A - 03 Kunst en Cultuur (29) Bijlage 1 - Strategisch Huisvestingsplan Kunst

Online boeken “Onze doelstelling is 100% bezetting. Dat valt samen met het enorme tekort aan plekken waar makers zich kunnen ontwikkelen. Dit geldt momenteel overigens voor de hele sector, niet alleen voor nieuwe kunstvormen en nieuwe kunstenaars. Daarom

54

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

4.5 Weesp Weesp telt ruim 22.000 inwoners, verdeeld over de wijken Driemond, Bloemendalerpolder, Weesp-Noordwest, Weesp Binnenstad/Zuid en Aetsveld/Oostelijke Vechtoever. Er zijn enkele grote nieuwbouwclusters in Weesp. De woningbouw is voornamelijk geconcentreerd in de nieuwe Bloemendalerpolder. Een deel van de woningen is al gebouwd. Naar verwachting komen er in totaal 3500 nieuwe woningen bij, waarvan er al 1300 zijn opgeleverd. Daarnaast worden er naar verwachting ook 800 – 900 woningen toegevoegd in de bestaande stad.

Projecten en kansen Sinds 24 maart 2022 maakt Weesp als stadsgebied deel uit van de gemeente Amsterdam. Kunstorganisaties en culturele initiatiefnemers uit heel Amsterdam verkennen steeds vaker de mogelijkheden om in Weesp activiteiten te ontplooien. Weesper instellingen ontwikkelen initiatieven om publiek uit de hele stad te trekken. Deze ontwikkeling draagt bij aan de spreiding van kunst en cultuur in de stad. Hierdoor groeit de behoefte aan ruimte voor kunst en cultuur in Weesp. Museum Weesp Door de fusie van Weesp met Amsterdam is de stadhuisfunctie vervallen. Het neoclassicistische stadhuisgebouw aan de Nieuwstraat wordt omringd door het Sint Bartholomeus Gasthuis. Beide gebouwen zijn rijksmonument en hebben in 2021 een maatschappelijke culturele bestemming gekregen. In het stadhuisgebouw is Museum Weesp nu gevestigd. In het Coalitieakkoord Weesp 2018-2022 is opgenomen dat het voormalig Stadhuis en het Gasthuis de bestuurlijke, maatschappelijke en culturele functies voor Weesp behouden. De wethouder Kunst en Cultuur is verantwoordelijk voor de culturele herbestemming van het stadhuis.

55

Gemeente Amsterdam

Culturele wijkvoorziening in Weesp De toenemende inwonersaantallen in Weesp zorgen voor een groeiende behoefte aan kunst- en cultuuractiviteiten en culturele huisvesting. Een aantal bestaande culturele instellingen in Weesp heeft een plan ontwikkeld voor gezamenlijke huisvesting in combinatie met sociale functies. Hiervoor is ook belangstelling vanuit andere maatschappelijke domeinen. Dit biedt kansen om locaties voor kunst- en cultuuractiviteiten te combineren of te koppelen aan sportactiviteiten en andere maatschappelijke functies. Vanuit de groeiende behoefte aan voorzieningen voor kinderen en jongeren in Weesp kan hier met een integrale blik naar gekeken worden.

In gesprek met Madelief Klunder, directeur Zone1380 (Jeugd)theaterschool Zone1380 is sinds 2012 de (jeugd)theaterschool van Weesp en omgeving. Leerlingen komen uit de hele regio. Na een aantal omzwervingen is de theaterschool nu gevestigd aan de Achtergracht in het centrum van stadsgebied Weesp. Zwervend bestaan “Theaterschool Zone1380 heeft lang een zwervend bestaan geleid. Tot maart vorig jaar zaten we antikraak in de voormalige koninkrijkzaal van de Jehova’s getuigen, tegenover het station. Dat gebouw was nodig voor de opvang van vluchtelingen uit Oekraïne. Heel begrijpelijk, maar toen moesten wij binnen een maand vertrekken. Er liepen al gesprekken met de - toen nog - gemeente Weesp over het betrekken van een voormalige gymzaal aan de Achtergracht. Dit pand is ons nu gegund voor een huurperiode van tien jaar.”

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

56

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Lekkage “Het gebouw verkeerde in een behoorlijk slechte staat. Los van asbestverwijdering, een nieuw toilet en een kapot glazen deurpaneel dat vervangen werd, hebben we eigenlijk alles zelf moeten doen. En we hebben nog steeds last van lekkage. We hadden bij de oplevering meer betrokkenheid van de gemeente verwacht als eigenaar en beheerder van het gebouw. Sowieso zou het goed zijn als die rollen duidelijker en steviger worden ingevuld. Er was bijvoorbeeld sprake van dat ze de schuur naast het gebouw wilden afbreken, maar voor ons is dat nu juist heel fijn om zo’n opslagplaats te hebben voor decors en kostuums. Dus opknappen zou wat ons betreft een beter idee zijn. Dan is het goed om te weten met wie je daarover in gesprek kunt gaan.”

1

Huiselijk “Het gebouw heeft zo zijn beperkingen. Toen de theaterschool begon, zat die in een pand met een eigen theater. Als we nu voorstellingen hebben, werken we samen met Theater Wesopa, ze zitten bij ons pand om de hoek. Ons pand is één grote ruimte. We kunnen er maar één les tegelijk geven. Er is ook geen ruimte voor een kantoortje, dus daardoor werk ik veel vanuit huis. Toch steken we veel liefde in dit pand, want we vinden het heel sfeervol. Het gebouw heeft een gezellige huiselijkheid die goed past bij wat wij zijn.” Toeloop ‘We verwachten dat we de komende jaren groeien. Weesp ziet een toeloop van jonge gezinnen met de oplevering van Weespersluis. Onze klassen zitten gauw vol. Hopelijk kunnen we hier aan de vraag blijven voldoen, want ik gun elk kind zo’n gezellige, sfeervolle plek om theater te beoefenen. We zitten nu midden in het centrum. Kinderen kunnen hier hun fiets in de tuin zetten. Ouders kunnen hen hier gemakkelijk afzetten en ophalen. We hebben een grote stoep voor de deur. Wat dat betreft is de ligging perfect. Alleen jammer van die lekkage.”

2

culturele wijkvoorziening Weesp

1

Museum Weesp

2

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

57

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

4.6 West

workshops en masterclasses gehouden worden. In drie ruimtes worden zowel dag- als avondprogramma’s aangeboden.

In West wonen 148.000 mensen, verspreid over Bos en Lommer, Westerpark en Oud-West/De Baarsjes. De groei van de woningvoorraad in West kent een aantal clusters. Er komen tot en met 2027 ruim 5500 woningen bij, voornamelijk in de Houthavens, Foodcenter, Westerpark-West en de Jan Evertsenstraat-West. Op termijn worden in Sloterdijk Contactbuurt 4700 nieuwe woningen gebouwd.

Projecten en kansen West kent een bruisende culturele infrastructuur. Dit is in de afgelopen jaren versterkt door de komst van DeLaMar West in Bos en Lommer, de verhuizing van de Krakeling naar het Westergasterrein en de opening van cultureel centrum Maqam. West is een dichtbevolkt stadsdeel en ruimte is schaars. Door de toenemende groei van de stad zet West zich ervoor in dat de bestaande infrastructuur en juist ook de rafelranden niet verdwijnen. De komende jaren verdwijnen er diverse tijdelijke locaties voor nachtcultuur. Dit heeft ertoe geleid dat een collectief van initiatieven voor nachtcultuur samen nieuwe huisvesting zoekt. We willen inspelen op kansen bij het vrijkomen van geschikte locaties. Na 2027 ontstaat er vanuit de gebiedsontwikkeling ruimte voor culturele wijkvoorzieningen in Sloterdijk Contactbuurt. Hiervoor is ruimte gereserveerd op een kavel van het Mediacollege Amsterdam en op een nabij gelegen kavel in eigendom van de gemeente Amsterdam. Voor dit plan stellen we een visie op voor de ontwikkeling van de culturele infrastructuur.

