A - 17 Ruimtelijke Ordening (30) Bijlage 1 BEKENDMAKEN Wijzigingsbesluit Wel

Opmerkingen voor publicatie: Te publiceren in: Uiterlijk bekendmaken op: Niet eerder bekendmaken dan op: Consolideren op overheid.nl Gevolgen voor de werking van een andere regeling: Externe informatieve bijlage voor de leesbaarheid: Andere bijzonderheden:

Gemeenteblad n.v.t. Nee n.v.t. n.v.t. n.v.t.

BESLUIT van de raad van de gemeente Amsterdam houdende regels over welstand in het Bajes Kwartier (wijzigingsbesluit Welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam welstandskader Bajes Kwartier) De raad van de gemeente Amsterdam, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 8 december 2020, gelet op artikel 12a, eerste lid, van de Woningwet, gezien het advies van het dagelijks bestuur van stadsdeel Oost van 20 oktober 2020, Artikel I De Welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam wordt als volgt gewijzigd: a. Ter plaatse van de gebiedscontour Bajes Kwartier (1016– rood omlijnd) zoals op de kaart hieronder is weergegeven wijzigt het welstandskader in de welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam van het ruimtelijk systeem Kantoren en bedrijven (10) met gebiedstype Bedrijventerreinen (10a) naar het ruimtelijk systeem Transformatiegebieden (13) met gebiedstype ‘Overige systemen (13b) en wordt het welstandskader Bajes Kwartier (bijlage 1) hieraan toegevoegd.

b. Het gebied ter plaatse van de gebiedscontour (1016– rood omlijnd) zoals op de kaart hieronder is weergegeven wordt aangewezen als ‘Transformatielocatie’, waardoor het welstandsniveau voor de duur van de transformatie wijzigt van ‘Gewoon’ naar ‘Bijzonder’.

2

c. Het Beeldkwaliteitsplan Bajes Kwartier (bijlage 2) wordt aan bijlage 4 – transformatiegebieden van de welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam toegevoegd. Artikel II Dit besluit treedt in werking met ingang van de dag na bekendmaking. Artikel III Dit besluit wordt aangehaald als Wijzigingsbesluit Welstandsnota De Schoonheid van Amsterdam welstandskader Bajes Kwartier. Aldus vastgesteld in de raadsvergadering van 20 januari 2021. De voorzitter Femke Halsema

De raadsgriffier Jolien Houtman

3

Bijlage 1 Welstandscriteria Bajes Kwartier

4

Maart 2020

Welstandcriteria Bajes Kwartier Toelichting Bajes Kwartier is voortgekomen uit de prijsvraag uitgeschreven door het Rijksvastgoedbedrijf. Bajes Kwartier is onderdeel van de grootschalige stedelijke transformatie Overamstel. Er ligt de ambitie om een verouderd bedrijfsterrein om te zetten naar een gemengd stuk stad op het kruispunt van een entree naar de stad, de Zuidas, het Sience Park en Oost. Deze transformatie is inmiddels stevig zichtbaar geworden. Bajes Kwartier - oorspronkelijk gevangenis – neemt binnen Overamstel een bijzondere positie in. Ook landschappelijk gezien: Bajes Kwartier heeft een eigen watersysteem en ligt op het diepste punt van Overamstel. De essentie van de opgave is erop gericht het gebied beter te verbinden met het omliggende stedelijke weefsel en tegelijk de eigenheid van het eiland te benadrukken. Bajes Kwartier wil hier op een vooruitstrevende manier omgaan met duurzaamheid, een gemengd stedelijk programma, een creatieve maar respectvolle van het omgaan met erfgoed en kent een robuuste ontwikkelingsstrategie. Bajes Kwartier is een gebied waar ca. 1350 woningen gerealiseerd worden, en een bruisende nieuwe hub van internationale allure, waar design en kunst samenkomen met de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van duurzaam leven. Een plek waar je groen, gezond, geïnspireerd en gelukkig woont, werkt en recreëert.

Kern van het masterplan is een opbouw in vier clusters van gebouwen, met ieder een eigen identiteit en programmering. De clusters worden gekoppeld en doorsneden door een langzaam verkeersverbinding op de plek van de voormalige ‘Kalverstraat’ van de Bijlmerbajes. De ruimtelijke samenhang tussen de clusters en de verbindingen met de ruimtelijke en programmatische context op stedelijke schaal is essentieel en wordt gevonden in een autovrij stelsel van ‘tuinen’(verschillend geprogrammeerde publiek toegankelijke groene plekken in Bajes Kwartier met subtiele hoogteverschillen), zorgvuldig gekozen connecties en het richten van bouwmassa’s. Binnen het gebied zorgen de verschillende tuinen en de inrichting van de openbare ruimte voor een herkenbare samenhang en een levendig en prettig verblijfsklimaat. Karakteristieke materialen van het voormalige gevangeniscomplex, zoals tralies, deuren en gevelelementen worden hergebruikt in de openbare ruimte en de architectuur om zo de eigenheid van de plek te benadrukken. De architectuur van Bajes Kwartier is contrastrijk: stevige volumes versus open structuren. Integratie van gebouwen en de openbare ruimte is een belangrijk thema. De individuele volumes vormen vier clusters van gebouwen en zijn nadrukkelijk verbonden met het autovrije continue tuinenlandschap.

Door het toepassen van verschillende typologieën en materialisering ontstaat een contrast tussen gebouwen die refereren aan de gevangenis en de nieuwe gebouwen. Samen geven zij vorm aan de nieuwe open wijk. De Amstelstroomlaan is de nieuwe Oost-West verbinding door Bajes Kwartier die vanzelfsprekend aansluit op de stad en omgeving. De gebouwen staan in de rooilijn van de Amstelstroomlaan en vormen rond de kruising met de “Kalverstraat” een pleinruimte. Alle gebouwen staan stevig uitnodigend op de grond, zonder uitgesproken achterkanten aan de gebouwen. De entrees tot de gebouwen zijn royaal, open en uitnodigend vormgegeven en vormen hiermee het formele adres. Entrees tot het parkeren en logistieke programma’s zijn onderdeel van de architectuur van de bouwblokken. De materialisering heeft een lichte uitstraling, kent een mooie detaillering en houdt rekening met een duurzame veroudering in de uitstraling. Waardering De identiteit van Bajes Kwartier wordt bepaald door de samenhang tussen tuinen en compacte stedelijke bouwblokken die vier clusters vormen binnen het tuinenrijk. Door hergebruik van materiaal en het herprogrammeren van delen van het complex in de gebouwclusters, ontstaat een herkenbaar contrast tussen oud en nieuw.

Elk cluster bestaat uit een ensemble van bestaande en nieuwe gebouwen in een zorgvuldige compositie ten opzichte van elkaar. De bestaande gebouwen (of gebouwen die refereren aan de bestaande gebouwen) kennen een meer gesloten architectuurbeeld. De nieuwe gebouwen binnen het cluster zijn in contrast hiermee veel meer opengewerkt in architectuurbeeld; een open transparante gridgevel geeft de gebouwen een open woonuitstraling en nemen de buitenruimtes in zich op. De gekozen stedenbouwkundige typologie, de kleur, het hergebruik van karakteristieke materialen en onderdelen van het voormalige gevangeniscomplex, de verschillende autovrije tuinen en de inrichting van de openbare ruimte zorgen voor een samenhangend plan. Beoordeling De beoordeling van de bouwplannen is gericht op de samenhang van het Bajes Kwartier als geheel en eveneens gericht op het niveau van de gebouwclusters. Binnen de clusters van het Bajes Kwartier zijn verschillen tussen de gebouwen mogelijk. Het maaiveld en de begane grond zijn dusdanig ingericht dat de gebouwen goed op elkaar aansluiten en een levendige uitstraling hebben. Criteria De criteria per cluster bewaken de samenhang van de gebouwen op gebiedsniveau en de openbare ruimte. De bruggen zijn nadrukkelijk integraal onderdeel van het ontwerp van de openbare ruimte en worden in samenhang met elkaar en de omliggende openbare ruimte ontworpen.

