7-VRM21_014 voortgangsrapportage agenda armoede en schulden indd.pdf

Amsterdamse Agenda Armoede & Schulden 2019-2022 Stad met uitzicht Voortgangsrapportage maart 2021

Perspectief houden in onzekere tijden Samenvatting Voortgang realisatie Amsterdamse Agenda armoede en schulden 2019-2022 Met het coalitieakkoord ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’ en de Amsterdamse Agenda armoede en schulden 2019-2022 zet het college in op het tegengaan van kansenongelijkheid en het scheppen van perspectief op een betere toekomst. Met deze voortgangsrapportage geven wij u een update over de realisatie van onze ambities. De meerjarig incidentele middelen uit de vorige bestuursperiode zijn structureel gemaakt. Daardoor hebben we de aanpak van armoede en schulden verder kunnen ontwikkelen en versterken. We zien dat dit een positieve invloed heeft op onze resultaten. Het bereik onder Amsterdamse minima is gestegen. Nagenoeg alle bijstandsgerechtigden worden bereikt en het bereik onder minima in loondienst laat ook een stijgende lijn zien. Dit is een positieve ontwikkeling want we weten uit de verschillende minima effectrapportages van het Nibud dat minima te weinig overhouden om volwaardig mee te kunnen doen aan onze samenleving. Het bereiken van werkende minima blijft echter een taaie opgave. Daarom hebben we tussentijds ook een apart ‘plan van aanpak werkende minima opgesteld’, waarvan de eerste resultaten inmiddels zichtbaar zijn. De grote aantallen Amsterdammers die gebruik maken van de Tozo bieden in dit opzicht ook

kansen. Dit contact benutten we om hen actief te benaderen en te wijzen op onze hulpverlening. De komende periode gaan we aan de slag om deze mensen met bijvoorbeeld coachingstrajecten verder op weg te helpen. Armoede en schulden komen zelden alleen. Daarom wordt in de Amsterdamse Agenda armoede en schulden ook nadrukkelijk een koppeling gemaakt met andere leefdomeinen zoals (volwassenen-)onderwijs, zorg en gezondheid. We pakken de problemen in samenhang aan en investeren fors in preventie; voorkomen is immers beter dan genezen. We hebben preventie vormgegeven door onder andere een set aan maatregelen te nemen onder de actielijst Gezonde Financiële Start Jongeren. De financiële educatie is geïntensiveerd waardoor op meer scholen budgetcursussen worden aangeboden. Binnen de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start werken de Jongerenpunten, schuldhulpverleners van de MaDi’s en de Kredietbank Amsterdam nauw samen aan het oplossen van schulden en het creëren van perspectief voor jongeren. Sinds eind vorig jaar sturen we alle 18-jarigen een verjaardagkaart met informatie over wat je allemaal moet regelen als je 18 jaar wordt.

basisscholen. Op bijna alle basisscholen kan inmiddels met de Stadspas de vrijwillige ouderbijdrage worden voldaan. Op een deel van deze scholen gebeurt dit door een functionaris van de maatschappelijke dienstverlening, die tegelijkertijd ouders ondersteunt met financiële hulpvragen. We breiden deze aanpak op scholen uit met het Familiepakket. We beginnen op basisscholen met veel doelgroepleerlingen. Schuldhulpverlening is een prioriteit. We hebben de afgelopen periode dan ook extra geïnvesteerd in vroegsignalering. We zien door deze investeringen positieve resultaten. Ook deze periode zijn er weer nieuwe partners aangesloten bij onze aanpak vroegsignalering waardoor het aantal meldingen en het bereik van Amsterdammers met beginnende betalingsproblemen is gestegen. Het aantal meldingen van partners steeg in 2020 met ruim 5% en het aantal Amsterdammers dat met de aanpak is bereikt nam toe van 55% in 2019 tot 65% in 2020. In de Amsterdamse Agenda armoede en schulden hebben we ook de ambitie neergezet om alle huishoudens in de regeling wanbetalers zorgverzekering te bezoeken. Door deze verschuiving naar preventie zijn we in staat om de gemiddelde schuld kleiner te houden dan het landelijke gemiddelde waardoor de oplossing eenvoudiger en dus ook goedkoper is.

We zijn intensiever gaan samenwerken met

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

2

Met de aanpak Schuldenrust zetten we in op het voorkomen, klein houden en oplossen van schulden. Twee belangrijke nieuwe maatregelen binnen deze aanpak zijn de Pauzeknop en de Schuldenrustlening. Met deze en andere interventies beogen we meer rust en snelheid te brengen in het schuldhulpverleningstraject. Positief is dat de Rijksbelastingdienst, veruit de grootste schuldeiser, zich ook heeft aangesloten bij de aanpak collectief schuldregelen. Zij gaan, evenals ruim 40 andere schuldeisers, bij voorbaat akkoord met saneringsvoorstellen van de Kredietbank Amsterdam. Mede hierdoor hebben we de gemiddelde doorlooptijd van schuldhulptrajecten de afgelopen jaren aanzienlijk weten te verkorten. We voeren gesprekken met nieuwe schuldeisers zoals telecomaanbieders en particuliere verhuurders om zich aan te sluiten bij het collectief schuldregelen.

De coronacrisis: doelstellingen onder druk Het grootste gedeelte van de aangekondigde maatregelen uit de agenda is inmiddels gerealiseerd en/ of enige tijd in werking. De uitbraak van het coronavirus en de gevolgen hiervan voor de economie en de conjunctuur hebben echter roet in het eten gegooid. Veel Amsterdammers hebben het afgelopen jaar te maken gekregen met een terugval in inkomen.

Uit een eerste schatting van Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS)1 komt naar voren dat in 2020 het aantal Amsterdamse huishoudens dat moet rondkomen van een laag inkomen met ongeveer 10 procent is toegenomen. Met name Amsterdammers met een onzekere positie op de arbeidsmarkt – zoals zzp’ers en werknemers met flexibele contracten – worden zwaar getroffen. Meer dan de helft van alle Amsterdamse zelfstandigen heeft een beroep gedaan op de Tozo-regeling (Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers). Kortom, de coronacrisis zet de realisatie van onze doelstelling van minder armoede en schulden onder druk. Het afgelopen jaar heeft het college er hard aan gewerkt om de gevolgen van de coronacrisis voor armoede te verzachten. Tegelijkertijd zien we dat het door de contactmaatregelen lastiger is geworden om volwaardig mee te doen in de stad. Sociale, participatie- en sportactiviteiten zijn het afgelopen jaar stil komen te liggen en er waren noodgedwongen minder Stadspasacties. Door creatief te zijn en te focussen op wat nog wel mogelijk is, werd de Stadspas in 2020 toch nog zo’n 330.000 keer gebruikt. Ter vergelijking: in 2019 bedroeg het aantal stadspasverzilveringen 485.000. Voorbeelden van populaire acties in coronatijd zijn een actie waarbij bioscoop Pathé online kon worden bezocht en Midzomer Mokum, een activiteitenprogramma voor kinderen en jongeren.

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

Om ervoor te zorgen dat tijdens de coronacrisis zoveel mogelijk kwetsbare Amsterdammers digitaal verbonden zijn en online taal of andere cursussen konden blijven volgen om hun kansen te vergroten, verstrekten we 3.500 refurbished laptops. Daarnaast is het door de coronacrisis noodzakelijk om meer te focussen op noodhulp. Eind december 2020 deden ongeveer 650 meer huishoudens een beroep op de ondersteuning van de Amsterdamse Voedselbank dan aan het begin van de coronacrisis. Daarnaast ondersteunden we het afgelopen jaar informele voedselinitiatieven in de stad. Hierdoor werden 23.000 mensen met voedselhulp geholpen. Noodhulp alleen is echter niet voldoende om de gevolgen van de crisis het hoofd te bieden. De afgelopen maanden zijn de veerkracht, het vertrouwen en het geduld van veel Amsterdammers sterk op de proef gesteld. Steeds meer Amsterdammers bevinden zich in een financieel kwetsbare positie en zien weinig verbetering in het verschiet liggen. Het bieden van perspectief op een betere toekomst is daarmee nog belangrijker geworden.

Zicht op een betere toekomst in onzekere tijden In de komende periode intensiveren wij daarom onze aanpak om Amsterdammers die in een negatieve spiraal van armoede dreigen terecht 1. OIS (2021) Ontwikkeling armoede in coronatijd.

