7. Vliegwielmiddelen Rapportage 2022
Tekst van het document
Vervolg Het afgelopen jaar is vooral duidelijk geworden dat het schrappen of wijzigen van beleid en regels buitengewoon weerbarstig is. Het omgevingsplan blijft om die reden de plek waar generieke maatregelen voor isolatie, installaties (warmtepompen) en zonnepanelen voor de hele stad kunnen worden geregeld. Tot die tijd is voorlichting, integrale advisering en het houden van korte lijnen essentieel. Wij zetten voor 2022 in op: • Het verder uitbouwen van een netwerk van erfgoed, bestaande stad en duurzaamheid. • Centrale inkoop van zonnepanelen binnen beschermd stadsgezicht (Centrum en Zuid). • Een handreiking warmtepompen en erfgoed. • Het inrichten van een werkgroep die voorstellen formuleert voor het omgevingsplan. •
XXXeen groter Op schaalniveau wordt samengewerkt met Stadgenoot voor 3.000 adressen
Vliegwielmiddelen | 2022
36
Ruimte en Duurzaamheid, Xxxxx Grond en Ontwikkeling, Inkomen Werk IB
10 | Ruimte en Duurzaamheid, Grond en Ontwikkeling, IB Warmte-infrastructuur Haven-Stad XXX Doel
Uitvoering
Uitwerken van organisatie en aanpak van een grote warmteinfrastructuur.
In Haven-Stad kunnen op termijn tot wel 70.000 woningen en 58.000 arbeidsplaatsen gerealiseerd worden. Uit de Klimaat en Energieverkenning (Over Morgen en FABRICations, 2020) bleek dat de schaal, de ligging langs het IJ en de haven, en het beoogde programma van Haven-Stad aanleiding is om te kijken naar bovenplanse warmte-infrastructuur. Met bovenplanse wordt bedoeld: groter dan 1 Grex (Grondexploitatie).
Toegekend bedrag
€150.000
Reeds gedeclareerd (2020 en 2021)
€100.224
Prognose declaratie 2022
€50.000
Prognose totale uitgaven
€150.224
Het programma Haven-Stad (in opdracht van R&D), dat de condities voor latere transformatie in dit gebied voorbereidt, is financieel en qua kennis niet toegerust op het ontwikkelen van warmtesystemen. De ontwikkeling van warmte systemen wordt tot nu toe binnen gebieds ontwikkelingsprojecten gedaan, in opdracht van G&O. Daarom is aanspraak gemaakt op de vliegwielmiddelen.
De strategie laat de doorgroei potentie zien
Er wordt in dit project gekeken naar één of meerdere bovenplanse laag thermische warmte netten voor circa 29.500 woningen op de zuidoever. Hierbij zou gebruikgemaakt worden van datacenter restwarmte en warmte uit oppervlaktewater, en op termijn mogelijk restwarmte van groene industrie. Dit wordt hierna ‘het voorkeurssysteem’ genoemd. Deze bronnen liggen net buiten het gebied en er is nu nog geen partij die deze warmte ‘ophaalt’.
Vliegwielmiddelen | 2022
37
Ruimte en Duurzaamheid, Xxxxx Grond en Ontwikkeling, Inkomen Werk IB
Stand van zaken en tussenresultaat Het initiële plan is uiteengevallen in een strategie-deel en een uitvoeringsplan, omdat een beperkt deel van de middelen zijn toegekend én omdat vroeg in het proces een aantal strategische vragen opkwamen waarover eerst moet worden besloten (zie ook hierna). Er ligt nu een eindconcept voor de strategie. De strategie laat zien: • Hoe duurzame lokale warmtebronnen kunnen worden gebruikt voor de nieuwbouw. • Dat een bovenplans laagthermisch warmte systeem een duurzamer en toekomst bestendiger alternatief is voor de huidige systemen die ontstaan binnen één blok, waarbij mogelijk gebruik wordt gemaakt van de aanwezige stadswarmte. • Wat de minimale schaalgrootte is van bovenplanse systemen binnen Haven-Stad (3.000 tot 8.000 woningen), op basis van een businesscase met daarin betaalbare warmte voor eindgebruikers, en wat de latere doorgroei potentie is. • Waar en op welke manier hier ruimte voor gereserveerd moet worden. • Op welke manier en met welke partijen dit systeem gerealiseerd zou kunnen worden. • Dat keuzes voor Haven-Stad nauw samenhangen met stedelijke warmtedossiers.
De strategie is een product van de gemeente. Op verschillende momenten in het proces zijn marktpartijen en andere geïnteresseerden (bijvoorbeeld. Port of Amsterdam, een energie coöperatie) betrokken. We bevinden ons nu in een tussenfase die nodig is om te bepalen op welke manier we met marktpartijen willen en, juridisch gezien, mogen samenwerken om tot een door de markt geverifieerd uitvoeringsplan te komen. Én om deze opgave in de lijn te beleggen (zoals ook als voorwaarde is gesteld voor het toekennen van vliegwielmiddelen). Dat laatste doen we op twee manieren: • Afdeling Duurzaamheid is voor de komende fase mede opdrachtgever geworden, naast programma Haven-Stad. Dit omdat dit project raakt aan – en vooruitloopt op – beleid in ontwikkeling en diverse stedelijke dossiers (uitwerking Transitievisie Warmte, evaluatie concessies, vernieuwde rol gemeente in Westpoort Warmte (WPW), eventueel beleid op bronnen en infrastructuur ontwikkeling, datacenterbeleid) en daar ook een wisselwerking mee heeft. • De opdrachtnemer voor de uitvoeringsplannen is het Laag Thermisch Warmte Programma Amsterdam (LTW-A) dat in oprichting is. Daarmee helpt Haven-Stad dit programma, dat op termijn mogelijk alle laag thermische warmte projecten voor de gemeente zal doen, mede vorm te geven.
Naast vliegwielmiddelen is het project uitgevoerd met financiële input van de betrokken directies. De eigenaar van het resultaat is voorlopig R&D. Via welke dienst (R&D of G&O) de borging plaatsvindt in projecten en volgende plan producten, hangt af van hoe het vervolg van de planvorming in Haven-Stad eruit gaat zien. En ook van wanneer de volgende project- en investeringsnota’s worden opgesteld in relatie tot de besluiten die nodig zijn voor een bovenplans systeem.
Programma XXX Laag Thermische Warmte Amsterdam is in oprichting
Vliegwielmiddelen | 2022
38
Ruimte en Duurzaamheid, Xxxxx Grond en Ontwikkeling, Inkomen Werk IB
Opbrengst Vanwege de lange tijdshorizon is een exacte CO2-berekening niet mogelijk, omdat niet te voorzien is welke systemen in welke mate autonoom zullen ontstaan en hoe de reken waarden zullen veranderen. Systemen die we nu zien ontstaan zijn all-electric en collectieve warmte-koudeopslag (WKO) + hoge temperatuur (HT) stadswarmte voor tapwater. Redenen om voor een alternatief systeem te kiezen hebben niet alleen te maken met CO2-besparing, maar ook met toekomst bestendigheid en robuustheid van systemen. Zowel van de warmte- als elektriciteits voorziening als vanwege de mogelijkheid om later meerdere bronnen van lage temperatuur in te kunnen koppelen.
