gebied voornamelijk is bestemd als werkgebied en wonen niet of nauwelijks is toegestaan. Naar verwachting treedt per 1 januari 2021 de nieuwe Omgevingswet in werking. Het huidige stelsel van bestemmingsplannen vervalt dan. Daarvoor in de plaats komt één omgevingsplan voor heel Amsterdam. Om straks goed aan te kunnen sluiten op de systematiek van de nieuwe Omgevingswet, zal mogelijk voor het Hamerkwartier geen nieuw integraal bestemmingsplan worden opgesteld. Grondeigenaren zullen dan voor hun transformatieplannen een uitgebreide omgevingsprocedure moeten doorlopen. Een door de gemeente op te stellen gebiedsvisie, samen met het Investeringsbesluit, geeft inzicht in de gemeentelijke ambities en kan dienen als afwegingskader voor alle plannen in het Hamerkwartier. Dit geeft de gemeente

optimale sturingsmogelijkheden voor de toekomst. In het stadium van het Investeringsbesluit zal nader worden verkend welke juridisch-planologische insteek het meest geëigend is voor de ontwikkelstrategie van het Hamerkwartier. Mogelijk wordt, bijvoorbeeld vanuit overwegingen om te komen tot een optimale borging van het kostenverhaal, er wel voor gekozen om één integraal bestemmingsplan voor het gebied op te stellen. De definitieve keuze zal worden gemaakt door de gemeenteraad bij vaststelling van het Investeringsbesluit voor het Hamerkwartier. De benodigde juridisch-planologische procedures worden dan in gang gezet om een start te kunnen maken met de voorziene gebiedsontwikkeling.

Noordstrook: geleidelijke transformatie

110

111

5.3 Investeringen

Vooruitlopend op het toevoegen van het programma buiten het vigerende bestemmingsplan, is het noodzakelijk de infrastructuur op korte termijn op een aanvaardbaar peil te brengen. Voorstel is een voorinvestering te doen in het verbeteren van de veiligheid en verkeerscirculatie op de kruising van de Johan van Hasseltweg en de Meeuwenlaan. Daar komen nog eventueel aanvullende maatregelen bij op de Meeuwenlaan, de Johan van Hasseltweg en het Gedempt Hamerkanaal. Het is nog niet duidelijk wat de geplande fietsbrug over het IJ, de Noord/ Zuidlijn, de geplande optimalisatie van de veren en de verbeterde oost-westverbindingen voor het langzaam verkeer en het autoverkeer gaan betekenen. Daarom worden voorlopig geen extra investeringen in de infrastructuur gepland. Bij het vaststellen van de milieueffectrapportage behorend bij het Investeringsbesluit en de eerste concrete bouwplanrapportage, wordt meer duidelijkheid verwacht over de ontwikkeling van het verkeer.

De condities waartegen de gemeente grond die nodig is voor de uitbreiding van de openbare ruimte in eigendom zal willen verkrijgen, zijn onder meer afhankelijk van: Of er sprake is van particuliere grond, erfpacht of verhuur. Of er sprake is van (zelf)realisatie op basis van vrijwilligheid of van ‘weg-bestemde’ functies. De kosten die de gemeente moet maken voor de realisatie van het plan zullen gedekt worden uit de (meer) waarde die ontstaat uit erfpachtinkomsten die samenhangen met het nieuwe programma. Daarnaast zal de gemeente voor particuliere grond een kostenverhaal toepassen, die in anterieure overeenkomsten zal worden vastgelegd. Voor zover dat niet lukt, zal een exploitatieplan het kostenverhaal verzekeren.