Best practice: Cultureel centrum Maqam Aan het Jan van Schaffelaarplantsoen in de Kolenkitbuurt is een nieuw cultureel centrum gerealiseerd. Het Amsterdams Andalusisch Orkest werkt hier samen met fotografiemuseum Foam en theater de Meervaart in cultureel centrum Maqam. Dit is een creatief centrum voor buurtbewoners, jong talent en creatieven. Er kunnen ook concerten, presentaties, tentoonstellingen, repetities,

58

Gemeente Amsterdam

Documentairefilmtheater in Vondelparkpaviljoen IDFA (International Documentary Film Festival Amsterdam) krijgt een eigen documentairefilmtheater in het Vondelparkpaviljoen. Naast plek voor een filmtheater biedt het pand ook kantoorruimte voor IDFA. IDFA zal het gebouw renoveren om de locatie hiervoor geschikt te maken. Onderzoek buurtvoorziening de Reiger Momenteel wordt de haalbaarheid onderzocht om een gemeentelijk pand aan de Van Reigerbergerstraat te renoveren en in te zetten als een geclusterde maatschappelijke voorziening voor bewoners. Het pand is monumentaal en kampt met achterstallig onderhoud. Ambitie is om op de eerste etage een buurtkamer te realiseren, mogelijk met een zorgfunctie. De tweede etage is mogelijk geschikt te maken voor culturele activiteiten. Onderzoek verzamelgebouw Horizon Momenteel wordt onderzocht hoe de Horizon kan worden ontwikkeld tot een bruisende ontmoetingsplek voor bewoners van de Houthaven en de Spaarndammerbuurt. Uitgangspunt is dat in de Horizon zowel welzijn, zorg, cultuur als educatie een plek hebben. De betrokken partijen geven samen vorm aan activiteiten voor en door bewoners. Hierbij wordt onderzocht of de OBA zich er als vaste partner kan vestigen. Het is de ambitie om dagelijks een volledig dag- en avondprogramma te bieden, met meerdere activiteiten gelijktijdig.

Mercatorbuurt We onderzoeken de mogelijkheden of het voormalige LTS-gebouw waar momenteel broedplaats De School in is gevestigd, behouden kan blijven voor culturele functies. Mogelijk is er ruimte in het projectgebied Jan Evertsenstraat-West om atelierruimte en nachtcultuur toe te voegen.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

2

4

3

1

5

6

7

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

59

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

best practice cultureel centrum Maqam

1

culturele infrastructuur voor Haven-Stad

2

culturele voorziening in Sloterdijk Contactbuurt

3

verzamelgebouw Horizon

4

buurtvoorziening de Reiger

5

bestendigen atelierruimten en nachtcultuur in Mercatorbuurt

6

documentairefilmtheater in Vondelparkpaviljoen

7

Maqam (oktober 2022)

60

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

In gesprek met Fouad Lakbir, medeinitiatiefnemer Maqam Sinds september 2021 fungeert Maqam in Bos en Lommer als creatieve ruimte voor buurtbewoners, talent en creatieven. Het programma bestaat uit concerten, presentaties, tentoonstellingen, repetities, workshops en masterclasses. Maqam bevindt zich in het Rhapsodygebouw aan de rand van de Kolenkitbuurt. Plek voor kennismaking “Toen de plint hier leeg stond, heb ik samen met Yassine Boussaid van de Meervaart en Mohamed Aadroun van het Amsterdams Andalusisch Orkest aangeklopt bij de eigenaren. Als bewoners van Bos en Lommer zagen we dit als een kans om een relatief kleine, maar wel hoogwaardige plek neer te zetten buiten de ring. Vanaf het begin was het doel om mensen die niet zo snel in contact komen met kunst en cultuur, die mogelijkheid te bieden. Kennismaken is de eerste fase van talentontwikkeling. We hebben vanaf dag één gezegd: het mag geen buurthuis zijn, maar ook geen plek waar je een kaartje moet kopen om kunst te beleven. Maqam betekent plek in het Arabisch, net zoals Mokum in het jiddisch.”

horen terwijl ze midden in een tentoonstelling van Foam aan het werk zijn.”

Eigenaarschap “Dit is meer dan een plek waar voor jou geprogrammeerd wordt, je kunt er ook zelf invloed op uitoefenen. Een buurtbewoonster vroeg of ze hier een eigen jongerenvoorstelling kon programmeren. We werken vanuit de energie en behoeftes die er zijn. Andere instellingen kunnen hier waarde toevoegen. Dus in plaats van top-down een dependance te openen, levert een instelling als Foam hier expertise en educatie op het gebied van fotografie.” Lokaal geworteld “In het huisvestingsvraagstuk dat in de stad speelt, is het interessant om een verzamelgebouw te initiëren in plaats van steeds aparte plekken voor één bepaalde cultuurorganisatie. Geen van de partijen hier wil elke dag van negen uur tot tien uur ’s avonds programmeren. Daardoor kunnen veel partners en mensen uit de buurt de ruimte gebruiken voor repetities, try-outs of presentaties. Voor een dergelijke programmering heb je wel andere rollen nodig dan bij klassieke culturele instellingen. Zoals iemand die hands-on bezig is met netwerken en lokale ontwikkelingen, maar ook met het betrekken van mensen. Je werkt hier aan de zachte waarde van de plek, dat gaat over onderdeel zijn van het sociale weefsel van een bepaald gebied. Omdat daarvoor een open houding nodig is, betrekken wij kwartiermakers die lokaal geworteld zijn.”

Schuren “Maqam is onderverdeeld in drie ruimtes: een schelpvormige presentatieruimte, een ruimte met een keuken en een kleine ruimte voor workshops. Een theateradviesbureau adviseerde ons om de ruimte zo in te richten dat de programma’s met elkaar schuren. Dan ontstaat er ontmoeting. Bij ons lopen kunstenaars, kinderen en ouders door elkaar heen. Als kinderen huiswerkbegeleiding krijgen, is het goed dat zij de repetitie van het orkest

61

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

4.7 Centrum In stadsdeel Centrum wonen 87.000 mensen, verspreid over Centrum-Oost en Centrum-West. Tot en met 2027 komt er slechts een beperkt aantal nieuwe woningen in het centrum bij. Naast kleine woningbouwprojecten worden er in Oostenburg ongeveer 1.800 woningen toegevoegd. Daarna vindt geclusterde gebiedsontwikkeling plaats op het Marineterrein en in de oostelijke binnenstad.

Projecten en kansen Amsterdam is het belangrijkste culturele centrum van Nederland en binnen de stad kent stadsdeel Centrum de hoogste dichtheid aan kunst- en cultuurinstellingen. Dit aanbod voldoet echter onvoldoende aan de actuele vraag van de stad. Drukte en overlast ontnemen soms het zicht op de schoonheid van onze binnenstad of tasten deze zelfs aan. In de Aanpak Binnenstad zetten we maximaal in op kunst en cultuur als antwoord op de monocultuur. De binnenstad moet aan alle Amsterdammers iets te bieden hebben en dat betekent dat we oog moeten hebben voor een divers cultuuraanbod. Een passend cultuuraanbod draagt bij aan een positieve transformatie van de binnenstad. Belangrijke initiatieven zijn NV Zeedijk, Stadsgoed en Stadsherstel. Deze organisaties kopen vastgoed op en verhuren dat tegen maatschappelijke prijzen voor kunst en cultuur, ambacht en atelierruimte. Renovatie Amsterdam Museum In november 2022 is de omgevingsvergunning voor de renovatie van het Amsterdam Museum afgegeven. De ruimte voor het publiek en de collectie wordt verbeterd, het museum wordt zichtbaarder in de stad en het gebouw wordt toegankelijker en duurzamer. De VVAB heeft hiertegen hoger beroep aangetekend. Toch wordt er gestart met het voorbereiden van de renovatie. De oorspronkelijke opleverdatum in 2025 zal zeker niet meer worden gehaald.

De eerste sloopwerkzaamheden staan nu pas gepland voor halverwege 2024, en de heropening van het museum voor eind 2027.Het museum is voorlopig gevestigd in de tijdelijke locatie aan de Amstel.