3

te komen een beter vooruitzicht te bieden. We zetten de realisatie van de maatregelen uit de Amsterdamse Agenda armoede en schulden voort en doen daarbovenop extra investeringen. Voor 2021 en 2022 zet het college vanuit het Herstelplan Samen sterker uit de crisis jaarlijks €5,6 miljoen extra in om te voorkomen dat de coronacrisis een armoede- en schuldencrisis wordt2. Dit pakket richt zich op 4 onderwerpen: 1) preventie en vroegsignalering, 2) ondernemers en werkenden, 3) kinderen en jongeren en 4) maatschappelijke voedselinitiatieven. Door de versterking van onze armoedeaanpak zorgen we ervoor dat er juist in deze onzekere tijden zicht blijft op een betere toekomst voor alle Amsterdammers. We breiden samenwerkingsrelaties op het terrein van vroegsignalering uit en zorgen voor meer laagdrempelige ondersteuning door te investeren in sociaal raadslieden, maatjes- en buddyprojecten en digitale dienstverlening. Met het actieplan Veerkracht helpen we zelfstandig ondernemers met het verhogen van hun inkomen, bij een overstap naar een baan in loondienst, of gespecialiseerde schuldhulphulpverlening. Deze groep die we normaal gesproken moeilijk kunnen bereiken, komt hierdoor bovendien ook beter in beeld voor onze andere minimaregelingen. En we investeren in samenwerkingen met werkgevers om schuldenproblematiek onder werkenden

te voorkomen, in het bijzonder in de sectoren waar veel sprake is van flexwerk. Verder stelt het college aanvullende middelen beschikbaar voor kwetsbare kinderen die bij met onze reguliere ondersteuning buiten de boot dreigen te vallen, bijvoorbeeld omdat zij geen verblijfsstatus hebben. Tot slot blijven we initiatieven die voedselhulp verzorgen voor Amsterdammers in nood ondersteunen en dit doen we samen met het Rode Kruis en particuliere lokale fondsen. Tot slot laat de coronacrisis ook zien hoe sterk de onderlinge solidariteit in onze stad is. We kunnen deze crisis alleen samen te lijf gaan: overheid, maatschappelijk middenveld en bedrijfsleven. Rondom voedselhulp hebben we gezien dat we door samenwerking veel meer kunnen bereiken. We blijven investeren in deze samenwerkingsrelaties door bijvoorbeeld ook meer in te zetten op buddyprojecten en door de samenwerking met onze partners te versterken. Op deze manier versterken we de lijn die al voor de coronacrisis is ingezet met de Amsterdamse Agenda armoede en schulden, om alle Amsterdammers perspectief te geven op een betere toekomst.

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

2. Investeringsagenda 2021-2022: armoede en schulden in de coronacrisis.

4

Inhoud Perspectief houden in onzekere tijden

2

Inleiding

6

Uitgangspunten Amsterdamse Agenda armoede en schulden (2019-2022)

7

1 Perspectief op een betere toekomst 2 Kansen voor kinderen en jongeren 3 Preventie van armoede en schulden 4 Amsterdam vrij van problematische schulden 5 Meedoen zonder belemmeringen 6 Financiële ruimte door inkomensondersteuning

8 14 20 25 30 35

BIJLAGE Toelichting realisatie aangekondigde maatregelen

40

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

5

Inleiding Op 10 oktober 2019 heeft de Amsterdamse gemeenteraad de Agenda Armoede en Schulden (Stad met Uitzicht) vastgesteld. Deze agenda beschrijft de aanpak en maatregelen op het gebied van armoedebestrijding en schulden voor de periode 2019-2022 en geeft hiermee invulling aan de ambities uit het coalitieakkoord3 op dit beleidsterrein. Het is een integraal plan waarin aandacht is voor de leefwereld van de Amsterdammer. Perspectief bieden op een betere toekomst en het verkleinen van kansenongelijkheid staan centraal. Er zijn zes actielijnen uitgewerkt in concrete projecten en maatregelen, waaronder een groot aantal nieuwe maatregelen. Met de agenda wordt voortgebouwd op forse investeringen op het gebied van financiële ondersteuning, kansen voor kinderen en het tegengaan van schulden. Incidentele middelen uit de vorige bestuursperiode zijn structureel gemaakt waardoor we de aanpak kunnen doorontwikkelen. Daarnaast is de aanpak verbreed door intensief in te zetten op preventie en het bieden van perspectief op een beter bestaan. Schuldhulpverlening wordt aan alle Amsterdammers aangeboden die problemen hebben met het betalen van rekeningen. Kansen voor kinderen worden vergroot met hulp van minimaregelingen, budgetcursussen en het inzetten van schuldhulpverlening op scholen in Amsterdam.

Ook wordt met de agenda ingezet op meer keuzevrijheid waardoor het pakket aan maatregelen zoals de Stadspas, Scholierenvergoedingen en OV-vergoeding, beter aansluit op de behoeften van minima. En er zijn maatregelen genomen om het bereik van de minimaregelingen te verhogen, waaronder het bereik onder werkende minima.

de maatregelen uit de agenda, wordt ook ingegaan op nieuwe maatregelen en plannen die zijn uitgewerkt, bijvoorbeeld in reactie op voorstellen uit de gemeenteraad. Daarnaast stelt de uitbraak van het coronavirus nieuwe eisen. In 2020 kwam er een einde aan een dalende trend van armoede in de stad en is er voor het eerst weer een toename van het aantal minima.

Leeswijzer De rapportage volgt de structuur van de actielijnen uit de Agenda: 1. Perspectief op een betere toekomst 2. Kansen voor kinderen en jongeren 3. Preventie van armoede en schulden 4. Amsterdam vrij van problematische schulden 5. Meedoen zonder belemmeringen 6. Financiële ruimte door inkomensondersteuning Per actielijn is een beknopt hoofdstuk opgenomen met cijfers over de belangrijkste ontwikkelingen en een overzicht van de ingezette maatregelen en instrumenten. Ook wordt een overzicht gegeven van het bereik van de regelingen en projecten, en op recente ontwikkelingen en maatregelen als gevolg van de uitbraak van het coronavirus. In de bijlage bij deze rapportage wordt een overzicht gegeven waarin per maatregel gedetailleerder wordt ingegaan op de realisatie en de stand van zaken.

Een groot deel van de maatregelen die wordt beschreven in de agenda is inmiddels enige tijd in uitvoering. Daarmee is er een logisch moment om in kaart te brengen wat er de afgelopen periode is gerealiseerd, wat de resultaten hiervan zijn en of bijsturing op onderdelen gewenst is. De rapportage die voor u ligt geeft een tussenstand. Om inzicht te geven in de effectiviteit van de maatregelen wordt deze waar mogelijk met cijfers onderbouwd. ­Naast Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

3. Coalitieakkoord Groenlink, D66, PvdA, SP: Een nieuwe lente, een nieuw geluid (mei 2018).

6

Uitgangspunten Amsterdamse Agenda armoede en schulden (2019-2022) 1. Perspectief op een betere toekomst

4. Amsterdam vrij van problematische schulden

We willen Amsterdammers in armoede zicht geven op een betere toekomst. Dat doen we door mensen inkomensondersteuning op maat te bieden, zodat ze de hulp krijgen die hen echt verder brengt. Of dat nu een opleiding is, een fiets of een nieuwe wasmachine. We investeren in vaardigheden op het gebied van taal, digitalisering en gezondheid en hebben in het bijzonder aandacht voor werkende minima en alleenstaande ouders.

Vanuit de overtuiging dat voor iedere schuld een oplossing bestaat werken we aan drempelloze schuldhulpverlening waarin de Amsterdammer centraal staat. We investeren in financiële inloopspreekuren om werkenden te bereiken en in langdurige budgetbegeleiding voor kwetsbare groepen, zoals Amsterdammers met een lichte verstandelijke beperking. Ook houdt de gemeente haar eigen rol als schuldeiser tegen het licht. Tot slot werken we in vier (ontwikkel-)buurten aan een lokale schuldenaanpak, samen met ervaringsdeskundigen en ketenpartners.