Geleerde lessen Uit een eerste grove CO2-berekening voor het totaal van ongeveer 29.500 woningen volgt dat het voorkeurssysteem opgeteld tot en met 2050 circa 12.200 ton CO2 minder uitstoot geeft dan het gunstigste alternatief dat nu autonoom ontstaat (collectieve WKO + tapwater vanuit het HT-net, met 9% meer CO2). De gemeente raad heeft zich echter uitgesproken tegen HT-warmte in nieuwbouw. Ten opzichte van het voorkeurssysteem betekent de aanleg van all-electric oplossingen, die hier binnen de huidige randvoorwaarden ook kunnen ontstaan, een extra uitstoot van 46.900 ton CO2 (+35% t.o.v. voorkeurssysteem). Dit zit nog aan de onderkant van de bandbreedte omdat de systeemefficiëntie toeneemt als de temperatuur van de uitgekoppelde warmte omhoog gaat.
De gemeentelijke organisatie was nog onvoldoende geëquipeerd om op de schaal en met de tijdshorizon van Haven-Stad uitvoering te geven aan de ambities voor open, duurzame en betaalbare warmtesystemen. De warmte transitie vraagt om een aanpak die de schaal van het bouwblok en de Grex-projecten overstijgt en die kan omgaan met de langere termijn en veranderende context (EU-beleid, landelijk beleid, gemeentelijk beleid, ontwikkeling van de warmtemarkt). De zoek tocht naar het benutten van de inhoudelijke kansen, zonder dat hier een duidelijke opdrachtgever en opdrachtnemer voor was, heeft beleidsontwikkeling en projecten beter met elkaar verbonden en ons een stap dichter bij een slagvaardige organisatie van de warmtetransitie gebracht. Als we dit proces nogmaals zouden doorlopen, zouden we nog eerder en intensiever de beleidsafdeling betrekken.
De warmtetransitie XXX vraagt om een overstijgende aanpak
Vliegwielmiddelen | 2022
39
Ruimte en Duurzaamheid, Xxxxx Grond en Ontwikkeling, Inkomen Werk IB
Vervolg Begin 2022 bespreken we de strategie, in combinatie met het plan van aanpak voor de uitvoeringsplannen, met de wethouder. Bij akkoord informeren we de eerder betrokken partijen over de voortgang. Het uitvoeringsplan is in opstartfase en loopt door t/m Q2 2022. •
Een stap dichter bij XXX een slagvaardige organisatie van de warmtetransitie
Vliegwielmiddelen | 2022
40
Verkeer en Openbare Ruimte Werk Waternet, Grond en Ontwikkeling, Ruimte en Duurzaamheid
11 | Waternet, Grond en Ontwikkeling, Ruimte en Duurzaamheid Realisatie van een Lage Temperatuur Warmteketen
Doel
Uitvoering
In oktober 2019 is een strategisch onderzoek gestart door R&D, Waternet, DMC/ Deelnemingen, Concern Control en DJZ met als doel het bepalen van de gemeentelijke rol bij het realiseren en beheren van lage temperatuur warmtesystemen (LTW). Vanuit vliegwielmiddelen wordt bijgedragen aan het onderzoek en de implementatie van de uitkomsten.
Na de Denkfase is in maart 2020 de Onderzoeksfase van het project LTW gestart met een beoogde einddatum van december 2020. De Onderzoeksfase kent twee subfasen: • het bepalen van de voorkeursvariant (fase I); • het uitwerken van de voorkeursvariant (fase II). Na fase II volgt ambtelijke en bestuurlijke besluitvorming, gevolgd door de implementatie van het besluit.
Toegekend bedrag
€400.000
Reeds gedeclareerd (2020 en 2021)
€190.000
Prognose declaratie 2022
€210.000
Prognose totale uitgaven
€400.000
XXX
Het LTW-onderzoek is een gezamenlijk traject van directies R&D, G&O en Waternet, met betrokkenheid van Directie Middelen en Control (DMC) en Directie Juridische Zaken (DJZ). Naast vliegwielmiddelen is financieel bijgedragen door de betrokken directie. Fase I van het onderzoekstraject is in december 2020 afgerond met een ambtelijk akkoord van het MT R&E om de voorkeursvariant uit te werken. Bij de uitwerking van de voorkeurs variant hebben de uitkomsten en discussies daarover binnen de betrokken directies aanleiding gegeven tot heroverwegingen en het nader onderzoeken en verdiepen van andere organisatorische invullingen. Dit betekent dat het onderzoek en de besluitvorming doorlopen tot eind 2021 (en wellicht begin 2022).
Bijdrage aan onderzoek en implementatie van de uitkomsten
Vliegwielmiddelen | 2022
41
Verkeer en Openbare Ruimte Werk Waternet, Grond en Ontwikkeling, Ruimte en Duurzaamheid
Opbrengst Het onderzoek heeft geleid tot de volgende uitkomsten en resultaten: • In fase I inhoudelijke inzichten in de wenselijkheid en mogelijkheden voor de gemeente om te sturen op de warmte transitie, en de financiële, juridische en maatschappelijke implicaties van diverse rollen en organisatiemodellen. Tevens een vijftal wetenschappelijke perspectieven op de energietransitie en de rol van de gemeentelijke overheid hierin. • Directie IB is inmiddels ook actief betrokken in het onderzoek en de uitwerking van LTW. • In plaats van een organisatorische scheiding wordt toegewerkt naar een samenwerkingsprogramma tussen de directies R&D, G&O, IB en Waternet (en eventueel V&OR) ten aanzien van LTW. In dit programma wordt tevens de afstemming gezocht met andere relevante dossiers en opgaven in de stad, waaronder de energietransitie, verdichting openbare ruimte en de woningbouwopgave. Dit sluit aan bij het opgavegericht werken zoals wordt voorgestaan in ‘Amsterdam Doelgericht’, waarin meerdere directies (moeten) samenwerken om een gemeenschappelijke opgave aan te pakken.
Vervolg • De taken, organisatie en financiering van het programma zijn uitgewerkt in een programmaplan waardoor een gezamenlijk programma na ambtelijke besluitvorming vrijwel direct van start kan gaan. Via het programma wordt invulling gegeven aan de lage temperatuur warmte opgave in de stad, wordt het bijbehorende beleid (door) ontwikkeld en worden projectoverstijgende knelpunten gezamenlijk geadresseerd. Betrokken medewerkers die nu versnipperd over meerdere directies werken aan LTW, worden binnen dit programma gebundeld in één team.
Als vervolg op het LTW-onderzoek zal waarschijnlijk begin 2022 het gezamenlijk programma LTW (LTWP) worden ingericht en opgestart. Het programma zal bestaan uit vier werksporen onder regie van programmamanagement: 1. Projecten: concreet uitvoeren van projecten. Deze worden voor de nieuwbouw gefinancierd vanuit de Grex (G&O). Voor bestaande bouw zou de relevante opdrachtgever deze kosten dienen te financieren. 2. Beheer: contractbeheer van uitgegeven concessies. 3. Randvoorwaarden en beleid: adresseren van projectoverstijgende issues en knelpunten en afstemming met andere (beleids)dossiers en directies. 4. Leren en verbeteren: ontwikkelen van kennis en ervaring ten behoeve van versnelling op de opgave (efficiënter en effectiever) en het maken van steeds betere afwegingen en beslissingen vanuit stedelijk perspectief.
