A - 08 Duurzaamheid, Energietransitie en Circulaire Economie (42) 2. Bijlage

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda Circulair

2023-2026

Inhoudsopgave

1

Inleiding

4

1.1 1.2 1.3 1.4

Lessen en aanbevelingen 2020-2022  Rollen van de gemeente Rollen van overige overheden Kaders voor de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026

5 5 6 7

2

Voorstellen Samen met de stad

8

2.1 Programma en aanpak mkb circulair 2.2 Missiegedreven innovatiesysteem (bouw en textiel) en versterken innovatie-ecosystemen 2.3 Ondersteuning circulaire economie richting de haven en industrie 2.4 Innovatie Paviljoen Marineterrein 2.5 Innovatie Estafette – ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen 2.6 Aanpak VvE’s en overige particuliere eigenaren 2.7 Ondersteunen van en samenwerken met initiatieven die bijdragen aan de donuteconomie

8 10 11 12 14 17 17

3

Voorstellen Voedsel en organische reststromen

21

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 3.9 3.10 3.11 3.12 3.13

Aanvalsplan voedselverspilling Terugdringen voedselverspilling huishoudens Terugdringen voedselverspilling bedrijven Voedselverspilling casus CircuLaw Voedsel redden voor sociale initiatieven Kader voor experimenteerruimte organische reststromen Buurtcompost faciliteren en verwaarden Gfe/t-inzameling Stadsmarkten circulair Voorzieningen in de woningbouw om de voedselketen te sluiten Humanure – meststoffen en bodemverbeteraars Hergebruik effluent als bron voor industriewater Circulaire watercyclus

21 22 24 25 26 27 28 30 31 32 33 34 35

4

Voorstellen Consumentengoederen

38

4.1 Textiel 4.2 Beschermende kleding in de zorg 4.3 Publiek bereik vergroten van gemeentelijke informatie en statistiek over circulaire economie 4.4 Stadspasactie repareren apparaten en wasbare luiers 4.5 Amsterdam repareert 4.6 Meer hergebruik en reparatie 4.7 Professionalisering van Amsterdamse reparateurs 4.8 Minder matrassen op straat 4.9 Minder karton op straat 4.10 Stimuleren van true pricing 4.11 Actieplan Groene ICT

38 38 39 40 41 42 42 43 44 45 46

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 2

5

Voorstellen Gebouwde omgeving

47

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12

Circulair renoveren Aanpak ´Circulair, tenzij …´ bij Grond en Ontwikkeling Ruimte maken voor de duurzaamheidstransitie Versnelling industriële biobased woningbouwproductie Stedenbouw en circulair bouwen Duurzame verdichting Circulair maatschappelijk vastgoed Vastgoed Circulair Jaarplan Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte Bijdrage ingenieursbureau aan Scale-up toekomstbestendige kunstgrasvelden Doorbraakproject van land tot pand

47 49 50 52 53 55 56 58 59 63 66 68

6

Dwarsdoorsnijdende thema’s en randvoorwaarden

70

6.1 Concretiseren doelen en monitoring voedselverspilling en organische reststromen 6.2 Monitor materiaalgebruik eigen organisatie 6.3 Monitor Circulaire Economie in de stad 6.4 Identificeer materialen voor hergebruik: materialenpaspoort Openbare Ruimte 6.6 Europese wet- en regelgeving 6.7 CircuLaw 6.8 Circulaire energietransitie 6.9 Datagedreven CE-beleidscyclus 6.11 Kaders voor duurzaam en circulair opdrachtgeven en inkopen 6.12 Duurzaam Denken en Doen 6.13 Methodeontwikkeling en kennisdeling 6.14 Circulair en collectief wonen 

70 71 72 72 75 76 77 78 80 81 83 84

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 3

1

Inleiding

In deze bijlage van de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026 worden de ‘circulaire’ activiteiten waarbij de gemeente Amsterdam betrokken is toegelicht. Deze bijlage is geschreven in mei 2023 en beschrijft de stand van zaken van dat moment, op het moment dat er nog geen besluiten genomen zijn over de besteding van onder meer de ‘coalitie­middelen circulaire economie en duurzaamheid’. We leggen uit waarom deze activiteiten belangrijk zijn, hoe ze zijn opgebouwd, met wie ze worden opgepakt en hoe de financiering is geregeld. Afbakening Uitvoeringsagenda Voorliggende uitvoeringsagenda beschrijft alleen de activiteiten waar de gemeente Amsterdam actief bij betrokken is. Dit uitvoeringsprogramma biedt daarmee geen uitputtend overzicht van alles wat er gebeurt aan de transitie van de lineaire naar de circulaire economie. Zo zijn er nauwelijks activiteiten van het Rijk of de Europese Unie beschreven; die vallen grotendeels buiten de scope van deze uitvoeringsagenda. Uiteraard vindt voortdurend afstemming plaats, bijvoorbeeld rondom het Nationaal Programma Circulaire Economie (NPCE) of de Metropoolregio Amsterdam (MRA). Deze uitvoeringsagenda heeft een looptijd van ruim drie jaar. Zo biedt Amsterdam een meerjarig perspectief ter ondersteuning van de zekerheid rondom investeringsbeslissingen voor het circulair maken van de bedrijfsvoering en businessmodellen van ondernemers.

Gezien de snel ontwikkelende inzichten, ervaringen en wijzigingen in beleid, wet- en regelgeving die worden verwacht van het Rijk en de Europese Unie zullen, indien daartoe aanleiding is, bij de Voorjaarsnota 2025 voorstellen voor wijzigingen in het bestedingsvoorstel/Uitvoeringsagenda Circulair aan het gemeentebestuur worden aangeboden.

Er is geen zelfstandig circulair beleid Zoals ook staat vermeld in de inleiding van de ‘Uitvoeringsagenda Circulair 20203-2026’ leidt de transitie naar een circulaire economie tot een andere manier van werken. Daarmee draag je bij aan het realiseren van verschillende maatschappelijke doelstellingen en voorkom je dat het als extra beleidsdoelstelling wordt gestapeld. Dit zien we terug in de organisatie van deze uitvoeringsagenda: elke activiteit die is opgenomen, is onderdeel van het werk van een specifiek organisatieonderdeel en in een flink aantal gevallen al opgenomen in onderliggende beleidsdocumenten. Elke gemeentelijke organisatie zit zelf ‘aan de knoppen’ om circulair werken in de praktijk vorm te geven. Zo maken we de stap van projectmatig ‘circulaire dingen doen’ naar ‘dingen circulair doen’ als standaard manier van werken. De rol van een organisatieonderdeel voor de circulaire economie is om tijdens de transitie taken uit te voeren die beter en effectiever centraal kunnen worden uitgevoerd.

Het gaat bijvoorbeeld om: • het monitoren van de transitie en rapporteren over de voortgang; • het ontwikkelen en beheren van kennis over de circulaire economie; • het adviseren over circulaire inkoop- en aanbestedingsprocessen, en over de toepassing van circulaire principes in beleid; • het verbinden van mensen en organisaties; • het organiseren van aanvullende middelen vanuit het Rijk en de Europese Unie; • het netwerken en lobbyen voor het wegnemen van obstakels die de transitie naar een circulaire economie in de weg staan. Deze rollen vormen de kern van zowel deze uitvoeringsagenda als het team dat hiervoor binnen de gemeentelijke organisatie actief is. Dat team zorgt voor handelingsperspectief door het transitie-instrumentarium verder door te ontwikkelen. De weerbarstige werkelijkheid is dat we op dit moment circulair proberen te werken in een voornamelijk lineair georganiseerd systeem. Het is nog steeds vaak goedkoper om nieuwe grondstoffen en materialen te gebruiken dan om bestaande, vervuilende productieprocessen of businesscases grondig aan te passen. Verandering vraagt om het overwinnen van weerstand. Een apart programma en organisatieonderdeel dat stuurt op de circulaire doelen zal de transitie versnellen. Alleen zo verliezen we niet onnodig tijd – tijd die, zoals al eerder gezegd, er niet is.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 4