2. Kansen voor kinderen en jongeren Ieder kind verdient de kans om zich te ontwikkelen. We ondersteunen daarom bij onderwijs, sport en cultuur. Dit gebeurt bijvoorbeeld door een kinderkeuzebudget op de Stadspas dat is te verzilveren bij diverse retailers zoals kledingwinkels en boekwinkels. Met het familiepakket voor basisscholen wordt onder andere ingezet op taallessen, een financieel spreekuur voor ouders en vergoeding van de ouderbijdrage. Daarnaast wordt geïnvesteerd in begeleiding van ouders door ervaringsdeskundigen, begeleiding bij de overgang naar 18 jaar en het herfinancieren van schulden van jongeren die een opleiding volgen of werken.

3. Preventie van armoede en schulden Om problemen te voorkomen willen we dat Amsterdammers met schulden eerder bij hulpverlening terechtkomen. We betrekken meer schuldeisers bij de aanpak Vroegsignalering en werken nauw samen met partners in de wijk. Met maatschappelijke dienstverleners (MaDi’s), rechtbank en bewindvoerders sloten we een convenant om de kwaliteit van bewindvoering te verbeteren.

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

5. Meedoen zonder belemmeringen Iedere Amsterdammer moet volwaardig mee kunnen doen in de stad, ongeacht zijn of haar financiële situatie. Hiervoor zetten wij in op betaalde ervaringsdeskundigen die ons helpen om beter aan te sluiten op de leefwereld van de Amsterdammer en drempels om mee te doen wegnemen. Daarnaast investeren we in lokale maatschappelijke initiatieven (sociale basis) en in de Stadspas en wordt sport structureel toegevoegd aan het aanbod voor minima.

6. Financiële ruimte door inkomensondersteuning Door meer maatwerk en minder regels stellen we de behoeften van Amsterdammers centraal. We werken aan toegankelijke regelingen en het bereiken van meer werkende minima. Mensen die minder (digi)taalvaardig zijn, moeten eenvoudig een regeling kunnen aanvragen. En we gaan flexibeler om met regels, bijvoorbeeld als er sprake is van een plotselinge inkomensdaling bij een Amsterdammer die strikt genomen niet in aanmerking komt voor inkomensondersteuning maar dit wel hard nodig heeft.

7

hoofdstuk 1 Perspectief op een betere toekomst

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

8

1.1 Ontwikkelingen

30.000 150.000

Armoede Amsterdammers met een inkomen tot 120% sociaal minimum en vermogen tot bijstandsnorm

17,9%

17,0%

25.000

15,9%

20.000

100.000

Percentage huishoudens met een inkomen tot 120% sociaal minimum

50.000

136.900

132.100

2017

2018

Aantal

Percentage

125.000

10.000

In- en uitstroom In- en uitstroom van Amsterdammers in minimahuishoudens

-

2019

20%

Uitstroom

Instroom 2017

2018

15% 21% 21%

15%

14% 14%

20%

19%

14% 13% 13%

Langdurig laag inkomen

13% 13%

10% 14%

10%

8%

8%

8%

5%

5% Amsterdam 2017

Inkomensbron van huis­ houdens met een inkomen tot 120% sociaal minimum en vermogen tot bijstands­ normminimum

27.032

5.000 0

0%

Inkomensbron huis­ houdens in armoede

25.086

15.000

25%

Laag inkomen

29.964

26.959

30.000

26.500

25.000

2018

G4

Nederland

0%

Amsterdam 2017

2019

2018

G4

Nederland

2019

70.000

25.200

Samenstelling huis­ houdens in armoede

59.300

60.000 50.000

20.000 15.000

12.500

10.000

40.000

9.300

10.100

30.000 20.000

5.000

10.000

-

-

Bijstand

Pensioen

Andere uitkering

Loondienst

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

Eigen bedrijf

Percentage huishoudens met tenminste 4 jaar een inkomen tot 120% sociaal minimum

8.500

5.600

Eenoudergezin

Paar met kinderen

8.100 Alleenstaande Paar zonder kinderen

2.900

Samenstelling van huishoudens met een inkomen tot 120% sociaal minimum en vermogen tot bijstandsnorm

Overig

9

1.2 Realisatie aangekondigde maatregelen Klik op de maatregelen voor een uitgebreidere toelichting op de realisatie.

Inkomensondersteuning op maat:

Taal en scholing:

Aansluiting bij lopende pilots MiniMaatwerkbudget (voorheen bekend als Teambudget) en Maatwerkbudget Vanaf april 2021 ook in gebruik bij de nieuwe buurtteams

Taaloffensief Integrale aanpak Armoede, Taal en Laaggeletterdheid Bevorderen digitale inclusie

Kansen voor werkende minima: Verhogen bereik Coachingstrajecten, scholingsvoucher en -lening Schuldhulpverlening

Tegengaan armoedeval: (Zachte landing) (Verhogen inkomensgrens naar 130% sociaal minimum)

Ondersteuning alleenstaande ouders: Onderzoek achtergrondkenmerken alleenstaande ouders Stimuleringsbudget éénouderpunt / laagdrempelige inloopspreekuren Stadspas-activiteiten voor ouders en kinderen

Wat gebeurt er nog meer? Ondersteuning bij kinderopvang Impuls gezondheid kinderen in armoede

Armoede is vaak een hardnekkig probleem en 14% van de Amsterdamse huishoudens moet al langere tijd rondkomen van een laag inkomen. De afgelopen jaren is het inkomen van minima niet in gelijke mate meegestegen met de inflatie en Minima effectrapportages van het Nibud laten zien dat onze armoederegelingen noodzakelijk zijn om volwaardig mee te kunnen doen aan de samenleving. Werk is de belangrijkste weg uit armoede. Vanuit armoedebestrijding zetten we in op het vergroten van kansengelijkheid en het geven van zicht op een beter bestaan, zodat iedereen zich maximaal en naar eigen vermogen kan ontplooien. Dit doen we door het bieden van financiële ondersteuning en door hulp bij het wegnemen van belemmeringen, bijvoorbeeld in de vorm van trainingen en toeleiding

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

naar hulpverlening. Met inkomensondersteunende voorzieningen, vergroten we het besteedbare inkomen, wat zekerheid en rust oplevert. Hierdoor ontstaat er ruimte om over de toekomst na te denken en te werken aan perspectiefverbetering. Voor de Coronacrisis nam de armoede in de stad jaarlijks af, en kregen meer Amsterdamse minima zicht op een betere toekomst. We wisten meer minima te bereiken met inkomensondersteunende maatregelen (zie ook hoofdstuk 6) en op verschillende leefdomeinen (bijvoorbeeld taal, digitale vaardigheid en gezondheid) zijn projecten opgezet om belemmeringen weg te nemen, waarmee steeds meer mensen worden bereikt (zie 1.3). Het aantal huishoudens met een laag inkomen daalde van 136.900 in 2017 tot 125.000 in 2019 (zie 1.1). Helaas is door de Coronacrisis, de uitgangspositie van Amsterdamse minima weer verslechterd4, waardoor het belang van onze aanpak die gericht is op perspectiefverbetering nog belangrijker is geworden.

Financiële ondersteuning We werken continu aan het vergroten van het bereik van onze voorzieningen, onder andere door het aanvraagproces gemakkelijker te maken, door folders in verschillende talen en door de inzet van de Flying Squad, ons team dat 4 OIS (2021) Armoede in coronatijd.

10

Flying Squad op de Albert Cuypmarkmarkt

op locatie in de wijk voorlichting geeft over de voorzieningen en aanvraagprocedures (zie ook hoofdstuk 6). Ondertussen bereiken we 73% van de minimadoelgroep met tenminste één voorziening. In 2015 was dat nog 64%. Werkende minima maken minder vaak dan andere minimadoelgroepen gebruik van gemeentelijke minimavoorzieningen (zie paragraaf 6.1). Daarom zetten we ons extra in om specifiek deze doelgroep beter de bereiken. Dat is onderdeel van het Plan van aanpak “Kansen voor werkende minima” dat in 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld en ook in het recent vastgestelde actieplan ‘Veerkracht’ is aandacht voor het bereik van deze doelgroep. Daarnaast biedt de Tozo kansen om in contact te komen met deze doelgroep en mensen actief te benaderen, en dat doen we ook.