Overzicht masterplan Bajes Kwartier Gebouwen in donkergrijs hebben een historische referentie

Landschap & buitenruimte Massa • •

De voormalige gevangenismuur blijft voor minimaal 50% behouden. Openingen en verlagingen van de muur zorgen voor (visuele) verbindingen met de omgeving. Er zijn openingen in de gevangenismuur op plekken waar waterpartijen gemaakt worden, waar wegen de muur doorsnijden en gebouwen met hun plint tegen de muur aan staan.

Landschapsarchitectonische uitwerking • De buitenzijde van de gevangenismuur vormt visueel een continue geheel, maar kan onderbroken worden. Het originele karakter van de bajesmuur blijft aan de buitenzijde gehandhaafd, maar kan voorzien voerden van klimmend of hangende beplanting. De muur kan worden voorzien van voorzieningen t.b.v. natuurinclusiviteit. • De binnenzijde van de gevangenismuur wordt geschikt gemaakt voor medegebruik door bewoners en bezoekers. Delen van de muur zijn ingericht als muur voor sport uitdagingen, natuurlijke begroeiing en culturele uitingen. Tegen de binnenzijde van de muur zijn grondlichamen mogelijk ten bate van groenvoorzieningen. • De buiten- en binnenzijde van de gevangenismuur zijn vrij van technische installaties, PV-panelen en andere obstakels die het gebruik en beleving ervan belemmeren. • De overgangen tussen privé buitenruimten en publieke buitenruimten en tussen privé buitenruimten onderling zijn zorgvuldig vormgeven en zijn afgestemd op de aangrenzende bebouwing. Deze overgangen zijn vormgegeven door middel van hoogteverschillen en/of beplanting en zijn niet hoger dan 1,2 meter. Hekwerken en overige bouwwerken geen gebouwen zijnde, zijn niet toegestaan. • Afvalvoorzieningen, met uitzondering van die aan de Amstelstroomlaan, zijn geïntegreerd in de gebouwen.

Ze zijn hoogwaardig vormgegeven en mogen de expressie van de begane grond niet ondermijnen. Aan de Amstelstroomlaan zijn afvalvoorzieningen niet toegestaan op het plein. • Trafo’s, nutskasten en andere voorzieningen zijn geïntegreerd in de gebouwen. • Objecten in de buitenruimte (meubilair, speelelementen e.d.) hebben een bij de bajes passende afmetingen en een robuuste vormgeving • Kleurgebruik in de buitenruimte is terughoudend. Met accentkleuren kunnen verbijzonderingen gemaakt worden. • De bruggen zijn integraal onderdeel van het ontwerp openbare ruimte en sluiten vanzelfsprekend aan op de omgeving. De bruggen worden natuurinclusief ontworpen. • De Amstelstroomlaanbruggen zijn auto-, fiets-, en voetbruggen over de Amstelstroomlaan. De bruggen hebben openingen in het dek voor een zichtrelatie met het water. De verharding van de Amstelstroomlaan loopt door over de bruggen. Stalen bajesdeuren worden in de reling verwerkt. De reling eindigt voorbij de bajesmuur. De oever wordt niet geblokkeerd door het bruggenhoofd. • De Kalverstraat bruggen zijn voetgangersbruggen. De bruggen zijn optisch een betonnen geheel uit één stuk, ze hebben een stoere uitstraling en hebben een betonnen dek als verharding. De reling eindigt voorbij de bajesmuur. De oever wordt niet geblokkeerd door het bruggenhoofd. • De Parkbrug verbindt het Bajes Kwartier met het omliggende groen.

Het is een robuuste houten brug met een open structuur. De brug is zorgvuldig aangesloten op een (vlonder-)pad langs het water. Het bruggenhoofd in de oever is minimaal. • De Hoofdbrug is de hoofdingang van de voormalige bajes. De reling wordt behouden. De poort wordt behouden.De doorstroming van de duiker wordt gewaarborgd. • De bruggen zijn allen voorzien van geïntegreerde verlichting.

Architectuur algemeen Massa • •

De hoofd bouwvolumes worden gekenmerkt door eenvoudige en rechthoekige opbouw. Buitenruimtes, zoals serres en balkons, liggen geheel binnen het bouwvolume, met uitzondering van de buitenruimtes in de gebouwen die refereren aan het verleden (herbouwde toren in gebouw G, gebouw H, de Groene Toren en het Hoofdgebouw).

Architectonische uitwerking • De architectonische uitwerking en detaillering zijn zorgvuldig en evenwichtig en zijn ondersteunend aan het beeld. • De gevels van de gebouwen met historische referentie onderscheiden zich van de gebouwen zonder historische referentie. • De gevels van de gebouwen zonder historische referentie worden gekenmerkt door een licht en openkarakter en gekenmerkt door een grid buiten de thermische schil, met een terugliggende gevel. • De gevels van de gebouwen met historische referentie hebben een monoliete uitstraling met een eenduidige ordening van gevelopeningen. Een repeterend ritme van gevelopeningen vormt daarbij het uitgangspunt. • De gebouwen hebben een publieke, open en representatieve uitstraling op de begane grond aan de Kalverstraat, de Amstelstroomlaan en de pleinen. Hier bevinden zich ook de entrees tot de gebouwen, deze zijn royaal en uitnodigend vormgegeven. Entrees tot het parkeren en logistieke programma’s zijn onderdeel van de architectuur van de bouwblokken. • Garages en hellingbanen, inclusief de vlakstand, zijn geïntegreerd in het gebouw, deels ondergronds of, indien bovengronds, hoogwaardig vormgegeven, ze mogen de expressie van de begane grond niet ondermijnen. • De gebouwen hebben een alzijdige oriëntatie. Alle gevels zijn representatief en gelijkwaardig in uitstraling.

• Een groene uitstraling van de gebouwen is een essentieel onderdeel van de architectuur, de inrichting van de groene daken, dakterrassen en luchttuinen worden zoveel mogelijk als plek ontworpen waar verblijfskwaliteit, biodiversiteit en waterberging het uitgangspunt is. • Balkons, loggia’s en dakterrassen zijn een zorgvuldig vormgegeven onderdeel van het gevelbeeld en ondersteunen de expressie van de woongebouwen. • Indien dove gevels toegepast worden ten gevolge van geluidshinder, dan dienen deze zo ontworpen te worden dat ze een minimale impact hebben op het gevelbeeld. Ontwerpoplossingen ten gevolge van geluidshinder mogen daarnaast niet afdoen aan de alzijdigheid van de gebouwen en de visuele gelijkwaardigheid van individuele gevels binnen een gebouw. • Indien maatregelingen tegen windhinder toegepast worden, dan dienen deze zo ontworpen te worden dat ze een minimale impact hebben op het gevelbeeld. Ontwerpoplossingen ten gevolge van windhinder mogen daarnaast niet afdoen aan de alzijdigheid van de gebouwen en de visuele gelijkwaardigheid van individuele gevels binnen een gebouw. • (Glazenwas)installaties, zonweringen en bergingen zijn geïntegreerd in de bouwmassa. Materiaal & kleur • De materialisering kent een mooie detaillering en houdt rekening met een duurzame veroudering in de uitstraling.

• Het gevelgrid buiten de thermische schil van de gebouwen zonder historische referentie wordt gekenmerkt door een lichte uitstraling. • De gevels van de gebouwen die refereren naar het verleden hebben een betonnen materialisering. • De daken kunnen worden voorzien van energie opwekkende componenten, zoals PV-panelen, deze zijn geïntegreerd in de architectuur van de gebouwen.

• • •

Indien er groene (begroeide) gevels worden toegepast is ook de achterliggende gevel hoogwaardig vormgegeven en gematerialiseerd. Materialen en kleuren zijn per stedenbouwkundig cluster in samenhang. Buitenruimten binnen het grid of in het gevelvlak krijgen een terrasafscheiding van hoofdzakelijk glas.