1.1

Lessen en aanbevelingen 2020-2022

In de raadsinformatiebrief van 24 mei 2022 zijn aanbevelingen gepresenteerd op basis van de lessen die zijn geleerd in de periode 2020-2021. Hierna worden deze benoemd en aangegeven hoe die worden meegenomen in deze Uitvoerings­ agenda. 1. Verrijk besluitvorming met monitoring van ecologische en sociale impact van materiaalgebruik Inmiddels is de kwantificering van de ecologische impact per waardeketen (voedsel en organische reststromen, consumptiegoederen en de gebouwde omgeving) in kaart gebracht in de Monitor Amsterdam Circulair. Kwantificering van de sociale impact blijkt weerbarstig, omdat er vooralsnog minder kennis en data beschikbaar zijn. In 2023 werkt Amsterdam hier verder aan. Naar verwachting kunnen hieraan in 2026 conclusies worden verbonden. 2. Bouw experimenten uit tot een systeemverandering We moeten de stap maken van ‘circulaire projecten’ naar ‘circulair werken’ als standaardwerkwijze. Dat vergt een vertaalslag van de geleerde lessen uit diverse projecten naar aanpassingen in standaardprocessen, procedures en criteria. Hiervoor is de periode tot en met 2026 nodig, zodat in 2026 alle onderdelen van de gemeente in staat zijn om circulair te werken. 3. Maak een doorvertaling van strategische ambities naar een concreet stappenplan In 2023 is het nog niet mogelijk om de kwantitatieve doelen te verbinden aan de voorgestelde acties.

Dit is wel van belang en we zullen daarom actief bijdragen aan de uitwerking van de circulaire doelen van het Rijk, waarvan de eerste concretiseringen worden verwacht in 2024. Die zullen dan beschikbaar zijn voor de nieuwe bestuursperiode richting 2026. Ondertussen voeren we zo veel mogelijk acties uit die het grondstoffengebruik terugdringen en monitoren we de ontwikkelingen van dat grondstoffengebruik, zodat we in 2026 voor elk van de waardeketens een routekaart kunnen opstellen. 4. Onderzoek vanuit welke rollen de gemeente de transitie het meeste versnelt In het ‘Innovatie- en Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2020-2021’ stonden ongeveer tweehonderd acties, waarvan het overgrote deel faciliterend van aard was. Slechts een handvol maakte gebruik van juridisch dwingende instrumenten, zoals een verordening, een afdwingbare norm of een aanbestedingscriterium. Van de activiteiten in deze uitvoeringsagenda bevatten zo’n 27% een juridisch dwingende component. Daarmee zijn de activiteiten in deze uitvoeringsagenda minder vrijblijvend.

1.2

Rollen van de gemeente

De gemeente Amsterdam ziet voor zichzelf diverse rollen om de transitie naar een circulaire economie te bevorderen. De vaststelling hiervan volgt op het Nationaal Programma Circulaire Economie en de lessen en aanbevelingen uit het eerste ‘Innovatie- en Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie 2020-2021’ (raadsinformatiebrief van 24 mei 2022): • Rapportage De gemeente registreert de ontwikkelingen in de stad en kan op basis daarvan een beeld schetsen hoe de toekomst eruit kan gaan zien. Op basis van dat signaal kan de gemeente activiteiten overwegen om trends of ontwikkelingen bij te gaan sturen. • Regulering Stimulerende maatregelen zijn niet effectief genoeg gebleken om voldoende tempo te maken bij de transitie. Meer dwang en drang zijn nodig. Binnen de huidige wet- en regelgeving zijn mogelijkheden om dat meer te doen dan nu gebeurt. Daarnaast ontwikkelen zowel het Rijk als de Europese Commissie nieuwe wet- en regelgeving die eisen aan de markt gaat stellen. Ook zal de gemeente meer ruimte geven om inovatie mogelijk te maken, bijvoorbeeld via vergunningen. • Normering Amsterdam kan eisen stellen, bijvoorbeeld aan evenementen, maar ook via inkoop- en aanbestedingsprocessen. Die eisen hebben pas echt impact wanneer ze, met steun van andere overheden en kennisinstellingen, leiden tot landelijk toepasbare normen en standaarden die bijdragen aan de gewenste systeemverandering.

Voorbeelden daarvan zijn de milieuzones voor voertuigen en de Ja/Ja-sticker, waarmee Amsterdammers kunnen aangeven dat ze graag reclamefolders willen ontvangen. • Ruimtelijk beleid Via ruimtelijke planning en de inrichting en beheer van de openbare ruimte kan de gemeente invloed uitoefenen. Dat kan dan ook gaan om het toestaan van bepaalde functies of bedrijvigheid via bijvoorbeeld omgevingsplannen, of welke reclame-uitingen zijn toegestaan in de openbare ruimte. • Handhaving Handhaving is het sluitstuk van de beleidsuitvoering, waarbij er een stok achter de deur moet zijn om te zorgen dat mensen tot de orde worden geroepen wanneer ze zich aan hun verantwoordelijkheid onttrekken. Een voorbeeld van het belang van goede handhaving uit het Amsterdamse verleden is de uitspraak van de Raad van State uit 2007, waardoor deuren voor koelvakken in supermarkten verplicht werden, om zo het energiegebruik te beperken.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 5

• Facilitering De gemeente wil de circulaire bedrijven en initiatieven in de stad in staat stellen verder te groeien. Voorbeelden van zo’n faciliterende functie zijn: – initiatieven verbinden met relevante netwerken; – toegang bieden tot kennis (subsidiemogelijkheden, juridische zaken, netwerken waar vestigingsruimte vrijkomt, et cetera); – het organiseren van bijeenkomsten om kennis en ervaring uit te wisselen en netwerken te vormen; – het wegnemen van drempels door aanpassen van lokale regels, afdekken van risico’s, et cetera. • Financiering Om circulair werken mogelijk te maken in een wereld die grotendeels lineair is ingericht, zijn ook financiële instrumenten nodig. Voorbeelden van financieringsinstrumentarium zijn: – capaciteit inzetten voor het aantrekken van nieuwe geldstromen; – circulaire oplossingen bevorderen via de eigen inkoopkracht van de gemeente Amsterdam, bijvoorbeeld door te fungeren als launching customer; – subsidie verstrekken; – leningen verstrekken die te risicovol zijn voor banken of fondsen. • Voorbeeldfunctie Hoe de gemeente omgaat met het eigen vastgoed, het wagenpark, de ICT en de catering kan aan anderen laten zien welke oplossingen wel en niet werken. Ook kan de voorbeeldfunctie helpen om te bepalen of de eisen die de gemeente aan anderen stelt redelijk zijn.

Door opdrachten circulair uit te vragen is in het verleden al gebleken dat ondernemers de kans krijgen te investeren in een fabriek of het doen van een praktijktoets. Binnen de gemeentelijke (inkoop)organisaties moet kennis en procedures voor circulair aanbesteden of werken nog worden ‘ingeregeld’, inclusief budgettering. Het is de ambitie om dit voor 2026 gerealiseerd te hebben.

1.3

Rollen van overige overheden

De doelstellingen om in 2030 al 50% minder nieuwe, niet-herwinbare grondstoffen te gebruiken en in 2050 een volledig circulaire economie te hebben zijn niet alleen de doelen van de gemeente Amsterdam, maar zijn vastgelegd in het ‘Nationale Grondstoffenakkoord’ uit 2017. Amsterdam is niet in staat zelfstandig aan die doelen te voldoen. Het behalen van die doelen is alleen mogelijk als er vanuit de EU en Rijk actief beleid op wordt gevoerd. Amsterdam kan daarbij meedenken en adviseren, vanuit de praktijkervaring die met het uitvoeren van de ‘Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025’ (19 mei 2020).

