A - 03 Kunst en Cultuur (29) Bijlage 1 - Strategisch Huisvestingsplan Kunst

Projecten en kansen In Nieuw-West wonen veel kinderen en jongeren en talent is er dus volop. Er is veel behoefte aan versterking van naschoolse en buitenschoolse cultuurparticipatie en talentontwikkeling. We willen daarnaast de jongerencultuur en de uitgaanscultuur stimuleren. Er is behoefte aan activiteiten en voorzieningen op het gebied van hedendaagse muziekgenres, dance en nachtcultuur, inclusief oefenruimtes en een podium. Door aan te sluiten op het Nationaal Programma Samen Nieuw-West willen we de projecten en kansen voor nieuwe culturele voorzieningen optimaal benutten. De komende jaren komen in de ontwikkelgebieden van NieuwWest ruimten vrij voor de huisvesting van kunst- en cultuurinstellingen. Door de sterke woningbouwontwikkeling en de aanwezigheid van de OV-knooppunten Lelylaan en Sloterdijk (in respectievelijk plangebied Ringzone West en plangebied Sloterdijk Stationskwartier) is het stadsdeel voor een veel groter publiek bereikbaar. Ook de harten van de wijken, zoals het Delflandplein en het August Allebéplein, zijn bij uitstek locaties waar bewoners elkaar tegenkomen en ontmoeten. Dit soort locaties zijn bij uitstek ge-

29

Gemeente Amsterdam

schikt voor kunst- en cultuurinstellingen. We vinden het wenselijk dat het aanbod van kunstinstellingen en culturele initiatieven de sterk diverse bevolkingssamenstelling van Nieuw-West weerspiegelt. Er is ruimte nodig voor lokale kunstenaars en performers in alle disciplines. Daarom zetten we in op versterking van de culturele infrastructuur.

Nieuwe Meervaart, nabij Osdorpplein De Meervaart is een multidisciplinair theater, geopend in 1977. Het trekt bezoekers uit stad en regio. De Meervaart heeft een belangrijke functie voor het Osdorpplein en Nieuw-West. Als cultureel podium, maar ook als plek waar theatermakers kunnen oefenen en waar kinderen en jongeren hun talenten kunnen ontwikkelen. De Meervaart heeft te weinig ruimte om te groeien. Daarom komt er een nieuw en groter gebouw met drie theaterzalen, meerdere studio’s en publieksruimtes in de Sloterplas. Dit wordt de huiskamer van de wijk, een plek waar iedereen kan binnenlopen en zich thuis kan voelen. Het Verhalenhuis, Osdorpplein Met het Verhalenhuis op het Osdorpplein krijgt Nieuw-West meer aanbod aan kunst en cultuur waarin mensen zich kunnen herkennen: hier gaat het om verhalen uit de buurt. Oxville Cinema gaat hier breed programmeren, van art-house tot commercieel; OBA Osdorp krijgt hier een nieuwe vestiging; en ook het centrum voor literatuur en Arabische kunst El Hizjra en radiozender FunX worden onderdeel van het Verhalenhuis. Muziekschool, Osdorpplein Momenteel is Muziekschool Amsterdam gevestigd in theater de Meervaart. De benodigde ruimte voor Muziekschool Amsterdam is te omvangrijk om onder te brengen binnen het nieuwe Meervaartgebouw of in het Verhalenhuis.

We hechten veel belang aan voldoende en toegankelijk aanbod van muziekeducatie in NieuwWest, daarom onderzoeken we de mogelijkheden voor nieuwe huisvesting voor de muziekschool op of nabij het Osdorpplein.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Best practice: doorontwikkeling broedplaats De Vlugt Aan de Burgemeester de Vlugtlaan maakt broedplaats De Vlugt sinds 2022 een doorstart, met daaraan toegevoegd een tijdelijk jongeren cultuurcentrum. Hier kunnen jongeren via een hoogwaardig kunst- en cultuuraanbod hun creativiteit en talenten ontdekken. Het jongerenprogramma wordt verzorgd door culturele organisaties, rolmodellen en kunstenaars die werken in De Vlugt. Naast drie workshopruimtes heeft De Vlugt een theaterzaal, twee repetitieruimtes en enkele filmzalen. Ook culturele nachtprogrammering is er mogelijk. Broedplaats de Vlugt is een tijdelijke voorziening. We zetten in op het behouden van de broedplaatsfunctie binnen de ontwikkeling van het gebied. Toevoegen cultuurzaal voor jongeren, Geuzenveld-Slotermeer We onderzoeken de mogelijkheid om in Geuzenveld-Slotermeer een permanente cultuurzaal voor jongeren te realiseren op de Burgermeester van Leeuwenlaan 59. Hier is behoefte aan vanwege de grote populatie kinderen en jongeren. In deze voorziening willen we jongerenwerk combineren met sport en cultuur. Repetitieruimten voor dans, Schipluidenlaan 10, Ringzone-West Naast het voormalige Calvijn College aan de Schipluidenlaan 10 bevindt zich het voormalige gymzalengebouw van het schoolgebouw. Dit is een gemeentelijk monument. Nu is het gebouw onderdeel van broedplaats de LELY.

De gymzalen zijn erg geschikt als repetitieruimte voor dans en voor circusactiviteiten. Circus Lab heeft zich hier doorontwikkeld tot een belangrijke wijkgerichte culturele aanbieder voor kinderen, jongeren en professionals. Ook heeft dit gebouw een grootstedelijke meerwaarde doordat ISH hier dansvoorstellingen repeteert en educatie- en talentenprogramma’s uitvoert. Gezien het belang van dit gebouw voor de dans en de buurt, is in 2023 de ambitie uitgesproken om dit gebouw te bestendigen als culturele voorziening. Het gemeentelijke projectteam werkt op dit moment verschillende scenario’s uit voor het transformeren van het gebouw tot een permanente

30

Gemeente Amsterdam

culturele voorziening voor dans, podiumkunsten, circusactiviteiten en urban sports.

Bestendigen broedplaatsfunctie Schipluidenlaan 12, Ringzone-West In het voormalige Calvijn College, een gemeentelijk monument aan de Schipluidenlaan 12, bevindt zich broedplaats de LELY. De herontwikkeling en renovatie van het voormalige schoolgebouw is via een tender openbaar aanbesteed in combinatie met nieuwbouw op de aangrenzende kavel. Hier wordt een nieuwe broedplaats met onzelfstandige woonruimtes gerealiseerd. Ook komen hier woningen, een gezondheidscentrum, een werkatelier, dagbesteding en een buurtkamer. Ontwikkelingen Schinkelkwartier Er wordt gewerkt aan een nieuwe stadswijk Schinkelkwartier met 11.000 woningen. Dit gebied ligt in de stadsdelen Nieuw-West en Zuid. Er liggen kansen voor een diverse mix van culturele voorzieningen die een brug slaan tussen bewoners en culturele initiatiefnemers in Nieuw-West en Zuid. Op basis van de referentienorm is er zo’n 3.000 m2 gereserveerd voor culturele wijkvoorzieningen. Hiermee kan invulling worden gegeven aan de toekomstige identiteit van een aantal deelgebieden. Het gebied Nieuwe Meer Oost, Nieuwe Meer West en Plantijn worden ontwikkeld tot innovatiedistrict. Hierbinnen sturen we op het toevoegen van broedplaatsen, nachtcultuur en culturele voorzieningen. Het eigendom van kavels en gebouwen in het Schinkelkwartier ligt niet bij de gemeente.

Daarom nemen we een faciliterende rol bij het realiseren van nieuwe culturele plekken in dit gebied. Momenteel zijn er al diverse tijdelijke initiatieven aanwezig in het Schinkelkwartier, zoals de broedplaatsenlocatie Temporary Palaces, de tijdelijke vrijplaats FIK en het Care Design Lab. Toch is er nog volop ruimte voor meer tijdelijke kunst- en cultuuractiviteiten, bijvoorbeeld op het Keynesplein. Een ontwikkelstrategie voor kunst- en cultuurvoorzieningen wordt nader ingevuld binnen

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Broedplaats Care Design Lab en Casa Sofia (oktober 2022)

31

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

het strategisch plan Maatschappelijke Voorzieningen. Het lokale en stedelijke culturele werkveld heeft in 2023 kunnen kennismaken met diverse ontwikkelaars in het Schinkelkwartier via een netwerkbijeenkomst die wij als gemeente faciliteerden.

waarden waarbinnen culturele functies gedijen. We onderzoeken de mogelijkheden om op korte termijn een tijdelijke broedplaats te realiseren en deze op de langere termijn te versterken met ruimte voor nachtcultuur en ruimte voor kunst en cultuur.