Kansen voor werkende minima We hebben speciale aandacht voor werkende minima. Deze groep kan ondanks hard werken moeilijk rondkomen. De dynamiek op de arbeidsmarkt is door de coronacrisis veranderd en de focus ligt nu meer op het aanpakken en preventie van werkloosheid. De branches waar werkende minima vaak werkzaam zijn zoals de taxi, horeca en cultuursector, dienstverlening en als uitzendkracht zijn hard geraakt door de coronacrisis. Er zijn ook branches die juist profiteren van de coronacrisis zoals transport, zorg en de levensmiddelenbranche. Dit biedt kansen voor werkende minima. Via het Regionaal Werkcentrum begeleiden we werkende minima die met werkloosheid worden bedreigd, naar ander werk in kansrijke sectoren.

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

Zoals vermeld in het actieplan Veerkracht zetten we in op scholing, coaching en opleiding. Investeren we in mogelijkheden voor coaching en begeleiding van zelfstandig ondernemers. We doen dat afhankelijk van de behoefte individueel of (digitaal) in groepsverband. Tegelijkertijd zorgen we voor bestaanszekerheid door de uitvoering van de Tozo en het Bbz (Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004) te waarborgen. We zorgen dat de dienstverlening zoveel mogelijk aansluit bij de vraag en dat er ruimte voor maatwerk is. Daarom hebben we het aanbod van coachingstrajecten of opleidingen opgeschaald. De formatie voor individuele adviesgesprekken en klantbegeleiding voor ondernemers is aanzienlijk uitgebreid. Daarnaast wordt de dienstverlening voor niet uitkeringsgerechtigden (NUG) uitgebreid. De capaciteit voor Schuldhulpverlening aan ondernemers is verdubbeld. Vanuit het actieplan Veerkracht zorgen we dat zelfstandig ondernemers die financieel zijn getroffen door de coronacrisis zo snel en duurzaam mogelijk weer in het eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Hiertoe benaderen we alle ondernemers die een beroep hebben gedaan actief en bieden begeleiding naar een baan in loondienst of bij het verhogen van hun inkomen uit de onderneming.

11

In het coalitieakkoord en de Amsterdamse Agenda armoede en schulden is aangekondigd dat we naast onze generieke aanpak ook een maatwerkaanpak ontwikkelen. Als blijkt dat een Amsterdammer iets nodig heeft om zijn of haar perspectief te kunnen verbeteren en dat niet (op tijd) in de bestaande voorzieningen te vinden is, kunnen we inkomensondersteuning op maat leveren met het Mini-Maatwerkbudget (voorheen bekend als Teambudget) voor het oplossen van relatief kleine, praktische problemen. Want voor minima kost dit wel (te) veel geld, zoals het vergoeden van eenmalige reiskosten voor een training of sollicitatiegesprek, en het Maatwerkbudget voor meer complexe, vastgelopen casussen. Deze instrumenten worden steeds beter en breder gebruikt in het gehele sociale domein. Ook de nieuwe buurtteams die vanaf april 2021 van start gaan, gaan ermee werken. Door de coronacrisis hebben we helaas af moeten zien van ons besluit om de armoedegrens de verhogen van 120% naar 130% van het wettelijk sociaal minimum, omdat we ervoor kiezen om met onze beperkte middelen vooral de Amsterdammers met de allerlaagste inkomens te ontzien en in te zetten op preventie van schulden. Het is aan het nieuwe bestuur om daar in 2023 een nieuw besluit over te nemen.

Wegnemen van concrete belemmeringen op andere leefgebieden Armoede en schulden komen zelden alleen. En problematische schulden leveren veel stress op, wat een negatief effect heeft op de fysieke en mentale gezondheid van mensen (zie hoofdstuk 4). Maar ook laaggeletterdheid en schulden hangen bijvoorbeeld sterk met elkaar samen. Per doelgroep zetten we verschillende instrumenten in om hun perspectief te verbeteren en belemmeringen weg te nemen op verschillende terreinen als opleiding, werk, sport en gezondheid.

in de wijken en tijdens de coronacrisis verspreidden we 3.500 laptops onder kwetsbare Amsterdammers. Tot slot werken we samen met de Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht om de gezondheid van kinderen te bevorderen en tegelijkertijd armoede vroeg te signaleren (zie hoofdstuk 5).

Werkende minima ondersteunen we om hun perspectief te verbeteren via coachingsgesprekken of opleidingen. Veel ondernemers blijken met name behoefte te hebben aan coaching om hun onderneming en/of arbeidsmarktpositie te versterken. Alleenstaande ouders faciliteren we, mede naar aanleiding van de motie ‘Onderzoek naar de mogelijkheid voor éénouderpunt in Amsterdam’ van het raadslid Simons (BIJ1) c.s., met wekelijkse inloopspreekuren waar zij terechtkunnen voor advies en, waar nodig, doorgeleiding naar professionele hulpverlening. Voor Amsterdammers die minder (digi)taalvaardig zijn investeren we in taalcursussen waar ook aandacht wordt besteed aan financiële en administratieve vaardigheden. We versterkten bovendien de digitale infrastructuur

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

12

1.3 Bereik projecten en voorziening

2018

2019

2020

Taaloffensief – Traject Taal en Persoonlijke Financiële Administratie

734

914

204

Integrale aanpak taal, armoede en laaggeletterdheid (ATL) – Trainingsaanbod herkennen van taalof schuldenproblematiek

385

636

155

Kansen voor werkende minima (2020)

• 218 coachingsaanvragen voor zelfstandigen in behandeling genomen. • 87 trajecten gestart in het kader van de pilots budgetcoaching en administratieve ondersteuning. • 47 ‘Taal op de werkvloer’ trajecten voor werkende minima in loondienst gestart. • 14 scholingsleningen toegekend en 19 scholingsvouchers. • 498 schuldhulpverleningstrajecten van zelfstandig ondernemers gestart.

Samenwerking met Agenda Digitale Stad

• Circa 15 publieke locaties voorzien van een verbeterde digitale infrastructuur. • 3500 laptops verspreid onder volwassen minima.

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

13

hoofdstuk 2 Kansen voor kinderen en jongeren

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

14

2.1 Ontwikkelingen

20%

Opgroeien in armoede Kinderen tot en met 17 jaar in huishouden met een inkomen tot 120% sociaal minimum

19% 15%

30% 18% 17%

18%

25%

17% 16%

10%

11% 10%

10%

5%

21%

19% 14% 9%

8%

0% Amsterdam 2016

Gebruik kindregelingen Percentage mini­ mahuishoudens dat met tenminste 1 kind­ regeling wordt bereikt

20%

15% 10%

5% 0%

Deelname activiteiten cultuur, sport en onderwijs Gebruik activiteiten cultuur, sport en onderwijs via Stadspas, Jeugdfonds Sport en Jongeren Cultuurfonds Amsterdam

26%

20%

2017

G4

Nederland

2018

Centrum

West

NieuwWest

Zuid

Oost

Opgroeien in armoede per stadsdeel Kinderen in huishoudens tot 120% sociaal minimum per stadsdeel

Noord Zuidoost

200.000 147.292

150.000 100.000

114.770

104.000

50.000 -

2018

2019

2020

100% 80%

88%

88%

86%

2017

2018

2019

60% 40% 20% 0%

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

15

2.2 Realisatie aangekondigde maatregelen Klik op de maatregelen voor een uitgebreidere toelichting op de realisatie.

Kinderkeuzepakket: Bundeling kindregelingen op de stadspas.