Elementen die daarbij door Amsterdam naar voren gebracht zullen worden zijn: • Het beprijzen van milieuschade (MKI) verbetert de omstandigheden voor circulaire alternatieven om te kunnen concurreren met ‘lineaire’ producten; • Eenduidige (bouw)normen en standaarden waarin circulaire principes op een goede manier zijn meegenomen, creëert duidelijkheid voor markt én overheid • waar mogelijk het versnellen van de invoering van aangescherpte normen, zoals een aangescherpt bouwbesluit om tot een level playing field voor circulair bouwen te komen en aangescherpte normen voor het verplicht stellen van een minimaal percentage recyclaat in productieketens; • Transparantie in herkomst en samenstelling van (grondstoffen voor) producten is een voorwaarde om tot ketensamen­ werking te komen; • De nieuwe EU-wetgeving over ‘recht op reparatie’ vraagt ook om het organiseren van effectieve handhaving • het wegnemen van belemmeringen die circulaire innovatie in de weg staan, zoals het toestaan van cementloos beton waar dat veilig kan en dat producten uit de biovergister ingezet mogen worden voor de voedselproductie waar dat veilig kan; • Waar de Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV) alleen wordt ingevuld met maatregelen om het afval dat ontstaat zo goed mogelijk in zamelen en verwerken, zal aangestuurd worden op maatregelen om ook te voorkomen dat afval überhaupt ontstaat en/of

maatregelen om het gebruik van herwinbare (biobased) materialen te bevorderen. De gemeente Amsterdam zal bij de uitvoering van onderstaande activiteiten steeds verbinding zoeken met wat er elders gebeurd. Bijvoorbeeld aanhaken bij subsidieregelingen die RVO of provincie Noord-Holland al hebben, en alleen nieuwe regelingen opstellen als die nog niet elders bestaan. Zorgen dat de monitoring die in Amsterdam plaatsvind aansluit bij de systematiek van het CBS, et cetera.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 6

1.4

Kaders voor de Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026

In de raadsinformatiebrief van 28 maart 2023 zijn drie uitgangspunten opgenomen voor de ‘Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026’. a. Beprijzing van verborgen kosten Veel ‘verborgen’ kosten van een product zijn nu niet opgenomen in de prijs van dat product. De gemeente wil dit veranderen en is begonnen door CO2-beprijzing mee te nemen bij alle investeringen. Voor 2026 wordt dit uitgebreid tot true price, waarbij zoveel mogelijk impact is meegenomen. Hiermee creëert de gemeente de juiste randvoorwaarden voor circulaire koplopers en dwingt ze grote bedrijven en achterblijvers in beweging te komen en stappen te zetten naar een circulaire economie. b. Centrale rol voor het mkb Een belangrijke partner in de gewenste circulaire versnelling is het midden- en kleinbedrijf, van oudsher een motor van innovatie. Ondernemerszin moeten we aanwenden om de creativiteit van het mkb meer te benutten en de circulaire economie verder op te schalen. c. Focus op versnelling, opschaling en impact De focus komt te liggen op projecten die snel groter kunnen worden. Het gaat zowel om opschaling van kleine, makkelijk reproduceerbare acties, als om de schaalsprong door industriële productie of uitvoering. Deze stap betekent dat wij gerichter moeten kiezen welke initiatieven we ontplooien om te zorgen voor maximale versnelling en impact.

De twee schaaltypen zijn nodig om voldoende marktvraag te creëren om circulaire oplossingen levensvatbaar te maken. Zo scheppen we bovendien een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor innovatieve ondernemers en organisaties. In deze uitvoeringsagenda hebben we meer dan 50 voorstellen samengevat in ruim 25 acties die de komende jaren worden uitgevoerd door de gemeente Amsterdam. Hierna lichten we toe hoe we tot deze selectie zijn gekomen, aan de hand van de verschillende fasen van de circulaire transitie, de vier strategieën, de rollen van de gemeente, inhoudelijke overwegingen en de uitgangspunten die we daarbij hebben gehanteerd.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 7

2

Voorstellen Samen met de stad

2.1

Programma en aanpak mkb circulair

Eigenaar

Economische Zaken en Cultuur

Naam actie

Programma en aanpak mkb circulair

Omschrijving actie

We ontwikkelen een structurele ondersteuningsaanpak samen met het georganiseerde bedrijfsleven in de stad, zowel in gebieden, bijvoorbeeld met bedrijveninvesteringszones (BIZ-en), als met brancheorganisaties. Dit moet resulteren in: • actiegerichte tools voor individuele mkb-bedrijven (maak- en niet-maakbedrijven) die hun bedrijfsvoering circulair willen maken; • collectieve aanpak, bijvoorbeeld door Communities of Practice (CoP’s) binnen specifieke sectoren en/of branches; • een gezamenlijke communicatiestrategie met goede voorbeelden om ondernemers te inspireren; • voorbereiding van het Amsterdamse mkb op toekomstige Europese wet- en regelgeving – denk aan de CSRD – zodat het tijdig in staat is te rapporteren over zijn ecologische voetafdruk; • vergroting van het aanbod van betaalbare ruimte voor initiatieven die tijdelijk ondersteuning nodig hebben om door een ontwikkelfase heen te komen.

Ambitie

De ambitie is om bedrijven in staat te stellen de impact van het materiaalgebruik in 2030 te halveren (50% minder primaire abiotische grondstoffen of 50% minder impact van materiaalgebruik).

Huidige en gewenste situatie Huidige situatie: Het mkb in Amsterdam (tot 250 werknemers) is zeer divers en omvangrijk. Het aantal mkb-bedrijven met een hoofdvestiging in Amsterdam is circa vijfduizend. Ook binnen sectoren zijn verschillen groot, bijvoorbeeld als het gaat om organisatievormen, aansturing en op het gebied van handelingsperspectief en invloedsferen. Dat bleek bijvoorbeeld uit ervaringen met de Koplopergroep Circulaire Hotels. De deelnemers gingen individueel aan de slag met het circulair maken van de bedrijfsvoering, maar een bundeling van krachten en collectieve aanpak bleek – vanwege de grote onderlinge verscheidenheid – te complex. Het huidige aanbod (vanuit verschillende overheden) richt zich voornamelijk op de pioniers en intrinsiek gemotiveerde bedrijven. Op dit moment wordt de urgentie om circulair te worden nog nauwelijks gevoeld. Dit zal veranderen door de transparantiewet Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD die in 2024 in werking treedt. De regeling verplicht grote bedrijven om eenduidig over hun impact op mens en milieu te rapporteren. Formeel geldt deze wet pas in 2026 voor het mkb, maar in de praktijk krijgt het er al vanaf het begin mee te maken, omdat grote bedrijven hun CSRD-verplichting naar het mkb doorzetten. De klanten- en ketenpartners van het mkb zijn namelijk vaak overheden of grote bedrijven.