Tijdelijke vrijplaats FIK, Schinkelkwartier In het Riekerpark werken we aan het faciliteren van een tijdelijke plek voor Vrijplaats FIK. Stichting de FIK ontwikkelt deze niet-commerciële culturele ontmoetingsplaats, waar beginnende artiesten en organisaties een podium kunnen krijgen. Buurtbewoners en andere stedelingen kunnen er experimenteren vanuit een do-it-yourself-cultuur. Vrijplaats FIK krijgt een breed programma, met een dag- en nachtclub, een muziekstudio, een community garden en een buurtwerkplaats.

Uitbreiding Ruigoord met ateliers en evenemententerrein Ruigoord is een van de oudste culturele vrijplaatsen van Amsterdam. Het kunstenaarsdorp ligt in het deel van de haven waar de energietransitie plaatsvindt. De risico’s van de opgeslagen gevaarlijke stoffen en de komst van waterstof in het gebied leveren beperkingen op voor het aantal bezoekers en evenementen op Ruigoord. Omdat de veiligheidsrisico’s in dit deel van het havengebied groot zijn, gelden er voor het kerkgebouw beperkingen. Dat mag 24 keer per jaar open voor grotere groepen tot 350 personen, twaalf dagen tijdens festivals en daarnaast nog eens twaalf keer per jaar. Het Havenbedrijf Amsterdam maakt de zuidoosthoek van het terrein, dat Ruigoord nu nog niet huurt en gebruikt, gereed als alternatieve festivallocatie. De provincie werkt daaraan mee. Zo kunnen festivals als Landjuweel vanaf 2026 zeker nog tien jaar doorgaan. Ook mag Ruigoord het aantal ateliers voor kunstenaars uitbreiden. Voor 1 januari 2026 werken Ruigoord en het Havenbedrijf het toekomstplan uit, onder regie van gemeente Amsterdam.

Transformatie voormalig Slotervaart Ziekenhuis Het voormalig Slotervaart Ziekenhuis is in 2019 door Zadelhoff aangekocht. Het wordt getransformeerd tot Centrum voor de Zorg. Inmiddels is het Care Design Lab in gebruik, een tijdelijke broedplaats waar makers de definitie van zorg in de breedste zin van het woord onderzoeken. De broedplaats is onderdeel van een groot voorzieningencluster dat kruisbestuiving stimuleert tussen zorg, onderwijs en kunst en cultuur. Hierbinnen heeft Casa Sofia de functie van culturele ontmoetingsplaats, met een uniek programma met en voor de buurt. Deze tijdelijke functies zijn een opmaat naar de transformatie van het gebouw, waarbij onderzocht wordt hoe de kunst- en cultuurfuncties ook in een permanente vorm terug kunnen komen. World Fashion Centre Het World Fashion Center Amsterdam (WFC) is in 2018 gekocht door de Nederlandse projectontwikkelaar en belegger MRP Development. Het WFC ligt centraal aan de A10 in Amsterdam Nieuw-West en wordt de komende jaren getransformeerd tot een mixed-use, modern en kwalitatief gebouw met woningen, bedrijvigheid en maatschappelijke voorzieningen. De ligging en de specificaties van het gebouw passen erg goed bij de randvoor-

32

Gemeente Amsterdam

Best practice: broedplaats De Sloot In de voormalige galvaniseerfabriek Sloterdijk in Sloterdijk 2 Zuid is sinds 2022 De Sloot gevestigd, de eerste theaterbroedplaats van de stad. Deze bestaat uit twee theaterzalen, repetitieruimtes, werkateliers, activiteitenruimtes en ondersteunende horeca. Het betreft een tijdelijke broedplaats met de potentie om zich door te ontwikkelen tot een permanente voorziening in het gebied. Het huidige gebouw wordt gesloopt en het gebied wordt getransformeerd. In de bouwenvelop voor de ontwikkeling van het gebied staan vierkante meters opgenomen voor cultuurvoorzieningen, broedplaats, horeca en creatieve maakindustrie. De Sloot heeft een intentieovereenkomst afgesloten met vastgoedontwikkelaar Stadsbehoud over het langdurig behoud van de theaterbroedplaatsfunctie in dit gebied.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

17

3

2

1 4

culturele infrastructuur voor Haven-Stad

1

culturele voorziening nabij station Sloterdijk

2

best practice broedplaats De Sloot

3

best practice broedplaats Lycka

4

best practice talentenhuis De Vlugt

5

culturele functie als onderdeel van Jongerentalentenhuis XL

6

broedplaats Lutkemeerweg

7

nieuwbouw De Meervaart

8

realisatie Het Verhalenhuis

9

bestendigen broedplaats HW10

10

broedplaats Podium Lelylaan

11

behoud voormalig gymzalengebouw voor kunst en cultuur

12

culturele functies World Fashion Centre

13

culturele functie voormalig Slotervaartziekenhuis

14

culturele wijkvoorzieningen in Schinkelkwartier

15

Vrijplaats FIK Schinkelkwartier

16

uitbreiding Ruigoord met ateliers en evenemententerrein

17

7

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

33

Gemeente Amsterdam

5

6

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

9

8

10

11 12 13

14 15

16

In gesprek met Aydin Dehzad en Bas Broertjes, oprichters Oxville Oxville Cinema bedient de inwoners van NieuwWest met een actueel filmaanbod op de locatie Cinema De Vlugt. In 2025 opent het Verhalenhuis op het Osdorpplein waar Oxville Cinema vijf filmzalen zal exploiteren en gaat samenwerken met de OBA, El Hizjra, FunX en de gemeente Amsterdam. Van Meervaart naar De Vlugt Aydin “In 1999 is de bioscoop op het August Allebéplein gesloopt omdat er een Pathé in Amsterdam-Zuidoost kwam. Toen had het grootste stadsdeel van Amsterdam ineens geen bioscoop meer. Zes jaar geleden dachten wij: we zitten in de filmindustrie, dit is onze buurt, laten we zelf iets beginnen. Toen hebben we bij de Meervaart aangeklopt en daar een jaar of twee films vertoond.”

Bas “Als snel liepen we in de Meervaart tegen beperkingen qua ruimte aan. Vlak voor corona hebben we deze plek in De Vlugt gevonden. Het pand is van de gemeente, we huren van beheerder Urban Resort. Het gaat nog wel even duren voordat we onze permanente plek krijgen in het Verhalenhuis. Daar krijgen we zo’n 350+ stoelen en bijna 300 vierkante meter horeca. In de tussentijd programmeren we hier in onze filmzaal met vijftig stoelen en in de theaterzaal met tachtig stoelen. En we zijn bezig met een extra zaal. Dus we komen hier straks op 160 stoelen in totaal.”

34

Gemeente Amsterdam

Voor de buurt, door de buurt Aydin “We maken het filmhuis en het café zo laagdrempelig mogelijk. Als je niet genoeg inkomen hebt, kun je hier met de Stadspas voor één euro naar de bioscoop, zeven dagen in de week, drie keer per maand. Heb je voldoende geld, dan betaal je de gewone prijs. Het is belangrijk dat iedereen begrijpt dat je een beetje moet zorgen voor elkaar.” Bas “We werken veel met vrijwilligers uit de buurt. Vanuit Stichting Sezo komen mensen die een opleiding hospitality volgen, stage lopen om door te groeien naar betaald werk. Als buurtcinema vervullen we graag een maatschappelijke functie. Daarom ontwikkelen we ook een traject voor kinderen tot en met 16 jaar om kennis te maken met film en om zich verder te ontwikkelen. In Nieuw-West is er veel behoefte aan dit soort activiteiten.” Van Super Mario tot El Houb Bas “We zijn de enige bioscoop in Nieuw-West, dus programmeren we heel breed. Bewoners denken niet in hokjes van art-house of commercieel. Ze komen voor een film als Super Mario, maar willen ook graag een mooie documentaire zien over een maatschappelijk relevant onderwerp.” Aydin “We hebben de film El Houb, waarin een Marokkaanse man uit de kast komt bij zijn ouders, vanaf de première vertoond. Bijna 90% van de filmhuizen zei, we krijgen de Marokkaanse bezoekers voor deze film niet naar de bioscoop.