62

Gemeente Amsterdam

Nationaal Holocaust Museum Het Nationaal Holocaust Museum is in 2016 opgericht en realiseerde tot 2021 tijdelijke exposities aan de Plantage Middenlaan 27, van waaruit in de Tweede Wereldoorlog ongeveer zeshonderd kinderen konden ontsnappen naar onderduikadressen. Daarmee is de locatie van het museum, net als de Hollandsche Schouwburg, onlosmakelijk verbonden met wat zich in het pand heeft afgespeeld. Amsterdam heeft bijgedragen aan de realisatie van het museum dat in maart 2024 wordt geopend. Ook de gerenoveerde Hollandsche Schouwburg – aan de overzijde van het museum – zal dan heropend worden. Studio Boekman van Nationale Opera en Ballet De Boekmanzaal in het stadhuis wordt – in eerste instantie beperkt – door Nationale Opera en Ballet in gebruik genomen voor kleinschalige voorstellingen en activiteiten zoals cultuureducatie, talentontwikkeling, kleine concerten en andere events. Nationale Opera en Ballet start binnenkort met de hiervoor benodigde aanpassingen. Paradiso Paradiso onderzoekt onder de noemer ‘100 jaar Paradiso’ de haalbaarheid van een plan om het poppodium toekomstbestendig te maken. Knelpunten in het huidige monumentale gebouw zijn geluidsisolatie, complexe bezoekerslogistiek als gevolg van ruimtegebrek, verduurzaming en beperkte kantoorruimte.

Paradiso onderzoekt onder meer of ze op de braakliggende grond een gebouw kunnen realiseren waarin verschillende functies gehuisvest kunnen worden. Om op de korte termijn bezoekersstromen te optimaliseren en daarmee ook geluidsoverlast voor omwonenden met name ‘s nachts te verminderen, wordt eerst een tijdelijke verbinding gemaakt tussen de naastgelegen voormalige fietsenkelder en de kelder van Paradiso. De in- en uitgang via deze nieuwe verbinding zal in het voorjaar van 2024 gereed zijn.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Ingebruikname nachtcultuurlocatie Kanaal 40 Op grond van de Aanpak Binnenstad en de Nachtvisie hebben we in samenwerking met Garage Noord een plek mogelijk gemaakt op de Warmoesstraat. Kanaal 40 is in oktober 2022 geopend en opereert op basis van een culturele horecavergunning. De programmering levert er een bijdrage aan dat Centrum weer een aantrekkelijkere bestemming voor Amsterdammers wordt. Dansstudio en hiphoppodium VROG Sinds 2021 heeft VROG de voormalige TunFun-locatie getransformeerd tot een urban dans- en sporthub van ruim 3.000 m2. Deze combinatie komt voort uit ideeën met ISH Dance Collective om een podium te bieden voor urban dansers. Communities van bewegingsliefhebbers, parcours/ freerunning, breaking en andere urban/ hiphop dansvormen komen hier samen. Er is een dansstudio en een centraal podium voor dance battles, demo’s en events gerealiseerd. Deze zijn geschikt voor groepen en communities tot 500 mensen. Club Europa In de Halvemaansteeg is er een initiatief gestart om een aantal grotendeels leegstaande ruimten en woningen te transformeren tot club Europa. Met Europa heeft de stad er straks een cultuurclubhuis bij dat zich tot doel stelt om vooruitstrevende nachtcultuur een plek te geven in de Amsterdamse binnenstad. Europa richt zich op jonge, creatieve Amsterdammers van diverse achtergronden en daarbij met name op de LHBTIQ+ community.

World Queer Museum Vanuit de LHBTIQ+ gemeenschap en in nauwe samenwerking met een aantal Nederlandse musea worden initiatieven genomen om een Queer - Regenboogmuseum te realiseren, een plek dat het verhaal over het verleden, heden en toekomst van alle groepen uit de gemeenschap vertelt. Naast exposities wil de gemeenschap ook ruimte realiseren voor ontmoeting, werk, ateliers en vergaderingen.

63

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

64

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

2

1

5 3

4

6

7

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

65

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

renovatie Amsterdam Museum

1

ingebruikname nachtcultuurlocatie Kanaal 40

2

multifunctionele kleine zaal voor Nationale Opera en Ballet

3

ingebruikname dansstudio en hiphoppodium VROG

4

realisatie van het Nationaal Holocaust Museum

5

Queer - Regenboogmuseum

6

uitbreiding en optimalisering Paradiso

7

In gesprek met Moktar Nabil en Wisse Vollaers, oprichters Kanaal 40 Kanaal40 is een interdisciplinaire ruimte voor muziek en kunst, gevestigd in een monumentaal pand aan de Zeedijk. Met de kelder van Kanaal40 heeft stadsdeel Centrum voor het eerst sinds 2019 weer een club met een alternatieve programmering. Voor Amsterdammers Moktar “Deze plek, midden in het centrum, is voor iedereen goed bereikbaar. Zowel vanuit de Bijlmer als Nieuw-West ben je hier in tien minuten. Elke zaterdag bieden we ruimte aan verschillende partijen uit de stad die allemaal andere genres of subculturen vertegenwoordigen. Dat kunnen collectieven van creatieve kids zijn, maar ook promotors en programmeurs.” Wisse “Via Patta zijn we benaderd door de NV Zeedijk. Zij zijn bezig om het wallengebied te herontwikkelen en toegankelijker te maken voor buurtbewoners en de Amsterdammer. NV Zeedijk gaat het pand binnen twee jaar volledig renoveren. We zitten nu in een antikraak-achtige constructie. Daarbij kijken we of onze aanwezigheid een positieve invloed heeft op de buurt door meer sociale controle, omdat we ons vooral op Amsterdammers richten.”

Moktar “Als we hier terugkomen en marktconforme huur moeten betalen, zullen wij ons hele businessplan moeten herzien. Wil je de culturele kwaliteit bewaren, dan is er steun of coulance vanuit NV Zeedijk, de gemeente of het AFK nodig.” Rechtsvorm Moktar “Het is nu altijd zwart-wit: of je bent een stichting of je bent horeca. Maar er zit nog zoveel tussenin. Als je culturele nachtplekken kan onderscheiden van plekken die zoveel mogelijk omzet proberen te genereren, zou dat al helpen. Voor ons bestaat eigenlijk nog niet de juiste rechtsvorm. Als stichting kunnen we subsidie aanvragen, maar in principe zijn we het liefst onafhankelijk. Bovendien gaat in de nachtcultuur alles supersnel, het kan van maand tot maand verschillen wat hot is.” Wisse “Als je nu cultureel wilt ondernemen en voor onbepaalde tijd een plek wilt huren, kom je er niet uit in Amsterdam. Dan moet je commerciële beslissingen nemen die de cultuur in de weg lopen. Dat we voor de club de bestemming culturele horeca hebben is een begin, maar eigenlijk moet nog duidelijker worden wat dat precies inhoudt. Wanneer is iets cultuur en wanneer horeca? Voor ons zijn dat best duidelijke, concrete dingen. Het lijkt ons interessant om hier een keer met de gemeente over in gesprek te gaan.”

Laagdrempelig Wisse “We hebben een intentieverklaring om terug te komen, maar we kunnen alleen blijven experimenteren als de vaste lasten laag zijn. Want de kosten voor stroom, schoonmaak en beveiliging gaan gewoon door, of je nu een volle zaal hebt of niet. Een vraag die richting de gemeente gesteld kan worden is: wat is het je waard om dit soort plekken te behouden?”

66

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

4.8 Zuid In Zuid wonen 146.000 mensen. Het stadsdeel bestaat uit de gebieden Buitenveldert/Zuidas, De Pijp/Rivierenbuurt en Oud Zuid. De woningbouwopgave beslaat tot en met 2027 bijna 4000 woningen, die voor het overgrote deel op de Zuidas worden gerealiseerd en voor een klein deel in de Havenstraat. De Zuidas ontwikkelt zich steeds meer tot een Amsterdamse stadswijk waar naast werken en vervoer ook wonen en voorzieningen belangrijk worden.

Projecten en kansen Amsterdam Zuid kent een groot aantal kunst en cultuurvoorzieningen en activiteiten. Er is een divers aanbod van kunstactiviteiten, evenementen en projecten voor een brede doelgroep. De grote internationale kunstinstellingen rond het Museumplein behoren tot het stadsdeel: Rijksmuseum, Van Gogh Museum, Stedelijk Museum en Concertgebouw. Toch kent Zuid ook buurten waar momenteel weinig culturele wijkvoorzieningen zijn, bijvoorbeeld Buitenveldert. Ook zijn er relatief weinig broedplaatsen in Zuid. Er is behoefte aan locaties voor laagdrempelige culturele (buurt)activiteiten. In 2019 is het CC (Cultureel Clubhuis) Amstel in het Asscherkwartier in gebruik genomen. Hiermee beschikt Zuid nu over een professioneel podium dat is gericht op bewoners. Met de OBA, de IVKO-school en de broedplaatsen Cinetol en Tempel ontstaat er een aantrekkelijke culturele hub inclusief horecafunctie.