XXX Projectoverstijgende knelpunten worden gezamenlijk geadresseerd
Vliegwielmiddelen | 2022
42
Verkeer en Openbare Ruimte Werk Waternet, Grond en Ontwikkeling, Ruimte en Duurzaamheid
Geleerde lessen Begin 2022 vindt ambtelijke besluitvorming plaats over de start van het programma. Belangrijk aandachtspunt hierbij betreft de (ambtelijke) aansturing van een programma dat van belang is voor vier tot vijf verschillende directies. Na deze besluitvorming wordt de gemeenteraad geïnformeerd. Actiepunt voor het LTWP in 2022 is onder meer het bepalen of en onder welke omstandigheden de gemeente Amsterdam zou moeten investeren in LT-warmtesystemen. Een dergelijk besluit wordt in dat geval ter goedkeuring voorgelegd aan de gemeenteraad.
Uit het gehele traject zijn zowel inhoudelijke als procesmatige leerpunten naar voren gekomen. Hieronder noemen we enkele van deze. • Vroegtijdige betrokkenheid Het vraagstuk is complex en verweven met allerlei andere vraagstukken. Dit vergt de vroegtijdige betrokkenheid van diverse afdelingen en medewerkers, maar vooral ook van het verantwoordelijk midden management dat individuele (deel)dossiers onder zijn hoede heeft. • Bestaande situatie als uitgangspunt In soortgelijke situaties is het zowel inhoudelijk nuttig als vanuit het perspectief van draagvlak van belang om vanaf het begin met veel betrokkenen te praten; om zo te begrijpen wat het probleem is, om daar oplossingen voor te ontwikkelingen en om ook de context en huidige situatie te begrijpen. Dit kan afgezet worden tegen een toekomstperspectief dat veel vager kan zijn, omdat hier toch stap voor stap naartoe gewerkt moet worden en het toekomstbeeld al doende scherper wordt. • Denken en doen (meer) combineren, direct meerwaarde bieden Het uitvoeren van een (theoretisch) onderzoek levert mooie inzichten op. Tegelijkertijd vereist draagvlak in de
rganisatie ook dat er concrete en merkbare o stappen voorwaarts worden gezet. Het vraagt een grote mate van bewustzijn van alle betrokkenen om steeds kleine stapjes voorwaarts te zetten vanuit een goed begrip van de huidige situatie, zonder dat de kleine verbeteringen de grote verbeterslagen in de weg zitten (blik op de horizon houden). • Commitment en betrokkenheid van directeuren en MT-leden Juist omdat de lage temperatuur warmte opgave zoveel raakvlakken kent met de beleids- en operationele verantwoordelijkheden van de diverse directies, is commitment en betrokkenheid van directeuren en MT-leden gewenst. De overlap bemoeilijkt overigens de besluitvorming. Positief leerpunt daarbij is de inrichting van een voorbereidings- en besluitvormingsstructuur met meerdere directies met projectgroepen, een stuurgroep met teamleiders en opdrachtgeversoverleg met MT- en directieleden van alle betrokken directies. Hierbij is het van belang dat ook dossiers in de lijn worden gedeeld en worden besproken om zo te zorgen voor intern draagvlak. Dit is niet vanzelfsprekend, maar anders blijft het project op zichzelf staan.
Ontwikkelen van XXX kennis en ervaring ten behoeve van versnelling op de opgave
Vliegwielmiddelen | 2022
43
Verkeer en Openbare Ruimte Werk Waternet, Grond en Ontwikkeling, Ruimte en Duurzaamheid
• Beperkte ontsluiting inzichten Het project levert veel inhoudelijke leerpunten op inzake financiën, juridische aspecten, maatschappelijke motivaties en berekeningen (MKBA), cases in andere gemeentes, wetenschappelijke perspectieven op de energietransitie en de rol van de gemeentelijke overheid (zie ook bij resultaten). Maar binnen het project en ook in de lijn kan hier slechts beperkt gebruik van worden gemaakt. Hoe kan dit soort generiek toepasbare kennis het beste worden ontsloten? Als mensen van het dossier afgaan is alle kennis weg (niet alleen externen maar ook internen die op een ander dossier worden gezet). • Afweging van belangen, onderlinge relaties en emoties Besluitvorming over dit soort directie- overstijgende opgaven is naast een rationele puzzel, vooral ook een afweging van belangen, van onderlinge relaties en emoties. Hier dient bij de inrichting van het proces rekening mee te worden gehouden. Dat kan het proces versnellen, ook al lijkt dit initieel meer tijd te kosten.
• Zoektocht vol leerpunten betreffende toekomstige gezamenlijke gemeentelijke opgaven De gemeente Amsterdam realiseert zich dat de grote opgaven waar de stad voor staat veelal directie-overstijgend zijn. LTW is hiervan een goed en relatief overzichtelijk voorbeeld, omdat geen van de betrokken directies zelfstandig verantwoordelijk kan zijn voor deze opgave. Het raakt tenslotte de verantwoordelijkheid en belangen van meerdere directies binnen het cluster R&E en Waternet als gelieerde partij. De inrichting van het LTWP en de aansturing door de betrokken directies vormt nog een zoektocht waar vele leerpunten uit kunnen worden gedestilleerd voor de aansturing van toekomstige gezamenlijke gemeentelijke opgaven. •
XXX
Vliegwielmiddelen | 2022
44
Metro en Werk Tram IB
12 | Metro en Tram 12.1 Hernieuwbare energie terugleveren aan tractienet Doel
Uitvoering
Opbrengst
Het project heeft als doelstelling te onder zoeken wat de mogelijkheden zijn wat betreft techniek en financieel om hernieuwbare energie terug te leveren aan het tractienet van de metro, als input voor een business case.
Stroom van zonnepanelen naast het metrospoor dient, om lange bekabeling te voorkomen, te worden teruggeleverd aan het tractienet met behulp van een teruglever systeem. Uit een marktconsultatie en haalbaarheidsonderzoek is gebleken dat dit technisch haalbaar, maar financieel niet interessant is, tenzij wordt meegelift op het bestaande project aangaande terugleversystemen die remenergie uit metro’s terugleveren.
Uitkomst van de marktconsultatie is dat het technisch mogelijk is de stroom terug te leveren aan het tractienet. Echter, de business case is op zichzelf niet positief. Er kwam naar voren dat een combinatie met het terugwinnen van remenergie wel een positieve business case oplevert. Advies is om deze scope onder te brengen in het bestaande project m.b.t. het realiseren van terugleversystemen voor remenergie.