Samenwerking Stichting Leergeld Samenwerking Stichting Samen Is NIet Alleen (SINA) JeugdEducatieFonds

Familiepakket voor (voor-)scholen Taallessen Spreekuren MaDi’s Financiële voorlichting Amsterdamse familieschool

Betrekken kinderen bij aanpak armoede Bij invoeren kinderkeuzebudget SuperRadenDag Adviestafel schuldenproblematiek jongeren

Gezonde financiële start jongeren ’Overgang naar 18 jaar’ Financiële educatie VO Jongeren schuldenvrij

Wat gebeurt er nog meer? Uitbreiding Stadspasaanbod kinderen Uitbreiding integrale anpak sport en cultuur

We hebben bijzondere aandacht voor kinderen en jongeren in een kwetsbare positie en voor de coronacisis daalde het aantal kinderen dat opgroeit in armoede jaarlijks (zie 2.1). Desondanks is kinderarmoede nog steeds een aanzienlijk probleem en groeide in 2018 ongeveer 24,5 duizend Amsterdamse kinderen op in armoede, waarvan een groot gedeelte in eenoudergezinnen. In Nieuw-West, West, Noord en Zuidoost is de problematiek relatief het meest aanwezig. Onze belangrijkste doelstellingen zijn om kansen voor alle Amsterdamse kinderen te vergroten en financiële problemen zoveel mogelijk te voorkomen. Hier werken we op verschillende manieren aan. Naast het bevorderen van participatie met onze kindregelingen ontwikkelen we ook een geïntegreerde aanpak op scholen.

reguliere maandelijks variërende aanbod ontvangen kinderen inmiddels vijf keer per jaar een mailing met aanvullende activiteiten waar ze onbeperkt aan kunnen meedoen. We hebben speciaal voor kinderen de kidsgids. Deze gids staat vol met gave, leuke en avontuurlijke dingen om te doen. Dat leidde tot een aanzienlijke stijging van het aantal deelnames aan Stadspasactiviteiten. In 2019 (46.336 deelnames) was dit bijna 3 keer hoger als in het laatste kalenderjaar dat het vorige beleidskader ‘Amsterdam zijn we samen’ van kracht was (2017: 16.882 deelnames). Het gebruik van de Stadspasactiviteiten heeft natuurlijk te lijden gehad onder de contactmaatregelen van de coronacrisis. Desondanks proberen we zo goed mogelijk in te spelen op beperkingen die de coronacrisis in 2020 voor kansen en participatie van kinderen opleverde. Aan het programma Midzomer Mokum namen naar schatting 80.000 – 90.000 kinderen deel, waarvan het merendeel van de kinderen afkomstig was uit minimahuishoudens.5

Stadspasactiviteiten voor kinderen Een belangrijke pijler is meedoen stimuleren via de Stadspas. Daarvoor organiseren we veel activiteiten specifiek voor kinderen. Bovenop het

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

5. 72% van de aanbieders gaf aan de doelgroep goed of zeer goed bereikt te hebben (Eindevaluatie MidzomerMokum, oktober 2020)

16

Kinderkeuzepakket De afgelopen periode zijn we gestart met een koppeling van kindregelingen aan de Stadspas, waardoor het voor pashouders makkelijker wordt om gebruik te maken van voorzieningen. De stip op de horizon is dat gebruikers via de Stadspas eenvoudig toegang hebben tot alle mogelijkheden. Daarmee maken we het aanbod aan kindregelingen overzichtelijker en creëren we meer keuzevrijheid voor de besteding ervan. In het beleidskader kondigden we deze technische mogelijkheid aan en sinds 2020 is daar definitief sprake van. Vorig jaar plaatsten we voor het eerst het budget van de Kindbonnen op de pas om gebruikers kennis te laten maken met de Stadspas als betaalpas. In de komende jaren integreren we gefaseerd ook andere kindregelingen in een gebundeld budget op de pas om het zo het aanbod overzichtelijker te maken en tevens het gebruik te vereenvoudigen. Nu al kan met de Stadspas op bijna alle basisscholen de vrijwillige ouderbijdrage worden voldaan.

Samenwerking met maatschappelijke partners Verder zetten we extra in op het bereiken van minimakinderen die (nog) geen Stadspas hebben en op kinderen van ouders die ondanks hard

werken niet boven de armoedegrens uitkomen (‘werkende minima’). Dat doen we met behulp van onze partners Stichting Leergeld en Stichting SINA. Doordat zij korte lijnen hebben met de doelgroep en vertegenwoordigers van hen, kunnen zij minimakinderen ondersteunen die geen of in beperkte mate aanspraak maken of kunnen maken op gemeentelijke minimavoorzieningen. Het Jeugdeducatiefonds, een andere samenwerkingspartner, biedt via basisscholen extra ondersteuning aan minimakinderen om talentontwikkeling te bevorderen. Ook zetten we er nadrukkelijk op in dat meer ouders de vrijwillige ouderbijdrage via hun Stadspas vergoed krijgen. Waar dit in schooljaar 2017-2018 op 40 Amsterdamse basisscholen mogelijk was (3.413 gebruikers), kan dat inmiddels op meer dan 200 scholen (7.638 gebruikers in schooljaar 2019-2020).

Familiepakket In de afgelopen periode hebben we ingezet op het ontwikkelen van een Familiepakket voor (voor)scholen met een achterstandspopulatie. Het Familiepakket bestaat uit hulp van budgetconsulenten van de MaDi’s, de stadspasvergoeding van de ouderbijdrage, taallessen voor ouders (Taalen Ouderbetrokkenheid), een taalspreekuur, klantmanagement op school en voorlichting

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

over minimaregelingen. De onderdelen van het pakket voor scholen zijn facultatief. Inzet is om het Familiepakket aan te bieden aan alle scholen met veel leerlingen uit minimagezinnen. We zijn gestart met de Amsterdamse Familiescholen. Inmiddels is het Familiepakket onderdeel van de Amsterdamse Familiescholen vanuit de PIEK-aanpak van afdeling Onderwijs.

Gezonde financiële start jongeren Het college zet in op een gezonde financiële start voor jongeren. Op 1 februari 2020 introduceerden we de nieuwe aanpak Jongeren Schuldenvrije Start. Binnen deze aanpak werken de Jongerenpunten, schuldhulpverleners van de MaDi’s en de Kredietbank Amsterdam nauw samen aan het oplossen van schulden en het creëren van perspectief voor jongeren. Tot januari 2021 zijn met 611 jongeren gesprekken gevoerd door jongerenadviseurs, waarvan we verwachten dat er 166 zullen instromen in de aanpak Jongeren Schuldenvrije Start. Om de overgang naar 18 jaar – een moment van grote (financiële) veranderingen – soepel te laten verlopen, zijn we januari jongstleden gestart met het informeren van 18-jarigen over hun nieuwe verantwoordelijkheden. Jongeren ontvangen een verjaardagskaart als ze 18 worden met relevante 17

informatie. Jongeren kunnen ook op de website www.amsterdam.nl/ikword18 in een oogopslag alle relevante informatie vinden. Daarnaast is er de app PingPing om jongeren te helpen met de zaken die ze moeten regelen. Het aanbod financiële educatie op het voortgezet onderwijs is de afgelopen periode ook uitgebreid waardoor op nog meer scholen budgetlessen gegeven worden.

Wonen

Verzekeringen

Om je zaken te rege len moet je ingeschreven staan op het adres waar je woo nt. Schrijf je bij Won ingnet in voor een eigen huurwoning of eige n kamer. Je kom t dan op een wachtlijs t terecht en hoe eerder je daarop staat, hoe eerder je aan de beurt bent. Dus ga zo snel mogelijk naar woningnet.nl

Deze twee verzeker ingen zijn heel belangri jk: 1 zorgverzeke ring, die is verplicht vanaf je 18e. Tot je 18e kost de zorgverzekering niets. Vanaf de maa nd nadat je 18 bent geworden, moet je elke maand de prem ie betalen. Je kunt een zorg verzekering kiez en op: zorgwijzer.nl

Heb je geen vast woonadres of heb je problem en met inschrijven? Kijk dan voor hulp op amsterdam.nl/ik word18

2

Aansprakelijkhe idsverzekering, die is niet verplicht , maar wel aan te raden. Want vana f je 18de ben je aansprakelijk voo r de schade die je veroorzaakt. Je lees t er alles over op consumentenbo nd.nl

Alles onder control e? Wonen voor studenten

Studeer je voltijd en ben je ouder dan 16 jaar? Ga dan voor woonruimte naar studentenwoning web.nl/Inschrijve n

Zorgtoeslag

Misschien heb je recht op zorgtoeslag. Dit is een maandelijkse bijdr age van de Belasting dienst. Hiermee kun je een deel van je zorgverzekering beta len. Kijk op toes lagen.nl

Huurtoeslag

Woon je zelfstand ig en in een sociale huurwo ning? Dan kom je miss chien in aanmerki ng voor huurtoeslag. Je leest de voorwaa rden op toeslagen.nl

Werk en opleidin

Studiefinancierin

g

Volg je een voltijdo pleiding op MBO, HBO of universiteit? Dan kun je studiefin anciering aanvrage n op duo.nl

g

Heb je hulp nod ig bij het vinden van een baa n of opleiding? Ga dan naar amsterdam.nl/jo ngerenpunt

amsterdam.nl/ik

word18

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

Ov-pas Als student kan je gratis of met korting reize n met het openbaar vervoer. Je vindt hier alles over op duo.nl

Vanaf je 18e reg e

l je alles zelf!