Opgeleverd: Renovatie Amsterdam Bostheater Het Bostheater in het Amsterdamse Bos is een van de grootste openluchttheaters van Nederland. Het is gebouwd in de jaren ’50. Om de voorziening weer te laten voldoen aan de eisen van de huidige tijd hebben we het Amsterdamse Bostheater gerenoveerd en vernieuwd. De tribunes en het podium zijn opgeknapt en er zijn nieuwe gebouwen bijgekomen. De huidige

67

Gemeente Amsterdam

bebouwing blijft intact. De werkzaamheden zijn inmiddels afgerond. De voorziening is weer in gebruik sinds het theaterseizoen 2023.

Creatieve ruimte in het Amsterdamse Bos We werken aan een vaste locatie voor creatieve vrije ruimte, indien mogelijk in combinatie met een broedplaats, om de bestaande faciliteiten en functies in het Amsterdamse Bos aan te laten sluiten bij de ambities voor de toekomst. Sint Nicolaascomplex: Kapel en Convict Kapel en Convict maken onderdeel uit van het voormalige rooms-katholieke Sint Nicolaascomplex. De gebouwen dateren uit de jaren vijftig en hebben verschillende bestemmingen gehad. In 2014 zijn Kapel en Convict aangewezen als gemeentelijk monument. Op korte termijn wordt het een tijdelijke opvang voor Oekraïense vluchtelingen. Daarna volgt een nieuwe invulling, waarbij de cultureel-maatschappelijke bestemming van de gebouwen overeind blijft. Het uitgangspunt is om de gebouwen zoveel mogelijk toegankelijk te maken voor een brede doelgroep. Dit moet leiden tot een spraakmakende, levendige plek met vernieuwende invulling en programmering. Cultureel hart in Schinkelhaven Er wordt gewerkt aan een nieuwe stadswijk Schinkelkwartier met 11.000 woningen. Onderdeel hiervan is Schinkelhaven, dat wordt ontwikkeld tot creatieve-makers-district met een cultureel hart rondom de havenkom. Een levendige stedelijke omgeving waar wonen, werken, uitgaan en verblijven zowel overdag als ’s avonds zullen samenkomen.

Het eigendom van kavels en gebouwen in Schinkelhaven ligt voor het overgrote deel bij externe partijen. Daarom nemen we een faciliterende rol bij het realiseren van nieuwe culturele plekken in dit gebied. Hiervoor wordt samengewerkt tussen stadsdeel Zuid, Nieuw-West, Stadsloods, ontwikkelaars en culturele initiatiefnemers.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Particuliere culturele projecten op de Zuidas Op de Zuidas ontwikkelt zich een heel nieuw gebied met een groeiende bevolking. Om kunst- en cultuurfuncties op de Zuidas mogelijk te maken, scheppen we voorwaarden om gebouwen creatief en artistiek te programmeren. Met hulp van de gemeente zijn in het NU-gebouw van de Vrije Universiteit aan De Boelelaan collegezalen gecreëerd waar filmhuis Rialto en theater Griffioen voorstellingen verzorgen. Daarnaast is er een vaste expositieruimte bijgekomen in het NU-gebouw.

Ruimte voor nachtcultuur op de Zuidas We onderzoeken gericht de kansen en locaties voor het toevoegen van nachtcultuur op de Zuidas die (kunnen) voldoen aan de randvoorwaarden met betrekking tot geluidsisolatie, bereikbaarheid, veiligheid, mogelijke overlast en regelgeving. Tot slot is er ruimte gereserveerd om een culturele wijkvoorziening toe te voegen aan de Zuidas.

In The Pulse, een nieuw gebouw tussen de A10 en de sportvelden van SC Buitenveldert, worden wonen en werken gecombineerd met openbare voorzieningen zoals een bioscoop, een bowlingbaan en horeca. De gemeente heeft The Pulse geselecteerd als winnend concept vanwege de hoge eisen die het gebouw stelt aan de kwaliteit en de duurzaamheid. The Pulse is een duurzame stadsbiotoop aan de Zuidas. Op de begane grond legt de gemeente een park aan en op het middendeel tussen twee torens komt een groene daktuin. Het mobiliteitsplan plan van The Pulse zet in op maximaal gebruik van openbaar vervoer, fiets- en voetverkeer en een parkeergarage die alleen toegankelijk is voor elektrische deelauto’s. Kavel K ligt langs de A10 Zuid, in het gebied Kop Zuidas. Dit kavel wordt via een tender op de markt gebracht. Op de kavel komt een gebouw met kantoren, een broedplaats met een oppervlak van 1.000 m2 en een zorgvoorziening.

Internationaal museum voor hedendaagse kunst In 2021 hebben we het voormalige rechtbankgebouw aan de Parnassusweg verworven. De Hartwig Art Foundation zal in het deels monumentale pand een internationaal museum voor hedendaagse kunst vestigen, voor eigen kosten en voor eigen risico. Behalve tentoonstellingsruimtes komen er ateliers, verblijfruimtes voor kunstenaars, workshopruimtes en horeca.

68

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

9

3

4

5

7 8

10

6

2

1 © 2023 Mapbox © OpenStreetMap

69

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Creatieve ruimte in het Amsterdamse Bos

1

ingebruikname Amsterdamse Bostheater

2

cultureel hart Schinkelhaven

3

culturele wijkvoorziening in Verdi

4

museum voor hedendaagse kunst, Zuidas

5

culturele wijkvoorziening in Ravel

6

herontwikkeling Kapel en Convict

7

broedplaats Kop Zuidas

8

ingebruikname broedplaats Tempel

9

broedplaats onder Utrechtsebrug

10

In gesprek met Gerben Mienis, directeur Tempel Tempel is een cultureel centrum in stadsdeel Zuid voor cultuur, creativiteit, ontmoeting en experiment. Het monumentale gebouw, voorheen een filiaal van de OBA, bestaat uit ateliers, een podium en vergader- en workshopruimtes die gebruikt kunnen worden voor diverse gelegenheden. Beleidsdoel “Een jaar of vijf geleden verkocht Amsterdam regelmatig panden als die geen beleidsdoeleinden hadden. Toen ik hoorde dat de bibliotheek ging verhuizen en dit gebouw leeg kwam te staan, hebben we samen met Bureau Broedplaatsen onze vinger opgestoken. Want broedplaatsen zijn ook een beleidsdoel. Zo is het niet op de verkooplijst terechtgekomen. We hebben in 2021 de sleutel gekregen en een half jaar verbouwd. Als broedplaatsontwikkelaar heb ik op de Zuidas een jaar of tien geleden Old School ontwikkeld, geëxploiteerd en beheerd. Daar is het ons gelukt om zonder subsidies te functioneren. Dat doen we bij Tempel ook. We hebben een eenmalige subsidie van Bureau Broedplaatsen gekregen voor de verbouwing, omdat ongeveer de helft van de plekken hier CAWA-gerelateerd is. Verder draaien we zonder noemenswaardige subsidie, behalve hier en daar voor de programmering.”

70

Gemeente Amsterdam

Serieuze plek “Het liefst wil ik van de term broedplaats af. Dat heeft de associatie dat het een oud gebouw is waar kunstenaars lekker hun eigen ding doen. We willen juist een presentatieplek zijn waar de creatieve sector een betaalbare werkplek kan vullen en waar datgene wat de kunstenaar maakt en ontwikkelt, uitgedragen wordt en zichtbaar is. Makers zijn serieus met hun werk bezig. Daar hoort een serieuze plek bij. Ons podium heeft een vlakke vloer, dus kun je elke setting maken. Samen met CC Amstel en Cinetol organiseren we jaarlijks het Ruwe Diamant Festival. We vormen een cluster, dat is de meerwaarde voor de stad.” Beleidsbril “Dit is een duur gebouw om te huren. Het is een rijksmonument met enkel glas, dus warmte vliegt eruit. Eigenlijk heb je voor een cultureel centrum meer ruimte nodig om het echt rendabel te krijgen. Het zou helpen als het ons eigendom was. Daarmee wordt de exploitatie veel stabieler en bied je perspectief voor de langere termijn. Wij kunnen het prima zelf beheren en onderhouden. Als je de culturele sector door verkoop van panden steviger verankert in de stad, krijg je een beter exploitatiemodel en meer betrokkenheid en commitment van de organisatie die erin zit. Dat is allemaal goed voor het verstevigen van de plek. Het zou goed zijn als Gemeentelijk Vastgoed er meer van doordrongen is dat er cultuurbeleid en broedplaatsenbeleid is.