De gemeente heeft het voornemen de Ponthaven te verplaatsen en dit gebied toe te voegen aan de openbare ruimte. Deze ingreep leidt tot extra ruimtelijke kwaliteit. De hiervoor benodigde investering komt ten laste van het plan. Verder wordt alvast gestart met de voorbereidende gesprekken van uitplaatsingen ten behoeve van de aanlanding van de toekomstige Javabrug. Het grootste deel van de grond in het Hamerkwartier is uitgegeven in erfpacht of is particulier bezit. De gemeente heeft in slechts enkele vrij uitgeefbare posities. De gemeente hanteert als uitgangspunt dat grondeigenaren en erfpachters het toekomstige bouwprogramma zelf op basis van vrijwilligheid realiseren. Dit betekent dat de gemeente geen grond zal aankopen ten behoeve van de uitgifte van bouwrijpe grond. De gemeente zal wel ten behoeve van de noodzakelijke uitbreiding van de openbare ruimte grond in eigendom willen verkrijgen. Dit geldt ook ten behoeve van maatschappelijke voorzieningen, zodat deze op de gewenste locaties komen.

112

113

6. Organisatie, proces en planning 6.1 Bestuurlijk opdrachtgeverschap

6.4 Investeringsbesluit

De wethouder Ruimtelijke Ontwikkeling en Duurzaamheid is bestuurlijk opdrachtgever voor de komende ontwerpfase die leidt tot een Investeringsbesluit. Er is een directe lijn tussen de bestuurlijk opdrachtgever en het Dagelijks Bestuur van de bestuurscommissie Stadsdeel Noord.

Na de bestuurlijke besluitvorming dient de Projectnota als toetsings- en afwegingskader voor de gemeentelijke inzet en investeringen in de volgende fase. In deze fase wordt een bestuurlijk besluit met een concreet programma, ontwerp en gedetailleerde exploitatie voorbereid voor de gewenste transformatie van het Hamerkwartier in samenhang met de omgeving. Om tot gefundeerde keuzes en besluiten te komen, worden de hieronder opgesomde voorbereidende acties ondernemen, die resulteren in een Investeringsbesluit:

In het projectgebied én in het invloedsgebied van het project Hamerkwartier wordt nauw samengewerkt met het programma Ongedeelde Wijk. Voor dit programma is het Dagelijks Bestuur van Stadsdeel Noord bestuurlijk opdrachtgever.

•

Het opstellen van een programma als uitwerking van de wenselijkheden en mogelijkheden uit het Projectbesluit: ruimtelijk, economisch, duurzaamheid en leefomgeving, sociaal (inclusief niet-woonvoorzieningen) en veiligheid.

•

Het opstellen van een stedenbouwkundig plan en raamwerk openbare ruimte.

•

Het opstellen van een financiële paragraaf met de integrale investeringsopgave en de bijbehorende grondexploitatie. In een concept-grondexploitatie wordt de financiële onderbouwing weergegeven, met een overzicht van de verwachte inkomsten en benodigde investeringen.

•

Het verrichten van nader onderzoek naar de geluidssituatie op en rondom het Hamerkwartier (zowel industrie als cumulatief),en overige (milieu-) aspecten als flora en fauna, bodem, (grond-) watermodel/systeem en lucht.

•

Het nader uitwerken van onder andere locatie en effect van de geplande hoogbouw, en cultuurhistorische kwaliteiten.

•

Nader onderzoek verrichten naar integratie van duurzaamheidsmaatregelen.

•

In nauwe samenwerking met Stadsdeel Noord en de betrokken gemeentelijke onderdelen de kansen uitwerken om de omliggende wijken te laten profiteren van de herontwikkeling, het programma Ongedeelde Wijk. Uitgangspunt daarbij is dat dit niet leidt tot het verleggen van taken, verantwoordelijkheden of budgetten.

6.2 Ambtelijk opdrachtgeverschap De directeur van Grond en Ontwikkeling is aangewezen als ambtelijk opdrachtgever voor de komende fase van het project Hamerkwartier. Voor de doelstelling Ongedeelde wijk, dat zich uitstrekt tot buiten het projectgebied Hamerkwartier, is de directeur Grond en Ontwikkeling samen met de stadsdeelsecretaris van Stadsdeel Noord ambtelijk opdrachtgever. Binnen de strategische buurtontwikkeling (stedelijke vernieuwing) fungeert de ongedeelde wijk Hamerkwartier/ IJplein-Vogelbuurt als een pilot om stedelijke vernieuwing te koppelen aan gebiedsontwikkeling (Stedelijke Vernieuwing 2.0). De personele inzet voor de ongedeelde wijk wordt gefinancierd vanuit de strategische buurtontwikkeling, een traject waarvan de directeur Wonen de ambtelijk opdrachtgever is.