Gewenste situatie: Urgentie tot een circulaire bedrijfsvoering wordt gevoeld bij een groot deel van het bedrijfsleven. Mkb-bedrijven weten het ondersteuningsaanbod goed te vinden, zijn in staat om hun bedrijfsvoering circulair te maken en om effectief invloed in hun keten uit te oefenen. Vanuit de gemeente bieden we hiervoor tools aan; deze richten zich op het vergroten van inzicht en bewustzijn van circulaire economie, maar bieden ook concreet handelingsperspectief. De tools moeten bijdragen aan verandering van de kernprocessen van een bedrijf, zoals HR, research en development, inkoop of strategie. Op deze manier willen we voorkomen dat circulariteit stokt bij de laagste trede op de R-ladder (quick wins). Via collectieve actie, zoals een CoP, ontstaan netwerken van bedrijven in de stad die elkaar weten te vinden bij circulaire uitdagingen. Bedrijven die al flink op weg zijn richting circulaire bedrijfsvoering vervullen in de aanpak een ambassadeursrol: motiverend en aanstekelijk voor bedrijven die nog zoekende zijn.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 8

2.1

Programma en aanpak mkb circulair

Eigenaar

Economische Zaken en Cultuur

Naam actie

Programma en aanpak mkb circulair

Motivatie

Uit het ‘Amsterdams Akkoord 2022- 2026’: “We willen een diverse economie die lokale productieketens ondersteunt en die maakindustrie een volwaardige plek in de stad geeft. Het Amsterdams midden- en kleinbedrijf ondersteunen we zodat we lokaal ondernemerschap stimuleren en behouden” (pagina 47). Het mkb is een motor van de economie en bijvoorbeeld verantwoordelijk voor 70% van het industrieel afval (Dey et a., 2022). Ondersteuningsaanbod mkb: individueel Ieder bedrijf heeft een verantwoordelijkheid, maar de transitie is complex. Het is niet eenvoudig om een abstract begrip als circulaire economie te vertalen naar een praktisch niveau. Er zijn veel dilemma’s en 100% circulair is vaak nog niet mogelijk. Via een individuele aanpak willen we bedrijven op weg helpen om (eerste) stappen te zetten richting meer duurzaam en circulair ondernemen, ketensamenwerking en andere verdienmodellen. Ondersteuningsaanbod mkb: collectief Gelet op de enorme aantallen mkb-bedrijven is het belangrijk om naast een individueel aanbod ook met collectieven aan de slag te gaan, bijvoorbeeld binnen een gebied of een branche. Via CoP’s delen bedrijven kennis (bewustwording en herkenning) en ontdekken ze dat ze er niet alleen voor staan.

Ze krijgen praktisch inzetbare tools waarmee ze hun ecologische voetafdruk kunnen meten en vergelijken, circulair kunnen inkopen en inzicht krijgen in andere businessmodellen en potentiële circulaire ketenpartners. De CSRD dwingt bedrijven om te rapporteren wat in hun aanvoerketens gebeurt. Het is een belangrijke incentive en aanleiding om het gesprek met ze aan te gaan en circulariteit op de radar te krijgen. Zodra meer bedrijven aan CSRD-rapportageverplichtingen voldoen, wordt het bovendien voor de gemeente transparanter en makkelijker om circulair in te kopen. Ook leidt de CSRD mogelijk tot nieuwe data en inzichten over productieketens.

Verwachte impact

Indirecte impact: lineaire bedrijven helpen om stappen te zetten richting een circulaire bedrijfsvoering en bedrijven die al circulair werken, helpen met de opschaling. Directe impact: het wordt voor de gemeente makkelijker om circulair in te kopen als bedrijven voldoen aan CSRD.

Looptijd

Looptijd: meerjarig; opbouw in 2024, uitrol in 2025 en 2026.

Verwacht resultaat

Beoogde resultaten moeten voortkomen uit het lopende ontwikkeltraject en de samenwerking met de andere stakeholders. We denken aan: • We activeren bedrijven om circulair te ondernemen. • Per jaar worden twee nieuwe CoP’s in specifieke branches georganiseerd (nader benoemen). • Amsterdamse mkb-bedrijven zijn in 2026 in staat te voldoen aan de verplichtingen nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van de CSRD.

Bijdrage aan systeemverandering

De weloverwogen, structurele, aanpak resulteert in veel transformatieve acties bij tal van bedrijven. Allemaal dragen ze bij aan de noodzakelijke systeemverandering.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Alle strategieën

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Vervolgstap

• afspraken over samenwerking met andere relevante overheden (met name Provincie Noord-Holland, Versnellingshuis en Omgevingsdienst) en over samenhangende aanpak; • afstemming met brancheorganisaties en vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven over samenwerking en keuzes van doelgroepen binnen het mkb.

Monitoring

Nulmeting bij bedrijven die gaan gebruikmaken van het ondersteuningsaanbod. Procesindicatoren: aantal bedrijven dat circulair gaat werken. CSRD biedt grote kansen voor de verdere doorontwikkeling van de Monitor Amsterdam Circulair. Er zullen veel nieuwe data beschikbaar komen, die waarschijnlijk (al dan niet geaggregeerd) ook voor het publiek toegankelijk worden. Zodoende kunnen we CSRD-reporting-formats koppelen aan de monitor en ontsluiten richting Amsterdammers. Dit kan ons helpen bij het verder bottom-up verrijken van data en inzichten in materiaalketens.

Leerdoel

Potentieel veel nieuw inzicht in de productieketens van bedrijven, maar ook waar zij in de praktijk tegenaan lopen en hoe we hen beter kunnen ondersteunen naar circulariteit.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 9

2.2

 issiegedreven innovatiesysteem (bouw en textiel) en versterken innovatieM ecosystemen

Eigenaar

Economische Zaken en Cultuur

Naam actie

Missiegedreven innovatiesysteem (bouw en textiel) en versterken innovatie-ecosystemen

Omschrijving actie

Het missiegedreven innovatiesysteem (MIS) van het Copernicus Instituut (Marko Hekkert et al.) is de basis voor dit traject. Grote duurzaamheidstransities zijn vaak complex en met dit model als kapstok kijken we naar wat nodig is om de transitie een succes te maken en wat de kansen en knelpunten zijn. Het MIS is gebaseerd op het idee dat innovatie een proces is dat alleen met veel verschillende actoren gedaan kan worden. De samenwerking en verhoudingen tussen deze actoren zijn daarom cruciaal voor innovatieprocessen en ook wet- en regelgeving heeft een grote invloed.

Met het MIS-model kunnen negen sleutelprocessen en -functies in kaart worden gebracht. Een sleutelproces beschrijft een specifiek onderwerp of een activiteit die moeten plaatsvinden om een succesvolle innovatie of missie te realiseren. Motivatie

Op dit moment vinden activiteiten rond het thema innovatie of innovatie-ecosystemen versnipperd plaats binnen de gemeente. Denk aan Economische Zaken en Cultuur (EZC), Ruimte en Duurzaamheid (R&D), Digitalisering en Innovatie (D&I). Het is belangrijk dat een aantal innovatie-ecosystemen rond specifieke waardeketens, zoals een duurzame ‘Gebouwde omgeving’, goed functioneren om juiste innovaties los te krijgen en op te schalen, zeker gezien de beperkte tijd. De innovatie-systeembenadering van Hekkert kan gebruikt worden als middel om de rol van de gemeente en activiteiten in zo’n ecosysteem verder scherp te krijgen. Focus ligt hierbij op de gebouwde en textiel.

Looptijd

Looptijd: meerjarig; MIS ontwikkelen in 2023, uitvoeren in de periode 2024-2025.

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: EZC Werkt mee: R&D

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 10

2.3

Ondersteuning circulaire economie richting de haven en industrie

Eigenaar

Ruimte & Duurzaamheid/Economische Zaken & Cultuur

Naam actie

Aanpak Circulaire Haven & Industrie

Omschrijving actie

De gemeente en het Havenbedrijf Amsterdam streven ernaar om het circulair industrieel ecosysteem de aankomende jaren verder op te bouwen. In dat kader intensiveren we de samenwerking op het thema circulaire economie. Met de volgende twee sporen geven we verder handen en voeten aan onze circulaire ambities in de haven. 1. Het ondersteunen, versterken en versnellen van succesvolle activiteiten en initiatieven 2. Het organiseren van de juiste randvoorwaarden en het wegnemen van knelpunten De aankomende periode concretiseren we vanuit ons aandeelhouderschap welke kaders en richting de gemeente het Havenbedrijf kan meegeven in deze transitie en op welke wijze zij kan bijdragen om de circulaire transitie in de haven te versnellen. Het is van belang dat het Havenbedrijf de ruimte houdt om situationeel te kunnen reageren, om zijn rol en taken zo te kunnen vervullen dat deze recht doet aan de dynamiek van het havengebied. Tegelijk wil de gemeente als aandeelhouder kunnen sturen op de lange termijn. De uitkomsten worden gebruikt in de herijking van het strategisch plan 2025 – 2030 van het Havenbedrijf.