Laat de gemeente bij gebouwen waar culturele stichtingen of instellingen in zitten, die bril vaker opzetten.”

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

5 71

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

5. Financiën

Het SHP is een koersdocument, waar geen financiële en juridische consequenties aan kunnen worden verbonden.In dit hoofdstuk wordt de koppeling gemaakt tussen projecten en financiën, om inzicht te kunnen bieden in de te verwachten investeringsvragen voor voorzieningen in de komende jaren. Uit dit SHP volgt echter geen claim op de begroting. Concrete investeringsaanvragen voor specifieke voorzieningen worden altijd gedaan op projectbasis.

Dit gebeurt bij de vaststelling van de Voorjaarsnota. De projectenlijst ziet er als volgt uit:

Stad zijn, verbeteren en maken Om het voorzieningenniveau op peil te houden, zijn investeringen nodig: om bestaande voorzieningen te verbeteren en om te investeren in nieuwe voorzieningen. De projecten, onderzoeken en kansen in dit SHP sluiten aan bij de categorieën ‘Stad zijn’, ‘Stad verbeteren’ en ‘Stad maken’ uit de gemeentelijke programmabegroting en het Meerjaren Investeringsplan.

Stadsdeel Noord Culturele wijkvoorziening kavel A1, Buikslotermeerplein Buurtcultuurhuis, Banne Noord Podiumvoorziening, Hamerkwartier

Investeringsopgave culturele wijkvoorzieningen We werken met een investeringsplafond van 7 miljoen euro per jaar voor zogeheten onrendabele reguliere investeringen in kunst- en cultuurvoorzieningen. Deze middelen zetten wij in voor het realiseren van culturele wijkvoorzieningen. Opgeteld komt het investeringsplafond voor de periode 2023-2027 uit op een totaal van 35 miljoen euro. Het totaal benodigde investeringsbedrag voor onderstaande geïnventariseerde projecten is hoger dan het beschikbare plafond, namelijk ongeveer 55 miljoen euro. Jaarlijks worden prioriteiten gesteld en afwegingen gemaakt voor de projectenlijst.

72

Gemeente Amsterdam

Stadsdeel Nieuw-West Het Verhalenhuis, Osdorpplein Jongerencultuurzaal, Geuzenveld-Slotermeer Repetitieruimten voor dans, Ringzone-West

Stadsdeel Zuidoost Brassbandruimte, K-buurt Culturele wijkvoorziening Reigersbos (in combinatie met broedplaats) Culturele functies in het Zandkasteel, Amsterdamse Poort Stadsdeel Oost Cultureel verzamelgebouw Drenthal, Cruquiusgebied Weesp Museum Weesp

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Investeringsopgave specials Kunst en Cultuur Naast de investeringen voor de culturele wijkvoorzieningen zijn er apart middelen gereserveerd op de begroting voor de zogenaamde ‘specials’. De beschikbare middelen zetten we in voor de realisatie van de volgende voorzieningen: Specials Nieuwe Meervaart, Nieuw-West, nabij Osdorpplein OBA Next, Zuidoost, locatie volgt Renovatie Bijlmer Parktheater, Zuidoost Extra theaterzaal, Zuidoost, locatie volgt Renovatie Amsterdam Museum, Centrum Slavernijmuseum, locatie volgt

gebouw. Bovendien hebben culturele instellingen bij het afsluiten van een huurcontract geen lange termijn garanties op subsidies ter dekking van (een deel van) de kosten. De termijnen van de gemeentelijke (meerjarige) subsidieregelingen (maximaal vier jaar) zijn immers korter dan de termijnen van de af te sluiten huurcontracten (minimaal vijf jaar). •

•

5.1 Risico’s en beheersmaatregelen Bij het plannen, realiseren en exploiteren van de verschillende culturele voorzieningen komen risico’s kijken. Hieronder zijn de vier belangrijkste risicocategorieën uiteengezet, die voor alle projecten gelden. Per categorie worden zowel de belangrijkste risico’s beschreven als de maatregelen waarmee deze beheerst kunnen worden.

Risicocategorie 1: huisvestingsopgave voor kunst en cultuurvoorzieningen is complex De opgave voor de komende jaren is groot en vraagt veel van de gemeente en van de betrokken culturele instellingen. Het zorgen voor een geschikte match tussen de cultuurinstelling en een nieuwe locatie gaat gepaard met grote inspanning en omvangrijke investeringen. De gemeente kan niet alles zelf financieren, met als gevolg dat niet voorzien kan worden in de huisvestingsvraag van alle cultuurinstellingen. Van de culturele instellingen die in deze voorzieningen worden gehuisvest, wordt ook veel gevraagd. Dit geldt zowel voor hun betrokkenheid bij het ontwikkel- en planvormingsproces als in het organiseren van een goed team voor de exploitatie van het

73

Gemeente Amsterdam

•

 eheersmaatregel 1: Samenwerkingen aangaan met private B partijen om de voorzieningen te realiseren en te exploiteren die nodig zijn in Amsterdam. Dat betekent bijvoorbeeld dat de gemeente wel ruimte claimt voor voorzieningen in nieuwe buurten, maar dat de ontwikkeling en exploitatie ervan gedaan wordt door externe partijen . Beheersmaatregel 2: De voorliggende opgave wordt gedeeld met de cultuurinstellingen. Door tijdig gesprekken te voeren over de invulling van kavels (Programma van Eisen) en de vereisten (businesscase, exploitatieplan) voor de organisaties, is er voldoende tijd voor de cultuurinstellingen om zich voor te bereiden. Beheersmaatregel 3: Gemeentelijk Vastgoed sluit huurovereenkomsten af voor de benodigde periode. Gemeentelijk Vastgoed zou hiermee onder voorwaarden het eventuele risico van leegstand op zich nemen.

Risicocategorie 2: stijgende kosten voor het realiseren van culturele voorzieningen De kosten voor het realiseren van culturele voorzieningen kunnen snel oplopen door een aantal factoren. De investeringsramingen voor deze voorzieningen bestaan uit de bouwkosten en de voorbereidingskosten. Na het maken van deze ramingen duurt het nog jaren voordat daadwerkelijk gestart wordt met de bouw van de culturele voorziening. Bovendien houden de investeringsramingen geen rekening met de eisen van een specifieke locatie, die kostenverhogend kunnen werken. Een voorbeeld: wanneer in een gebiedsontwikkeling de culturele voorziening alleen gerealiseerd kan worden op een locatie in eigendom van een private

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

partij, betekent dit dat rekening moet worden gehouden met een hogere (commerciële) grondprijs.

zieningen, als extra budget voor subsidies aan cultuurinstellingen voor cultuurprogrammering ontbreekt.

Het tijdsverschil tussen investeringsraming en realisatie zorgt er samen met de locatie-specifieke eisen voor dat de ontwikkelkosten van de culturele voorziening voor de gemeente stijgen. Het risico bestaat dat dan de investeringsraming wordt overschreden en dat er daardoor onwenselijke concessies ten aanzien van de kwaliteit gemaakt moeten worden. Ook zorgt dit voor hogere exploitatiekosten en een hogere (kostenprijs-dekkende) huurprijs voor de cultuurinstelling. Hierdoor gaat een substantieel deel van het budget van (gesubsidieerde) instellingen naar huisvesting. Dit leidt er vervolgens toe dat het aanbod van cultuurprogramma’s onder druk komt te staan. Uiteindelijk kan dit leiden tot kwalitatief lagere of kwalitatief minder cultuuraanbod, vooral in de stadsdelen waar een inhaalslag moet plaatsvinden (Noord, Nieuw-West, Zuidoost).

•

•

•

 eheersmaatregel 1: De gemeente vangt de hogere ontwikB kelkosten op door investeringsramingen jaarlijks te indexeren en door bestaande middelen te herverdelen. Beheersmaatregel 2: Er wordt gezocht naar samenwerkingskansen met private partijen op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen om de grondprijs te verlagen.