6.3 Projectteam Voor de versnellingslocatie Hamerkwartier is het projectteam Hamerkwartier opgericht. Het projectteam draagt tijdens de komende fase zorg voor de planvorming en bereidt de bestuurlijke besluitvorming voor. In het projectteam zijn zowel de relevante gemeentelijke onderdelen als Stadsdeel Noord vertegenwoordigd. Het projectteam werkt nauw samen met het programmateam Ongedeelde Wijk. Leden van dit team hebben ook zitting in het projectteam Hamerkwartier.

114

115

6.5 Inspraak en participatie •

•

Bedrijventypering en economisch plan vanuit gehele invloedsgebied: Het opstellen van een plan voor het oprichten van een organisatie en het realiseren van (tijdelijke) functies en maatregelen ten behoeve van de levendigheid en naamsbekendheid van het gebied, mede vanuit het perspectief vanuit de Ongedeelde Wijk.

Het voorbereiden van een nieuw juridischplanologisch kader.

•

Nader onderzoek naar verkeerssituatie en herinrichting rotonde Meeuwenlaan.

•

Nader onderzoek naar reducerende geluidsmaatregelen en het vervoer van gevaarlijke stoffen van Albemarle.

•

Nader onderzoek in samenwerking met architecten naar optimalisatie Hamerblok en voorgestelde gebouwtypologieën.

•

Nader onderzoek naar mogelijkheid en wenselijkheid hoogbouwaccenten tussen 60 en 140 meter in het op de Stedenbouwkundig Ontwikkelkader kaart aangegeven zoekgebied.

•

Uitwerking Johan van Hasseltstrip.

•

Uitwerking welstandsparagraaf.

•

Onderzoek naar mogelijkheden voor winkels in het Hamerkwartier (food en non-food) binnen de mogelijkheden van het ‘concept detailhandelsbeleid Amsterdam 2018-2022: sterke winkelgebieden in een groeiende stad’.

Starten met het maken van plannen voor het verplaatsen van de GVB pontveerhaven.

•

Bij de planuitwerking rekening houden met de mogelijke aanlanding en het aanplempen ten behoeve van een vaste IJoeververbinding.

•

Onderzoek naar de mogelijke verplaatsing van watersportvereniging Aeolus en gesprekken aangaan met Aeolus hierover.

•

Het onderzoeken van de bereikbaarheid en het opstellen van een mobiliteitsvisie. Het accent komt te liggen op een autoluwe ontwikkeling. Onderzocht wordt welke impact verschillende modaliteiten en de aanlanding van de Javabrug krijgen op het gebied, en hoe dit zich verhoudt tot de fasering van het Hamerkwartier. Het onderzoek moet zich gaan richten op de mogelijkheden voor logistieke afwikkeling voor bedrijven en een passende parkeerstrategie voor de verschillende functies. Ook wordt gekeken naar de bereikbaarheid voor nood- en hulpdiensten.

•

•

•

Het opstellen van een deel gebiedsvisie, onderbouwd met een plan-m.e.r. Hierin wordt de (ruimtelijke) samenhang van de herontwikkeling vastgelegd.

116

Deze producten worden in de vorm van een Investeringsnota ter bestuurlijke besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad.