Bij ons kwamen bezoekers met een LHBTQI-achtergrond, witte Hollanders, mensen met een Marokkaanse, Turkse of Surinaamse achtergrond, met of zonder hoofddoek. Allemaal zijn ze naar de film gekomen en tot het einde blijven zitten.”

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

4.2 Noord In Noord wonen meer dan 100.000 mensen, verspreid over Noord-West, Oud Noord en Noord-Oost. In Noord ligt een kwart van de Amsterdamse woningbouwopgave tot en met 2027, met bijna 18.000 woningen. De groei concentreert zich langs de IJ-oever, de gebieden Buiksloterham, Centrum Amsterdam Noord (CAN), Klaprozenweg, Hamerkwartier, Overhoeks en NDSM. Ook na 2027 worden veel nieuwe woningen gebouwd, rond de IJ-oever en in Haven-Stad. Met het programma Aanpak Noord nemen bewoners, ondernemers, woningcorporaties, scholen en andere organisaties het voortouw om te bouwen aan een stadsdeel waar iedereen zich thuis voelt, in een prettige openbare ruimte en met voldoende kansen voor jonge noorderlingen.

Projecten en kansen De afgelopen vijftien jaar zijn er veel creatieve ondernemers en culturele initiatieven naar Noord getrokken om hun bijzondere aanbod te realiseren. Dit is onder meer ontstaan door de beschikbaarheid van tijdelijke (industriële) ruimtes. Dit heeft geresulteerd in een aantal unieke artistieke gebieden met een mix aan locaties voor culturele activiteiten en artistieke horecaconcepten zoals Overhoeks, NDSM en Hamerkwartier. Momenteel staat dit unieke culturele landschap onder toenemende druk door het wegvallen van locaties vanwege de woningbouw. Bovendien heeft Noord door bevolkingsgroei meer plekken voor kunst en cultuur nodig - ook in bestaande wijken waar relatief weinig culturele voorzieningen zijn. We willen projecten en kansen voor nieuwe culturele voorzieningen dan ook optimaal benutten. Waar mogelijk sluiten we aan bij de Aanpak Noord. Nieuwe culturele voorzieningen op het Buikslotermeerplein Het Buikslotermeerplein verandert geleidelijk in een stedelijk centrumgebied. Er is ruimte voor ontspanning, culturele functies en nieuwe kunstinstellingen vanuit de vrije sector en voor de gesubsidieerde sector. Locaties hiervoor liggen op en rond het nog

35

Gemeente Amsterdam

te realiseren Centrumplein. Naast het aanwezige cultuuraanbod zetten we in op meerdere nieuwe initiatieven die voor beleving zorgen op het Buikslotermeerplein. Een breder en samenhangend aanbod aan cultuur en vrijetijdsbesteding zorgt ervoor dat bezoekers meer kunnen doen dan alleen winkelen. Dit maakt het gebied aantrekkelijker voor Noorderlingen en bezoekers uit de regio en de stad. Momenteel werken twee culturele ondernemers aan een plan voor het cultuurcluster op een van de kavels aan het Centrumplein. Dit zijn Stadspodium Noord, een theateraccommodatie gericht op taal en schrijvers, en Museum of Dance Music, een museum en experience center over nachtcultuur en elektronische muziek. Voor gebouw de Bowling is een intentieovereenkomst gesloten met buurtcoöperatie 5711 die een plan ontwikkelt om de bowling te veranderen in een buurtcentrum voor onder meer kunst en cultuur. Naast gebouw ’t Warderschip, aan het marktplein, is een woontoren van 70 meter gepland waarbij de twee onderste lagen van dit bestaande gebouw worden vernieuwd. Hier zal ruimte blijven voor culturele activiteiten, waaronder cultuureducatie. Ook is op de A1-kavel 1.800 m2 gereserveerd voor een culturele wijkvoorziening gecombineerd met dagbesteding. Een mix van culturele voorzieningen uit de vrije markt en van maatschappelijke culturele voorzieningen zorgt voor een divers kunst- en cultuuraanbod.

Qua maatschappelijke culturele functies is er vooral behoefte aan cultuureducatie en talentenprogramma’s voor kinderen en jongeren uit de omliggende wijken. Momenteel is de DAT!school gehuisvest in ’t Warderschip. We onderzoeken of deze organisatie permanent een plek kan krijgen op het Buikslotermeerplein. Zij richten zich voornamelijk op activiteiten voor kinderen en jongeren, maar krijgen de opdracht mee om de nieuwe voorziening voor een bredere creatieve doelgroep beschikbaar te stellen. Er is overlap tussen de eisen die gesteld worden aan jongerenactiviteitenruimten en repetitieruimten, waardoor

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

deze gebruikersfunctie ook mogelijk wordt. De combinatie van bestaande en nieuwe culturele instellingen kan tot structurele en incidentele samenwerking en onderlinge kruisbestuivingen leiden. Zo kunnen op dit plein veel verschillende doelgroepen worden bereikt. Daarbij ontstaan er kansen op het gebied van nachtcultuur, onder meer als onderdeel van het Museum of Dance Music.

Wijkcultuurcluster in Banne Noord De gebiedsontwikkeling Parlevinker in Banne Noord bestaat uit de realisatie van onder andere 275 woningen en een centraal plein met maatschappelijke voorzieningen, waaronder een cultuurvoorziening met een buurtcultuurhuis en een broedplaats. Dit is een belangrijke stap in de uitbreiding van het culturele aanbod in stadsdeel Noord. Het buurtcultuurhuis, inclusief de theaterzaal en de broedplaats, heeft als doel om de buurt en de bewoners een plek te bieden voor ontmoeting, activiteiten en programmering. Daarbij kan de theaterzaal ook als montageruimte worden gehuurd door gezelschappen om nieuwe voorstellingen te ontwikkelen. De cultuurvoorziening vervangt de Rietwijker, de huidige broedplaats met theaterzaal in het gebied. Deze ontwikkeling komt tot stand door samenwerking met verschillende partijen. Corporatie Rochdale is de huidige eigenaar van Parlevinker en realiseert de atelierwoningen. Stichting Buurtcentra is eigenaar van de Rietwijker en realiseert de broedplaats. Als gemeente investeren we in het buurtcultuurhuis. Podiumvoorziening in het Hamerkwartier Aan de kilometerslange IJ-oever liggen vanouds industriële gebouwen en fabriekshallen. In de afgelopen jaren zijn hier veel culturele initiatieven ontstaan, vaak op plekken die getransformeerd worden tot woonwerkgebieden.

In het Hamerkwartier is productiehuis Likeminds gevestigd in een tijdelijke podiumvoorziening. We willen dit podium aan het Gedempt Hamerkanaal behouden als culturele voorziening voor zowel de professionele podiumkunsten als de buurtbewoners. De komende jaren zul-

36

Gemeente Amsterdam

len veel nieuwe bewoners zich in het Hamerkwartier vestigen, waardoor de behoefte aan kunst en cultuur nog groter wordt. Het huidige gebouw is onderdeel van de gebiedsontwikkeling en moet gerenoveerd of vervangen worden. Dit zal worden voorbereid in samenhang met de andere ontwikkelingen in het gebied. Naast een vo-techschool en een (top)sporthal, krijgt dit gebied mogelijk een locatie voor startups, ambachten, arbeidsplaatsen en ruimte voor horeca.

Vrije ruimte op ’t Groene Veld De vrije ruimte die zo kenmerkend is voor Noord begint schaars te worden. Vanuit de Expeditie vrije ruimte is ruimte gecreëerd op ’t Groene Veld (voormalige rioolwaterzuiveringsinstallatie en slibvelden). Het betreft een bosrijk en groen gebied van ruim zeventien hectare. In 2021 ging hier het eerste experiment van start. Het gebied wordt een openbare plek voor groen en recreatie. Er is ruimte voor (kleinschalige) activiteiten op het gebied van kunst en cultuur, duurzaamheid en sport. Deze tijdelijke invulling is voorlopig voor een periode van drie jaar. Vereniging de Verademing vervult de rol van kwartiermaker en geeft met de buurt en met de Culturele Stelling van Amsterdam vorm aan een brede, inclusieve en diverse programmering. In een gebouw voor culturele activiteiten zijn een ontmoetingsruimte, een podium en ondersteunende horeca ingericht. Het culturele programma wordt samen met de buurt vormgegeven. De ervaringen op ’t Groene Veld worden gebruikt om een grote permanente experimentele woonwerkgemeenschap te ontwikkelen. Hiervoor wordt een stadsbreed locatieonderzoek uitgevoerd. De ambitie is om de locatie in 2023-2024 te hebben ingericht.