Ambitie

De haven draag bij aan de ambitie van de gemeente Amsterdam en het Rijk om het materiaalgebruik in 2030 te halveren (50% minder primaire abiotische grondstoffen).

Motivatie

Het havengebied is fundamenteel voor het realiseren van de circulaire ambities van de stad en regio, dankzij de aanwezigheid van havenlogistiek, de mogelijkheden voor op- en overslag, de concentratie van grondstoffen en reststromen, en omdat het dé plek is waar ruimte en schaal gemaakt kan worden voor noodzakelijke innovaties en industriële activiteiten. De gemeente en het Havenbedrijf Amsterdam streven ernaar om het circulair industrieel ecosysteem de aankomende jaren verder op te bouwen. Dat betekent enerzijds reeds gevestigde bedrijven in de haven stimuleren om verder te verduurzamen en hun processen meer circulair in te richten. Anderzijds, betekent het dat er nieuwe bedrijven worden aangetrokken die met hun circulaire activiteiten en processen bijdragen aan de verdere verduurzaming van het cluster en de ontwikkeling richting een circulair industrieel ecosysteem. In dat kader intensiveren we de samenwerking op het thema circulaire economie, we zetten daarbij in op de volgende twee sporen: 1.

We versterken en versnellen circulaire initiatieven en activiteiten in de haven We starten niet op nul en bouwen voort op wat er al is, waarbij we gezamenlijk zoeken naar mogelijkheden om relevante initiatieven en activiteiten die bijdragen aan de circulaire economie in het havengebied te ondersteunen, te versterken en te versnellen, zoals: • Verdere samenwerking met en ondersteuning van het Netwerk Circulair, opgericht door ORAM en het Havenbedrijf. Het netwerk brengt bedrijven, kennisinstellingen en overheden bij elkaar en richt zich op de groei van circulaire (industriële) bedrijvigheid in het Noordzeekanaalgebied (NZKG). • Samenwerking met het Havenbedrijf rond het maatschappelijk verantwoord omgaan met handelsketens – voortbouwend op de inspanningen van het Havenbedrijf op het transparant en traceerbaar maken van handelsketens. Het Havenbedrijf maakt hierover afspraken met klanten bij het vestigen. • Ondersteunen van (MKB) bedrijven in het havengebied met circulaire adviestrajecten en bij het vinden van financieringsmogelijkheden. • Identificeren van kansen om als launching customer specifieke ketens versneld circulair te ontwikkelen.

• Kennisoverdracht en cultuureducatie: we brengen scholieren & studenten uit Amsterdam en regio in contact met de Amsterdamse haven en (circulaire) industrie, om kennis te vergroten en te enthousiasmeren over het werk in het havengebied, bijvoorbeeld in vorm van rondleidingen, excursies of workshops. 2. We werken aan de juiste randvoorwaarden en nemen knelpunten weg Om tot een circulair ecosysteem in de haven te komen zijn de juiste randvoorwaarden nodig, en moeten knelpunten weggenomen worden. Hierbij zetten we in op: • De gemeente brengt met input vanuit het Havenbedrijf en bedrijfsleven in kaart welke wetten en regels in de weg staan. We voeren lobby richting hogere overheden (zoals Rijk en EU) voor een gelijk speelveld. • Om te zorgen dat circulaire (industriële) activiteiten voldoende ruimte krijgen (fysieke, veiligheid, milieu) op de juiste plek is een regionale afweging nodig. Daarom participeren we onder andere in de in de NOVEX-aanpak NZKG. Het thema ruimte wordt tevens expliciet meegenomen in de ontwikkeling van het nieuwe beleid Omgevingsveiligheid en de Gebiedsvisie Haven. Het havenbedrijf heeft in haar strategie 2021-2025 als doel gesteld om circulaire activiteiten te laten groeien door uitgifte van 25 hectaren aan circulaire procesindustrie.

Een concreet project wat hieraan moet bijdragen is de ontwikkeling van een terrein dat we de ‘circulaire schil’ noemen (N5/N6 kavel van ca. 10 hectaren). • Waar mogelijk past de gemeente het vergunningsverleningsproces aan in samenwerking met de OD NZKG, zodat kansrijke circulaire initiatieven kunnen worden gestart, versneld en opgeschaald. We kijken ook hoe handhaving geïntensiveerd kan worden. • We weten dat tot ca. 2028 ruimte voor elektriciteitsaansluitingen beperkt blijft door congestie op het net. Samen met het Havenbedrijf en ORAM zullen we het belang van circulaire economie inbrengen in de maatschappelijke discussies over prioritering bij netaansluiting en -uitbreiding.

Looptijd

Looptijd: meerjarig 2023 tot 2026

Verwacht resultaat

Een gezamenlijke aanpak circulaire economie met het Havenbedrijf als partner en relevante stakeholders betrokken en gecommitteerd, waarin concrete maatregelen inzichtelijk worden gemaakt waarmee de circulaire transitie in de haven versneld kan worden.

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) Stimuleren (zachte instrumenten)

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 11

2.3

Ondersteuning circulaire economie richting de haven en industrie

Eigenaar

Ruimte & Duurzaamheid/Economische Zaken & Cultuur

Naam actie

Aanpak Circulaire Haven & Industrie

Organisatie

Eigenaar: directies Ruimte & Duurzaamheid en Economische Zaken & Cultuur Werkt mee: Havenbedrijf Amsterdam

Financiële dekking

2.4

7 ​​Binnen huidige dekking, nl: 2.5 mln EUR over de periode 2024-2026

Innovatie Paviljoen Marineterrein

Naam indiener

Stedelijke Innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie (project)

Innovatie Paviljoen Marineterrein Innovatie Paviljoen Marineterrein - Innovatie (amsterdam.nl)

Omschrijving actie

In 2023 en 2024 staat het Innovatie Paviljoen op het Marineterrein. In dit tijdelijke gebouw van 6 bij 6 meter voeren we samen met mkb-ondernemingen pilots uit voor innovaties voor duurzaamheidsvraagstukken. Het Innovatie Paviljoen wil de transitie naar een circulaire stad versnellen door mkb met innovatieve oplossingen te ondersteunen met pilotmogelijkheden, trainingen en mentorsessies. De deelnemende ondernemers hebben zelf hun onderzoeksvragen bepaald, omdat we dat in dit programma zoveel mogelijk bij hen zelf laten. Ook verkennen we wat de gemeente in de eigen werkwijzen en culturen moet aanpassen om deze transitie te versnellen. Een vaste expositie bij het Paviljoen over de circulaire transitie en de pilots moet bezoekers duidelijk maken waarom de gemeente dit doet. Ook formuleren we relevante studentenopdrachten en wordt het mogelijk deel te nemen aan een rondleiding. De volgende pilots worden uitgevoerd: • ‘een slimmere bouwketen’: het beter stroomlijnen van de samenwerking in de bouwketen met betrekking tot biobased architectuur, houtbouwsystemen en uitvoeringpartners (door Boom). • ‘een volledig demontabel en biobased gevelsysteem’: betonnen structuren zijn vervangen door flexibele prefab houtbouw, minerale wol door kalkhennepisolatie, OSB door landbouwvezelplaten en gipsplaten door zeewierpanelen (door WoodINC, Blueblocks, EXIE, Rik Makes en Aveco de Bondt).

• ‘een natuurinclusieve en biobased gevel’: een bijzondere natuur-inclusieve en biobased gevel waarbij het gevelpaneel is voorzien van gaten om toegang te bieden aan nest- en insectenkasten (door NPSP, Sustainer, Studio Marco Vermeulen en Uitvindersgilde). • ‘Een modulair daksysteem met groendaklaag’: dit modulair daksysteem transformeert binnen één installatiedag een grijs, plat dak in een lichtgewicht, groen dak gecombineerd met zonnepanelen en andere dakinstallaties, zoals warmtepompen (door Paviljoen3). De opgedane lessen worden na afloop van de pilots gedeeld via een demodag en op andere relevante evenementen en platforms.