XXX Bart Bakker: ‘Pas als je goed inzicht hebt in je energieconsumptie, kun je de juiste maatregelen nemen’
Er heeft een marktconsultatie plaatsgevonden met een drietal bedrijven. Hierbij zijn de volgende aspecten naar voren gekomen: teruglevering energie, veiligheid teruglevering energie i.c.m. rijden van de metro, uitvoerbaar heid langs het spoor, of er alternatieve oplossingen voor teruglevering zijn en wat de investering met beheer en onderhoud is en wat dan de terugverdientijd is.
Toegekend bedrag totaal
€175.000
Reeds gedeclareerd (2020 en 2021)
€154.382
Prognose declaratie 2022
€20.600
Prognose totale uitgaven
€174.982
Vliegwielmiddelen | 2022
45
Metro en Werk Tram IB
Geleerde lessen De eindverantwoording heeft intern plaatsgevonden op basis van de rapportage van de marktconsultaties met oplegnotitie. De kennis die is opgedaan wordt ingebracht in het project terugwinnen remenergie.
Materialen en metrostations Bart Bakker, adviseur duurzaamheid en innovatie: ‘Duurzaamheid gaat natuurlijk niet alleen over energie, maar ook over materiaalkeuzes en circulariteit. Of je nou een bestaand stuk spoor vervangt of het metrostation van de toekomst bouwt. Welk soort beton of staal kies je? Welke eisen stel je aan een gebouw ontwerp? Allemaal onderwerpen die we mede dankzij de vliegwielmiddelen dit jaar hebben opgepakt en een blijvende plek hebben kunnen geven in onze organisatie. Klik hier voor het volledige interview met Bart Bakker.’
In combinatie met XXX het terugwinnen van remenergie levert het een positieve business case op
Vliegwielmiddelen | 2022
46
Metro en Werk Tram IB
12.2 Duurzaamheidsadviezen MVP Doel
Uitvoering
Duurzaamheidsadviezen borgen in Meerjaren Vervangingsprogramma (MVP).
Meerdere adviezen om de grote hoeveelheid kleine beheer- en onderhoudsprojecten te verduurzamen, zijn met dit budget opgesteld. Deze hebben geleid tot de invoering van nieuwe eisen m.b.t. metrostations, en recent tot afspraken met de leverancier over de toepassing van duurzaam beton binnen de bestaande raamovereenkomst. Het MVP, ofwel de grote hoeveelheid kleine onderhoudsklussen, betreft de bulk van de uitstoot die gemoeid gaat met de infrastructuur van metro en tram. In ieder project maatwerk toepassen is geen optie, waardoor adviezen geïmplementeerd moeten worden in o.a. raamovereenkomsten en eisen. Dit traject betreft het opstellen van duurzaamheidadviezen die ofwel in het Integraal Pakket van Eisen of in raamovereenkomsten kunnen worden verwerkt.
In 2020 zijn verschillende trajecten uitgevoerd (studie naar metrostation 2.0, onderzoek naar CO2-besparing bij Tram) die dienden te resulteren in nieuwe eisen voor de realisatie van infrastructuur. Voor metrostations is in Q3 en Q4 2020 een opname gedaan van nieuwe eisen, die nu aan projecten worden meegegeven bij de realisatie van nieuwe stations. Voor Tram is in 2021 aanvullend onderzoek uitgevoerd naar alternatieven voor betongebruik die minder CO2 uitstoten, onder andere bij onder- en bovenbed. Dit onderzoek heeft geleid tot een positief advies over de toepassing van kunststof dwarsliggers en binnen de raamovereenkomst met beton leverancier KWS tot een aanpak voor de toepassing van duurzamer beton. In 2022 zullen deze alternatieven (hoogovencement en geopolymeer) gebruikt worden bij de aanleg van de Uithoornlijn Dit levert een eenmalige reductie van bijna 500 ton CO2 op.
Bij de aanleg van XXX de Uithoornlijn worden hoogoven cement en geopolymeer gebruikt
Vliegwielmiddelen | 2022
47
Metro en Werk Tram IB
Opbrengst
Geleerde lessen
De concrete opbrengst van dit project zijn de vernieuwde eisen voor projecten op het gebied van metrostations en een actieplan bij Tram om samen met de betonleverancier toe te werken naar beton met een lagere CO2-voetafdruk. Daarnaast is een advies opgeleverd door adviesbureau Royal HaskoningDHV in de toepassing van duurzamere alternatieven voor beton (bij dwarsliggers, onder- en bovenbed).
De uiteindelijk opgenomen eisen zijn deelbaar (en reeds gedeeld met) verschillende directies (V&OR, Green Office). Daarnaast is gebleken dat onderzoek naar alternatieve maatregelen niet voldoende is om asset managers ervan te overtuigen anders te acteren. Er moet ook structureel budget komen om duurzamere materialen toe te passen én er moeten pilottrajecten worden uitgevoerd om de toepasbaarheid van deze materialen aan te tonen. Op dit eerste punt is stadsbreed discussie. Gemeentelijk beleid stelt dat directies zelf verantwoordelijk zijn voor deze budgetten, de afzonderlijke directies doen (te) weinig als er geen additionele budgetten worden vrijgemaakt. Op het tweede punt zijn nu twee nieuwe onderzoeken gaande, waarbij een materialenpaspoort wordt opgesteld en waarbij een pilotproject wordt gedraaid op de toepassing van duurzamere alternatieven voor beton.
Zachtere opbrengsten zijn de structurele overleggen die momenteel worden gevoerd en de relatie die is opgebouwd met asset management om duurzaamheid meer bij deze discipline onder de aandacht te brengen.
Samen toewerken XXX naar beton met een lagere CO2-voetafdruk
Vliegwielmiddelen | 2022
48
Metro en Werk Tram IB
12.3 Onderzoek zonnepanelen Doel
Uitvoering
Opbrengst
Onderzoek Locaties Zonnepanelen.
Onderzoek naar verschillende locaties binnen de metro/tram infra en GVB-kantoren heeft uitgewezen dat er op bestaande daken 6.500 panelen gerealiseerd kunnen worden en op opstelterreinen zelfs 40.000, mits deze overkapt worden. Op basis van dit onderzoek stelt Vervoerregio nu financiering beschikbaar voor 2.500 panelen op tramremise Lekstraat. Onderzoek en inventarisatie naar tien locaties (technische ruimten, tramremises en kantoor panden) van GVB en MET waar mogelijk zonnepanelen op gerealiseerd kunnen worden. Het onderzoek bevat tevens het opstellen van een businesscase.
Uit de studie is gebleken dat op diverse locaties 6.500 panelen gerealiseerd kunnen worden (500 op bestaande daken, 6.000 op daken die in de nabije toekomst gerenoveerd gaan worden, ofwel de Lekstraat en de Havenstraat) en dat de terugverdientijd van deze panelen maximaal achttien jaar bedraagt.
‘Op diverse XXX locaties kunnen 6.500 panelen gerealiseerd worden’
Tevens is gebleken dat op opstelterreinen, die nog niet overdekt zijn, er potentie is voor 40.000 zonnepanelen op verschillende locaties voor tram en metro. Overkappen van deze locaties zou tevens leiden tot een reductie van geluidsoverlast en de bevordering van gebieds ontwikkeling in de nabijheid van de locaties.