Renovatie X-helling op NDSM De X- en Y-Helling zijn overblijfselen van het oude scheepsbouwverleden van de NDSM-werf. Op deze hellingen werden schepen opgesteld en gebouwd om, als de bouw voltooid was, te water te gaan. Tegenwoordig zijn de ruimtes onder de hellingen

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

omgebouwd tot ateliers waar kunstenaars, musici en andere ondernemers gehuisvest zijn. De Y-Helling heeft een onderhoudsbeurt gehad. De X-helling is nu aan de beurt voor renovatie. Deze wordt casco opgeleverd.

Museale functie Buiksloterham Het Poortgebouw van Asterdorp is de enige nog tastbare herinnering aan de periode van de ‘woonschool’, die van 1927 tot 1955 duurde. Destijds moesten probleemgezinnen onder dwang uit de binnenstad naar Noord verhuizen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Asterdorp door de Duitsers gevorderd als doorgangsgetto voor Joden. Het Poortgebouw is in 1952 door kunstenaar André Volten gekraakt en gebruikt als atelierwoning. Initiatiefnemers willen een museum inrichten over deze geschiedenis. Ook is er de wens voor een beeldentuin tussen het Poortgebouw en het daaraan grenzende EYE Collectiecentrum. De plannen bevinden zich in een verkennend stadium. Sexyland World Sexyland was in het verleden gevestigd op het NDSM-terrein en biedt momenteel een zeer brede en afwisselende program­ mering aan (nacht)cultuur op de tijdelijke locatie aan de Noord-

37

Gemeente Amsterdam

wal. Sexyland heeft de ambitie om zich permanent in Noord te vestigen, bij voorkeur weer op het NDSM-terrein, en onderzoekt hiervoor de mogelijkheden. Sexyland biedt een plek waar diverse culturen en subculturen naast elkaar (tegelijkertijd en in afwisselende samenstelling) het pand gebruiken. Sexyland hanteert als uitgangspunt dat al deze subculturen een eigen en unieke waarde hebben. De organisatie stelt initiatiefnemers in staat zich een plek toe te eigenen zonder iets van hun identiteit in te leveren. Dit voorbeeld laat ook zien dat het gelijktijdig, collectief gebruik van één locatie een al dan niet tijdelijke oplossing kan bieden voor culturele organisaties die (nog) geen vaste plek hebben, zoals pop-up concepten en kleine initiatieven.

Papaverhoek in Buiksloterham In Buiksloterham is er vanuit de gebiedsontwikkeling op de Papaverhoek 1.000 m2 aan ruimte gereserveerd voor een culturele wijkvoorziening, mogelijk in combinatie met een broedplaats. De beoogde locatie is nog niet in ontwikkeling. Samen met stadsdeel Noord zullen we ambities voor deze locatie formuleren. Na uitvoering van een haalbaarheidsonderzoek zullen we specificeren welk type culturele voorziening hier wenselijk is - en welke ontwikkelstrategie we hiervoor zullen toepassen.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

SEXYLAND (oktober 2022)

38

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

1 3

4

2 5

6

7

8

9 10

11

12

13

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

39

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

culturele infrastructuur voor Haven-Stad

1

buurtcultuurhuis in Banne Noord

2

broedplaats in Banne Noord

3

ingebruikname 'T Groene Veld als culturele Vrije Ruimte

4

permanente locatie SEXYLAND WORLD

5

renovatie broedplaats X-helling

6

broedplaats Elzenhagen Zuid

7

cultureel cluster op het Buikslotermeerplein

8

tijdelijke locatie DAT!school

9

transformatie van Bowlinggebouw tot (culturele) wijkvoorziening

10

culturele wijkvoorziening in Buiksloterham

11

toevoegen muziekstudio's in kelder A-lab

12

behoud podiumvoorziening in Hamerkwartier

13

In gesprek met Myrna Versteeg, directeur DAT!school Stichting DAT!school bestaat sinds 2009 en is een multidisciplinaire jeugdtheaterschool met lessen in spel, dans, zang en film. Momenteel is DAT!school tijdelijk gehuisvest in ’t Warderschip, een voormalig deurwaarderskantoor aan het Buikslotermeerplein. Noordgeboren “DAT!school wordt gezien als dé culturele plek voor de jeugd in Noord. Samen met Noordje en muziekschool Amsterdam Noord behoren wij tot de drie langst bestaande “Noordgeboren” culturele partijen. We richten ons op kinderen en jongeren van vier tot zeventien jaar én hun families. We vinden dat kunst en cultuur voor iedereen toegankelijk moet zijn. Die behoefte is er ook. We merken dat er steeds meer groepen komen. Dat zorgt ervoor dat onze organisatie groeit en er meer activiteiten zijn.” Lange leerlijn “We zijn al meerdere keren verkast. Op zich zaten we prima in het Hamerkwartier, maar toen daar een nieuwe hoofdhuurder kwam, moesten wij vertrekken. Dat we nu zo centraal op het Buikslotermeerplein zitten, is fijn omdat dit echt hartje Noord is. Evengoed leiden we nog steeds een tijdelijk bestaan, terwijl we werken met een leerlijn van veertien jaar. Het gebouw is behoorlijk uitgewoond, maar we maken er gewoon wat van.

Het maakt natuurlijk wel uit of je als kind in zo’n tijdelijke studio les krijgt of dat je je kunt ontwikkelen op een plek waarin geïnvesteerd is voor de lange termijn.”

40

Gemeente Amsterdam

Sleutelrol “Onze ambitie is een huis met een theater waar we een afgerond verhaal kunnen maken. Eigenlijk precies wat we nu doen, maar dan duurzaam. Er moet ook ruimte zijn voor uitgebreidere programmering. Het is interessant als er andere verhalen komen dan de verhalen die wij al in huis hebben. We willen dat huis heel graag zelf beheren. Dan kunnen wij letterlijk de sleutel geven aan sleutelfiguren uit de buurt. Die nemen vervolgens weer hun netwerk en community mee. De rol van beheerder past ons, want we verhuren nu al ruimtes aan andere organisaties.” Erkenning “Als je goed luistert naar wat de jeugd nodig heeft en wat we als samenleving nodig hebben, zijn dat plekken waar je je thuis kunt voelen, jezelf kan zijn en waar verschillende groepen samenkomen. Mensen geloven in ons. We laten in cijfers zien dat er volop potentie is. De volgende stap is dat de erkenning van onze waarde wordt vertaald in een concreet plan. Het moet voor ons in deze periode gebeuren, nu er een sterke focus is op Noord. Samen met de gemeente kijken we of we aan het Buikslotermeerplein een permanente plek kunnen krijgen. Ik heb goede hoop dat dit lukt. Het zou een mooi signaal van de stad naar de kinderen van Noord zijn: je bent het waard.”

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

4.3 Zuidoost In Zuidoost wonen 90.000 mensen. Het stadsdeel bestaat uit de gebieden Bijlmer Centrum – inclusief de transformatiegebieden ArenAPoort en Amstel III –, Bijlmer West, Bijlmer Oost, en Gaasperdam. Tot en met 2025 worden vooral woningen opgeleverd op en rond Amstel III, in ArenAPoort en in Holendrecht. In de periode na 2025 worden nog veel meer woningen gerealiseerd in Zuidoost. De grootste groei zit wederom in de eerder genoemde transformatiegebieden. Ook groeit De Nieuwe Kern (gemeente Ouder-Amstel) uit tot een stadswijk met minimaal 5000 woningen. In 2021 is het programma ZO=Zuidoost gestart door een alliantie van partijen. De ambitie is om in twintig jaar een duurzame en structurele verandering te realiseren op het gebied van onderwijs en jeugd, veiligheid, werk, wonen en leefbaarheid.