Kennis Cluster Massa •

Gebouw A en het gebouw op de kavel van de school, kenmerken zich door een dynamisch gevelbeeld. Hiervoor worden uitkragingen, terugzettingen en uitsparingen ingezet.

Architectonische uitwerking • Op maaiveldniveau hebben gebouw A en de school een levendige plint richting het publieke park. • In gebouw A kunnen de hoger gelegen grote openingen en terug gelegen ruimtes gebruikt worden als gemeenschappelijke buitenruimten. • Het dak van de school kan geprogrammeerd worden met activiteit, zoals sport en spel elementen. Het overige deel van het dak zal beschikken over een groen dak of PV-panelen. • Bij gebouw A worden (in aanvulling op de algemene richtlijnen van de hoofdingangen als onderdeel van de architectonische uitwerking) hoofdentrees toegestaan aan alle zijden van het gebouw. • De directeurswoning lijkt een abstract volume zonder expressie te geven aan verdiepingen, vloeren en constructieve elementen in de gevels. Balkons zijn een integraal onderdeel van het bouwvolume. Materiaal & kleur • Het gevelgrid buiten de thermische schil van de gebouwen zonder historische referentie wordt gekenmerkt door een lichte uitstraling. • Gebouw A, ter plaatse van de niet uitgekraagde of terug gelegen oost- en westgevel, heeft een betonnen materialisering, als referentie naar de originele gevels van de gevangenis. • De gevels van gebouw A kunnen worden gebruikt om energie op te wekken door middel van zonnepanelen geïntegreerd in het ontwerp.

• Het gebouw op de kavel van de school zoekt qua gevelbeeld aansluiting bij de het concept van gebouw A en omgekeerd.

Design Cluster Massa •

Gebouw C wordt voorzien van een uitsparing over het publieke plein van minimaal 4 verdiepingen en heeft een zichtbare onderbreking in de massa ter plaatse van de Kalverstraat.

Architectonische uitwerking • Op de begane grond heeft het Hoofdgebouw een levendige plint aan de publieke ruimte met open, uitnodigende gevels. De bestaande gevels zijn als zodanig herkenbaar. Het dak is beloopbaar en krijgt een (deels) groene invulling. • Het publieke programma in het Hoofdgebouw krijgt hoofdzakelijk entrees aan de publieke buitenruimte, aan het binnenplein. • Gebouw C kan ter plaatse van de massa-onderbreking een verbinding hebben tussen de volumes, en indien nodig constructieve ondersteuning. De onderzijde en de integratie van verlichting is zorgvuldig ontworpen. • De gevels van gebouw C ter plaatse van de massa-onderbreking en de twee uiteinden zijn een uitzondering op het vereiste percentage open gevel en deze gevels mogen volledig gesloten zijn. • Gebouw B en C contrasteren in architectonische uitwerking en verschijningsvorm met het Hoofdgebouw en de Groene Toren. • De Groene Toren wordt deels opengebroken, bestaande gevels zijn als zodanig herkenbaar. Materiaal & kleur • Het gevelgrid buiten de thermische schil van de gebouwen zonder historische referentie wordt gekenmerkt door een lichte uitstraling. • De gevels van de gebouwen die refereren naar het verleden hebben een betonnen materialisering.

• Gebouwen B en C kenmerken zich door te beschikken over een zichtbare houten constructie of een constructie combinatie van hout met een ander materiaal, zoals beton en/of staal. • Gebouw B en C kenmerken zich door een façade van natuurlijk materiaal, bij voorkeur van hout. Dit materiaal staat in contrast met de betonnen gevels van het Hoofdgebouw, de Groene Toren en de Kerk. • De Groene Toren kan worden voorzien van energieopwekkende componenten, deze vormen een integraal onderdeel van de ontwerpopgave. • De Kerk heeft een kleur en materialisering die contrasterend is met de overige bebouwing.

Centraal Cluster Massa • • • • •

De bouwvolumes lijken te zijn opgebouwd uit verschillende blokken maar zijn als eenheid ontworpen. Het hoogste blok van iedere bouwvolume heeft dezelfde hoogte als het hoogste blok van het schuin tegenoverliggende bouwvolume. De bouwvolumes worden gekenmerkt door hun dynamische compositie en getrapte uiterlijk. Om het hoogste blok heen wordt een getrapte compositie geassembleerd bestaande uit lagere blokken. Daar waar de Amstelstroomlaan en de Kalverstraat het cluster doorsnijden, worden de bouwvolumes hoofdzakelijk in de rooilijn gebouwd. Daar waar de gebouwmassa’s over het plein uitkragen, dienen ze een netto vrije hoogte van minimaal 4.5 meter te hebben. Deze vrije hoogte moeten afgestemd worden tussen de verschillende gebouwen. De onderzijde van de uitkragingen en de integratie van verlichting is zorgvuldig ontworpen.

Architectonische uitwerking • De gevels van de gebouwen zonder historische referentie worden gekenmerkt door een licht en openkarakter en gekenmerkt door een grid (maximaal 20% gesloten) buiten de thermische schil, met een terugliggende gevel (minimaal 50% open). • De gevels van de gebouwen met historische referentie hebben een monoliete uitstraling (minimaal 60% gesloten inclusief balustrades) met een eenduidige ordening van gevelopeningen. Een repeterend ritme van gevelopeningen vormt daarbij het uitgangspunt. • Op maaiveldniveau, langs de Amstelstroomlaan, worden de gebouwgevels voorzien van hergebruikte elementen van de gevangenismuur. De integratie van de gevangenismuurelementen in de gebouwen is gelijkwaardig in alle gebouwen in dit cluster om visuele cohesie te versterken. • Daar waar de gebouwmassa’s over het plein uitkragen, komen geen ondersteunende constructieve elementen. • Het deel van Gebouw G ter plaatse van de historische cellentoren heeft een historische referentie. Materiaal & kleur • Het gevelgrid buiten de thermische schil van de gebouwen zonder historische referentie wordt gekenmerkt door een lichte uitstraling. • De gevels van de gebouwen die refereren naar het verleden hebben een betonnen materialisering.

Amstel Cluster Massa •

•

De bouwvolumes zonder historische referentie worden gekenmerkt door getrapte uitsparingen op de bovenste verdiepingen en een rotatie naar de richting van het Amstel Kwartier, dat de originele richting van het polderlandschap volgt. Gebouw KLM dient bij het volume aan de zuidzijde over de gehele footprint, met uitzondering van de liftschacht, de entreelounge en overige benodigde ruimten ten behoeve van het functioneren van het gebouw, een uitsparing van minimaal 2 verdiepingen hoog te hebben.

Architectonische uitwerking • De gevels van de gebouwen zonder historische referentie worden gekenmerkt door een licht en openkarakter en gekenmerkt door een grid (maximaal 20% gesloten) buiten de thermische schil, met een terugliggende gevel (minimaal 50% open). • De gevels van de gebouwen met historische referentie hebben een monoliete uitstraling (minimaal 60% gesloten inclusief balustrades) met een eenduidige ordening van gevelopeningen. Een repeterend ritme van gevelopeningen vormt daarbij het uitgangspunt. • Op maaiveldniveau worden de gebouwgevels van gebouw J en gebouw KLM voorzien van hergebruikte elementen van de Kalverstraat. De integratie van de Kalverstraat elementen in de gebouwen is gelijkwaardig in alle gebouwen in dit cluster om visuele cohesie te versterken. • De nieuw te bouwen toren H op de plaats van de 7e gevangenistoren heeft een historische referentie. Materiaal & kleur • Het gevelgrid buiten de thermische schil van de gebouwen zonder historische referentie wordt gekenmerkt door een lichte uitstraling. • De gevels van de gebouwen die refereren naar het verleden hebben een betonnen materialisering.