18

2.3 Bereik projecten en voorziening

2018

2019

Kinderen met een Stadspas Bereik (Aantal kinderen) Gebruik (Aantal deelnamen aan activiteiten)

30.898 38.310

30.473 46.366

Kindbonnen 0 t/m 2 jaar 3 t/m 9 jaar 10 t/m 14 jaar Totaal

3.793 11.005 9.382 24.180

3.474 9.784 8.543 21.801

3.009 11.271 9.865 24.145

Cultuurparticipatie Jeugd Toekenningen jongerencultuurfonds

2.702

2.698

2.290

2018-2019

2019-2020

2020-2021

Vrijwillige ouderbijdrage betalen via Stadspas Deelnemende scholen Gebruikers

82 6.962

200+ 7.638

Scholierenvergoeding Aantal scholieren in primair onderwijs en voortgezet onderwijs Aantal scholieren op voorschool

25.060 1.680

23.782 1.600

21.264* 1.165

Pc-regeling Gratis laptop of tablet middelbare school (GLM) Gratis laptop of tablet basisscholieren (GLTB)

10.567 2.073

10.814 2.225

10.845* 1.558*

Reiskostenvergoeding voor scholieren (RKV) Vergoeding voor openbaar vervoer naar school

794

779

734*

Jeugdfonds sport

2020

In 2019 hebben ruim 8.500 kinderen gebruik gemaakt van de Sportvergoeding Jeugd: ruim 3.000 kinderen via de stadspas en 5.567 kinderen via het Jeugdfonds Sport.

* Betreft gegevens tot en met december 2020. Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

19

hoofdstuk 3 Preventie van armoede en schulden

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

20

3.1 Ontwikkelingen

30.000

Vroegsignalering

70%

25.000 20.000

60% 24.924

24.483

23.304

Aantal beslagleggingen op Pwet-uitkeringen

12.287

15.500

14.000

10% 2018 2019 Aantal meldingen vroegsignalering Amsterdakkers bereikt via vroegsignalering

2020

6.000 5.784 4.582

4.000 3.000

4.224

2.000 1.000 0

Aantal Amsterdammers in boeteregime CAK

18.000 16.000 14.000 12.000 10.000 8.000 6.000 4.000 2.000 0

2019

30% 20%

7.000 5.000

2018

Problematische schulden Percentage Amsterdammers met schulden dat daar problemen mee heeft

50%

5.000 0

65%

40%

15.000 10.000

65%

2018

2019

2020

14.104

13.711

2019

2020

0%

160 140 120 100 80 60 40 20 0

Aantal woningontruimingen (enkel ontruimingen om financiële redenen)

151

78 35 2018

2019

2020

16.522

2018

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

21

3.2 Realisatie aangekondigde maatregelen Klik op de maatregelen voor een uitgebreidere toelichting op de realisatie.

Ontzorgen kwetsbare Amsterdammers

Wat gebeurt er nog meer?

Convenant Kwaliteit beschermingsbewind Pilot tussenvorm inkomensbeheer en beschermingsbewind Pilots uitbreiding digitale instrumenten en dienstverlening Ontzorgen statushouders

Pilot budgetgesprekken nieuwe huurders Gebundelde dienstverlening Stadsloket West Samenwerking Geldfit Pilot schuldenrustlening Pilot pauzeknop

Aanpak schuldenrust en pauzeknop

Schulden vroeger signaleren

Intensiveren vroegsignalering

Intensivering Amsterdamse aanpak vroegsignalering Acties verhogen bereik vroegsingnalering

Voorkomen is beter dan genezen. Het voorkomen of klein houden van schulden bespaart veel persoonlijk leed en maatschappelijke kosten. Het belang van preventie wordt nog groter dan het al was door de coronacrisis. De effecten van de coronacrisis op schuldenproblematiek zijn op termijn naar verwachting groot. Van de vorige economische crisis hebben we geleerd dat mensen met geldproblemen zich vaak (te) laat melden bij schuldhulpverlening. Daarom blijven we stevig inzetten op het voorkomen en klein houden van geldproblemen. Naar verwachting blijft deze extra inzet de komende jaren nodig. Om te voorkomen dat Amsterdammers die door de coronacrisis betalingsachterstanden hebben, problematische schulden ontwikkelen, is de Aanpak Vroegsignalering sinds de zomer van 2020 geïntensiveerd. We gaan eerder op meldingen af en blijven ook langer proberen om in contact

Aanpak levensgebeurtenissen Overgang naar 18 jaar Samenwerking met SVB bij overgang P-wet naar pensioen Onderzoek overige ondersteuningsbehoeften bij levensgebeurtenissen en ontwikkeling aanpak

Nazorg na vroegsignalering of schuldhulpverleningstraject 3 maanden nazorg na vroegsignalering vrijwillige nazorg na schuldhulpverleningstraject

te komen. Dit zien we terug in een flink hoger percentage bereikte Amsterdammers. Zoals is beschreven in onze brief ‘Corona-offensief: Investeringsagenda 2021-2022’ gaan we ook dit jaar door met de intensivering van vroegsignalering.

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

Een nieuw instrument om oplopende problemen te voorkomen is de ‘schuldenrustlening’, een renteloze sociale lening om beginnende schulden op te lossen. Dit kan in de coronacrisis een uitweg bieden aan met name werkende minima die snel behoefte hebben aan extra liquiditeit om bijvoorbeeld financiële tegenvallers door teruglopende inkomsten op te vangen. We zijn begin 2021 met een pilot gestart, waarbij we een rente van 0% hanteren voor de schuldenrustlening voor het afkopen van kleine schulden tot € 5000. Een tweede pilot waarmee we eind 2020 zijn gestart is de Pauzeknop. Met dit instrument zetten we oplopende boetes en rentes stop als Amsterdammers de stap zetten naar de hulpverlening. In eerste instantie doen er vijftig Amsterdammers mee. Voor hen drukt de gemeente de pauzeknop in door met schuldeisers afspraken te maken over een incassostop. Direct nadat een Amsterdammer de stap naar schuldhulp heeft gezet, gaat de knop aan. Dit is een prikkel voor de 22

schuldenaar om sneller hulp te zoeken. Oplopende incasso-, en rentekosten kunnen hiermee immers voorkomen worden. Voor de schuldeiser is het ook interessant, want een voorwaarde van de Pauzeknop is acceptatie van schuldhulpverlening. Bij de Pauzeknop is het belangrijk dat alle schuldeisers meewerken. Wij pleiten er dan ook voor dat de overheid de eerste stap zet door bij overheidsvorderingen de mogelijkheid te bieden van een Pauzeknop zoals het CJIB al heeft gedaan. Het Rijk kijkt mee met onze pilot en we werken ook samen met de NVVK.

laagdrempeliger en toegankelijker. De gemeente en MaDi’s spelen op deze behoefte in met de doorontwikkeling van digitale dienstverlening in de schuldhulpverlening. Het uitgangspunt daarbij is dat digitale hulp niet in plaats van persoonlijke ondersteuning komt, maar een aanvulling is op het bestaande hulpaanbod voor wie het kan en wil. Om mensen te stimuleren om tijdig hulp te zoeken bij financiële problemen, voert de gemeente samen met de MaDi’s campagne op social media. Dat gebeurt onder meer met videoboodschappen van hulpverleners die mensen oproepen om hulp te zoeken en met de website Hulp bij geldproblemen.

optie is om de beoogde doelstelling te behalen. Daarnaast voorkomen we problemen bij statushouders, door vaste lasten automatisch in te houden wanneer ze zich in Amsterdam vestigen. En met de inzet van deze preventieve instrumenten, blijft het college Amsterdammers ondersteunen om te zorgen dat we mensen zoveel mogelijk met een lichte interventie weer op weg kunnen helpen. Daarbij onderzoeken we in verschillende experimenten en pilots hoe we maatwerk in de dienstverlening kunnen aanbieden zodat we meer Amsterdammers bereiken met ondersteuning die past bij hun capaciteiten en behoeften.