Projecten en kansen Zuidoost kenmerkt zich door de aanwezigheid van een groot aantal creatieven met verschillende achtergronden. Het stadsdeel heeft een onderscheidende identiteit en een rijke cultuur, maar dit is nog niet terug te vinden in de voorzieningen voor kunst en cultuur. Zuidoost zet zich in om de zichtbaarheid van bestaande culturele instellingen, hun ondernemerschap en professionaliteit te versterken. Daarbij zetten we in op een inhaalslag op de culturele infrastructuur. We creëren kansen voor tijdelijke huisvesting en realiseren nieuwe permanente kunst en cultuurvoorzieningen. Door aan te sluiten bij het masterplan ZO=Zuidoost willen we de projecten en kansen met betrekking tot nieuwe culturele voorzieningen optimaal benutten. Intussen blijven we zoeken naar meer permanente locaties voor cultuur in Zuidoost. Doorontwikkeling Bijlmer Parktheater In 2022 is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar de uitbreiding van het Bijlmer Parktheater om de culturele infrastructuur in Zuidoost te kunnen versterken. De huidige locatie biedt

41

Gemeente Amsterdam

ruimte aan het Bijlmer Parktheater, Jeugdtheaterschool Zuidoost, We Are On The Move, Untold, Eternity en Going Social. Het theatergebouw is te klein om aan alle activiteiten van deze partijen onderdak te bieden. Vanuit de dringende behoefte aan extra repetitieruimtes krijgt het Bijlmer Parktheater tijdelijk een extra locatie in de Amsterdamse Poort. Het Bijlmer Parktheater zal deze locatie gebruiken als uitvalsbasis voor repetities van hun nieuwe makers en voor programmering van bijeenkomsten, debat, film en performances. Het Bijlmer Parktheater laat daarbij ruimte voor andere partijen om ook gebruik te maken van deze locatie. Daarnaast zetten we in op de renovatie en verduurzaming van het Bijlmer Parktheater en een extra theaterzaal in Zuidoost. Een andere belangrijke culturele aanbieder met een urgente huisvestingsbehoefte is Muziekcentrum Zuidoost. Deze organisatie bestaat uit drie onderdelen: het Leerorkest, een instrumentendepot en het Muziekcentrum. Het pand van Muziekcentrum Zuidoost is te klein voor alle activiteiten van de organisatie. De isolatie en ventilatie in het pand zijn ondermaats, ook is het onvoldoende toegankelijk voor kinderen en bezoekers met een beperking. Op dit moment kunnen verschillende muzieklessen niet tegelijk worden gegeven vanwege interne geluidsoverlast en de beperkte ruimte voor groepslessen.

Daarom wijkt Muziekcentrum Zuidoost uit naar andere stadsdelen voor repetities en optredens.

Meer kunst en cultuur in Amsterdamse Poort De Amsterdamse Poort verandert de komende jaren in een regionaal centrumgebied, waar behalve winkels ook nadrukkelijk meer ruimte voor woningen, horeca én kunst en cultuur komt. Amsterdamse Poort heeft als centrumgebied voor Zuidoost een grote aantrekkingskracht op culturele initiatiefnemers. Vanuit deze ontwikkeling ligt er in dit gebied een kans voor de realisatie van een hiphophuis. De verschillende vastgoedeigenaren in Amsterdamse Poort, die doorgaans een langdurige betrokkenheid met het gebied hebben, zien veel meerwaarde in meer ruimte voor kunst en cultuur.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Het Zandkasteel WONAM transformeert voormalig kantoorgebouw Het Zandkasteel tot een gebouw met een gemengd programma: wonen, onderwijs, horeca, kleinschalige kantoorruimtes én kunst en cultuur. In het Zandkasteel vinden tijdelijke culturele initiatieven plaats van Bijlmer Bios en ZoJazz. Zuidoost heeft een innige geschiedenis met jazz. ZoJazz heeft het initiatief genomen om in het monumentale Zandkasteel een plek te creëren waar dit genre kan gedijen. Met de hulp van ruim 200 donateurs is er in 2022 een financiële basis gelegd voor de realisatie van het ZOJazz Stage. Ook de BijlmerBios heeft in het Zandkasteel een tijdelijke plek gevonden voor filmprogrammering. Momenteel onderzoeken we de haalbaarheid om in de voormalige serverruimte van het Zandkasteel aan het Abcoudepad een permanente culturele voorziening te creëren. Er zijn bouwkundige ingrepen nodig om deze ruimte publiekstoegankelijk te maken.

Amsterdamse Poort - Cluster 8 CBRE IM is eigenaar van het grootste deel van Amsterdamse Poort. Omwille van meer diversiteit in het winkelgebied stelt CBRE IM een deel van de commerciële vierkante meters beschikbaar aan cultureel ondernemers. Midden in het winkelgebied ligt een bouwblok waar naast winkels nu ook Open Space Contemporary Art Museum (OSCAM) en Foundation Hiphop Academy tijdelijk gehuisvest zijn. CBRE IM zoekt naar een vorm om deze partijen ook na de transformatie van de Amsterdamse Poort een (permanente) plek in Cluster 8 te geven. OBA Next In het Amsterdamse Coalitieakkoord 2022-2026 heeft het college besloten de locatie voor de OBA Next te verplaatsen van de Zuidas naar Zuidoost. OBA Next biedt plek om in een veranderende wereld met nieuwe maatschappelijke vraagstukken en digitale ontwikkelingen ook in de toekomst relevant te blijven voor de stad en haar bewoners.

42

Gemeente Amsterdam

De verplaatsing van de OBA Next naar Zuidoost past bij de ambitie om de kansenongelijkheid in de gemeente te verkleinen. Momenteel onderzoeken we mogelijke locaties voor OBA Next, om in 2024 een keuze te maken. Zowel de OBA als de gemeente vinden het belangrijk dat OBA Next een vanzelfsprekend onderdeel van Zuidoost wordt.

Brassbandruimte op Kraaiennest In 2021 is er voor lokale brassbands en muziekgroepen in Zuidoost een tijdelijke oefenruimte gerealiseerd in de K-buurt. Deze voorziening ligt naast het tijdelijke jongerencentrum dat gerealiseerd wordt. Dit is een goede match vanwege de bereikbaarheid van de locatie en de overeenkomsten tussen de doelgroepen. Hoofdhuurder is Stichting Eternity Percussion. Die verhuurt de accommodatie aan zes brassbands, aan akoestische muziekgroepen en aan de Bijlmer Steelband. Zelf heeft Eternity Percussion twee groepen: kinderen en tieners. De tijdelijke oefenruimte blijft ongeveer vijf jaar open. In deze periode kan de hoofdhuurder ervaring opdoen en het exploitatiemodel verfijnen. Er wordt onderzocht hoe de brassbandruimte een permanente plek kan krijgen binnen het cluster van maatschappelijke voorzieningen in de K-buurt Culturele voorzieningen Reigersbos Reigersbos is een aandachtsgebied binnen het Masterplan Zuidoost. Er wordt voor de gebiedsontwikkeling gewerkt vanuit de leefwereld van bewoners. De gemeente Amsterdam heeft in een vroeg stadium de voormalige brandweerkazerne in Reigersbos aangekocht om tijdelijk ruimte te bieden aan creatief ondernemerschap, ontmoeting voor de buurt en activiteiten voor jongeren.

We onderzoeken met initiatiefnemers en kunst- en cultuurpartners hoe de toekomstige permanente maatschappelijke voorzieningen aansluiten op wat er al is in de wijk, en welke de potentie hebben om door te ontwikkelen. Hierbij gaat het om een broedplaats, culturele wijkvoorziening, jongerencentrum, bibliotheek, kleinschalige kantoorruimtes, horeca en bedrijfsruimtes.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

43

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Venserpolder Noordwesthoek In de uiterste noordwesthoek van Venserpolder, nabij station Duivendrecht, heeft de gemeente een kavel in bezit dat in de toekomst ontwikkeld wordt. Hier liggen kansen voor kunst en/of cultuur in de plint van het gebouw. Broedplaatsen In Zuidoost is er veel behoefte aan ruimte voor tentoonstellingen en aan betaalbare oefen- en creatieruimtes. Meer broedplaatsen realiseren kan hier een oplossing voor zijn. In Amstel III zijn op dit moment veel tijdelijke creatieve makersplekken te vinden, zoals Prospect 11, Lola Bae en Startwell. Ook The Extra Mile (TEM) is een succesvol tijdelijk initiatief in Amstel III dat zich richt op tijdelijke, flexibele werkplekken, met name voor startende ondernemers uit Zuidoost. Deze tijdelijke initiatieven trekken als nomaden door dit gebied – van de ene naar de andere korte huurovereenkomst.

Amstel. Amsterdam is in gesprek met Brouwerij de Eeuwige Jeugd over ‘Levenslang’, een initiatief in het Bajeskwartier.