Zoals hiervoor in paragraaf 2.11 Participatieresultaat staat beschreven hebben omwonenden, ondernemers en andere belanghebbenden in een vroeg stadium kunnen meedenken over de herontwikkeling van het gebied. Gedurende twee werksessies hebben ruim 300 deelnemers ideeën, meningen en ervaringen meegegeven. Na een toets op haalbaarheid is die informatie gebruikt bij het opstellen van dit plan. Tijdens een informatieavond heeft het projectteam aan ruim 150 bezoekers uitgelegd welke afwegingen er zijn gemaakt, tot welke keuzes dit heeft geleid en wat wel en wat niet in de verdere planvorming wordt meegenomen. Deze concept-Projectnota bevat het resultaat van dit planvormingsproces. Om alle betrokkenen de kans te bieden kennis te nemen van en zich uit te spreken over de beoogde richting van de herontwikkeling, heeft de gemeente inspraak op de conceptProjectnota verleend. De formele inspraak is daarmee een logische vervolgstap in het participatietraject. De inspraakreacties zijn gebundeld in een nota van beantwoording, die samen met de concept-Projectnota ter besluitvorming aan het gemeentebestuur zal worden voorgelegd. In de komende fase van het Investeringsbesluit zal weer een participatietraject worden opgezet. Exact hoe en wanneer dit wordt georganiseerd, is nog niet bepaald.

Uitgangspunt is om daar waar mogelijk de wensen en ideeën van belanghebbenden, belangstellenden en gemeente samen te brengen en de afwegingen en uiteindelijke keuzes op een transparante en toegankelijke manier terug te koppelen.

117

Colofon Projectnota, Team Hamerkwartier 02-10-2018 Opdrachtgever: Grond en Ontwikkeling, Gemeente Amsterdam Auteur: Projectteam Hamerkwartier, Gemeente Amsterdam Bestuurlijke prioriteiten Projectteam: Aleva, Anita - Gebiedsontwikkelaar Sociaal, a.aleva@amsterdam.nl Alphen, Liza van - Assistent stedenbouwkundig ontwerper, l.van.alphen@amsterdam.nl Amajjoud, Bilal - Assistent Projectmanager, b.amajjoud@amsterdam.nl Ben Said, Khadija - Planeconoom, k.ben.said@amsterdam.nl Bults, Heleen - Assistent stedenbouwkundig ontwerper, h.bults@amsterdam.nl Gelder, Bram van - Planeconoom, bramvangelder@optimasomma.nl Groenewold, Julia - Senior communicatieadviseur, j.groenewold@amsterdam.nl Heusden, Ron van - Stedenbouwkundige, r.van.heusden@amsterdam.nl Jusaite, Milda - Ontwerper openbare ruimte, m.Jusaite@amsterdam.nl Krombeen, Jerryt - Senior stedenbouwkundig ontwerper, j.krombeen@amsterdam.nl Krugers Dagneaux, Annegien - Senior Projectmanager, a.krugersdagneaux@amsterdam.nl Mellema, Jurjen - Senior Planningsadviseur, jurjen.mellema@amsterdam.nl Nelis, Stascha - Programmamanager, stascha.nelis@amsterdam.nl Overmulder, Martijn - Senior Projectmanager, m.overmulder@amsterdam.nl Radstake, Jorie - Communicatieadviseur, j.radstake@amsterdam.nl Remijnse, Corien - Junior Projectleider, c.remijnse@amsterdam.nl Schiffer, Henri - Stagiair stedebouw, h.schiffer@amsterdam.nl Shen, Yue -

Stedenbouwkundig ontwerper, y.shen@amsterdam.nl Stokman, William - Ruimtelijk economisch adviseur , w.stokman@amsterdam.nl Sliepenbeek, Stephan - Openbare ruimte ontwerper, s.sliepenbeek@amsterdam.nl Tjallema, Jurjen - Tekenaar, J.Tjallema@amsterdam.nl Vermeer, Andre - Senior Projectleider, a.vermeer@amsterdam.nl Visser, Marja - Accountmanager stadsdeel Noord, marja.visser@amsterdam.nl Vliet, Erik van - Assistent Projectmanager, e.van.vliet@amsterdam.nl Volkers, Marianne - Senior Programmamanager, m.volkers@amsterdam.nl Water, Anika van de - Junior Projectmanager, a.vande.water@amsterdam.nl Wartenbergh, Eveline - Projectondersteuner, e.wartenbergh@amsterdam.nl Westzaan, Vincent - Tekstredactie en communicatie, v.westzaan@amsterdam.nl Wildbret, Judith - Communicatieadviseur, j.wildbret@amsterdam.nl Wolff, Erika - Juridisch adviseur, erika.wolff@amsterdam.nl