Bijlage 2: Beeldkwaliteitsplan Bajes Kwartier

5

Bajes Kwartier Amsterdam Beeldkwaliteit

Bajes Kwartier Amsterdam Beeldkwaliteit

Maart 2020

TOELICHTING Bajes Kwartier is voortgekomen uit de prijsvraag uitgeschreven door het Rijksvastgoedbedrijf. Bajes Kwartier is onderdeel van de grootschalige stedelijke transformatie Overamstel. Er ligt de ambitie om een verouderd bedrijfsterrein om te zetten naar een gemengd stuk stad op het kruispunt van een entree naar de stad, de Zuidas, het Sience Park en Oost. Deze transformatie is inmiddels stevig zichtbaar geworden. Bajes Kwartier - oorspronkelijk gevangenis – neemt binnen Overamstel een bijzondere positie in. Ook landschappelijk gezien: Bajes Kwartier heeft een eigen watersysteem en ligt op het diepste punt van Overamstel. De essentie van de opgave is erop gericht het gebied beter te verbinden met het omliggende stedelijke weefsel en tegelijk de eigenheid van het eiland te benadrukken. Bajes Kwartier wil hier op een vooruitstrevende manier omgaan met duurzaamheid, een gemengd stedelijk programma, een creatieve maar respectvolle van het omgaan met erfgoed en kent een robuuste ontwikkelingsstrategie. Bajes Kwartier is een gebied waar ca. 1350 woningen gerealiseerd worden, en een bruisende nieuwe hub van internationale allure, waar design en kunst samenkomen met de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van duurzaam leven. Een plek waar je groen, gezond, geïnspireerd en gelukkig woont, werkt en recreëert.

tuinenlandschap. Door het toepassen van verschillende typologieën en materialisering ontstaat een contrast tussen gebouwen die refereren aan de gevangenis en de nieuwe gebouwen. Samen geven zij vorm aan de nieuwe open wijk. De Amstelstroomlaan is de nieuwe Oost-West verbinding door Bajes Kwartier die vanzelfsprekend aansluit op de stad en omgeving. De gebouwen staan in de rooilijn van de Amstelstroomlaan en vormen rond de kruising met de “Kalverstraat” een pleinruimte. In dit document wordt de beoogde beeldkwaliteit voor de verdere uitwerking van Bajes Kwartier aangegeven. Binnen het plan vormt de integratie tussen het ontwerp van de openbare ruimte en de verschillende gebouwen hierbinnen een essentie. Vandaar dat hier eerst de beeldkwaliteit van de openbare ruimte en de bruggen worden beschreven, vervolgens de beeldkwaliteit op hoofdlijnen voor de architectuur. Tot slot wordt de beeldkwaliteit van een aantal bijzondere elementen binnen het plan beschreven. Beeldkwaliteit en welstandcriteria vormen het kader voor Welstand om de bouwplannen voor de individuele gebouwen te beoordelen en de integraliteit van het plan als geheel te waarborgen.

Kern van het masterplan ontwikkeld door OMA, Lola en FABRICations is een opbouw in vier clusters van gebouwen, met ieder een eigen identiteit en programmering. De clusters worden gekoppeld en doorsneden door een langzaam verkeersverbinding op de plek van de voormalige ‘Kalverstraat’ van de Bijlmerbajes. De ruimtelijke samenhang tussen de clusters en de verbindingen met de ruimtelijke en programmatische context op stedelijke schaal is essentieel en wordt gevonden in een autovrij stelsel van tuinen met subtiele hoogteverschillen, zorgvuldig gekozen connecties en het richten van bouwmassa’s. Binnen het gebied zorgen de verschillende tuinen en de inrichting van de openbare ruimte voor een herkenbare samenhang en een levendig en prettig verblijfsklimaat. Karakteristieke materialen van het voormalige gevangeniscomplex, zoals tralies, deuren en gevelelementen worden hergebruikt in de openbare ruimte en de architectuur om zo de eigenheid van de plek te benadrukken. De architectuur van Bajes Kwartier is contrastrijk: stevige volumes versus open structuren. Integratie van gebouwen en de openbare ruimte is een belangrijk thema. De individuele volumes vormen vier clusters van gebouwen en zijn nadrukkelijk verbonden met het autovrije continue

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

3

CONCEPT

Amstel Cluster

Centraal Cluster

Design Cluster

Kennis Cluster

1. Behouden, herbouwen en voltooien Op basis van een analyse van de erfgoedwaarde is een selectie van gebouwmassa’s aangewezen die waardevol zijn om te behouden. Bestaande gebouwen worden deels behouden, anderen herbouwd volgens hun karakteristieke vormentaal en zelfs nooit gebouwde componenten worden uiteindelijk gebouwd. Met dit concept ‘behouden, herbouwen en voltooien’ worden verspreid over het masterplan referentiemomenten naar de geschiedenis geboden en ontstaat een sterke eigen identiteit.

2. Vier clusters Bajes Kwartier bestaat uit vier plandelen: vier verschillende clusters. Elk cluster refereert naar de historie van de Bijlmerbajes. De clusters worden door het landschap en de openbare ruimte samengebracht. De maximale bouwhoogte bedraagt NAP +60 meter en NAP +25 meter vanaf de oostzijde conform de Nota van Uitgangspunten.

3. Eigen identiteit Elk cluster heeft een eigen karakter, programmering en uitstraling. Van zuid naar noord vind je hier straks het Kennis Cluster, waar scholing en experiment centraal staan, het Design Cluster, het kloppende culturele hart van de wijk, het Centraal Cluster, waar Bajes Kwartier nadrukkelijk verbonden wordt met de stad en het Amstel Cluster, dat een visuele verbinding aangaat met het Amstelkwartier.

4. Verbinden Het Bajes Kwartier plan beslaat vier clusters die onderling verbonden zijn door de nieuwe Kalverstraat. Deze langzaamverkeersroute ligt op de plek van de historische Kalverstraat en wordt geflankeerd door woongebouwen.

5. Typologieën In het gehele masterplan wordt de vormtaal van de gebouwen gekarakteriseerd door rechtlijnigheid en rechte hoeken. Met uitzondering van het Design Cluster worden de gebouwvolumes gekenmerkt door hun getrapte uiterlijk, waarmee een heel eigen daklandschap ontstaat, dat rijk is aan terrassen. Daarbij vormt het getrapte uiterlijk een dynamische compositie, dat samen met de daktuinen een vervloeiing met het landschap vormt.

6. Gemengd programma Het Bajes Kwartier is een gemengd stuk stad en biedt een divers pallet aan woningtypes en voorzieningen. Het gevarieerd woningprogramma trekt verschillende doelgroepen aan, van Young Professionals, expats tot gezinnen en stellen zonder kinderen. Verspreid over de gehele wijk komen er verschillende publieke functies in de plint van de gebouwen aan de Kalverstraat of de Amstelstroomlaan.

7. Hergebruik Het complex wordt gedeeltelijk afgebroken volgens circulaire principes. De vrijkomende materialen en bouwkundige elementen worden zoveel mogelijk hergebruikt. Gevelelementen van de gevangenistorens worden waar mogelijk hergebruikt in de gevels van nieuwe gebouwen. Gevelelementen van de Kalverstraat worden hergebruikt als plaveisel voor de nieuwe Kalverstraat. Aan de Amstelstroomlaan worden de originele betonnen panelen van de gevangenismuur gebruikt in de façade van de woongebouwen.