Nachtcultuur in ArenAPoort Zuidoost heeft veel gebieden met potentie voor nachtcultuur, vooral nu er op sommige plekken nog niet gewoond wordt. In ArenAPoort wordt aan verschillend initiatieven gewerkt, zowel tijdelijk als permanent. Een voorbeeld van een concreet tijdelijk initiatief op het gebied van nachtcultuur is De Tunnel in ArenaPoort-West. De gemeente heeft hier samen met een ontwikkelaar een selectieprocedure opgesteld om in een voorlopig nog ongebruikte tunnelbak ruimte te geven aan nachtcultuur. Meer permanente mogelijkheden voor nachtcultuur worden verkend.

De Kazerne in Reigersbos en Heesterveld Creative Community in de H-buurt zijn tijdelijke broedplaatsen met een sterke aantrekkingskracht op kinderen en jongeren uit de omliggende buurten en wijken. Deze jongeren zijn veelal op zoek naar hun eigen creatieve ontwikkeling en naar rolmodellen. De broedplaatsen bieden naast ateliers en studio’s aan creatieve professionals ook plek voor buurtgerichte activiteiten, ontmoeting en talentontwikkeling. Het is van belang dat deze tijdelijke ‘placemakers’ perspectief hebben op een permanente plek in de gebiedsontwikkeling. Broedplaats De Kazerne werkt in samenwerking met stadsdeel Zuidoost aan een concreet voorstel voor een permanente plek. Ook in Amstel III wordt concreet gewerkt aan permanente makersplekken, zoals in het Equinix Datacenter (een combinatie van sport en een broedplaats) en in het Paasheuvelweggebied.

Amstel III/Bullewijk Vanaf 2020 is gestart met de transformatie van het gebied. De kavels van Amstel III moeten worden gezien als een hedendaagse uitbreiding van de buurten aan de andere kant van het spoor. Het zijn geen op zichzelf staande ontwikkelingen. In het maatschappelijk programma wordt minimaal 1.000 m2 gereserveerd voor kunst- en cultuurvoorzieningen. Die zullen helpen om een gevoel van verbondenheid en betrokkenheid te creëren tussen bewoners en ondernemers aan weerszijde van het spoor. Die verbinding slaagt alleen als een stuk identiteit en geschiedenis van Zuidoost kan landen in Amstel III: bijvoorbeeld door kunstenaars en instellingen uit Zuidoost een plek te geven in de transformatie, zowel tijdelijk als permanent. Pandeigenaren, ontwikkelaars, gemeentelijke directies, culturele instellingen en netwerken werken gezamenlijk de verschillende mogelijkheden verder uit. Lopende activiteiten en experimenten op het gebied van kunst en cultuur vormen hiervoor een belangrijk fundament.

Nachtcultuur in De Nieuwe Kern Amstel II in Zuidoost is een transformatiegebied met een concen­ tratie van horeca. In de geplande Smart Mobility Hub tussen Duiven­drecht en de Johan Cruijff Arena leent de plint zich mogelijk voor nachtcultuur. Dit gebied valt onder de gemeente Ouder-

Nieuw museum Voor de langere termijn is er vanuit het stadsdeel een grote wens voor een Bijlmer Historisch museum in Zuidoost. Ook is er vanuit de gebiedsontwikkeling een mogelijkheid gecreëerd voor een grootstedelijke culturele hub nabij de Gaasperplas.

44

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

2

1 8

13 14

6

3

7

15

5

4

16

9 10 11 12

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

45

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

culturele wijkvoorziening De Nieuwe Kern

1

Venserpolder Noordwesthoek

2

permanente nachtcultuur ArenaPoort

3

tijdelijke nachtcultuur in ArenaPoort

4

Culturele functies in het Zandkasteel

5

permanenten locatie OSCAM en the Foundation Amsterdamse Poort

6

uitbreiding Bijlmerparktheater

7

stadsdeelbreed locatieonderzoek OBA XL

8

culturele wijkvoorziening in Amstel III Bullewijk

9

broedplaats Paasheuvelweg

10

culturele wijkvoorziening in Reigersbos

11

broedplaats in Reigersbos

12

broedplaats K-buurt

13

permanente brassbandruimte in de K-buurt

14

culturele voorziening K-buurt

15

culturele hub aan de Gaasperplas

16

In gesprek met Marian Duff, directeur OSCAM, en John Agesilas, directeur Foundation

landelijk en internationaal van betekenis te zijn. Ik hoop dat we gauw duidelijkheid krijgen over de toekomst. De besprekingen met eigenaar CBRE zijn positief, ze zijn erg betrokken.”

Het Open Space Contemporary Art Museum, kortweg OSCAM, is een museum en museale landingsplaats voor kunst, mode, design, ambacht en de ontwikkeling daarvan. Sinds 2020 is OSCAM gevestigd in winkelcentrum Amsterdamse Poort, op het adres waar voorheen modezaak Cool Cat zat.

Onzekerheid John “De publieke belangstelling, het aantal cursisten (bijna 300 in twee jaar tijd) en samenwerkingsverbanden met organisaties zoals Funx, CBK, OBA, Imagine IC, Kwaku, Open Air en OSCAM, tonen aan dat Foundation een waardevolle toevoeging is op het bestaande aanbod. Het gaat niet alleen om het hebben van een fysieke locatie, maar ook om opgenomen te worden in het Kunstenplan 2025-2028, zodat de organisatie niet afhankelijk is van incidentele subsidies.”

Foundation Amsterdam HipHop Center organiseert culturele activiteiten gerelateerd aan de vijf elementen van hiphop, zoals muziek- en dansvoorstellingen en exposities. Naast kunst en cultuur biedt de locatie lessen in verschillende hiphopdisciplines. In 2021 verhuisde de organisatie naar het voormalig Intertoyspand in Amsterdamse Poort. John “Het is de bedoeling dat we ons over drie jaar samen met OSCAM vestigen in een cultuurgebouw in Cluster 8. Het liefst blijven wij tot die tijd in het huidige pand. We hebben hierin geïnvesteerd en kunnen er goed uit de voeten. Voor ons is dit nu een prima plek.” Marian “OSCAM is in 2017 begonnen als pop-up-museum in het kader van 50 jaar Bijlmer. We zijn inmiddels een vaste waarde in Zuidoost, Amsterdam en ver daarbuiten. We willen graag in Zuidoost blijven, want hier liggen onze roots. Maar onze ambitie is om ook

46

Gemeente Amsterdam

Marian “We verhuizen liever per direct naar een beter geoutilleerde ruimte. We zijn het pop-up-museumgevoel ontstegen. Als wij hier nog drie jaar moeten blijven, moet de huisvesting wel worden verbeterd. We hebben nu geen kantoorruimte en van oktober tot en met februari is het hier vrieskoud. OSCAM-medewerkers en bezoekers lopen met jas en handschoenen. Dat komt doordat we geen schuifdeuren hebben, alleen rolluiken. We zitten nu bijna twee jaar in onzekerheid en dat is niet bevorderlijk voor de algehele spirit van ons team. Ook zijn we druk bezig met de voorbereidingen voor een aanvraag voor het Kunstenplan 20252028. Juist daarom willen we met elkaar op één locatie kantoor houden.” Lange adem John “Zuidoost is het meest diverse stadsdeel van Amsterdam. Daarom is het hier de meest geschikte plek voor een Hiphop Center met aandacht voor de geschiedenis van de hiphopcultuur. Dit leeft echt hier. Het zou goed zijn als de hele gemeenteraad eens komt kijken.”

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

OSCAM (oktober 2022)

47

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Marian “Mooi dat zo’n grote projectontwikkelaar als CBRE twee culturele startups serieus neemt. Je merkt dat ze onze eigenheid waarderen en de waarde van OSCAM en Foundation begrijpen. De intentie is en blijft om samen iets moois te ontwikkelen. We hebben wel snel meer duidelijkheid nodig.”