Nadat de inventarisatie is uitgevoerd en een rapportage met oplegnotitie opgeleverd is het gehele project afgerond.
Vliegwielmiddelen | 2022
49
Metro en Werk Tram IB
12.4 Opzetten businessunit energietransitie Geleerde lessen
Doel
Uitvoering
De eindverantwoording betreft haalbaarheids studie en eindmemo die intern zijn verspreid. De uitkomst van de studie heeft ertoe geleid dat Vervoerregio financiering beschikbaar stelt voor de realisatie van zonnepanelen op de Lekstraat (ca. 2.500 panelen).
Opzetten businessunit energietransitie Metro en Tram.
Dit project betrof het samenbrengen en opzetten van initiatieven omtrent de energie voorziening en -transitie, binnen de kaders van een gevormde energievisie. Hiervoor werden duurzaamheidsadviseurs en energiespecialisten samengebracht.
Wat betreft zonnepanelen op nog te realiseren overkappingen, is er contact opgenomen met het programma Zon. Metro en Tram heeft aangegeven niet de leidende directie te kunnen zijn in het realiseren hiervan, omdat de baten van het investeren in een overkapping voornamelijk liggen bij Gebiedsontwikkeling en Wonen.
Ook is een unit van verschillende disciplines opgezet om de uitdagingen m.b.t. de energie transitie het hoofd te bieden. Onderdeel hiervan was het vormen van de energievisie, het opzetten van een uitvoeringsagenda en het uitwerken van administratieve processen m.b.t. financiële stromen, energiestromen, beheer en onderhouds plannen en deze borgen in de organisatie.
Een unit van XXX verschillende disciplines biedt het hoofd aan de uitdagingen rondom de energietransitie
In 2020 zijn we gestart met het inzichtelijk maken van de financiële- en energiestromen met bijbehorende processen. Al snel bleek dat de hoeveelheid data van zeer grote omvang is. Deze datastromen dienen eerst te worden gecentraliseerd om hier sturing op te kunnen geven. GVB was gestart met een aanbesteding voor een energiemanagementsysteem (EMS).
Vliegwielmiddelen | 2022
50
Metro en Werk Tram IB
Gezien de samenvoeging van de afdeling Metro en Tram en het Rail infrabedrijf van GVB is ervoor gekozen om alle data in dit systeem onder te brengen. Aanbesteding is volbracht en alle beschikbare data is sinds 2021 onder gebracht in het EMS. De rapportages zijn opgeleverd. De koppeling met de data van de zonnepanelen moet nog worden gerealiseerd. In 2021 is de Energievisie opgesteld, het overkoepelend document met daarin de uitdagingen én doelstellingen m.b.t. energiegebruik.
Opbrengst
Geleerde lessen
De concrete opbrengsten van dit project zijn: 1. Opgestelde energievisie met duidelijkheid over uitdagingen en doelstellingen op energie. 2. Een ingericht energiemanagementsysteem. 3. Beschrijvingen hoofdprocessen gerelateerd aan beheer/gebruik energie. 4. Inzicht in de opbrengsten van hernieuwbare energie. 5. Onderbrengen van beheer en onderhoud hernieuwbare energie (zonnepanelen). 6. Uitvoeringsagenda initiatieven m.b.t. energievoorziening. De onderzoekswerkzaamheden van het programma Duurzaam Renderen bij de dienst Metro en Tram met behulp van de vliegwiel middelen hebben ertoe geleid dat duurzaamheid als ontwikkelthema wordt meegenomen bij de inrichting van de nieuwe OV-Governance in Amsterdam. Daarnaast zijn er ook concrete projecten gestart op het gebied van het terugwinnen van remenergie. Tevens wordt in samenwerking met het Haagse HTM een zonnespin ontwikkeld waarmee energie op de hekwerken langs de spoorbanen met zonne panelen kan worden opgewekt en direct kan worden teruggeleverd aan het tractienet van de metro.
Bij MET en GVB zijn duurzaamheidsadviseurs en energiespecialisten nu in gezamenlijkheid bezig met initiatieven rondom de energie voorziening. Vanwege de complexiteit van de opgave (congestie, hogere prijzen, de energie transitie) kunnen deze twee vakgebieden niet meer los van elkaar worden gezien. •
Duurzaamheid XXX wordt nu als ontwikkelthema meegenomen
Vliegwielmiddelen | 2022
51
Economische Zaken OJZD Werk
13 | Economische Zaken 13.1 Verduurzamen Haven en Industrie Doel
Uitvoering
Voor het programma Verduurzaming Haven en Industrie (VH&I) zijn de vliegmiddelen ingezet voor met name personele inzet vanuit de directie EZ en voor out-of-pocket bestedingen vanuit het programma. De voortgang van het programma – en specifiek voor de inzet vanuit de door de VWM gefinancierde onderdelen – lopen voorspoedig.
Een projectleider waterstofeconomie heeft het thema groene waterstof op de kaart gezet binnen de gemeente, bij het bestuur en in de regionale samenwerking bij het Noordzeekanaalgebied (NZKG). Dat heeft geleid tot een gezamenlijk position paper en een regionale ‘versnellingstafel’, waarin alle belangrijke stakeholders bijdragen aan het tot stand brengen van duurzame productieketens rondom het thema waterstof.
XXX toe te passen, waardoor de vraag van groene waterstof vanuit het NZKG een gigantische vlucht heeft genomen en zowel de productie, import als infrastructuur sneller en groot schaliger gerealiseerd dienen te worden. Tijdens het World Hydrogen Congress in Amsterdam in oktober 2021, dat mede dankzij de vliegwielmiddelen is uitgevoerd, hebben wethouder Everhardt en verschillende NZKGstakeholders gesproken.
Het thema groene waterstof staat nu op de kaart
Projecten die hieraan bijdragen worden vanuit de versnellingstafel geïnitieerd en gecoördineerd. Het NZKG wordt richting Rijk en EU gepositioneerd als ‘hydrogen valley’, een plek om te investeren in grootschalige productie en infrastructuur voor waterstof. Vanuit de versnellingstafel is een rapport opgeleverd, dat in beeld heeft gebracht hoe de waterstofketens in het NZKG georganiseerd moeten worden, nu Tata Steel recent heeft bekend gemaakt vanaf 2030 DRI-technologie3 Toegekend bedrag
€400.000
Reeds gedeclareerd (2020 en 2021)
€203.495
Prognose declaratie 2022
€133.000
Prognose totale uitgaven
€336.495
³ DRI-technologie (direct reduced iron) is een relatief nieuwe staalproductietechnologie waarbij ijzererts direct wordt gereduceerd met behulp van aardgas of waterstof.
Vliegwielmiddelen | 2022
52
Economische Zaken OJZD Werk
Opbrengst
Borging in vervolg EZ
De accounthouder Haven was al langer de verbinder tussen de afdeling Duurzaamheid en EZ op thema haven, maar heeft m.b.v. vliegwiel middelen ook echt tijd en ruimte om mee te werken aan het in beweging brengen van de haven richting duurzame energie en circulaire economie. De accounthouder speelt vanuit het programma een belangrijke rol in het leggen van de verbinding met relevante netwerken in de haven, maar ook intern bij de ambtelijke en bestuurlijke besluitvormingsprocessen waar bijvoorbeeld de verbinding wordt gelegd met de rol die we als aandeelhouder met de haven hebben.