Dienstverlening in coronatijd De dienstverlening van de MaDi’s is in coronatijd, met name voor informatie en korte adviestrajecten, aangepast naar meer hulp op afstand: telefonisch en online - (whats)app, mail, videobellen. Maar ook zijn locaties en spreekkamers in de loop van 2020 corona-proof gemaakt, waardoor (curatieve) schuldhulptrajecten na een periode van aanpassing weer volledig fysiek kunnen plaatsvinden. Inloopspreekuren (voor informatie en korte adviestrajecten) zijn aangepast naar individuele gesprekken op afspraak. Groepsactiviteiten zijn on hold gezet. Voor Amsterdammers die tijdens kantooruren vanwege hun werk of onderneming geen tijd hebben om hulp te zoeken, wordt de dienstverlening met deze digitale uitbreidingen

Ontzorgen kwetsbare groepen Het ontzorgen van kwetsbare groepen is een belangrijk onderdeel van onze preventieve inzet. In februari 2020 heeft het college het Convenant Kwaliteit Beschermingsbewind gesloten met maatschappelijk dienstverleners en bewindvoerders. Met dit convenant beogen we de kwaliteit van bewindvoering te verhogen, het schuldhulpverleningsproces te versnellen en de overgang naar zelfredzaamheid te bevorderen. Ook zijn mogelijkheden onderzocht om zelf als gemeente bewindvoering aan te bieden om meer grip te krijgen op de kwaliteit. Uit deze verkenning is echter gebleken dat intern bewind niet de beste

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

23

3.3 Bereik projecten en voorziening

2018

2019

2020

Aantal kortdurende dienstverleningen sociaal raadslieden

17.543

18.304

20.383

Aantal bezoeken inloopspreekuren

38.000

68.000

51.000

Aantal gesprekken nazorg pensioengerechtigden

61

115

157

Aantal gesprekken gezamenlijke overheden op stadskantoor west

109

211

138

2.604

2.530

2.391

Aantal budgetgesprekken schuldhulpverlening statushouders

-

88

133

Aantal budgetgesprekken geregelde betaling P-wet klanten

604

635

610

-

-

475

81%

79%

80%

-

-

4

Aantal budgetgesprekken schuldhulpverlening voor Participatiewet klanten

Aantal aanmeldingen schuldhulpverlening via Geldfit Percentage collectief verzekerden dat gebruik maakt van gespreid betalen eigen risico Aantal bewindvoerders aangesloten bij convenant Aantal bewindvoerders in proefperiode convenant

30

Percentage bereikte Amsterdammers in schuldenbewind door convenant

-

-

38%

Aantal gestarte nazorgtrajecten na schuldhulpverlening

-

1.911

1.897

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

24

hoofdstuk 4 Amsterdam vrij van problematische schulden

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

25

4.1 Ontwikkelingen

2.500

Aantal minnelijke schuldregelingen Kredietbank Amsterdam

2.000

2.065

15.00

1.949

24.924 1.700

2019

2020

1.000 500 0

2018

€ 60

Totaal gesaneerd schuldbedrag (mln €)

€ 50

€ 51

€ 45

€ 30

2018

2019

2020

€ 30.000 € 25.766

€ 26.350

€ 26.755

€ 20.000 € 15.000 € 10.000 € 5.000 €0

80%

2019

2020

Percentage geslaagde schuldregelingen

60%

75%

69%

61%

Doelen schuldhulpplan Percentage klanten dat de doelen uit het schuldhulpplan behaalt

20%

€ 10

€ 25.000

2018

79%

40%

€ 20

Gemiddeld schuldbedrag gesaneerd via kredietbank

74%

80% € 53

€ 40

€0

90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

2018

2019

2020

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

0%

180 160 140 120 100 80 60 40 20 0

2018

2019

2020

161

2018

133

124

2019

2020

Doorlooptijd totstandkomen schuldregeling

26

4.2 Realisatie aangekondigde maatregelen Klik op de maatregelen voor een uitgebreidere toelichting op de realisatie.

Stress sensitieve schuldhulpverlening

Lobby Rijk

Route 020 Training Wegwijs in Schuldhulp Good practice onderzoek

Lobbybrief G4 Landelijke armoedecoalitie: breed schuldenoffensief

Sanneren aan de voorkant

Sociale incasso

Proef saneren aan de voorkant Doorontwikkeling i.s.m. HvA

Pauzeknop Aanpak terug- en invorderen bijstandsschulden Schuldeiserscoalitie

Herfinancieren schulden

Stress-sensitieve schuldhulp Wat gebeurt er nog meer?

Kleinschalige pilot Ondersteuning toeslagenaffaire Wet vereenvoudiging beslagvrije voet

Schuldenoffensief Aanpak Armen ineen IJplein/ Vogelbuurt (Noord) Integrale outreachende aanpak G-buurt noord (Zuidoost) Aanpak Dichtersbuurt (Nieuw-West) Samen vooruit (Oost)

daalt en denken dat dit komt door de steeds succesvollere aanpak vroegsignalering waardoor schulden klein gehouden worden en een minnelijk saneringstraject niet nodig is. Een neveneffect hiervan is dat het bestand steeds meer schuldenaren bevat met zwaardere (multi-) problematiek waardoor we ook een daling zien van het percentage klanten dat de doelen uit het schuldhulpplan behaalt. De afgelopen periode is er een aantal innovaties doorgevoerd.

Voor iedere schuld bestaat een oplossing. Vanuit deze overtuiging werken we aan schuldhulpverlening zonder drempels, waarin de Amsterdammer centraal staat. Jaarlijks treft de Kredietbank Amsterdam ongeveer 2.000 minnelijke schuldregelingen, met een gemiddeld bedrag van ongeveer € 25.000. Bij 80 procent van de saneringsaanvragen lukt het om een schuldregeling te treffen. We zien dat het aantal minnelijke schuldregelingen

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

Mensen met problematische schulden hebben vaak veel stress, wat het doelgericht werken aan het oplossen van hun problemen bemoeilijkt. Professionals werken daarom volgens inzichten uit de gedragswetenschap over de effecten van schaarste op gedrag. De maatschappelijk dienstverleners (MaDi’s) hebben een stresssensitieve werkwijze (Route020), waarvan motiverende gesprekstechnieken een belangrijk onderdeel zijn. Onderdeel van de Route 020 werkwijze is ook het in samenhang kijken naar de problemen, want schulden komen immers zelden alleen. Het maatschappelijk werk en de schuldhulpverlening zijn intensiever met elkaar gaan samenwerken. Daarnaast hebben sinds 2018 ruim 1.000 professionals uit andere domeinen de cursus ‘Wegwijs in schuldhulp’ gevolgd 27

om de samenwerking tussen ketenpartners en schuldhulpverlening te verbeteren. De overgang naar de Buurtteams op 1 april aanstaande biedt de kans om deze integrale hulpverlening verder te versterken; dit is immers de opzet van de Buurtteams. Het schuldhulpverleningstraject kan lang duren en daarmee bestaat er een risico op uitval. De doorlooptijd die het gemiddeld kost om een regeling te treffen, blijft – net als in de meeste Nederlandse gemeenten – iets achter bij de landelijke norm van 100 dagen (zie 4.1). Analyse van de Hogeschool van Amsterdam van doorlooptijden van schuldhulpdossiers na invoering van de maatwerkaanpak Route020 leert dat ongeveer een kwart van de dossiers een doorlooptijd heeft van minder dan drie maanden.

Schuldenaanpak (ontwikkel-)buurten In het schuldenoffensief wordt samengewerkt met ervaringsdeskundigen en ketenpartners, om drempels weg te nemen en oplossingen op maat te bieden. In vier Amsterdamse (ontwikkel-) buurten, in de stadsdelen Noord, Zuidoost, Nieuw-West en Oost, is inmiddels een lokale aanpak ontwikkeld om tot een schuldenvrije buurt te komen.

Landelijke ontwikkelingen En in navolging van de commissie Halsema heeft Amsterdam samen met de G4 en de Landelijke Armoedecoalitie een lobbybrief opgesteld waarin wordt gepleit voor een breed landelijk schuldenoffensief. Een andere belangrijke landelijke ontwikkeling is de Wet vereenvoudiging beslagvrije voet die moet zorgen voor een betere en meer uniforme vaststelling van het bedrag waar geen inkomensbeslag op mag worden gelegd en dat schuldenaren tenminste over moeten houden om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Verder is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening per 1 januari 2021 gewijzigd. Deze biedt nu meer ruimte voor samenwerking met diverse partners op het gebied van vroegsignalering. En in de hersteloperatie van de toeslagenaffaire door de Rijksbelastingdienst hebben VNG en Rijksbelastingdienst afgesproken dat gemeenten aanvullende ondersteuning bieden bij de brede hulpvraag van gedupeerde ouders op de leefdomeinen schuldhulpverlening, wonen, zorg, gezin en werk.

incasso als uitgangspunt te hanteren voor Amsterdammers die aan de gemeente een schuld moeten terugbetalen. Voorop staat niet het zo snel mogelijk invorderen van de schuld maar om dit te doen met oog voor de omstandigheden van de schuldenaar. Dit gebeurt onder andere door de ‘Pauzeknop’: een instrument om tijd en rust te geven om aan een oplossing van de schuldenproblematiek te werken. Daarnaast wordt onderzocht hoe sociale incasso het best kan worden toegepast binnen de uitvoering van de Participatiewet en wordt er vooruitlopend op een wetswijziging gekeken hoe er soepeler kan worden omgegaan met fraudeschulden die niet het gevolg zijn van opzet of grove schuld.