Project Hamerkwartier Meer informatie:www.amsterdam.nl/projecten/hamerkwartier Vragen kunt u mailen naar : ontwikkeling.hamerkwartier@amsterdam.nl

118

119

Bouwstenen voor de realisatie van het Hamerkwartier als Creatieve Productiewijk

Colofon Versie 23-09-2020 Hamerkwartier Werkt is een productie van de 'themagroep werken' binnen Projectteam Hamerkwartier. Hamerkwartier Werkt is een een publicatie van EZ, R&D en G&O. Contact: ontwikkeling.hamerkwartier@Amsterdam.nl

2

Stel je voor…

Het jaar is 2030 en je staat midden in het Hamerkwartier. Vroeger was het een bedrijventerrein, maar nu zie je een gemengde hoogstedelijke wijk om je heen. Een levendig gebied waar gewoond én gewerkt wordt. Je loopt over straat op een bruisende plek aan de oevers van het IJ. Om je heen is veel groen en hier en daar steken ranke woontorens de lucht in. Op de begane grond onder de hoge gebouwen zie je verschillende loodsen en werkruimtes waar bedrijven hun producten maken en reparatiediensten aanbieden. Ook zijn er creatieve ondernemers met atelierruimte zoals architecten, kunstenaars, modeontwerpers en digitale vormgevers. De verschillende, vernieuwende vormen van horeca en cultuur maken de mix van bedrijvigheid af. Je bent in een unieke wijk in Amsterdam. Met de metro en een oeververbinding ben je zo in de binnenstad. Een plek waar ambachten floreren, nieuwe ontwerpen worden ontwikkeld, oude spullen een nieuw leven krijgen én waar bouw- en installatiebedrijven gevestigd zijn. Dit alles is in combinatie met veel woningen. Het Hamerkwartier anno 2030 is een Creatieve Productiewijk. De openbare ruimte is daarom ingericht om verschillende vormen van gebruik een plek te bieden. Omdat er veel mensen wonen, is er ruimte voor kinderen om buiten te spelen. En omdat bedrijven moeten kunnen ondernemen, zijn er slimme laad- en losoplossingen bedacht.

Zo is er een veilige en werkbare omgeving ontworpen die recht doet aan de verschillende gebruikers van het gebied. Het is daarmee naast een volwaardige woonwijk met alle benodigde voorzieningen als scholen en huisartsenpraktijken óók een plek voor verschillende vormen van werk. Kortom, een nieuw stuk Amsterdam dat wérkt.

Inhoudsopgave

Inleiding

p.5

H1. #Waarom dan? // Creatieve Productiewijk H2. #Wat dan? // Geambieerd Werkprogramma H3. #Hoe dan? // Uitvoeringsstrategie Hamerkwartier Werkt H4. Toelichting Uitvoeringsstrategie