In gesprek met Maru Asmellash en Jeroen Pieterse, Kazerne De Kazerne is sinds 2019 een cultureel centrum en broedplaats in Reigersbos waar mensen de mogelijkheid hebben om samen te komen. In de Kazerne zijn er 18 studio’s voor creatieve ondernemers, kunstenaars en culturele organisaties. Daarnaast zijn er een muziekproductieruimte, buurtwerkplaats, f lexibele werkplekken, (buurt) podium, een keuken, koffiebar en sportzaal. Kickstart Maru “Reigersbos heeft een functie voor de meer dan 30.000 inwoners van Gaasperdam. Toen in 2012 de buurthuizen waren wegbezuinigd, hadden bewoners geen plek meer om samen te komen. De gemeente heeft dit pand aangekocht en het wordt beheerd door Urban Resort. Toen die mij benaderden, heb ik samen met een groep buurtbewoners een stichting opgericht en zijn we hier aan de slag gegaan. Vanuit het broedplaatsbeleid was er budget om de verbouwing te financieren. Dat heeft ons een kickstart gegeven. Wij faciliteren vanuit de behoefte in onze directe omgeving. We krijgen allerlei groepen in huis, mensen die al iets doen of die een eerste creatieve stap zetten. De plaatselijke jeugd kan hier

48

Gemeente Amsterdam

aan talentontwikkeling doen en in de studio’s wordt veel muziek gemaakt. Ook hebben we puur buurt gerelateerde activiteiten, waarbij cultuureducatie laagdrempelig wordt aangeboden, bijvoorbeeld activiteiten voor meiden na schooltijd. Maar er komt ook een groep mannen domino spelen.”

Autonomie Jeroen “Het huurcontract loopt tot 2027, daarna komen er hier woningen. Intussen zijn we bezig om een eigen plek te krijgen waarbij we inzetten op autonomie, zodat we minder afhankelijk zijn van externe factoren. Grond en Ontwikkeling begeleidt de nieuwbouw en wil graag input vanuit de buurt voor de gebouwen die er komen. Het is niet zo dat eigendom bij voorbaat geen optie is. Als je alleen een programmeringsfunctie hebt, loop je altijd het risico dat de overheid daarop gaat bezuinigen. Maar als je eigenaar van de stenen bent, geeft je dat veel meer ruimte om ook met andere partners op zoek te gaan naar mogelijkheden.” Inspiratie Maru “De nieuwe plek moet er wel direct zijn in 2027, anders verliezen we een groep die nu samen dingen aan het organiseren is. Mensen weten ons nu te vinden. En de vierkante meters zijn er ook. De volgende stap is dat wij een manifest opstellen, met ons gedachtegoed, onze wensen, onze ervaring en filosofie, om invulling te geven aan de Kazerne 2.0. Onze activiteiten kun je niet zomaar ergens anders doen. De gemeente denkt vaak in educatie, sport en kunst, cultuur of jongeren. Maar de Kazerne is geen jongerencentrum, geen ouderencentrum en geen buurthuis. Het heeft nog geen naam. De kracht van deze plek zit in het eigenaarschap, in het feit dat we een plek hebben dat we ons tot elkaar moeten verhouden.

Daarin kunnen we een inspiratie zijn voor de stad.”

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

4.4 Oost In Oost wonen 142.000 mensen. Het stadsdeel bestaat uit de gebieden Oud-Oost, Indische Buurt, Oostelijk Havengebied, Watergraafsmeer en IJburg/Zeeburgereiland. Oost kent een flinke woningbouwopgave. Tot en met 2027 worden 12.000 woningen gerealiseerd in Overamstel, IJburg en Zeeburgereiland. Daarna zet de groei geclusterd door in dezelfde gebieden.

Projecten en kansen In Oost werken en wonen veel creatieve makers. Een aanzienlijk deel van de Amsterdamse broedplaatsen en ateliers bevindt zich in dit stadsdeel. Op Centrumeiland, op Haveneiland en bij het Amstelstation ontstaan nieuwe broedplaatsen als onderdeel van de groei van de stad. Deze broedplaatsen komen tot stand door investeringen van marktpartijen en worden beheerd conform de CAWA-reglementen. In Oost zijn diverse grote en kleine kunst- en cultuurinstellingen gevestigd die onderling steeds meer samenwerking zoeken. We richten ons op het behoud van een divers, hoogstaand kunst- en cultuuraanbod met ruimte voor experiment en innovatie, dat meegroeit met het aantal inwoners. Broedplaats BRUG Broedplaats BRUG is een nieuwe locatie op IJburg. Het is een relatief kleine broedplaats voor beginnende makers en bewezen talent. Het accent ligt op innovatie en technologie. Er is plaats voor twaalf CAWA-kunstenaars en twaalf maatschappelijke- of buurtinitiatieven. BRUG wordt een innovatief kunstzinnig centrum, met een zeven meter hoge etalage als expositieplek. Broedplaats het Nieuwe Bajesdorp In Bajeskwartier wordt momenteel broedplaats het Nieuwe Bajesdorp gebouwd, de eerste permanente nieuwbouw broedplaats met atelierwoningen in Amsterdam. Het is een initiatief van een krakers/kunstenaarscollectief dat in de voormalige cipierswoningen van de Bijlmerbajes woonde.

Met de ontwikkeling van het

49

Gemeente Amsterdam

gebied Bajeskwartier heeft dit collectief een kavel verworven en de benodigde investering voor het gebouw voor elkaar gekregen. Op de begane grond worden een theaterruimte, studio’s en een ontmoetingsruimte met keukenfaciliteiten gerealiseerd. Op de drie verdiepingen daarboven worden elf woningen, vier ateliers en drie gemeenschappelijke ruimtes gemaakt die onder meer gebruikt worden voor ontmoetingen tussen huurders en bezoekers. De vastgoedvereniging, bestaande uit de gebruikersvereniging en vereniging VrijCoop, zijn eigenaar van het pand. Door deze constructie is het pand onverkoopbaar en hebben de huurders het volledige gebruikersrecht. Met deze structuur is ook de zelforganisatie en zeggenschap over het gebouw belegd. Hiermee is de broedplaatsfunctie permanent geborgd.

Baggerbeest in Sluisbuurt Het eerste gebouw in Sluisbuurt is broedplaats Baggerbeest die wordt ontwikkeld en beheerd door Urban Resort. Naar verwachting worden de eerste woningen in dit gebied in 2024 opgeleverd. Baggerbeest fungeert als tijdelijke broedplaats van 3000 m2, voor een periode van ongeveer tien jaar. Naast atelierruimten voor kunstenaars worden er workshopruimtes gerealiseerd voor makers en bewonersinitiatieven. Daaraan is grote behoefte bij bewoners op IJburg. Ook komen er productieruimtes voor kunsten cultuurinstellingen en is er een ambitie om presentatieruimtes toe te voegen voor publieksgerichte activiteiten. Deze tijdelijke broedplaats zal een stempel drukken op de gebiedsontwikkeling van de Sluisbuurt, waar nu nog geen andere voorzieningen zijn. De aanwezigheid van Baggerbeest creëert een reële behoefte aan een nieuwe semipermanente broedplaats in dit gebied. Daarnaast is er ongeveer 1.400 m2 permanente culturele wijkvoorziening(en) mogelijk in dit gebied vanuit de referentienorm en biedt het stedenbouwkundig plan ruimte voor het realiseren van kunstenaarswoningen. We zetten er in Sluisbuurt op in om succesvolle onderdelen van Baggerbeest in een permanente vorm te handhaven. .

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Broedplaats BRUG in aanbouw (oktober 2022)

50

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

Rialto Silo Rialto Silo wordt een nieuwe culturele locatie in een van de Silo’s op het Zeeburgereiland. Het betreft een aanvullende vestiging van Rialto, die onderdeel uitmaakt van de ontwikkeling van de drie silo’s waar nu ruim vijf jaar aan is gewerkt. Hier worden vijf filmzalen (380 zitplaatsen), een multifunctionele zaal en horeca voor bewoners en filmbezoekers gerealiseerd. De opening staat gepland in 2025. Het filmhuis richt zich voor een belangrijk deel op bewoners uit Zeeburgereiland, IJburg en landelijk Noord. Hiermee wordt de eerste structurele grootschalige culturele voorziening voor dit verzorgingsgebied gerealiseerd. Suriname Museum Stichting Suriname Museum is in 2021 opgericht en heeft als doel om de Surinaams-Nederlandse geschiedenis, kunst en cultuur op innovatieve wijze te conserveren en voor een breed publiek toegankelijk te maken. Het Suriname Museum is gevestigd aan de Zeeburgerdijk 19-21 en zal in 2024 opengaan. Het pand is eigendom van Vereniging Ons Suriname. Het wordt een plek voor iedereen die altijd meer heeft willen weten over de Surinaamse geschiedenis, het cultureel erfgoed, de bevolking en de nauwe band met Nederland. Het museum beslaat 1300 vierkante meter en bevat een kerntentoonstelling 350 jaar Surinaams-Nederlandse geschiedenis. Het pand bestaat uit meerdere verdiepingen.