•

•

Risicocategorie 4: dynamiek gebiedsontwikkeling De woningbouwplannen zijn continu in beweging. Plannen worden vertraagd, versneld of geïntensiveerd. Ondanks goede afstemming kan het zo zijn dat de beoogde locatie van een nieuwe culturele voorziening niet conform de planning beschikbaar is. Dit heeft consequenties voor de huisvestingsituatie van de beoogde cultuurinstellingen en voor de planning van de investeringen in de culturele voorziening. •

Risicocategorie 3: onvoldoende financiële middelen De groei van de stad vraagt om extra cultuurvoorzieningen. Het kan gebeuren dat de middelen voor het realiseren van culturele voorzieningen minder meegroeien dan verwacht was bij het maken van de investeringsramingen in het Strategisch Huisvestingsplan. Daarnaast groeit het budget voor cultuurprogramma’s (Kunstenplan en AFK) niet mee met het aantal inwoners. Het gevolg is dat er onvoldoende financiële middelen beschikbaar komen voor het realiseren van nieuwe culturele voorzieningen of voor het vervangen van bestaande voorzieningen. Bovendien is er het risico op leegstand van deze culturele voor-

74

Gemeente Amsterdam

 eheersmaatregel 1: Scherpere keuzes maken over welke inB vesteringen wanneer gedaan worden. Het strategisch kader zal helpen bij het maken van deze keuzes. Beheersmaatregel 2: Wanneer de financiële middelen niet toereikend zijn, moeten prioriteiten worden gesteld. Dit kan bijvoorbeeld door een langer tijdspad bij vervangingsopgaven, om de groeiopgaven te blijven faciliteren. Een andere manier is prioriteiten stellen in soorten voorzieningen. Beheersmaatregel 3: Parallel aan de begrotingsaanvraag voor ontwikkeling van de cultuurvoorzieningen wordt de noodzaak voor extra programmageld inzichtelijk gemaakt.

• •

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

 eheersmaatregel 1: Middelen pas reserveren wanneer er B enige mate van zekerheid is over planning van de gebiedsontwikkeling en de kosten van de ontwikkeling van de voorziening. Beheersmaatregel 2: Afhankelijk van de reden van vertraging; middelen langer beschikbaar houden dan gepland. Beheersmaatregel 3: Als de locatie niet tijdig beschikbaar is, betekent dit dat tijdelijke huisvesting wordt gerealiseerd tot de (permanente) locatie beschikbaar is. In de planontwikkeling moet rekening worden gehouden met deze tijdelijke bestemming nabij de beoogde locatie.

Bijlage 1. Beleidskaders

Dit SHP sluit aan bij kaders die gesteld zijn in de volgende beleidsdocumenten:

• •

Amsterdams Akkoord (coalitieakkoord 2022-2026) Met onze koers voor nieuwe culturele voorzieningen, broedplaatsen, nachtcultuur en culturele vrije ruimte geven we uitvoering aan de volgende doelstellingen van het Amsterdams Akkoord: • Kunst en cultuur moet voor elke Amsterdammer dichtbij zijn. • In de wijken waar nog weinig aanbod is wordt - waar mogelijk - meer geïnvesteerd in kunst en cultuur. • We investeren in broedplaatsen omdat deze van grote waarde zijn voor creatieven en buurten. Bij het ontwikkelen van nieuwe gebieden onderzoeken we of het aantal broedplaatsen kan worden uitgebreid. • Het behoud van de ijzeren voorraad aan atelierwoningen blijft uitgangspunt. • We koesteren onze rafelranden zodat er ruimte blijft voor tegencultuur in de stad. • Er is aandacht voor toegankelijkheid van voorzieningen voor mensen met een beperking. • Kunst vind je overal in de stad. Daar zorgen we voor met een strategisch huisvestingsplan waarin nieuwe kunst- en cultuurplekken in de toekomst worden gerealiseerd. • We kijken actief waar er ruimte voor nachtleven en rafelranden kan worden toegevoegd bij gebiedsontwikkeling en zorgen dat er genoeg ruimte is voor festivals in de stad.

75

Gemeente Amsterdam

•

I n gebiedsontwikkeling wordt expliciet ruimte gemaakt voor nachtcultuur en wordt gekeken naar tijdelijke invulling. We investeren in de komst en de structurele financiering van het Nationaal Slavernijmuseum in Amsterdam. We verplaatsen de geplande OBA Next van de Zuidas naar Zuidoost.

Kunstenplan 2021-2024, 17 november 2020 Amsterdamse atelier-en broedplaatsenbeleid 2019-2022, juni 2020 Expeditie Vrije Ruimte 2020-2021, september 2020 Nachtvisie, 30 juni 2021 Uitvoeringsagenda Nachtcultuur 2023-2026 Hoofdlijnen Kunst en Cultuur 2025-2028, november 2023

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Bijlage 2. Gesprekspartners

De Groeiende Stad 1, New Metropolis 15 februari 2022 – Maak plaats voor kunst en cultuur: Nieuw West • Huib Haye van der Werf, directeur ad-interim de Appel • Sanne Olijerhoek, creatief producent BOG • Yassine Boussaid, directeur Meervaart • Mohamed Mahdi, oprichter Casa Sofia en Directeur El Hizjra • Cecile Mullens-Wentgens, zelfstandig cultureel projectmanager • Zafer Yurdakul, directeur Stichting Urban Resort en Podium Mozaïek De Groeiende Stad 2, New Metropolis 2 maart 2022 – Maak plaats voor kunst en cultuur: Noord • Louis Pirenne, projectleider Kunst en Cultuur Amsterdam-Noord • Heleen Rouw, directeur Cinekid • Myrna Versteeg, directeur DAT!school • Joachim Fleury, initiatiefnemer stadspodium Noord (Buikslotermeerplein) • Frits Zanen, mede-eigenaar Radion • Bart Verbunt, medeoprichter De Ruimte • Samira Ben Messaoud, SEXYLAND WORLD

76

Gemeente Amsterdam

De Groeiende Stad 3, New Metropolis 2 februari 2023 – Maak plaats voor kunst en cultuur: Zuidoost • Orville Breeveld, muzikant, filmmaker, cultureel ondernemer • Ivette Foster, organisator Kwaku Festival en Keti Koti Festival • John Agesilas, oprichter The Foundation • Jolanda Spoel, directeur Bijlmer Parktheater • Marian Duff, oprichter/directeur OSCAM • Gordon Cruden, bestuurder ZO! Gospel Choir • Angelo Bromet, oprichter Prospect Eleven • Fumilayo Koswal, muzikant, programmeur broedplaats de Kazerne • Marco da Souza, directeur Het Leerorkest • Tanja Jadnanansing, stadsdeelvoorzitter Zuidoost

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Bijlage 3. Inventarisatie kansen en huisvestingsvragen van stadsdelen voor doorontwikkeling opgave Zuidoost • B! MS (voorheen DGAI): deze muziek- en gospelschool is gehuisvest bij de broedplaats Heesterveld. Zij kampen met dusdanig ruimtetekort dat er lessen worden gegeven in de keuken en in de kantoorruimtes. Hierdoor kunnen zij qua leerlingenaantal niet uitbreiden en daardoor stagneert hun professionaliseringsslag. • Jeugdtheaterschool Zuidoost: dit is een van de instellingen die hun kantoor houdt bij het Bijlmer Parktheater. Oorspronkelijk waren hun repetities ook daar, maar vanwege ruimtegebrek huren zij nu repetitieruimtes op Heesterveld. Zij ervaren hinder bij repeteren doordat ruimtes niet goed geïsoleerd zijn. Wel ontstaan er mooie samenwerkingen doordat zij op Heesterveld buren zijn met B! MS (voorheen DGAI) en met Heesterveld Creative Community. Een nieuwe locatie, die hard nodig is, moet de organisatie niet isoleren en is bij voorkeur gekoppeld aan andere educatie initiatieven. • ZO Gospel Choir: dit is een gospelkoor dat nationale bekendheid geniet met talentontwikkelingstrajecten. Momenteel oefent zij in een ruimte buiten het stadsdeel maar wil graag een permanente en goed geoutilleerde plek in het stadsdeel. • Mediahub Zuidoost: deze mediahub is een lang gekoesterde wens van ondernemers.

Deze groep media-ondernemers wil een permanente locatie waar zij van verschillende faciliteiten gezamenlijk gebruik kunnen maken om hun doelgroepen te bereiken. Onder andere RadioMart, ZuidoostTV en andere kleinere mediaclubs willen samen een locatie delen.