p.8 p.17 p.29 p.36

Bijlage A: Inspiratie en Voorbeelden Bijlage B: Participatie en Expertmeetings

p.55 p.61

4

Inleiding

Van ambitie naar uitvoering Twee pagina’s terug namen we je mee in het Hamerkwartier van 2030. In een notendop laat de tekst zien wat we voor ogen hebben voor het gebied: een Creatieve Productiewijk. Een plek voor duizenden woningen en een rijke mix aan creatieve en productieve bedrijvigheid. Amsterdam bevindt zich in een periode van snelle groei, waarbij er veel wordt gebouwd. Het college is er veel aan gelegen om juist in deze tijd een stad te blijven waarin iedereen een woning en werk kan vinden. Het gevaar van de snelle groei en verstedelijking is uitsortering: een situatie waarin banen en functies in het lagere en middensegment worden weggedrukt door meer lucratieve activiteiten. Dit fenomeen zien we op de woningmarkt, maar ook op de bedrijfsruimtemarkt optreden. Het staat op moment van schrijven prominent op de politieke agenda. Op 10 oktober 2019 kopte het Parool: ‘Lokale bedrijven slachtoffer van de groeiende stad’. De meerderheid van de gemeenteraad vindt dat er ruimte moet blijven voor kleine fabrieken, werkplaatsen en andere producenten die lokaal werken. De ‘maakindustrie’ heeft echter steeds minder plek. Voor de ‘inclusieve stad’ die in het coalitieakkoord wordt nagestreefd is het wenselijk dat er naast woningen, kantoren, voorzieningen en winkels ook ruimte blijft voor bedrijvigheid.

Ambachtslieden, groothandels, schoonmaakbedrijven, bakkerijen, autobedrijven, fietsenmakers en aannemers bedienen de stad en bieden werkgelegenheid aan de gewone Amsterdammer. Kunstenaars en cultureel ondernemers dragen bij aan de typisch Amsterdamse tegencultuur. Het is juist deze bedrijvigheid die nu in het Hamerkwartier gevestigd is en het gebied doet floreren. De opgave is dat er ook voor hen plek blijft in de nieuwe stadswijk, terwijl er daarnaast ruimte dient te zijn voor nieuwe vormen van bedrijvigheid en voorzieningen. Deze mix van wonen, werken en voorzieningen zal niet vanzelf ontstaan. Recente gebiedstransformaties in Amsterdam laten zien dat kwetsbare functies, zoals bijvoorbeeld maakindustrie, zonder aanvullend gemeentelijk beleid grotendeels uit de nieuwe stadswijken verdwijnt. De druk op de stedelijke ruimte is door de krapte op de woningmarkt sindsdien alleen maar groter geworden, waardoor sturing cruciaal is geworden bij het behoud van dit soort bedrijvigheid. Deze sturing is echter door het huidige versnipperde grondeigendom in het Hamerkwartier extra complex. Tegelijkertijd is de ontwikkelkracht van grondeigenaren en ontwikkelaars een randvoorwaarde om het Hamerkwartier tot ontwikkeling te brengen. De mogelijkheid tot ontwikkelen leidt tot een druk vanuit de markt om lucratieve projecten te realiseren.

Deze druk dient gekanaliseerd te worden om waardevolle functies te behouden en creëren. Daarom is een doordachte uitvoeringsstrategie nodig om de ambities van het Hamerkwartier waar te maken. De ambitie is van het Hamerkwartier een aantrekkelijke en inclusieve wijk te maken; een creatieve productiewijk, waar naast wonen en voorzieningen plek is (en blijft) voor verschillende soorten bedrijvigheid.

1 https://www.parool.nl/amsterdam/lokale-bedrijven-slachtoffer-van-de-groeiende-stad~bce891e2/

5

Dit stuk, Hamerkwartier Werkt (onderdeel van de Investeringsnota Hamerkwartier), legt uit waarom we het Hamerkwartier als Creatieve Productiewijk willen ontwikkelen (hoofdstuk 1), wat dat precies betekent (hoofdstuk 2) en hoe we dat willen bereiken (hoofdstuk 3, Uitvoeringsstrategie). In hoofdstuk 4 geven we de toelichting op de aanbevelingen en instrumenten uit de Uitvoeringsstrategie. Groei van de stad en functiemenging De groei van Amsterdam is de aanleiding voor de ontwikkeling van het Hamerkwartier. De stad groeit hard, zowel qua inwoners als qua banen. De afgelopen 10 jaar tekent zich het beeld af dat Amsterdam de groeimotor is van de gehele metropoolregio, met een concentratie van inwoners en arbeidsplaatsen als gevolg. Om de groei van de stad in goede banen te leiden is tijdens de vorige collegeperiode gekozen voor de herontwikkeling van het Hamerkwartier. Dit gebeurde in het kader van Koers2025, Ruimte voor de Stad: de ambitie om 52.500 woningen te bouwen tot 2025. In oktober 2018 is de Projectnota Hamerkwartier vastgesteld. In deze nota staat het voornemen om van het Hamerkwartier een gemengde woon/werkwijk te maken. Met dit voornemen is een expliciete keuze gemaakt voor functiemenging. Daarmee laten we in de gebiedsontwikkeling het modernistische idee van functiescheiding achter ons. Het programma van het Hamerkwartier zal voor 1/3e gevuld worden door werken.