Mede dankzij, maar al vooruitlopend op, de vliegwielmiddelen staat duurzaamheid hoog op de agenda bij de directie EZ. Dit programma wordt, net als verduurzaming zakelijke markt, gezien als voorbeeld van een wijze van samenwerking binnen de gemeente, maar ook met Havenbedrijf Amsterdam, bedrijfsleven en regionale partners. EZ gaat verder op deze koers.
Het Noordzee XXX kanaalgebied wordt ‘hydrogen valley’
Er is extra capaciteit gerealiseerd voor het implementeren van de acquisitiepoot van Amsterdam International Business voor het aantrekken van bedrijven die bijdragen aan het duurzame energie ecosysteem in de haven.
Vliegwielmiddelen | 2022
53
Economische Zaken OJZD Werk
13.2 Verduurzamen zakelijke markt Doel
Uitvoering
Opbrengst
Programmatische aanpak verduurzaming zakelijke markt.
De programmatische aanpak richt zich op het verduurzamen van de bedrijfseconomische activiteiten in de commerciële dienstverlening, zoals horeca, groot- en detailhandel en zakelijke dienstverlening. Het heeft als missie om alle zakelijke gebouwen in 2040 aardgasvrij en in 2050 klimaatneutraal te laten zijn. Er zijn ook middelen ingezet voor het stimuleren van verduurzaming in de digitale sector; over de hele keten van digitale dienstverlener tot datacenter.
1. Ontwikkelen van een aantal proposities Er is een vijftal additionele proposities ontwikkeld waarmee we de ondernemer in de volledige ‘klantreis’ van verduurzaming kunnen onder steunen en stimuleren. Dit zijn een drietal specifieke energieadviezen (aardgasvrije bedrijven, minimaal energielabel C voor kantoren én gratis online advies), een stadsbrede en gebiedsgerichte subsidie voor het aardgasvrij maken van bedrijven én een collectieve actie isolatie om direct energie te besparen en ontzorgd te worden.
Alle zakelijke XXX gebouwen zijn in 2040 aardgasvrij
2. Advies en begeleiding Het team heeft een leverancier geselecteerd voor de uitvoering van bovengenoemde energieadviezen en een performance cyclus (monitoring) ingericht en uitgevoerd. In 2021 hebben 231 bedrijven gratis advies en begeleiding gekregen, dat reeds geresulteerd heeft in investeringen in LED, isolatie en zonnepanelen (280 ton CO2-besparing).
Toegekend bedrag
€600.000
Reeds gedeclareerd (2020 en 2021)
€475.843
Prognose declaratie 2022
€124.000
Prognose totale uitgaven
€599.843
3. Proactieve en collectieve benadering Het programma Aardgasvrij heeft een gebieds gericht Wijken Aardgasvrij Maken proces opgezet. De komende jaren gaan gebieds regisseurs circa 35 buurten in waar naar schatting zo’n 1.900 bedrijven en organisaties gevestigd zijn. Er is een toolkit (inclusief communicatie materiaal) ontwikkeld voor deze gebieds regisseurs om in gesprek te gaan met bedrijven. Vliegwielmiddelen | 2022
54
Economische Zaken OJZD Werk
4. Intensivering handhaving Er is een nauwe samenwerking met de Omgevingsdienst opgezet rondom het vooraf informeren van ondernemers rondom de C-label verplichting per 2023 (inclusief een aanbod van gratis energieadvies). Denk hierbij aan een direct mailing campagne (in de vorm van een brief) die door de Omgevingsdienst op 21 juni 2021 naar 5.000 kantoorpandeigenaren en -gebruikers is gestuurd. Op basis van de brief zijn meerdere energieadviezen aangevraagd. In 2022 wordt deze aanpak geïntensiveerd. 5. Data en monitoring Het team VZM heeft OIS opdracht gegeven een dataset van bedrijven te ontwikkelen, gebaseerd op publiekelijk beschikbare data. De dataset is een fundament om bedrijven slimmer en gerichter te kunnen benaderen. De dataset is in 2021 gebruikt voor analyse en gerichte campagnes zoals een direct mailing voor de collectieve actie en een C-label campagne. 6. Innovatieplatform Met het Innovatieplatform zijn inkoop- en subsidietrajecten van de gemeente toegankelijker gemaakt voor de groep kleine ondernemers. Deze pilotperiode was gefocust op duurzame trajecten. In de pilot zijn er 2.700 bezoekers geweest; de totale omvang van deze groep (niche) bedrijven is naar verwachting niet veel groter. We bereiken met het platform een
groep ondernemers die anders niet bereikt zou worden en buiten de boot zou vallen. Het belang van de ondernemer is dus duidelijk. Het platform heeft bijgedragen aan duurzame innovatieve projecten en heeft duurzame ondernemers de kans gegeven om een levensvatbaar business model te ontwikkelen. Het platform wordt verder doorontwikkeld en ingezet voor de MKB-motor uit Duurzaam Stad, Duurzame Banen.
Het LEAP-programma gaat in 2022 zelfstandig verder met een eigen kwartiermaker. Deze kwartiermaker heeft de opdracht om van alle geïdentificeerde innovatiekansen concrete projecten en interventies te maken. Twee initiatieven die al zijn gestart zijn: een pilot voor het circulair inkopen van IT en het maken van een ontwerp voor het internet of energy van de toekomst en wat de betekenis daarvan is voor de ruimtelijke ontwikkeling en openbare ruimte in de stad.
In de pilot zijn er XXX 2.700 bezoekers op het platform geweest
7. Duurzame digitalisering Twee belangrijke resultaten: 1. structureel regionaal samenwerkingsverband (MRA) tussen de sector, overheden en nutsbedrijven om de duurzaamheid van de datacenters en hun ecosysteem te monitoren, stimuleren en te versnellen. 2. deelname aan de LEAP-coalitie (meer dan veertig partijen, waaronder marktpartijen, kennisinstellingen, overheden en nuts bedrijven). LEAP heeft als doel CO2-besparing in de digitale keten en de transitie naar een duurzame digitale infrastructuur te versnellen, waarbij innovatieve energie-efficiënte technologieën ontwikkeld worden en het circulair gebruik van (kritische) materialen wordt gestimuleerd. Voorbeelden hiervan zijn groene software en innovatieve koeling. LEAP dient als community voor inspiratie, bewustwording en kennisdeling.
Vliegwielmiddelen | 2022
55
Economische Zaken OJZD Werk
Vervolg De ambitie en het team van programma VZM wordt gecontinueerd. In 2021 is gebouwd aan het fundament. De focus in 2022 ligt op uitvoering en opschaling. Het team wordt in 2022 gefinancierd vanuit een restant van de vliegwielmiddelen, directie Duurzaamheid en directie EZC (Economische Zaken en Cultuur). Daarnaast zijn additionele middelen beschikbaar vanuit het Klimaatfonds voor de Uitvoeringsagenda Duurzame Stad, Duurzame Banen. Deze laatste worden ingezet voor onder andere de inkoop van energieadviezen en het uitvoeren van collectieve acties. EZC zal hierbij, zoals ook in 2021, de eindverantwoordelijk nemen voor het programma. Het thema duurzaamheid is structureel geborgd in de visie en het beleid van EZC. Uiteraard gebeurt dit in nauwe samenwerking met andere directies binnen de gemeente en haar partners.