77

Gemeente Amsterdam

•

•

•

•

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

E en aantal nomadische instellingen en voorzieningen hebben aangegeven dat als zij niet gauw een permanente locatie zullen vinden, zij na 2027 mogelijk niet meer bestaan. Stadsdeel Zuidoost wil te allen tijde voorkomen dat instellingen verdwijnen omdat de huisvestingsbehoefte niet op tijd opgelost kon worden. Ook wenst het DB dat het onderzoek dat wordt uitgevoerd door de regisseur kunst en cultuur aansluit op het SHP en vice versa. De regisseur kunst en cultuur heeft de opdracht om binnen de gebiedsontwikkeling een inventarisatie te maken van de huisvestingbehoefte en een visie te schrijven op kunst en cultuur in de gebiedsontwikkeling. Naast een gebrek aan locaties en financiën signaleert de regisseur een serieus knelpunt waar het gaat om aansluiting van besluitvorming rondom kunst en cultuur op het proces van gebiedsontwikkeling. De vraag is welke handvatten het SHP K&C biedt als het gaat om de huisvestingsvraag en de meerjarige subsidies die organisaties nodig hebben om die huisvesting te kunnen betalen. Organisaties in Zuidoost zijn veelal afhankelijk van incidentele subsidies voor programmering waardoor permanente huisvesting onbetaalbaar blijkt bij gebiedsontwikkeling. Er ligt een kans om kunst- en cultuurvoorziening(en) toe te voegen aan het gebied Amstel III/Bullewijk. Hier zijn verschillende culturele aanbieders actief.

Het artistieke samenwerkingsverband SHEBANG leidt hier een nomadisch bestaan. SHEBANG is een initiatief van het Bijlmerparktheater,

•

CBK Zuidoost en Imagine IC. Het is een interdisciplinair kunst- en cultuurlab dat ruimte biedt voor experiment. Door de inhoudelijke binding met broedplaats Heesterveld Creative Community en hun tijdelijke aanwezigheid in Amstel III vormt SHEBANG een schakel tussen bewoners in de H-buurt en Amstel III. SHEBANG heeft de ambitie om het programma verder uit te bouwen en door te groeien naar een vaste locatie in het gebied. Daarnaast zijn er diverse culturele aanbieders gehuisvest in Heesterveld Creative Community, nabij station Bullewijk met urgente huisvestingsbehoeften. Op deze locatie geeft B! MS muzieklessen en Jeugdtheaterschool Zuidoost theaterlessen. De geluidsisolatie is echter ondermaats waardoor er sprake is van geluidsoverlast. Er is behoefte aan een goed geoutilleerde plek in de buurt waar kruisbestuiving tussen (cultuur) educatie initiatieven kan ontstaan.

Noord • NoordOogst, vergund tot 2026, is een plek waar kunst & cultuur, sport & bewegen en jeugd, zorg en basisvoorziening (onder andere in de vorm van kinderopvang, stadslandbouw en een natuurspeeltuin) samenkomen. De SDC ziet NoordOogst als een kans die zij graag zien terugkomen in een SHP. Het DB onderschrijft dat een cluster van voorzieningen in dit deel van Noord van groot belang is en wil dat er ook in de toekomst voldoende van dit soort voorzieningen blijven bestaan. • In Noord ligt een aantal kansen voor nachtcultuur. Uiteraard moeten die kansen worden bezien in samenhang met andere gemeentelijke doelstellingen en beleidsstukken zoals de horecavisie, de gemeentelijke Nachtvisie, de doelstellingen in het kader van behoud van vrije ruimte en, meest recent, de Uitvoeringsagenda Nachtcultuur. Veiligheid en het voorkomen en tegengaan van overlast spelen daarbij een rol. • Er zijn op dit moment meerdere uitstekend functionerende locaties voor uitgaans- en nachtcultuur in het Hamerkwartier. Die trekken niet alleen een Noords maar ook een stedelijk

78

Gemeente Amsterdam

•

•

• •

•

•

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

publiek en bieden volop ruimte aan creativiteit en experiment. De ontwikkeling van het Hamerkwartier zal voor veel van deze initiatieven betekenen dat zij niet op deze plek verder kunnen gaan en voor veel van hen is er (nog) geen alternatief. De ambitie in het SHP tot het behoud en mogelijke herhuisvesting van deze initiatieven (maar ook vergelijkbare zoals Sexyland) zou van grote toegevoegde waarde zijn. Ook de plannen voor toekomstige culturele ontwikkeling van het Buikslotermeerplein bieden kansen voor de nachtcultuur. Waardevolle initiatieven die zijn komen boven drijven vanuit de tijdelijkheid verdienen extra aandacht. Muziekorganisaties zoals de Ruimte, Sound Studio 10, Rewind Studio, zijn hier goede voorbeelden van. Voor Noord zijn deze organisaties maatschappelijk en cultureel van grote waarde, maar de zoektocht naar vervangende ruimtes verloopt moeizaam. Muziekpodium FC de Ruimte in de Buiksloterham ontbreekt volledig, zowel in tekst als op de kaart. Stadsdeel Noord pleit ervoor om deze gesubsidieerde cultuurinstellingen aan een nieuwe ruimte te helpen. Het DOK in de plint van drie nieuwbouwtorens op NDSMWest waar kansen liggen op een broedplaatsfunctie. De Kunsteducatie-instelling Noordje heeft stevige ambities voor het ontwikkelen van een Kindermuseum. Dat zou kunnen neerstrijken op het Buikslotermeerplein.

In het gebied Noordoost is er, naast het Buikslotermeerplein, geen enkele culturele ontwikkeling. Er ligt een kans in de Waterlandpleinbuurt bij de renovatie van de muziekschool in aansluiting op het toekomstige jongerencentrum. Door het Buikslotermeerplein als gebied te benoemen als een special en er extra investeringen voor vrij te maken, kunnen bestaande initiatieven worden versterkt en kansen worden geboden aan nieuwe culturele initiatieven. Dat komt overeen met de ambitie om dit gebied te smeden tot een samenhangend stadscentrum voor kunst, cultuur en vrijetijdsbesteding.

•

•

 e willen aandacht vragen voor het specifieke gebied W NDSM-West/Cornelis Douwes/ Haven-stad met haar specifieke kansen voor een sterke structurele basis voor een breed aanbod van culturele voorzieningen, dat hier ook langzaam maar zeker vanuit de tijdelijkheid zich begint te ontwikkelen. Het kan helpen om te onderzoeken of er nog meer kansrijke, groene plekken zijn die de status van vrije ruimte kunnen krijgen, juist om ze beter te beschermen. Daarnaast zijn er langs de IJ-oevers meerdere culturele vrije ruimtes, die bij de verdere ontwikkeling dreigen te verdwijnen.

Nieuw-West • We vinden het belangrijk dat de nieuwe culturele voorzieningen primair gericht zijn op bewoners uit Nieuw-West. Dat betekent dat instellingen actief aan de slag zullen moeten met het ontwikkelen van programmering die aansluit op de behoeften van de verschillende doelgroepen uit Nieuw-West. • We zien dat veel broedplaatsen in Nieuw-West tijdelijk van aard zijn waardoor naast individuele makers ook culturele instellingen de komende tijd op straat komen te staan. In de nieuwe toevoegingen zien we weinig flexibiliteit om dit op te vangen. Veel van deze locaties zijn al toebedeeld aan partijen en meer vrije vierkante meters zijn dan ook echt nodig. West • Het is een knelpunt dat er geen budget is voor de toegankelijkheid en het onderhoud van bestaande locaties in West. Locaties in West hebben middelen nodig om toekomstbestendig gemaakt te worden. • Het DB hoopt dat met het benoemen van de projecten en kansen in het SHP Kunst en Cultuur wordt voorkomen dat initiatieven uit het stadsdeel verdwijnen. Het projectteam is bezig met onderzoek naar het behoud van broedplaatsen. Het DB wil benadrukken dat het voor West belangrijk is dat nachtcultuur in West behouden blijft. Mogelijk is ruimte op te nemen in het project Jan Evertsenstraat-West voor atelierruimte en nachtcultuur.

79

Gemeente Amsterdam

•

 e locaties waar nu ruimte voor kunst en cultuur wordt gereD serveerd, bieden (vanwege de locatie in een school en onder woningen) geen potentiële plek voor nachtcultuur. Wel zouden deze ruimtes als broedplaats of als andere culturele en creatieve locaties kunnen worden gebruikt. Het Dagelijks Bestuur ziet graag explicieter inzet geformuleerd op het behoud van broedplaatsen of het zoeken naar nieuwe mogelijkheden voor broedplaatsen en vrije ruimte. Hoewel er niet altijd sprake is van een subsidierelatie is de meerwaarde voor kunstenaars, bewoners en buurten groot.