2/3e van het volume zal bestaan uit wonen. De voorgenomen mix is één van de onderscheidende onderdelen van het plan voor het Hamerkwartier. Om te zorgen dat er in Hamerkwartier een aantrekkelijk milieu ontstaat voor verschillende woonconcepten en verschillende economische invullingen is dus een heldere strategie nodig: het antwoord op de #Hoedan?-vraag van de Creatieve Productiewijk. Een uitvoeringsstrategie dat het midden houdt tussen verleiden, sturen en regievoeren, waarbij het tempo van de ontwikkeling een belangrijke factor is. Kortom, Hamerkwartier Werkt biedt een ruimtelijk-economische bouwsteen voor de investeringsnota, een advies voor hoe de doelstelling van de Creatieve Productiewijk te bereiken is. Proces Hamerkwartier werkt! In het proces naar dit product is er op verschillende momenten middels participatiesessies en expertsessies samengewerkt met de huidige ondernemers van het Hamerkwartier. Middels een enquête en een aantal interviews zijn de huidige ondernemers gevraagd mee te denken over de toekomst van het Hamerkwartier. In bijlage B is een verslag van de enquête en de expertsessie terug te vinden. De hiermee opgehaalde input is verwerkt in het uiteindelijk product. Het is de bedoeling om dit ook in de uitvoeringsfase van de investeringsnota voort te zetten.

De aanwezige bedrijven hebben aangegeven een actieve rol in de gebiedsontwikkeling te willen nemen, en zich daarvoor te willen organiseren. In de laatste fase is het stuk ten slotte in een ‘dwarskijksessie’ doorgesproken door experts uit het bedrijfsleven, de wetenschap en het openbaar bestuur. De daaruit voorgekomen aanbevelingen zijn nader onderzocht en verwerkt in het eindproduct.

6

7

1. #Waarom dan // Creatieve Productiewijk Het Hamerkwartier wordt een Creatieve Productiewijk. Waarom willen we dit überhaupt en waarom denken we dat het Hamerkwartier zich hier goed voor leent? Dit hoofdstuk gaat in op deze vragen, daarnaast besteden we in dit hoofdstuk aandacht aan waarom de ambitie van de Creatieve Productiewijk een uitdagende opgave is. Een Creatieve Productiewijk is een gemengd gebied. Deze gebieden bieden tal van voordelen. In bijvoorbeeld de gemeentelijke publicaties van Amsterdam, denk aan de Structuurvisie Amsterdam 2040 (uit 2011) en het Trendrapport Stad 2016 (uit 2017), worden de positieve effecten van functiemenging in het algemeen beschreven. Daarnaast tonen recente publicaties de kansrijkheid aan van het mengen van wonen en werken (zie kader). Op de volgende pagina volgt een overzicht van de argumenten voor gemengde woon-/werkwijken afkomstig uit verschillende bronnen.

8

1.1 De Creatieve Productiewijk biedt perspectief voor de stad

milieu biedt meer keuzes op korte afstand en maakt bijzondere specialisatie en niches mogelijk. Deze marktvraag is een uitvloeisel van de veel bredere ‘trek naar de stad’ en het toenemende belang van metropolen. De vraag is structureler van aard dan een hype of modetrend” (p.28).