In samenwerking met The Black Archives wordt een Academic & Knowledge Exchange Center ingericht: een bibliotheek met Surinaamse en zwarte geschiedenis. Deze ruimte zal ook gebruikt worden voor presentaties, bijeenkomsten en mini-tentoonstellingen. De tuin van het museum biedt ruimte aan een museumcafé en is te gebruiken voor presentaties. Cultureel verzamelgebouw Drenthal Het Cruquiusgebied verandert de komende jaren van een industriegebied in een werk- en woongebied. In dit gebied staat de Drenthhal, die momenteel eigendom is van de gemeente. De Drenthhal ligt op een kavel die aan de Architectenbuurt grenst.

51

Gemeente Amsterdam

De aard en ligging van het gebouw maken het mogelijk om hier in te zetten op een culturele functie en ontmoetingsplek voor bewoners uit omliggende buurten en uit de wijde omgeving. Er wordt ook een buurtkamer gerealiseerd van ongeveer 150 m2, dit vormt een relatief klein onderdeel in het geheel van zo’n 2.600 m2. Er zijn interessante combinaties mogelijk tussen culturele functies, jongerenwerk en de buurtkamer. Ook biedt het bestemmingsplan ruimte voor commerciële functies. Deze functiemix aan voorzieningen maakt het mogelijk om een haalbaar exploitatieplan te ontwikkelen. Er is veel behoefte in Oost aan betaalbare ruimte. Hiermee we creëren ruimte voor innovatie en ontwikkeling. Deze locatie kan ruimte bieden aan bestaande culturele organisaties in Oost die samenwerkingen aangaan en hun vleugels willen uitslaan. Zo realiseren we een stapsteen dat de verbinding versterkt tussen de bestaande culturele voorzieningen in Oost en de grootstedelijke voorzieningen in het centrum van de stad. Hier is veel behoefte aan vanuit het culturele werkveld in Oost. We willen de Drenthal opnieuw ontwikkelen, waarbij de hal eigendom van de gemeente Amsterdam blijft. Zo kunnen we optimaal sturen op een programma dat ruimte biedt voor ontmoeten, ontplooien en het doorontwikkelen van het culturele werkveld.

We behouden de bestaande kenmerkende architectuur, zodat het gebouw een gezichtsbepalend object in het Cruquiusgebied blijft.

Expositieruimte in Amstelkwartier 3e fase Amstelkwartier 3e fase is een nieuw gebied dat wordt beschouwd als het centrale hart van een veel groter ontwikkelgebied: Amstelkwartier 1e en 2e fase, Kauwgomballenkwartier, Bajeskwartier en de Weespertrekvaartbuurt. In deze buurten worden verschillende broedplaatsen gerealiseerd met ontmoetingsfuncties voor de buurt. Ook de Nationale Balletacademie zal zich vestigen in dit ontwikkelgebied en heeft daarnaast een publieksgerichte component.

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

In kavel 11 van Amstelkwartier 3e fase wordt ingezet op het toevoegen van een expositieruimte/presentatieplek in een driehoekig blok waar ook een gezondheidscentrum, horeca, winkelruimte en vijftig vrijesectorwoningen staan gepland. Hiermee voorzien we in een stadsbrede behoefte aan middelgrote ruimten voor presentaties, tentoonstellingen en culturele activiteiten. Dit draagt bij aan de ambitie van stadsdeel Oost om zich te profileren als een stadsdeel van en voor creatieve makers. De ambitie is om deze culturele voorziening te verbinden met andere culturele locaties. De buurtfunctie staat daarbij centraal. De kavel zal via een tender worden verkocht. Een marktpartij zal de culturele voorziening als onderdeel van het bouwblok ontwikkelen en beheren.

IJburg 2: Kunst en cultuur op Centrumeiland, Strandeiland en Buiteneiland In 2025 worden de eerste huizen opgeleverd op Strandeiland. De ambitie is om er gelijktijdig een tijdelijk sportpark te openen voor de eerste bewoners van Strandeiland en voor de bewoners op IJburg. Daarbij wordt onderzocht hoe het sportpark gebruikt kan worden voor culturele activiteiten en programmering. Op de langere termijn staat er een cultuurcluster gepland op Strandeiland. Ruimte voor nachtcultuur op Strandeiland De Havenkom op Strandeiland wordt een plek voor heel IJburg. De ruimtes onder het brughoofd van de Pampuslaan zijn een mogelijke locatie voor nachthoreca (een club) of voor horeca die zich richt op grotere evenementen of feesten binnen. Daadwerkelijke vestiging van een dergelijke voorziening wordt alleen toegestaan als het woon- en leefklimaat niet onevenredig wordt verstoord.

52

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

1 2 3 4 5

6 14

16 15

17

7

8 9 10

11

12

13

© 2023 Mapbox © OpenStreetMap

53

Gemeente Amsterdam

Strategisch Huisvestingsplan Kunst en Cultuur 2023-2027

culturele wijkvoorziening en atelierwoningen in Sluisbuurt

1

broedplaats Baggerbeest Sluisbuurt

2

Rialto Silo

3

cultureel verzamelgebouw Drenthal

4

Suriname Museum

5

uitbreiding broedplaats MK24

6

podiumfunctie in voormalig Christus Koningkerk

7

broedplaats Amstelstation

8

broedplaats Omval

9

culturele wijkvoorziening in Amstelkwartier fase 3

10

broedplaats Bajesdorp

11

broedplaats in Amstelkwartier fase 3

12

broedplaats Amstel BusinessPark

13

broedplaats BRUG

14

broedplaats Centrumeiland

15

nachtcultuur op Strandeiland

16

cultuurcluster op Strandeiland

17

In gesprek met Michel de Rooij, directeur Nowhere Nowhere is een productiehuis in Amsterdam-Oost met een brede culturele programmering en ruimtes om producties te ontwikkelen: twee dansstudio’s, een theaterstudio, een muziekstudio, een atelier, een fotografiestudio en een classroom. Aankoop “Wij kwamen hier in dit oude schoolgebouw toen de gemeente haar aandelen in energiebedrijf Nuon verkocht en er geld was voor dit soort voorzieningen. Acht jaar later, in 2013, konden wij het kopen. De woningbouwvereniging die al bezig was het gebouw te verwerven, trok zich terug omdat ze zich op hun woontaak moesten concentreren. Triodos was toen de enige bank die ons wilde financieren. Nu, tien jaar later, zitten we hier ontzettend goed. We hebben onlangs nog een extra zaal gecreëerd.” Nieuwe vormen “We zijn er vooral voor jonge makers, in disciplines die nog niet in de basisinfrastructuur zitten, zoals spoken word en breakdance. Er is weinig ruimte voor ontwikkeling van met name nieuwe kunstvormen en er is weinig ruimte voor nieuwkomers. Die hebben het moeilijk om in het systeem te komen. Bestaande plekken in Amsterdam zijn ingenomen en in deze tijd kun je bijna niets huren voor een schappelijk bedrag.”

hebben wij een online systeem opgezet waarin iedereen voor vijf euro per uur ruimtes die nog vrij zijn, kan boeken. In anderhalf jaar tijd hebben al 3600 makers een account aangemaakt. Gesubsidieerde, professionele makers die op vaste tijden willen werken, betalen overigens wel meer.”

Ruimte benutten “De tarifering past in de kleine portemonnee van onze doelgroep. Dat kan alleen omdat het pand van ons is en de financieringslasten lager zijn. Ik hoop dat wat wij doen, navolging gaat vinden. Zo’n systeem kan voor de hele kunstwereld interessant zijn om beschikbare culturele ruimte beter te benutten. Denk aan het Stedelijk Museum, ITA of de Hogeschool voor de Kunsten. Dit pand is bijzonder maar niet uniek in zijn soort. Het is een schoolgebouw van 1000 m2. Ik denk dat de gemeente nog wel meer van dit soort panden in eigendom heeft. Dat is best een inventarisatie waard.” Diepe wortels “Op grond van onze ervaring, zeg ik: maak ruimte voor nieuwe instituutjes met jonge mensen. Laat de gemeente meer vertrouwen geven aan een nieuwe garde. Geef ze een aantal van dit soort gebouwen in de stad in eigendom. Want daardoor kunnen ze wortelen en kunnen makers er langdurig een nieuwe praktijk ontwikkelen. Dan geef je cultuur ook de positie die zij verdient. Een voetbalveldje is sneller aangelegd dan een cultureel trapveldje. Kinderen die niet willen voetballen, maar wel dansen of deejayen, mogen niet als minder worden gezien.”