De gemeente als schuldeiser In 2020 heeft de gemeente haar rol als schuldeiser tegen het licht gehouden. Het doel is sociale

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

28

4.3 Bereik projecten en voorziening

Aantal getrainde professionals Wegwijs in Schuldhulp Aantal gestarte schuldhulptrajecten

2018

2019

2020

663

315

238

3.783

3.171

3.222

* Een uitgebreider overzicht van bereikcijfers van schuldhulpverlening is opgenomen in hoofdstuk 3.

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

29

hoofdstuk 5 Meedoen zonder belemmeringen

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

30

5.1 Ontwikkelingen

25%

Minimahuishoudens met betaald werk

20%

80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0

22% 19%

15% 10% 5% 0%

2018

2019

140.000

Aantal stadspashouders

119.000

130.000

122.588

2018

60.569

2019

2020

Sociaal isolement

20%

21%

15%

80.000 60.000

10%

40.000

5%

20.000 0

62.495

25%

120.000 100.000

Uniek gebruik Stadspas 72.031

2018

2019

2020

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

0%

7% Alle Amsterdammers

Amsterdammers met Bijstand

31

5.2 Realisatie aangekondigde maatregelen Klik op de maatregelen voor een uitgebreidere toelichting op de realisatie.

Inzet ervaringsdeskundigen bij armoedeaanpak Amsterdams Netwerk Ervaringskennis (ANE)

Collectieve zorgverzekering voor minima Voedselbank Gratis ID Boeren voor Buren

Sportmodule Stadspas volwassenen Keuzemodule op de pas Seniorensportfonds

Aanpak armoede en gezondheid Verkenning aansluiting preventieaanbod Impuls gezondheid kinderen Verkenning pilot stoppen met roken

Wat gebeurt er nog meer? Stadspas Rode Kruis/ Voedselinitiatieven PACT voor Amsterdam Particuliere fondsen Tegemoedkoming Aanvullend OV Makkie Tegemoedkoming OV Mantelzorgers Maatschappelijke initiatieven/ sociale basis Amsterdamse dierenhulp aan minima Gratis OV ouderen

Meedoen is al langere tijd een van de hoofddoelstellingen van de Amsterdamse armoedeaanpak. Armoede gaat vaak samen met sociale uitsluiting en 21% van de Amsterdammers met een bijstandsuitkering voelt zich sociaal geïsoleerd6. Met een breed pakket aan bestaande en nieuwe instru­ men­ten nemen we daarom drempels weg om mee te kunnen doen in de stad. Dit doen we niet alleen. Er zijn vele partners die zich ervoor inzetten dat alle Amsterdammers mee kunnen doen, waaronder particuliere initiatieven, publiek private samenwerkingen en vermogensfondsen. Ook hebben we extra ingezet op het veelvuldig samenwerken met vrijwilligers en ervarings­ deskundigen. Een belangrijk instrument is de Stadspas, waarmee we al meer dan 30 jaar minima toegang verschaffen tot cultuur, sport en recreatie.

Covid 19 De afgelopen jaren hebben we steeds meer Amsterdammers weten te bereiken (zie paragraaf 5.3 en hoofdstuk 6) waardoor meer minima

Voortgangsrapportage Amsterdamse Agenda Armoede en Schulden (2019-2022)

meedoen in de stad. Door de uitbraak van het Coronavirus kwam echter het afgelopen jaar een aantal sociale-, participatie, - en sportactiviteiten stil te liggen. Waar mogelijk en verantwoord kijken we of activiteiten weer op gang kunnen komen, in sommige gevallen met aangepaste maatregelen, zoals beperkte plekken en reserveringsverplichtingen. Helaas kunnen we vanwege de pandemie niet voorspellen hoe dit zich in de komende periode zal ontwikkelen. Daarnaast zijn er ook (kwetsbare) groepen die voorlopig helemaal niet deelnemen aan activiteiten buiten de deur. Daarom wordt ook een groot deel van de stadspasactiviteiten momenteel online aangeboden zodat ook zij mee kunnen blijven doen in de stad. Zo bieden we digitale rondleidingen in musea, digitale speurtochten, livestream optredens zoals balletvoorstellingen en koken uit het stadspas kookboek per video. Hoewel we in totaal het gebruik van de stadspas zagen afnemen sinds juni - een logisch gevolg van de RIVM-richtlijnen- zijn er ook acties met desondanks veel deelnemers. Voorbeelden hiervan 6. Sociaal isolement is het ontbreken van ondersteunende relaties in het persoonlijke leven. Het gaat dan om persoonlijke relaties met familie, vrienden en bekenden waar mensen in geval van nood op terug kunnen vallen.

De Sociale-Isolatie-Index is een maat die aan de hand van stellingen beschrijft hoe sociaal geïsoleerd iemand zich voelt (OIS, Staat van de stad Amsterdam 2018/2019).

32

zijn een actie in juli waarbij bioscoop Pathé online kon worden bezocht en MidzomerMokum (een activiteitenprogramma voor jongeren van 0 tot 23 jaar, zie hoofdstuk 2). Ook museumbezoek, korting bij kringloopwinkels en zwemmen met de Stadspas zijn populair. In totaal werd de Stadspas in 2020 329.663 keer gebruikt.

Ondersteuning (voedsel-)initiatieven Sinds corona in Nederland uitbrak en de eerste lockdown begon, is het aantal huishoudens dat gebruik maakt van de Voedselbank met ongeveer 49% toegenomen: van 1.329 huishoudens (3.179 personen) begin maart 2020 naar 1.981 (4.732 personen) eind 2020. Deze aanzienlijke toename komt enerzijds doordat meer Amsterdammers in financiële nood zijn gekomen en genoodzaakt zijn aan te kloppen bij de Voedselbank, en anderzijds doordat de samenwerking met de maatschappelijke dienstverlening (hierna Madi’s) werd geïntensiveerd. Naar schatting zijn naast de voedselhulp bij de Voedselbank Amsterdam, 24.000 mensen ondersteund door informele voedselhulpinitiatieven. Het Rode Kruis heeft via de informele voedselinitiatieven naar schatting 16.000 Amsterdammers geholpen met maaltijden, verzorgingsproducten, voedselpakketten,

levensmiddelen, logistieke ondersteuning en door het wekelijks verstrekken van 2.500 Albert Heijn boodschappenkaarten aan de informele initiatieven. In totaal heeft het Rode Kruis uit eigen middelen in 2020 voor ongeveer 1,1 miljoen euro aan voedselhulp verstrekt. Naast het Rode Kruis leverden in 2020 ook de particuliere vermogensfondsen een belangrijke bijdrage aan de ondersteuning van particuliere initiatieven die voedsel verstrekken aan Amsterdammers in nood. De fondsen financierden gezamenlijk de organisatie Human Aid Now (HAN), die daarmee in staat is om aan de lokale maatschappelijke initiatieven voedselpakketten aan te bieden. In totaal hebben de vermogensfondsen in 2020 €700.000 bijgedragen, waardoor HAN aan 8.000 mensen via de lokale initiatieven voedselpakketten heeft kunnen verstrekken. De gemeenteraad heeft in 2020 via moties en een amendement7 aandacht gevraagd voor de verschillende initiatieven en aanvullende middelen beschikbaar gesteld om de informele voedselinitiatieven te ondersteunen. In de brief als reactie op de verschillende moties en een amendement die 17 maart in de commissie Werk, Inkomen en Onderwijs is besproken, wordt nader ingegaan op hoe de ondersteuning van voedselinitiatieven in 2021 is vormgegeven.