In de loop van Q4 2021 is de actieve onder steunende rol van de gemeente Amsterdam in LEAP afgebouwd. In 2022 wordt een financiële bijdrage gegeven aan de kwartiermaker van LEAP die ervoor zorgt dat de pilots op het gebied van groene software en innovatieve koeling worden uitgevoerd. Deze pilots gaan leiden tot meetbare effecten op CO2-uitstoot en materiaalgebruik, verdergaand dan wat er nu in de Routekaart Klimaatneutraal staat. •
Start van een XXX ontwerp voor het internet of energy
Vliegwielmiddelen | 2022
56
Economische Zaken Sporten enWerk CTO Bos
14 | Economische Zaken en CTO Kennis en innovatieagenda opstellen
Doel
Resultaten
Met de vliegwielmiddelen is gekozen om de focus te leggen op het verstevigen van de innovatieaanpak binnen twee bestaande programma’s: Warmte voor de Stad en Elektriciteitsvoorzieningen Amsterdam (EVA) bij de directie Ruimte en Duurzaamheid. Daarnaast is een aantal projectvoorstellen ontwikkeld en is sterk ingezet op het verstevigen van het innovatie-ecosysteem in de regio (met name op het gebied van duurzame digitalisering), in het samenwerken met partners in de stad, onder andere in een aantal Europese subsidie aanvragen, en het gezamenlijk leren.
Elektriciteitsvoorzieningen Amsterdam
Toegekend bedrag
€350.000
Reeds gedeclareerd (2020 en 2021)
€177.350
Prognose declaratie 2022
€100.000
Prognose totale uitgaven
€227.350
Om de (piek) belasting op het elektriciteitsnet te reduceren waar we kunnen, zijn de belangrijkste innovatiekansen in samenwerking met verschillende programmateams en Liander gedefinieerd. De vliegwielmiddelen hebben de samenwerking binnen de gemeente én met het ecosysteem (o.a. TKI Urban Energy, Amsterdam Smart City, TNO en Rockstart) versterkt. Door middel van verdiepende sessies is helder welke innovaties aangejaagd dienen te worden vanuit de gemeente. Deze zijn uitgewerkt in project voorstellen, waarvan een aantal inmiddels wordt uitgevoerd in bestaande projecten, zoals het slim laden van elektrische auto’s door gebruik van laadpalen met een flexibel vermogen.
XXX Verstevigen van het innovatieecosysteem in de regio
Vliegwielmiddelen | 2022
57
Economische Zaken Sporten enWerk CTO Bos
Vervolg Dankzij de inzet van de vliegwielmiddelen is duidelijk geworden welke innovaties nodig zijn voor een goede elektriciteitsvoorziening in Amsterdam, en wie daarvoor binnen de gemeente voor aan de lat staat. Het is aan de verantwoordelijke directies en het programma Elektriciteitsvoorzieningen Amsterdam om daar gebruik van te maken. Het EVA-programma is voor de overige vervolgtrajecten momenteel het proces van “kans-eigenaren” aan het vormgeven, door op zoek te gaan naar beschikbare uren en personen.
Warmte voor de Stad Binnen Warmte voor de Stad is een verkenning gedaan op welke vlakken innovatie nodig is binnen het warmtedossier, wat de knelpunten zijn in innovatieprojecten en hoe we daar verandering in kunnen brengen. Door de vliegwielmiddelen zijn de knelpunten met mogelijke oplossingen gedefinieerd en gepresenteerd. Er is in samenwerking met City Deal Partners een eerste aanzet voor een database met innovatiekansen gemaakt.
Vervolg Voor het vervolg is de aanbeveling om een gezamenlijke agenda en aanpak voor innovatie op het warmtedossier te organiseren, in samen werking met relevante stakeholders, en om de gemeentelijke rol en instrumenten voor een vruchtbaar innovatie ecosysteem te bepalen. De afspraak met de relevante partijen staat gepland. Dankzij de vliegwielmiddelen is duidelijk hoe innovatie kan bijdragen aan de warmtetransitie. Het is aan de verantwoordelijke directies en Warmte voor de Stad om daar gebruik van te maken.
Het verder versterken en ontwikkelen van het concept InnovatieLab: een innovatie-inkoop methodiek waarbij de gemeente ontwikkelgeld beschikbaar stelt voor het testen en valideren van duurzame oplossingen waar de gemeente in de toekomst iets mee wil. Dit InnovatieLab wordt momenteel als pilot opgezet en zal in Q2 2022 live gaan. •
Het is nu duidelijk XXX welke innovaties nodig zijn
Overige resultaten Met de Energy Challenge, een digitale challenge om huishoudens te helpen hun energieverbruik te reduceren, zijn 5.212 bewoners middels de campagne bereikt, waarvan 462 huishoudens zich uiteindelijk hebben aangemeld. De lessen van deze innovatie zijn geborgd in de bestaande energiebesparingsprojecten, zoals het energie coach-traject met Stichting !WOON.
Vliegwielmiddelen | 2022
58
Verkeer en Openbare Vastgoed Ruimte Wonen Werk
15 | Wonen Energiezuinig maken van woningen
Doel
Uitvoering
In 2019 is de Routekaart Klimaatneutraal vastgesteld. Voor de bestaande woningvoorraad hebben Ruimte en Duurzaamheid en Wonen gezamenlijk acties en maatregelen aangedragen voor energiezuinig wonen (pijler 4 op de routekaart). Op het moment van de aanvraag van vliegwielmiddelen door Wonen waren er bij Wonen nog geen uitvoeringscapaciteit en -middelen. Vanaf 2020 neemt Wonen gefaseerd taken over van R&D met betrekking tot het energiezuinig maken van woningen. De activiteiten uit de routekaart vormen het startpunt. Aanvullend wordt onderzocht wat er nog meer nodig is. Daarbij neemt Wonen het voortouw om ervoor te zorgen dat we als één organisatie naar buiten treden.
De vliegwielmiddelen hebben ervoor gezorgd dat we konden starten met de werving en selectie van projectleiders op een moment waarop er geen zekerheid was over project middelen. Zo is op 1 december 2020 de projectleider VvE-aanpak gestart. En is ook gestart met de werving van andere project leiders en beleidsadviseurs, voordat er zekerheid bestond over projectmiddelen en afdelingsbudgetten.