Ambitie

• Circulaire economie: circulaire gebiedsontwikkeling met toepassing van zoveel mogelijk hergebruikte en biobased materialen, MRA Green Deal houtbouw en biobased. De gemeente stimuleert innovatieprojecten. • Groen en gezond: natuurinclusieve stad en dierenwelzijn. • Klimaatadaptatie: tegengaan van hittestress.

Huidige en gewenste situatie Huidige situatie: • De gemeente Amsterdam heeft de ambitie om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken en in 2050 op zijn laatst volledig circulair te zijn. Echter, uit het ‘Circularity Gap Report 2023’ blijkt dat de circulaire economie verder weg is dan ooit. • Met Green Deal Houtbouw hebben we afgesproken om vanaf 2025 tenminste 20% van de nieuwbouw in MRA in houtbouw en biobased uit te voeren. • De woningbouwopgave stelt dat we tot 2025 jaarlijks 7.500 woningen realiseren, binnen de bestaande stadsgrenzen. Dat betekent een intensivering van het ruimtegebruik. Mkb’ers met innovatieve oplossingen geven onder andere aan dat er weinig mogelijkheden zijn om te testen onder werkelijke omstandigheden en dat het cruciaal is om systeemoplossingen te testen, bijvoorbeeld niet alleen met één bouwlaag, maar met een heel gevelsysteem. Bouwmanagers van gemeente Amsterdam geven aan te willen werken met biobased materialen, maar zeggen tegelijkertijd dat de inkoopprocessen niet daarop zijn ingericht. Een aantal inkoopadviseurs vindt echter dat inkoop van biobased materialen mogelijk is door te beoordelen op specifieke kwaliteiten van materialen. Collega’s van duurzame gebiedsontwikkeling hebben behoefte aan gesprekken over belemmeringen en kansen.

Gewenste situatie: In de gewenste situatie ondersteunen we innovatieve mkb-ondernemingen met de doorontwikkeling van hun circulaire product en dienst, brengen we middels het Paviljoen de relevante collega’s bij elkaar, zodat we gezamenlijk kunnen zorgen dat de gemeente zelf zoveel mogelijk biobased materiaal inkoopt en andere partijen daartoe inspireert. Motivatie

Om dit gat tussen de huidige en gewenste situatie te overbruggen, moeten nieuwe oplossingen de kans krijgen om door te ontwikkelen. Door testmogelijkheden te bieden, komen we erachter of en hoe circulaire producten en diensten bijdragen aan de ambities van de stad. Daar betrekken we collega’s, andere stakeholders en Amsterdammers bij, zodat we middels pilots zien welke werkwijzen en culturen moeten veranderen. Klein beginnen, laten zien hoe het werkt en zo impact maken op de verandering van het systeem naar een toekomstbestendige stad.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 12

2.4

Innovatie Paviljoen Marineterrein

Naam indiener

Stedelijke Innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie (project)

Innovatie Paviljoen Marineterrein Innovatie Paviljoen Marineterrein - Innovatie (amsterdam.nl)

Verwachte impact

Directe impact: • stimuleren van de doorontwikkeling van oplossingen van tien innovatieve mkb’ers middels pilotmogelijkheden en het bieden van een podium; • belangstelling wekken en inspireren voor circulair bouwen; • leren door te doen en kennisdeling. Indirecte impact: • input geven voor het aanpassen van werkprocessen, beleid en regelgeving ten behoeve van de circulaire economie.

Looptijd

Looptijd: juni 2022 Finishlijn: augustus 2024

Verwacht resultaat

• Ondersteuning van minimaal tien marktpartijen met pilotmogelijkheden, toegang tot netwerk en demonstratie van hun oplossing. • Inspiratie voor collega’s, partners, andere stakeholders en bezoekers van het Marineterrein als het gaat om de praktische invulling van de ambities van de circulaire strategie. • Voltooiing onderzoek naar de juridische mogelijkheden voor het versoepelen van de vergunningsverlening voor circulaire innovaties op het Marineterrein. Deze bevindingen worden meegenomen in de gebiedsontwikkeling van het Marineterrein. In 2023 is het onderzoek input voor verschillende werksessies over het Marineterrein als Duurzaam Testgebied.

Bijdrage aan systeemverandering

Bij de kennissessies zullen collega’s, partners en andere relevante stakeholders aanwezig zijn. We onderzoeken hoe we dit type innovaties kunnen opschalen en hoe we de transitie kunnen versnellen. Bouwmanagers van Gemeentelijk Vastgoed (GV) en het Projectmanagementbureau (PMB) zijn vanaf de start betrokken geweest.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Vervangen van materiaalgebruik: in de gevel worden twee typen biobased gevelsystemen getest. Voorkomen van materiaalgebruik: bij een aantal leveranciers hebben we een terugkoopgarantie opgenomen in het contract. De geleverde onderdelen worden na afloop van de pilot dus weer door hen gekocht. Met de marktpartijen waar dit niet in het contract staat, maken we afspraken om een hoogwaardig hergebruik te garanderen.

Beleidsinstrumentarium

7 Normeren (wet- en regelgeving): onderzoek naar juridische mogelijkheden voor het versoepelen van de vergunningsverlening circulaire innovaties Marineterrein. 7 Beprijzen (financiële instrumenten): terugkoopgarantie in contracten. 7 Stimuleren (zachte instrumenten): mkb, collega’s, partners, andere stakeholders en bezoekers Marineterrein.

Organisatie

Eigenaar: directie D&I Werkt mee: R&D, Bureau Marineterrein, AMS Institute, Amsterdam Smart City, Hogeschool van Amsterdam, AHK (Reinwardt Academie), Bouwend Nederland, ROC.

Vervolgstap

Bouw van het Paviljoen in zomer 2023.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: vanuit mkb-motor

Monitoring

De deelnemende marktpartijen zijn zelf verantwoordelijk voor het uitvoeren van hun pilot.

Leerdoel

Middels pilots kan duidelijk worden welke systemische aanpassingen nodig zijn voor een transitieverandering. Klein beginnen en leren door te doen trekt veel aandacht, ook van de mensen die aan de lat staan voor het veranderen van werkprocessen, kaders, culturen, et cetera. Als gemeente kunnen we zo het mkb ondersteunen en leren over de aanpassingen die wij zelf moeten doen. Deze tweetrap is noodzakelijk voor succes van pilots en voor het slagen van de overstap naar een circulaire economie.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 13

2.5

Innovatie Estafette – ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen

Naam indiener

Stedelijke Innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie (project)

Innovatie Estafette - ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen

Omschrijving actie

Het hoofddoel van de Innovatie Estafette is het ondersteunen van innovatieve mkb’ers met de (door)ontwikkeling en opschaling van slimme, circulaire producten en diensten voor de stad, door middel van evenementen en living labs. Met relevante partners en directies formuleren we innovatiemissies, bijvoorbeeld afvalvrije evenementen, voor de volgende thema’s: • circulaire materiaalstromen • duurzame mobiliteit • energie • (digitale) veiligheid Zo werken we gezamenlijk aan de innovatiekracht van Amsterdam en daarmee aan het behalen van de gemeentelijke ambities. De innovatiemissies vertalen we naar specifieke vraagstukken die we uitzetten naar de markt. Dit gaat met het oog op een langdurige samenwerking in de vorm van een aanbesteding. Deelnemende mkb-ondernemingen testen hun innovaties samen met ons in de vorm van een pilot. Het traject onderzoekt tevens met festival- en evenementenorganisatoren wat voor de gemeente effectieve instrumenten zijn om Amsterdamse evenementen te verduurzamen. Dit is input voor het Stedelijk Evenementenbureau en R&D. De circulaire vraagstukken die we tot nu toe bij marktpartijen, evenementenorganisatoren en onze collega’s hebben opgehaald zijn bijvoorbeeld het stimuleren van circulaire zonnepanelen, de grote afvalstromen van bezoekers en een oplossing voor vertrapte blikjes die niet ingeleverd kunnen worden voor statiegeld.