8. Verbonden landschap De tuinen zijn publiek toegankelijk en met elkaar verbonden. Samen vormen ze de robuuste groene dooradering van het Bajes Kwartier. Het Amsterdamse waterlandschap van polders, dijken en rietlanden wordt gekenmerkt door lichte hoogteverschillen. Dit trekken we door in het Bajes Kwartier. Zo ontstaan gesegmenteerde buitenruimtes met volop mogelijkheden voor sport, cultuur en natuur.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

4

OVERZICHT H

J

L

M

F K D

G

E GRT

C B Kerk HGB

School A

PG

Gebouwen in donkergrijs hebben een historische referentie

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

5

HERGEBRUIK VAN CULTUURHISTORISCH ERFGOED Bajes Kwartier neemt een bijzondere plek in binnen de stad Amsterdam en heeft als complex ook een bijzondere en bewogen geschiedenis. Deze geschiedenis, als “verboden” eiland in de stad, het ensemble van gebouwen en de verhalen zijn een rijke bron van inspiratie. De penitentiaire inrichting werd, na een voorbereidingstijd van vijftien jaar, tussen 1974 en 1979 gebouwd als opvolger van de Huizen van Bewaring aan het Kleine Gartmanplantsoen en de Havenstraat. Het ontwerp was van het architectenechtpaar W.J.H.C. (Joop) Pot en J.F. (Koos) Pot-Keegstra, maar de voor het complex typerende ‘telephone-pole construction’ is al te zien in de schetsontwerpen uit 1966 van rijksarchitect F. Sevenhuijsen. Joop Pot overleed in 1972. De uitvoering stond dan ook geheel onder leiding van Koos PotKeegstra, die bekend staat als eerste vrouw met een diploma van de Amsterdamse Academie van Bouwkunst. Het complex was in de eerste plaats bedoeld als Huis van Bewaring. Om onderscheid te maken met een strafgevangenis lag de nadruk op het ‘humane karakter’. De grote centrale verbindingsgang door het complex was mede bestemd voor winkeltjes. Aanvankelijk waren er geen tralies voor de ramen. Grote aandacht werd besteed aan inrichting van luchtplaatsen en tuinaanleg.

Er werd onderzocht of de gevangenismuur kon worden weggelaten en vervangen door doornenstruiken die deel zouden uitmaken van de tuinaanleg. Een humaan gebouw maar wel in beton gegoten. Het complex Het complex bestaat uit een sequentie van samenstellende delen die van laag naar hoog oplopen en hun structuur ontlenen aan hun specifieke functie: cipiersdorp, voorplein, hoofdgebouw en centrale as met luchtplaatsen en cellentorens. De ordening van de cellentorens aan een doorgaande as volgens het ‘telephone-pole’ principe. De combinatie van de ‘telephone-pole’ met hoogbouw is zeldzaam en zorgt in belangrijke mate voor het herkenbare en iconische karakter van het complex. Om te komen tot een enigszins objectieve waardering volgens toetsbare criteria, is gebruik gemaakt van de ‘Handleiding voor het aanwijzen van zaken en terreinen als monument’, waarvan zowel door het rijk als door de gemeente Amsterdam gebruik wordt gemaakt. Per criterium is een aanzet gegeven tot wat de vastgestelde waarde zou kunnen betekenen voor de herontwikkeling van de P.I. Over-Amstel. Architectonische waarde De architectuurhistorische waarde van de P.I. OverAmstel is in de eerste plaats gelegen in de positie die het

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

gebouw inneemt in de typologische geschiedenis van de gevangenisbouw in Nederland. Met de introductie van woongroepen van maximaal 25 personen werd na 100 jaar afgestapt van de principes van de cellulaire gevangenis. De indeling van de torens met door vides gekoppelde bouwlagen, huiskamers, sportzalen, werkateliers en grote gemeenschappelijke luchtplaatsen vormen de uitdrukking van het nieuwe programma waarin resocialisatie centraal stond. Een bijzonderheid in de typologie is de keuze voor hoogbouw in combinatie met de plaatsing van de torens volgens het ‘telephonepole’ principe. Dit zorgt uitwendig voor een levendig en markant silhouet en inwendig voor de door zijn lengte imponerende centrale as. De hoofdopzet van het complex komt voor rekening van rijksarchitect Sevenhuijsen, de architectonische uitwerking is van het architectenechtpaar Pot en Pot-Keegstra, exponenten van de wederopbouw met een specialisme in de huisvesting van alleenstaanden en ouderen. Architectonisch gezien is het complex een interessante mix van puur zakelijke architectuur met elementen uit het structuralisme: dit laatste is vooral zichtbaar in de kerk en in bij voorbeeld de geprofileerde betonplaten voor de buitenbekleding van de ‘Kalverstraat’. Stedenbouwkundige waarde Essentieel in de ordening van het complex is de sequentie van voorplein, hoofdgebouw en cellentorens die van laag naar hoog oploopt.

Binnen deze structuur zijn de zes torens in het stedelijk landschap een herkenbaar element of oriëntatiepunt voor wie Amsterdam met de trein of metro vanuit zuidelijke richting binnenkomt.

van hun leven hebben doorgebracht. Gaafheid/herkenbaarheid Het complex is voor zover bekend in grote lijnen gaaf bewaard gebleven. Grote wijzigingen aan de hoofdstructuur, de samenstellende delen, of de architectuur hebben nooit plaatsgehad. Een van de weinige ingrepen in de compositie van het totaal is het toevoegen van parkeerdekken op het voorterrein. Een toevoeging van kort na de bouw zijn de tralies voor de ramen en de toevoeging van een extra hek tussen de binnenplaatsen en de muur. Dat heeft aan het oorspronkelijke conceptuele uitgangspunt van een ‘open’ gevangenis met weinig hekken en met een tuinaanleg bij de luchtplaatsen afbreuk gedaan. Ook de oorspronkelijke kleurstelling van de gebouwen is gewijzigd. Hergebruik Een selectie van bestaande gebouwen blijft behouden of wordt getransformeerd en biedt een referentie naar de geschiedenis, zoals enkele gevangenistorens, het hoofdgebouw, de kerk, een deel van de kalverstraat, de footprint van het Bajesdorp en een groot deel van de originele gevangenismuur. Daarnaast wordt op de exacte plek van de nooit gebouwde 7e toren een gebouw in lijn met de originele stijl gerealiseerd.

Het eiland met de ‘slotgracht’ is een essentieel en herkenbaar element in de structuur van het gebied. Dit ‘afgesloten karakter’ kan gezien worden als een kernwaarde die aan de plek een bijzondere identiteit verleent. Aanvullende ontsluitingen kunnen worden toegevoegd, terwijl het eilandkarakter in stand blijft. De karakteristieke sequentie van voorplein, hoofdgebouw en cellentorens kan een bron van inspiratie zijn voor een nieuwe stedenbouwkundige aanleg. Cultuurhistorische waarde Het complex is van belang als meest ver doorgevoerde exponent van veranderde wetgeving en veranderde denkbeelden over het huisvesten van gedetineerden in naoorlogs Nederland. In die zin vormt de inrichting een vrijwel onmisbare schakel in de reeks van gevangenissen die de rijksoverheid vanaf 1845 tot stand bracht. Een bijkomende cultuurhistorische waarde is de bajes als ‘plek van herinnering‘ voor de vele bewoners, bezoekers en werknemers die hier sinds de opening in 1979 een deel

6

Behoud van gevangenismuur De muur was een essentieel onderdeel van de gevangenis. Van binnenuit een onneembare hindernis, voor de buitenwereld een afschrikwekkend gebaar. De muur bestaat uit prefab betonelementen op een betonnen voet in de grond. Daaromheen ligt een gracht. Het overgrote gedeelte van de muur is nog compleet, al zijn sommige delen verlaagd of verwijderd. Grote delen van de gevangenismuur blijven behouden als de prefab muur op de betonnen voet. De behouden delen worden wel aangepast aan de transformatie van gevangenismuur naar woonomgeving. Delen van de muur worden voor zien van onder andere begroeiing en voorzieningen ten bate van tuinieren, sport en spel. Hergebruik van gevangenismuur Delen van de voormalige gevangenismuur die vrijkomen doordat er openingen worden gemaakt in de muur krijgen een nieuw leven in de gevels van de gebouwen langs de Amstelstroomlaan. De dunnere geribbelde muurelementen zullen hiervoor gebruikt worden.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