Oost • Plekken voor culturele activiteiten in Oost staan onder druk staan. Ook in Oost is veel vraag naar betaalbare culturele voorzieningen. Weesp • In het SHP K&C wordt opgemerkt dat plekken voor culturele activiteiten onder druk staan. In Weesp geldt dit zeker ook. • Nu al heeft Weesp tekort aan ruimte voor kunst en cultuur en is er niets in Driemond. Zuid • In Schinkelhaven wil stadsdeel Zuid een stimulerende rol spelen en de kansen voor nieuwe kunst- en cultuurinitiatieven, voor bestaande en nieuwe kunst en cultuurorganisaties, voor nachtcultuur en creatieve werkplekken verder onderzoeken. Wij vinden dat dit veel concreter in het profiel van ons stadsdeel uitgewerkt moet worden. Bij nieuwbouw aan de Zuidas, maar ook in het te ontwikkelen Schinkelkwartier. Maak duidelijk aan welk percentage woningen voor kunstenaars wordt gedacht en hoe de overig genoemde punten uitgewerkt kunnen worden. Zo noemt de Amsterdamse Kunstraad als één van de aanbevelingen: “Concretiseer bij alle nieuwbouw de komende 15 jaar een reëel percentage woningen voor kunstenaars. Stimuleer daarbij zelforganisatie

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

•

•

80

bij kunstenaars, stel ruimte en middelen beschikbaar voor het coöperatief realiseren van woon- en werkruimte.” Wij zouden graag zien dat ook deze aanbeveling concreet gekoppeld wordt aan de te ontwikkelen Schinkelhaven (en de Zuidas), met concretere kwantificeerbare doelen, zoals het realiseren van een x-percentage woningen voor kunstenaars, hoeveel/wat voor kunst- en cultuurinitiatieven worden gerealiseerd, is er daadwerkelijk het streven om nachtcultuur te realiseren en hoeveel creatieve werkplekken? Wij vinden dat ook in Schinkelhaven een serieuze poging vanuit het stadsdeel moet worden gedaan om daar een broedplaats te creëren. Nu wordt alleen Buitenveldert genoemd. Havenstraatterrein is nu officieel de laatste rafelrand in Zuid en daarmee ook echt een karakteristieke plek. We kunnen alleen maar onderschrijven dat daar iets waardigs voor in de plaats terug moet komen. De hoop is dat de geest van deze plek echt behouden kan worden. Broedplaatsen worden als een belangrijk onderdeel van ons stadsdeel gezien, het beleid ten aanzien van broedplaatsen voor alle soorten van kunst zou nader uitgewerkt en geconcretiseerd moeten worden. Wij adviseren daar tzt graag apart over.

Ruimte verlevendigen in Buitenveldert: We vinden het een goed idee om te kijken in hoeverre in Buitenveldert meer aandacht aan kunst kan worden besteed, zoals het creëren van een broedplaats en meer aandacht voor kunst in de openbare ruimte. Wij zouden graag geconcretiseerd zien hoe ruimte voor broedplaatsen, exposities en ateliers in bijvoorbeeld leegstaande ruimtes in de Kastelenstraat of voormalige (zorg-) instellingen onderdeel kan worden van een nieuw bestemming. Op dit moment is Buitenveldert het enige stadsdeel waar nog geen initiatieven zijn, terwijl het gebied juist nog ruimte biedt voor eigenzinnigheid. Commerciële belangen zijn hier nog niet dusdanig groot zoals we in andere delen van ons stadsdeel. Wel vinden wij het van belang dat bij dit de te initiëren kunstinitiatieven de bewoners en bedrijven worden betrokken en ook hun behoefte hiernaar

Gemeente Amsterdam

•

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

wordt gepeild/meegenomen. Wellicht kunnen we ook oudere bewoners op deze manier in contact brengen met jongere kunstenaars om zou het echt te integreren in de buurt. ZuidAs/Kenniskwartier biedt kansen voor kunst en cultuur, hoe worden private partijen uitgenodigd om dit steeds aantrekkelijker wordende gebied te verrijken met verschillende initiatieven. Nu OBA-Next en Sapiens niet doorgaan is het zaak andere initiatieven te ontwikkelen om bezoekers aan ZuidAs een gevarieerd aanbod te kunnen bieden. Ook is er ruimte voor meer permanente buitenkunst, private investeerders zouden geïnteresseerd zijn. Wij vinden dat ook bij de ZuidAs stadsdeel Zuid een concrete en stimulerende rol moet spelen bij het ontwikkelen van kansen voor cultuurinitiatieven, werkplekken, etc. De ZuidAs moet beschikbaar worden voor alle lagen van de samenleving en ook alle beroepen.

Bijlage 4. Strategisch kader

Het strategisch kader (zie onderstaand figuur) is vormgegeven als een stroomschema. Het is een handelingskader dat helpt om inzicht te krijgen in de rol die we vanuit de gemeente kunnen pakken bij nieuwe ruimtelijke vragen en initiatieven. We doorlopen voor elk nieuw ruimtelijk vraag en/ of initiatief het onderstaande stroomschema om een passende inzet te bepalen. Dit doen we aan de hand van gesloten vragen. Vanuit de gemeente kunnen we in beperkte mate investeren in nieuwe voorzieningen. In dat geval wordt de gemeente eigenaar van een cultureel pand en stelt ze de benodigde investeringsmiddelen beschikbaar om het gereed te maken voor cultureel programma. Daarnaast kunnen we in beperkte mate projecten faciliteren die door marktpartijen gerealiseerd worden. Dit houdt in dat we capaciteit beschikbaar stellen om de benodigde randvoorwaarden te creëren waarmee een marktpartij gericht toe kan werken naar een gewenste voorziening. We kunnen echter niet alle ruimtelijke vragen en initiatieven oppakken, de conclusie kan daarom ook zijn dat wij vanuit de gemeente geen rol oppakken. Door middel van het stroomschema prioriteren we de ruimtelijke vragen en initiatieven, bespreken we welke we projectmatig oppakken en hoe we deze verder gaan brengen.

81

Gemeente Amsterdam

De vragen in het stroomschema zijn zowel inhoudelijk als feitelijk van aard. De inhoudelijke vragen gaan over de relatie tussen beleid en het initiatief of ruimtelijke vraag. De feitelijke vragen gaan over het (beoogde) pand/kavel, de culturele instelling(en) en beoogde programmering. Beide soorten vragen worden hieronder uitgelicht. Met inhoudelijke vragen onderzoeken we in hoeverre een ruimtelijke vraag of initiatief past binnen het gemeentelijke beleid. Bevindt het zich in een stadsdeel waar we inzetten op een inhaalslag in de culturele infrastructuur? Is er sprake van (lokale) tekorten van een bepaalde kunstdiscipline of type cultuurvoorziening? Betreft de ruimtelijke vraag of initiatief een kunstenplaninstelling die urgent een andere of aangepaste ruimte nodig heeft? Als een of meer van deze vragen met ‘ja’ kunnen worden beantwoord, geeft dit aanleiding om nader te onderzoeken hoe we de ruimtelijke vraag of initiatief projectmatig kunnen ondersteunen.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Met het andere onderdeel van de vragen kijken we naar de feitelijke bestanddelen van de ruimtelijke vraag of het initiatief. Gaat het om een kavel in gemeentelijk eigendom? Bevindt het initiatief of ruimtelijke vraag zich in een gebied waar gebiedsontwikkeling plaatsvindt? Wat is de financiële draagkracht van de betrokken (culturele) partij? Is er sprake van aanvullend maatschappelijke programma? Welke kennis en kunde hebben betrokken (culturele) partijen in huis? Hiermee bepalen we wat er nodig is om een haalbaar project te maken van het betreffende vraagstuk of initiatief. Jaarlijks doen we opnieuw een inventarisatie van ruimtelijke vragen en initiatieven voor nieuwe culturele voorzieningen, broedplaatsen en voorzieningen voor nachtcultuur. Deze categoriseren we via het strategisch kader. Vervolgens beschouwen we de uitkomsten, ook in relatie tot de status van bestaande projecten die al zijn opgepakt aan de hand van het kader. Vanwege het financiële investeringsplafond voor nieuwe culturele voorzieningen én het plafond op het onderzoeksbudget hiervoor zal er ook geprioriteerd worden. Op deze manier worden er jaarlijks nieuwe accenten en afwegingen gedaan in de gemeentelijke koers voor nieuwe culturele voorzieningen, broedplaatsen en nachtcultuur.