Ambitie

De Innovatie Estafette draagt bij aan de acceleratie en realisatie van de circulaire ambities: • transitie naar een circulaire economie; • 50% reductie primaire abiotische grondstoffen. Het raakt aan verschillende strategische en operationele doelen, met name binnen transitiepaden consumptie­ goederen en voedsel- en organische reststromen, waaronder: • circulair ontwikkelen doen we samen; • circulair inkopen; • minder consumeren; • zuiniger omgaan met wat we hebben; • campagnes en kennisdelen.

Huidige en gewenste situatie We hebben als stad ambitieuze doelstellingen. De vertaling naar de praktijk is echter onvoldoende, zoals blijkt uit de meest recente klimaatrapportage van CE Delft. Het opschalen van veelbelovende innovaties en het bewustzijn rondom de noodzaak van de circulaire economie blijven beperkt. In de gewenste situatie biedt Amsterdam de juiste randvoorwaarden en instrumenten voor het opschalen van veelbelovende innovaties. Samen met partners werken we aan gezamenlijke innovatiemissies en zorgen daarmee voor een gericht innovatieportfolio. Oplossingen worden op verschillende schaalniveaus getest en ondersteund. Zo zorgen we met een ecosysteem aan stakeholders voor de juiste randvoorwaarden van de circulaire transitie, waarbij we leren van het testen met veelbelovende innovaties. Ook zijn evenementen klimaatneutraal en circulair. Ze worden ingezet als locatie om 1) te experimenteren met veelbelovende oplossingen, en 2) om mensen bekend te laten maken met circulaire innovaties. Van daaruit trekken we de parallel naar de stad om ook op die schaalgrootte oplossingen te implementeren. De opgedane kennis en kunde is input voor het aanscherpen van het instrumentarium van gemeente Amsterdam om evenementen te verduurzamen. Motivatie

Dit traject draagt bij aan de vertaalslag van ambities en beleid naar praktijk. Onze mkb-samenwerkingsprogramma’s zijn bewezen succesvol. In een cruciale ontwikkelfase hebben die gezorgd voor financiering, pilotmogelijkheden en zichtbaarheid bij veel startups en scale-ups, zoals the Great Bubble Barrier (deelname in 2017), Circular IQ (deelname in 2019), Skoon (deelname in 2020), Seenons (deelname in 2021-2022) en Seawood Materials/Blueblocks (deelname in 2023). Met de Innovatie Estafette werken we van 2023 t/m 2026 op drie niveaus van schaalgrootte en volwassenheid naar opschaling van innovaties toe, samen met mkb’ers en relevante stakeholders. De samenhang en samenwerking in de Innovatie Estafette zorgen voor een vollediger ecosysteem aan instrumenten om mkb’ers te ondersteunen en aan een realisatie van de randvoorwaarden voor specifieke innovaties. Door het uitvoeren van de pilots zien we hoe huidige kaders (zoals de vergunningsverlening) en werkwijzen, zoals afvalinzameling of het gunnen van aanbestedingen op basis van prijs in plaats van kwaliteit, meer gericht moeten worden op de circulaire economie. Tijdens de Innovatie Estafette agenderen we deze belemmeringen bij de directies. Testen met en op evenementen, festivals en open evenementen, is bovendien waardevol om lessen uit te trekken over de implementatie van oplossingen op een groter schaalniveau.

Evenementen vinden overwegend plaats in semigeconditioneerde omgevingen, vragen vergelijkbare basisvoorzieningen als de stad, hebben te maken met mensenstromen onder hoge druk, trekken jonge Amsterdammers aan die geïnspireerd kunnen worden en zijn vaak progressief als het gaat om het testen met innovaties. 2025 is een jubileumjaar in Amsterdam, met de 10e editie van SAIL, Amsterdam 750 en de 50e editie Kwaku. Het is de bedoeling dat de stad dan al goed op weg is met het behalen van de ambitieuze doelstellingen voor 2030. Door het jubileumjaar 2025 als ijkpunt te nemen maken we: • inzichtelijk hoe ver we op dat moment zijn met het realiseren van de doelstellingen voor 2030, en; • wekken we belangstelling en geven we inspiratie voor de circulaire economie en de geteste innovaties.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 14

2.5

Innovatie Estafette – ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen

Naam indiener

Stedelijke Innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie (project)

Innovatie Estafette - ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen

Verwachte impact

Directe impact: • mkb ondersteunen met de doorontwikkeling van innovatieve oplossingen; • geteste en doorontwikkelde oplossingen uiteindelijk inkopen door samenwerkingspartners en/of de gemeente zelf; • verduurzamen van evenementen en festivals. Indirecte impact: • barrières doorbreken (zie ook motivatie): agenderen van benodigde aanpassingen van beleid, kaders en werkprocessen; • leren en kennisdeling; • inspireren en belangstelling wekken voor circulaire economie bij bewoners, bezoekers en collega’s; • een repliceerbaar programma voor overheidsinstellingen: hoe kun je stapsgewijs opschalen van innovaties faciliteren?

Looptijd

Looptijd: 2023-2026 Eindtijd Estafette: 2026 Na 2025: opschalen in stedelijk en regionaal gebied

Verwacht resultaat

We hebben op drie schaalniveaus circulaire innovaties getest op (open) evenementen en living labs. Volgens de build-measure-learn-methodiek komen de innovaties zo tot een volgende fase en worden ze klaargestoomd om ingekocht en opgeschaald te worden. In totaal zullen circa vijftig innovatieve oplossingen getest worden: • kortcyclisch in samenwerking met Stichting Innofest, gedurende één dag op een festival met ticketverkoop (dus gesloten karakter): bezoekers worden uitgenodigd om deel te nemen aan tests en zijn zo een actief onderdeel; • getest in de publieke ruimte (op open evenementen, dus een open karakter) of living lab middels Startup in Residence gedurende één à twee maanden; • langdurig getest op living labs zoals het Marineterrein, gedurende acht tot twaalf maanden; • op grote schaal en met een consortia aan partijen getest van keteninnovaties op grote open evenementen, zoals SAIL en Pride Amsterdam. Door gebruik te maken van de zichtbaarheid van evenementen en living labs, komt er tevens bewustzijn bij bewoners en bezoekers voor de circulaire economie.

Bijdrage aan systeemverandering

Zie boven (waarom kies je voor deze actie, directe en indirecte impact). Om de beleidsambities in 2030 te behalen, is het cruciaal om de innovatiekracht van innovatief mkb te versterken, zodat oplossingen getest en opgeschaald kunnen worden. Uit de ervaring van onze mkb-samenwerkingsprogramma’s blijkt dat er voldoende ideeën zijn voor oplossingen, maar dat het testen daarvan in de semipublieke ruimte hulp vereist van de gemeente en andere stakeholders. Bovendien moeten systemische barrières opgelost worden, waarover gezamenlijk met stakeholders afspraken gemaakt moeten worden. We werken vanaf het begin samen met collega’s gericht op circulaire economie, living labs, innovatieve mkbondernemingen, ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (I&W), Green Deal Circular Festivals (GDCF), SAIL Amsterdam, en andere open evenementen en festivalorganisatoren. Stakeholders die nodig zijn voor het opschalen van innovaties, bijvoorbeeld de Johan Cruijff Arena, GVB, Renewi, worden aangehaakt via bestaande trajecten van de gemeente en via SAIL. Door kennis te delen en te laten zien wat de mogelijkheden van circulaire economie zijn, activeren we bewoners om deel te namen aan de transitie.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Alle treden van de R-ladder, afhankelijk van de specifieke innovaties die we testen en opschalen.