7

Hergebruik van Kalverstraat De ‘Kalverstraat’ is een prachtig gegeven. Het vormde ooit de functionele ader van de gevangenis en gaat nu als de ruggengraat van Bajes Kwartier fungeren. Door het huidige gebouw te transformeren tot een straat maken we een verbindende lijn van noord naar zuid. De breedte van die verbinding is gelijk aan de oude Kalverstraat van de gevangenis. Betonnen gevelpanelen van de kalverstraat worden als opsluitband en zitelementen gebruikt in de nieuwe straat door het Bajes Kwartier. De Kalverstraat vormt hiermee een blijvende herinnering aan de voormalige gevangenis: die van een beperking van bewegingsvrijheid (de galerij) juist een verruiming van bewegingsvrijheid mogelijk maakt. Op maaiveldniveau worden de gebouwgevels van gebouw J en gebouw KLM voorzien van hergebruikte elementen van de Kalverstraat. De integratie van de Kalverstraat elementen in de gebouwen is gelijkwaardig in alle gebouwen in dit cluster om visuele cohesie te versterken.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

8

Behoud van brug Er was maar een brug naar de bajes, en dat was de brug bij het hoofdgebouw. Om de brug te bereiken of te verlaten, moest eerst de woningen van de bewakers en de commandant worden gepasseerd. De brug bij het hoofdgebouw is een vlakke no-nonsense betonnen brug over de gracht.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

9

Behoud van Cellentorens Het complex bestaat uit zes cellentoren van elk dertien verdiepingen. Op de begane grond bevindt zich de controlekamer en ruimtes voor het personeel. Daarboven bevinden zicht de verdiepingen met cellen, waarvan de bovenste verdieping bestaat uit isoleercellen. Het idee was dat de gevangenen per toren een samenlevingsverband zouden vormen. Van de zes cellentorens blijft een toren fysiek echt behouden en herbestemd tot de publieke Groene Toren. De oorspronkelijke gevel wordt deels opengebroken waardoor delen van het skelet zichtbaar worden. Hergebruik van Cellentorens Ook al was de Bijlmerbajes origineel niet voorzien van tralies, deze latere toevoeging maakt een belangrijk onderdeel uit van de geschiedenis en het verhaal van de gevangenis. Deel van de tralies komen daarom terug in de buitenruimte, maar dit keer als beplantingsrekken: de tralies dienen dan om beplanting tegen de gevangenismuur te laten groenen. Bijna geen element is zo ondubbelzinnig als de gevangenisdeur. De celdeuren worden ook in de buitenruimte gebruikt: als balustrades op de Amstelstroomlaanbruggen.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

10

Behoud van Hoofdgebouw Het hoofdgebouw, met administratieve functies en een receptie, bestaat uit vier vleugels van drie bouwlagen hoog, om een rechthoekige binnenplaats. De gevels zijn opgetrokken uit geprefabriceerde betonpanelen met stalen kozijnen. In de gevel speelt zich een subtiel reliëfspel af van vensters en vlakken, dat aanvankelijk geschilderd was in wit met twee tinten grijs. Het hoofdgebouw blijft grotendeels behouden, maar delen van de gevel zullen wel vervangen worden om het gebouw een open karakter te geven. Vooral voor de begane grond is dit belangrijk.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

11

Behoud van Kerk In de kerk is de invloed van Aldo van Eyck duidelijk waarneembaar. De kerkzaal met hoog invallend daglicht bestaat uit drie geschakelde vierkanten die door middel van vouwwanden van elkaar kunnen worden gescheiden. Vanuit de eerste verdieping van de Kalverstraat kwam men in de kerk. Door middel van trappen is er een verbinding met buiten. De binnenwanden zijn opgetrokken in systeemblokken en de plafonds zijn uit getimmerd in hout. De voormalige kerk blijft qua bouwvolume zo veel mogelijk intact maar wordt door zijn uiteindelijke afwerking juist opvallend.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

12

LANDSCHAP & BUITENRUIMTE Het landschap is de basis waarop het Bajes Kwartier ontwikkeld wordt. Het verenigt de verschillende gebouwen binnen de vier clusters. In de beeldkwaliteit van het landschap speelt de natuurlijke uitstraling een belangrijke rol. Het beeld van “vrije natuur in een vast raamwerk” is een leidend principe voor het ontwerp en de uitstraling van het landschap. Binnen een raamwerk van goedverzorgde en hoogwaardige straten, pleinen en (keer-)muren, kan de beplanting behoorlijk vrij groeien en bloeien. Hoge grassen, weelderige oevers en niet opgekroonde bomen. Soortkeuze en op deze beeldkwaliteit gericht beheer zijn belangrijk om dit natuurlijke beeld van Bajes Kwartier te bereiken en te behouden. Ondanks dat de beeldkwaliteit van het landschap de verschillende ontwikkelingen en gebouwen met elkaar verbindt, zijn er verschillende programmatische onderdelen met ieder een eigen specifieke beoogde beeldkwaliteit. De kalverstraat is een kenmerkend onderdeel met een geheel eigen beeldkwaliteit. Maar ook de watertuinen en de muur zijn essentiële landschapsonderdelen met een eigen specifieke beeldkwaliteit. Met behulp van referentiebeelden wordt de beeldkwaliteit van deze onderdelen nader toegelicht.

Beeldkwaliteit per cluster

Algemene Beeldkwaliteit

Landschaps Beeldkwaliteit

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

13

Kalverstraat De Kalverstraat is de ruggengraat van het Bajes Kwartier. De uitstraling van de Kalverstraat dient daarop aan te sluiten: het is een boulevard waarop mensen niet alleen wandelen en fietsen, maar ook kunnen sporten, flaneren en verblijven. De buitenruimte is hoogwaardig en kent en een jaarronde programmering. De geschiedenis komt terug in het kleurgebruik, de betonnen verhardingselementen en in de drie betonnen poorten. De poorten zijn multifunctioneel. Er is een subtiel onderscheid in beeldkwaliteit tussen de zogenaamde Oude Kalverstraat, de Verlengde Kalverstraat in het Amstelcluster en de Nieuwe Kalverstraat in het Learning Cluster. Dit uit zich in verschillen in materialisatie. Tegelijkertijd is er sterke onderlinge samenhang.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

14

Pleinen De pleinen in Bajes Kwartier dienen ruimte te bieden voor toegang naar de gebouwen en verkeer, zoals fietsparkeren en bezorg- en nooddiensten. Daarnaast dienen de pleinen een hoogwaardige en aangename verblijfsplek te zijn met een uitnodigend karakter. De pleinen hebben een menselijke maat. De materialisatie komt voor uit het beschikbare materiaal van de voormalige gevangenis. De betonnen gevelelementen worden gebruikt als elementverharding, maar ook als zitelementen. Binnen dit gegeven heeft ieder plein een eigen karakter. Het plein in het Amstelcluster heeft sportelementen, terwijl het plein tussen het Centraal Cluster en het Design Cluster meer in het teken staat van urban farming, en circulariteit.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

15

Waterpleinen Een aantal pleinen hebben een extra eigenschap: het zijn waterpleinen. Het overtollige regenwater van de daken van de gebouwen en de pleinen zelf kan op deze pleinen afgekoppeld worden. Het water dient zichtbaar te zijn. De pleinen kunnen delen hebben die vollopen, of ondiepe, brede lijngoten hebben waar het regenwater doorheen stroomt. Fonteinen maken van het water een feest.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

16

Tuinenrijk Het tuinenrijk (de tuinen) dient te bestaan uit een veelvoud van tuinen die zijn gescheiden door middel van hoogteverschillen. De hoogteverschillen zijn trapsgewijs, als terrassen. De hoogteverschillen worden mogelijk gemaakt door keermuren, waar mogelijk opgetrokken uit beton van de gebouwen van de Bijlmerbajes. Door middel van betonnen trappen en betonnen hellingbanen zijn de tuinen toegankelijk voor iedereen.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