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: Stedelijke Innovatie (SI) en R&D Werkt mee intern: R&D, Amsterdam 750, Verkeer en Openbare Ruimte (V&OR), Green Office, EZC, Openbare Orde en Veiligheid (OOV), Stedelijk evenementenbureau. Werkt mee extern: Innofest, SAIL Amsterdam, ministerie I&W, Johan Cruijff Arena, Pride Amsterdam, Bevrijdingsfestival Amsterdam, GDFC (en bijbehorende ondertekenden: ~ 43 partijen), RAI, MRA Bureau, Amsterdam Smart City (en bijbehorende partners), AMS Institute, Bureau Marineterrein. Het kernteam wordt gevormd door SI: • drie projectleiders; • aanbestedingsjurist en inkoopadviseur; • strategisch partnership manager voor het maken van afspraken met stakeholders omtrent opschaling van type innovaties. Inhoudelijke expertise met verantwoordelijkheid voor de inbreng van vraagstukexpertise: • per thema: twee experts die actief meedenken over de vraagtukken; • per vraagstuk: één collega van lijndirectie die tijdens de programma’s meewerkt (aantal uren verschilt per programma).

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 15

2.5

Innovatie Estafette – ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen

Naam indiener

Stedelijke Innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie (project)

Innovatie Estafette - ondersteunen innovatief mkb met circulaire oplossingen

Vervolgstap

Vormgeven pilotprogramma’s en selectietraject innovatieve ondernemers in samenwerking met relevante partners rondom de thema’s.

Financiële dekking

De financiering van de Estafette komt uit verschillende bronnen: • begroting SI (€ 450.000,-); • subsidie Kansen voor West (40% dekking van programma); • mogelijk vanuit de Rijksoverheid (Ministerie I&W), GDCF; • daarnaast zetten we in op financiering via de inhoudelijke thema’s. Vanuit de CE-coalitiemiddelen wordt voorgesteld voor de periode 2023-2026 € 850.000,- vrij te maken voor rechtstreekse ondersteuning van mkb-ondernemers. Het gaat dan om aanvullingen voor de circulaire activiteiten, binnen de Estafette: • 2024: € 250.000,• 2025: € 300.000,• 2026: € 300.000,-

Monitoring

We monitoren de impact van innovaties die we testen en opschalen. Waar relevant berekenen we de impact die de opschaling naar het niveau van de stad (of nog groter) zou kunnen hebben. We monitoren op technische, praktische en juridische belemmeringen, delen de lessen daarover en agenderen de benodigde aanpassingen.

Leerdoel

Van deze actie leren we hoe we stapsgewijs en effectief innovaties en/of circulaire vernieuwingen testen, verbeteren en kunnen opschalen. Het stroomlijnen van dit ontwikkelproces door onder andere het evalueren maakt het herhaalbaar en breder toepasbaar voor andere directies, programma’s en overheden. Uit de pilots blijkt wat belemmerende systemische factoren zijn voor dat type innovatie. Die staan opschaling in de weg. Wij agenderen deze belemmeringen aan de juiste tafels om deze te doorbreken.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 16

2.6

Aanpak VvE’s en overige particuliere eigenaren

Eigenaar

Wonen

Naam actie

Aanpak VvE’s en overige particuliere eigenaren

Omschrijving actie

De circulaire principes worden in de aanpak van VvE’s verankerd. Daarbij worden kansen die plannen van de Amsterdamse woningcorporaties, het isolatieoffensief en ook van andere (elders in het land gemaakte) plannen geïnventariseerd en in de aanpak overgenomen. Kennis wordt opgehaald en in een factsheet vertaald voor deze doelgroep om circulair te verbouwen of te onderhouden en/of isoleren en wat de circulaire principes betekenen voor de waarde ontwikkeling van het vastgoed. Dit factsheet wordt door de gemeente standaard bij ontwikkelingen en vergunningaanvragen meegegeven aan de eigenaren.

Ambitie

We gaan circulair om met de bestaande stad.

Huidige en gewenste situatie Voor deze doelgroep is nog geen structurele aanpak beschikbaar. Motivatie

Er zijn zeer veel VvE’s en particuliere eigenaren in de stad. Het potentieel van deze groep is relatief groot, maar de invloed vanuit de gemeente is klein. Er zijn nauwelijks instrumenten om VvE’s in beweging te brengen, met uitzondering van de VvE-aanpak en subsidies en voorlichting. Deze instrumenten worden ingezet, waarbij geleerde lessen vanuit de samenwerking met woningcorporaties zoveel mogelijk worden overgenomen.

Verwachte impact

Indirecte impact

Looptijd

2024-2026

Verwacht resultaat

Een deel van de particuliere woningvoorraad wordt volgens circulaire principes onderhouden en/of gerenoveerd.

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: Wonen Werkt mee: R&D (Commissie Ruimtelijke Kwaliteit)

Vervolgstap

Aanpak gereed in 2024 Uitvoering loopt in de periode 2024-2026

Financiële dekking

2.7

7 Ja, Binnen huidige dekking, nl: jaarprogramma directie Wonen en directie R&D Duurzaamheid 7 Nee

 ndersteunen van en samenwerken met initiatieven die bijdragen aan de O donuteconomie

Eigenaar

Team Stedelijke innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie

Circulair DOEN: Faciliteren en ondersteunen van de maatschappelijke route in de circulaire/donut-economie

Omschrijving actie

We faciliteren, ondersteunen en werken samen met initiatieven die bijdragen aan de circulaire of donuteconomie langs drie actielijnen: • het creëren van juridische en financiële ruimte; • versterken van het ecosysteem; • versterken van het narratief. De acties die wij de komende periode organiseren: • juridische ondersteuning (via de AmsterDOEN-helpdesk) bij beperkende regelgeving of juist om te onderzoeken wat er binnen bestaande regelgeving wél mogelijk is; • eenmalige subsidies voor veelbelovende initiatieven om te starten of een volgende stap te nemen; • een fonds of samenwerking met fondsen ten behoeve van de continuïteit van initiatieven, dat ingezet kan worden voor (een deel van) de huisvesting, gereedschap en vergoedingen voor DOENers; • actieve deelname en financiële ondersteuning aan de Amsterdam Donut Coalitie; • het mede-organiseren van betaalbare ruimte om activiteiten te laten plaatsvinden, samen te werken, te ontmoeten (hubs en common spaces); • het ondersteunen van stadsdelen bij hun samenwerking met donutgedreven initiatieven; • het delen van kennis en expertise rondom de totstandkoming van de donuteconomie met andere Europese steden; • ondersteuning van jaarlijks twee of drie circulaire initiatieven met behulp van een AmsterDOEN-incubatortraject; • zichtbaar maken van de meerwaarde en impact van maatschappelijke en collectieve initiatieven in de circulaire én

lokale economie.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 17

2.7

 ndersteunen van en samenwerken met initiatieven die bijdragen aan de O donuteconomie

Eigenaar

Team Stedelijke innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie

Circulair DOEN: Faciliteren en ondersteunen van de maatschappelijke route in de circulaire/donut-economie

Ambitie

We willen een moderne, bloeiende en inclusieve stad zijn voor iedereen, met oog voor de grenzen die de planeet ons oplegt. In het coalitieakkoord: “Met de Agenda Circulair en vernieuwende economische modellen als de Amsterdamse Donut richten we op lokaal niveau de economie circulair in waarbij er aandacht is voor de maatschappelijke kant van het circulair maken van de stad. We zetten deze lijn door en investeren in verdere samenwerkingen in de stad.” Omgevingsvisie: “Tegelijkertijd wordt de maatschappelijke meerwaarde van collectieve zelforganisaties beter zichtbaar gemaakt met het nog te ontwikkelen ‘Waarderend Kader’ […] Uiteindelijk willen we maatschappelijke meerwaarde zichtbaar maken én meer ruimte bieden” (Omgevingsvisie Amsterdam 2050, pagina 254).