17

Publieke tuinen De publieke tuinen kenmerken zich door het groene karakter. Naast de groene inrichting dragen de tuinen bij aan sport en spel, voedselproductie en natuur. De tuinen hebben een natuurlijk karakter binnen het raamwerk van de kalverstraat en de door betonnen keermuurtjes mogelijk gemaakte terrasvormige hoogteverschillen. De beplanting dient los en weelderig te zijn en dient in géén geval het karakter te hebben van traditioneel perkgroen. Hekwerken worden zoveel mogelijk gemeden, maar indien toegepast zorgvuldig op het karakter van Bajes Kwartier aangesloten.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

18

Watertuinen Bijzondere tuinen zijn de watertuinen. De watertuinen dienen ruimtelijke waterverbindingen met de omgeving (de gracht) te zijn. De watertuinen bestaan uit waterterrassen van verschillende dieptes. Het overtollige regenwater vloeit via de Kalverstraat in de watertuinen. Daar stroomt het via rietbedden, en waterplanten de gracht in. De watertuinen hebben een sierwaarde in de watervegetatie: de hoogteverschillen in de waterterrassen functioneren als kleine watervallen.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

19

Rondom Amstel Cluster De tuinen rondom het Amstel Cluster zijn parkachtig. De beplanting is er parkachtig, lommerrijk, met veel siergrassen. De bomen zijn solitair en kunnen vol uitgroeien, binnen de mogelijkheden van de plek. De bomen hebben een individuele sierwaarde. De tuinen zijn geschikt om in kleine groepen te kunnen ontspannen in het gras, of samen bezig te zijn met sport en spel. Eventuele valondergronden zijn zorgvuldig ingepast in de omgeving.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

20

Centraal Cluster en Design Cluster De tuinen tussen het Centraal- en Design Cluster produceren voedsel. De beplanting draagt eetbare noten, vruchten en zaden. De bomen en heesters zijn in rechthoekige perken en bedden geplant, als in een moestuin het geval zou zijn. De beplanting kan door bewoners beheerd worden.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

21

Rondom Learning Cluster Het Kennis Park staat in het teken van natuur en geschiedenis. De natuur overwoekert de funderingen van het voormalige Bajesdorp min of meer. Het bestaat daarom uit pionierssoorten als berken en elzen. De aanplant bestaat uit jonge bomen in een vrij plantschema.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

22

Privétuinen Rondom een aantal gebouwen bevinden zich privétuinen. Deze tuinen horen bij het tuinenrijk, maar onderscheiden zich door het private karakter. Ruimtelijk maken ze er deel van uit: er zijn geen schuttingen en de tuinen hebben een groene inrichting. De ruimtelijke afbakening dient te worden gemaakt door middel van beplanting en betonnen keermuurtjes en zijn niet hoger dan 1,2 meter.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

23

Gevangenismuur De gevangenismuur dient in Bajes Kwartier meerdere doelen. Aan de buitenkant definieert het Bajes Kwartier als een eiland in de stad: het is een continue gevel van beton, overgroeid met beplanting en voorzien van kieren en gaten voor planten en dieren. De muur dient dus ook om te leven, niet alleen om te scheiden. Aan de binnenkant is de muur een integraal onderdeel van de buitenruimte van Bajes Kwartier. Soms een speelelement, soms een tuin, soms een kunstwerk. Rondom het Amstelcluster is ruimte om te sporten en te spelen. Deels dient de muur hier een speels programma te zijn met klim- en fitnessvoorzieningen, en speel als glijbanen en netten. De tralies van de oude gevangenis kunnen dienen als element voor sport en spel, bijvoorbeeld om te klimmen. De muur is ingericht als verticale tuin tussen het centraal cluster en het design cluster. Daar is het een groene muur met eetbare soorten, bijvoorbeeld peulvruchten. De tralies van de oude gevangenis kunnen dienen als drager voor beplanting.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

24

Natuurlijke oevers De oevers rondom Bajes Kwartier hebben een natuurlijke meerwaarde. Het zijn zachte oevers, met zo min mogelijk beschoeiingen en zoveel mogelijk flauwe oevers. Er is zodoende veel ruimte voor waterplanten als lelies en riet. Ze vormen een mooi contrast met de harde schoeiing en muur die het eilandgevoel versterken.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

25

Amstelstroomlaan De Amstelstroomlaan is een ontsluitingsweg met een groene uitstraling. De laan dient begeleid te worden door flinke laanbomen met een opgaande kroon. De middenberm dient een groene inrichting te krijgen.. Waar de Amstelstroomlaan het plein kruist, wordt de Amstelstroomlaan in materialisatie onderdeel van het plein. Waar de Amstelstroomlaan de Kalverstraat kruist, is de Kalverstraat duidelijk herkenbaar als doorgaande verbinding.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

26

Hoofdbrug Toen de bajes nog operationeel was vormde de zuidelijke entree, ofwel dam met duiker, bij het hoofdgebouw de enige toegang tot het eiland. Om de bajes te bereiken of te verlaten moesten eerst de woningen van de bewakers en de commandant worden gepasseerd. De dam bij het hoofdgebouw is een vlakke, betonnen, no-nonsense verbinding die past bij de uitstraling van de bajes. De verbinding blijft in zijn huidige vorm bewaard als onderdeel van het erfgoed, inclusief de poort.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

27

Verkeersbrug voorstel tenderfase

Amstelstroomlaan bruggen De brug bestaat eigenlijk uit drie losse bruggen; één centrale verkeersbrug en aan weerszijde een lichter uitgevoerde voetgangersbrug. De brug is volledig overkluisd en heeft een doorvaarthoogte van minimaal 1,25 meter en een diepgang van minimaal 1m. Tussen de verschillende verkeersstromen zijn openingen gemaakt met zicht en zonlicht op het water. De vormgeving is daarbij ondergeschikt aan de massieve robuustheid van de gevangenismuur. De (betonnen) constructie heeft een rankere vormgeving, is bij voorkeur recht met een open reling voor de rijbaan en hergebruikte celdeuren als reling voor de voetgangersverbindingen. De materialisering volgt het karakter van de verharding zoals die binnen de Bajes muren te vinden is, zowel in kleur als in materiaal.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

28

Kalverstraat bruggen Een aantal van de bruggen van Bajes Kwartier liggen in het verlengde van de Kalverstraat. Waar de Bajes Promenade ('Kalverstraat') aantakt op de omgeving, worden bruggen gemaakt die het betonnen karakter van de bajes en de gevangenismuur weerspiegelen. De bruggen zijn een simpel ogende mono-structuur uit beton waarbij reling en dek met elkaar zijn geïntegreerd. Verlichting van de brug is daarbij opgenomen in reling.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

29

Parkbrug De Parkbrug is de natuurlijkste van alle bruggen van Bajes Kwartier. Met een smal profiel is het in hoofdzaak bedoelt voor voetgangers en staat zo in verbinding met de groene omgeving rondom Bajes Kwartier. De bonkige parkbrug is van hout en robuust vormgegeven, aansluitend op de houten gebouwen in Bajes Kwartier.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

30

Big Furniture De familie van Big Furniture heeft zijn wortels in de geschiedenis van Bijlmer Bajes. De collectie start met trappen en banken gemaakt van hergebruikt beton. Aanvullende elementen zoals een tribune, lange banken, boombakken, tafels krijgen een sterke felle coating om zo kleurrijke accenten in de openbare ruimte te vormen. De openbare ruimte zelf wordt bewust kalm gehouden qua karakter en vorm, waardoor de accenten in de juiste verhouding aantrekkelijke toevoegingen vormen. Alle objecten worden zorgvuldig binnen de openbare ruimte van Bajes Kwartier geplaatst om hun toegevoegde waarde en esthetische kwaliteit maximaal te benutten.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

31

Big Play Furniture Bewegen op allerlei manieren is een van de hoofdthema's van Bajes Kwartier. Plekken voor sport en spel zijn verspreid over het hele projectgebied en zorgvuldig geprogrammeerd in relatie tot de directe omgeving om de bewoners op een intensieve en toegeweide manier bij de openbare ruimte te betrekken. Alle objecten hebben een expressieve en kleurrijke vormentaal om het dynamische karakter van hun functie te benadrukken. Sportmeubilair is zo er niet enkel om de fysieke mens te stimuleren maar kan ook een esthetische sensatie teweegbrengen.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

32

Big Arches De pergola's zijn gemaakt met geoogste materialen van de facade panelen van de voormalige Kalverstraat. Als historische artefacten zijn ze geplaatst op de befaamde Telephone Pole structuur van de voormalige Bajes. Deze bewaarde panelen worden herschikt in een stalen frame om een transparante pergola te vormen begroeid met weelderige klimplanten.

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

33

ARCHITECTUUR ALGEMEEN Op masterplan niveau beschrijft het algemene beeldkwaliteit een duidelijke architectonische dialoog tussen de behouden bestaande gebouwmassa’s en de nieuwbouw. In de behouden gebouwmassa’s wordt de historische architectonische taal hoofdzakelijk behouden. Hierbij worden de gebouwmassa’s gezien als solide massa’s met volgens grid gestructureerde openingen. De nieuwbouw daarentegen kenmerk zicht met een duidelijke grid met een transparante invulling. Alle gebouwvolumes worden gekenmerkt door hun strakke volumetrische uiterlijk en gekarakteriseerd door eenvoudige en rechthoekige opbouw.

Beeldkwaliteit per cluster

Algemene Beeldkwaliteit

Landschaps Beeldkwaliteit

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

34

Solide betonnen gevel De gebouwen die refereren naar het verleden, door middel van behoud, herbouw of voltooiing, worden allen gekenmerkt door een modern en toch historisch aanvoelend exterieur. De gevels van deze gebouwen worden allen volledig uitgevoerd in beton, waardoor een materiele en visuele relatie tussen de “historische” gebouwen ontstaat. Om het contrast met de overige gebouwen in het plangebied te vergroten zijn dit de enige volumes die met deze materialisatie worden uitgevoerd. Daarnaast worden deze volumes gekenmerkt door een vooral massief en zwaar karakter. Ramen en openingen in de gevel lijken uit het volume gehold te zijn, buitenruimtes zoals balkons en terrassen lijken of uitsteeksels van het gebouwvolume of eraan bevestigd te zijn. De overige gebouwvolumes in het plangebied worden juist gekenmerkt door een licht en open karakter. Indien dove gevels toegepast worden ten gevolge van geluidshinder, dan dienen deze zo ontworpen te worden dat ze een minimale impact hebben op het gevelbeeld. Ontwerpoplossingen ten gevolge van geluidshinder mogen daarnaast niet afdoen aan de alzijdigheid van de gebouwen en de visuele gelijkwaardigheid van individuele gevels binnen een gebouw.

Van toepassing op: Hoofdgebouw, Groene Toren, Gebouw G&H

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

35

Grid met transparante invulling De gevels van deze gebouwen zijn allen gebaseerd op een visueel gevel grid, met daarin een transparante invulling. Deze transparante invulling kan bestaan uit een glazen buiten gevel, een glazen serre of een balkon, deze dienen ten alle tijden in het gebouwvolume ontworpen te worden zodat het niet lijkt of ze uit het volume steken of ertegen aan zijn bevestigd. De gebouwvolumes worden gekenmerkt door een licht en open karakter en staan in contrast met de gebouwen die refereren naar het verleden. Indien dove gevels toegepast worden ten gevolge van geluidshinder, dan dienen deze zo ontworpen te worden dat ze een minimale impact hebben op het gevelbeeld. Ontwerpoplossingen ten gevolge van geluidshinder mogen daarnaast niet afdoen aan de alzijdigheid van de gebouwen en de visuele gelijkwaardigheid van individuele gevels binnen een gebouw.

Van toepassing op: School, Gebouw A, D, E, F, G, J, K, L &M

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

36

Daktuinen & dakterrassen Het Bajes Kwartier wordt gekenmerkt door een groen landschap dat doorloopt in de bebouwing door middel van daktuinen en dakterrassen en interne wintertuinen. Deze luchttuinen hebben een strak uiterlijk en worden zo ontworpen dat ze een aangename en rustgevende sfeer behelzen, door middel van onder andere beplanting. Een groene uitstraling is zeer gewenst. Voor het ontwerp van de groene daken is de verblijfskwaliteit het uitgangspunt. Inwoners van het Bajes kwartier hebben zo de beschikking over hooggelegen grote terrassen die uitzicht bieden over het Bajes Kwartier en over de rest van Amsterdam, terwijl bezoekers een groenstraat en gevelbeeld te zien krijgen. Daarnaast wordt de impact van nieuwbouw op het milieu verminderd door groene daken en biedt het tegelijkertijd tal van ecologische, economische en sociale voordelen. De groene daken zijn niet ingericht met sedum, maar hebben een meerwaarde in waterbuffering, natuur en gebruik. De daken zijn voorzien van voldoende grond-/ substraatopbouw om een volwassen groen beeld tot ontwikkeling te laten komen. De daken kunnen veel water opslaan (zoals polderdaken), voedsel produceren, en hebben natuurlijke vegetatie, zoals grassen, heesters en kleine bomen.

Van toepassing op: School, Hoofdgebouw, Gebouw A, B, C, D, E, F, G, J, K, L & M

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

37

Groene in gevels Het Bajes Kwartier wordt gekenmerkt door een groen landschap dat doorloopt in de bebouwing door middel van daktuinen en dakterrassen en interne wintertuinen. Beplanting moet ook als ontwerpopgave meegenomen worden voor de façades. Daarbij dient het streven te zijn naar groene integratie in de gevels, zodat deze een rol krijgen in de groene uitstraling van Bajes Kwartier, maar ook functioneel zijn als habitat, fijnstoffilter, schaduwvoorziening, etc. Dit groen is weelderig en geïntegreerd in het ruimtelijke ontwerp van het gebouw. De gebouwen dienen de juiste condities te scheppen voor de beplanting, daarnaast is een beheerplan van 10 jaar essentieel om de groene uitstraling te behouden.

Van toepassing op: School, Directeurswoning, Gebouw A, B, C, D, E, F, G, J, K, L & M

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

38

Geïntegreerde zonnepanelen Bajes Kwartier is een duurzame wijk en dit is iets wat in meerdere gebouwen ook te zien is in het gebruik van PV-panelen op het dak. Het is echter wel belangrijk dat deze panelen het architectonische beeld vanuit de straat niet verstoren. Daarom dienen PV-panelen op het dak niet zichtbaar te zijn vanaf het maaiveld. Daarnaast moeten de PV-panelen zo ontworpen worden dat ze in combinatie met groene daken gebruikt kunnen worden. Indien PV-panelen worden toegepast in de gevels van gebouwen en/of zichtbaar zijn vanaf de straat of vanuit gebouwen in het plangebied dan dienen deze geïntegreerd te worden in de architectuur.

Van toepassing op: Poortgebouw, School, Hoofdgebouw, Groene Toren, Gebouw A, B, C, D, E, F, H, J & L

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

39

Uitsparingen rond publieke as Op plekken waar de Kalverstraat en de publieke pleinen de gebouwvolumes snijdt, worden entree zones gecreëerd in de vorm van uitsparingen in het bouwvolume. Deze zones moeten zo ontworpen worden dat ze gekenmerkt worden door een open en uitnodigende sfeer en functioneren zowel als activator van de publieke as en als formeel entree gebied van de individuele gebouwen. Deze zones blijven vrij van structurele of andere elementen, tenzij anders aangegeven in de welstandscriteria. De onderzijde van de uitkragingen en de integratie van verlichting is zorgvuldig ontworpen.

Van toepassing op: School, Hoofdgebouw, Gebouw A, C, D, E, F, G, & K

Bajes Kwartier Amsterdam - Beeldkwaliteitsplan

40

KENNIS CLUSTER Behalve de beeldbepalende elementen die voor grote delen van het plangebied gelden, zijn er ook gebouwen met aanvullende beeldbepalende elementen of in sommige gevallen esthetische keuzes die afwijken van de norm.

Beeldkwaliteit per cluster