Toegekend bedrag
€500.000
Prognose declaratie 2022
€500.000
Prognose totale uitgaven
€500.000
XXX 54 VvE’s kregen een energieadvies
Vliegwielmiddelen | 2022
59
Verkeer en Openbare Vastgoed Ruimte Wonen Werk
Opbrengst Alle activiteiten leveren een bijdrage aan de pijler ‘energiezuinig maken van woningen’ van de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050. In de jaarlijkse Klimaatrapportage wordt gerapporteerd over de CO2-reductie. Aan activiteiten is er onder meer: • Een integraal pakket van VvE-ondersteuning vormgegeven, waarmee nu ervaring wordt opgedaan. In 2021: • hebben 54 VvE’s een energieadvies gekregen. • zijn 7 webinars georganiseerd waar in totaal 922 VvE-leden zich voor hebben opgegeven. De webinars hadden de volgende thema’s: kleine VvE’s, laadpalen, netwerkbijeenkomsten, beschermd stadsgezicht, energietransitie, zonne panelen en een vervolg op laadpalen. • zijn 4 cursussen gegeven voor in totaal 60 VvE’s. • zijn haalbaarheidsonderzoeken voor circa 30 VvE’s aanbesteed. • wordt gewerkt aan een gezamenlijk proces en aan communicatie in de aardgasvrijbuurten
• Vorm en inhoud gegeven aan de Renovatie
• Een volkshuisvestingsaanvraag gehonoreerd
en Isolatiemotor (onderdeel van het programma Duurzame Stad, Duurzame Banen; zie ook project van directie Werk), die inzet op: • Kleine energiebesparende maatregelen in woningen die in het kader van de warmte motor versneld worden aangesloten op het warmtenet. • Buurtgerichte collectieve inkoop van energiebesparende maatregelen. • Ondersteuning om te komen tot vergaande renovatie in complexen (VvE’s) waarbinnen vaak sprake is van complexe problematiek (o.a. achterstallig onderhoud, onvoldoende middelen in het onderhoudsfonds).
voor stadsdeel Zuidoost. Het grootste deel van de beschikte middelen (41 miljoen) is bestemd voor verbetering (waaronder verduurzaming) van de woningvoorraad. Uitvoering hiervan wordt samen met andere betrokkenen voorbereid. • Samen met aardgasvrij en de masterplangebieden meegedaan aan de City Deal Energieke Wijken om zo samen met andere gemeenten en overheden bij te dragen aan het ontwikkelen van, en experimenteren met innovatiesvoor de energietransitie en de positie van bewoners in kwetsbare gebieden. • Gewerkt aan een plan Duurzaam Wonen om tot een integraal informatie-, ondersteunings- en handhavingsaanbod voor bewoners en woningeigenaren te komen voor aanpassingen in woningen.
• Een subsidieaanvraag in het kader van de Regeling Reductie Energieverbruik Woningen (RREW) gedaan, die heeft geresulteerd in een rijksbijdrage van € 5,9 miljoen voor kleine energiebesparende maatregelen bij 59.000 huishouden, te besteden voor 1 augustus 2022. In 2021 is de verstrekking van cadeaubonnen en huisaan-huis energieadviezen aanbesteed en is gestart met de uitgifte van cadeaubonnen.
Rijksbijdrage van XXX € 5,9 miljoen
Vliegwielmiddelen | 2022
60
Verkeer en Openbare Vastgoed Ruimte Wonen Werk
Vervolg
Geleerde lessen
Veel inzet op woningkwaliteit en duurzaamheid is incidenteel gefinancierd en kent verschillende financieringsstromen. De huidige, veelal project matige inzet, wordt in 2022 gecontinueerd en versterkt. 1. Onlangs is bekend geworden dat het Rijk in januari nog eens € 8 miljoen doet toekomen aan Amsterdam voor het bestrijden van energiearmoede door energiebesparende maatregelen, te besteden in de komende zestien maanden. In het eerste kwartaal van 2022 wordt een plan voor de besteding hiervan uitgewerkt. 2. Er wordt gewerkt aan een gezamenlijk proces en communicatie in de aardgasvrijbuurten.
1. Woningeigenaren en bewoners maken veelal geen onderscheid in investeringen in woningkwaliteit en duurzaamheid. Investering in onderhoud of comfort resulteert vaak in verduurzaming en andersom. Het in samenhang brengen van verschillende gemeentelijke inzet op investeringen door woningeigenaren en bewoners in hun woning, zoals nu met behulp van de vliegwiel middelen gebeurt, is dus ook in de praktijk belangrijk om zo met alle betrokken tot het beste en duurzaamste resultaat te komen. Liefst zou je hier ook inzet op klimaat adaptatie en circulariteit integraal onderdeel van maken. 2. Om ook meer (financieel) kwetsbare bewoners en huiseigenaren mee te nemen in de energietransitie en te laten profiteren van toegenomen wooncomfort en gereduceerd energiegebruik is gerichte ondersteuning nodig, zowel voor het vergroten van de betrokkenheid en urgentie als bij het bieden van inzicht in verschillende verduurzamingsscenario’s en financieringsmogelijkheden. Dit is een arbeidsintensief proces en ook voor warmtemotorbuurten belangrijk.
Samen met Aardgasvrij en de masterplan gebieden wordt meegedaan aan de City Deal Energieke Wijken. Daarnaast willen we in 2022 op basis van de opgedane ervaringen en, de verstrekte samen werking tot een integraal beeld komen. Daarmee hebben we zicht op benodigde inzet voor de middellange termijn op de bestaande woningvoorraad, op de instrumenten die daaraan een bijdrage kunnen leveren en op de financiering die daarvoor nodig is.
3. Er is vooral incidenteel geld beschikbaar voor onderhoud en verduurzaming van de bestaande woningvoorraad. Dit maakt de inzet vanaf 2023 erg kwetsbaar. Ook wordt het opbouwen en in stand houden van een goed team hierdoor tegengewerkt doordat alleen met tijdelijke contracten kan worden gewerkt. 4. De beschikbare middelen komen uit veel verschillende financieringsbronnen die vaak een duidelijke afbakening hebben (doelgroep, buurt, te treffen maatregel). Dit bemoeilijkt het tot stand brengen van een samenhangend pakket van onder steuningsmaatregelen en maakt de indirecte kosten voor organisatie, afstemming en verantwoording relatief hoog. •
Samen met XXX Aardgasvrij en de masterplan gebieden wordt meegedaan aan de City Deal Energieke Wijken
Vliegwielmiddelen | 2022
61
Facilitair Bureau/Green Office Werk
16 | Facilitair Bureau/Green Office Monitoren van energiegebruik van vastgoed
Doel
Uitvoering
Opbrengst
Monitoren van energiegebruik ten behoeve van vastgoed en zo mogelijk ook andere directies die assets beheren. Dit zal leiden tot een scherpere CO2-opgave, een effectievere methodiek en uiteindelijk tijdswinst vanwege een vergemakkelijkte rapportage.
Vanwege energiebesparende wetgeving en onze gemeentelijke doelstelling een klimaat neutrale organisatie te worden in 2030, moet ieder pand van Gemeentelijk Vastgoed maatregelen treffen. Voorbeelden van deze maatregelen lopen van verbeterde isolatie van de gevel tot aan energiezuinige installaties. Om deze omvangrijke en ingewikkelde opgave te vergemakkelijken is er een online tool aanbesteed. Deze tool adviseert op basis van CO2-besparing en terugverdientijd van de maatregelen op pandniveau en informeert welke er al genomen zijn.
De concrete opbrengst van dit project is een monitoringstool waarmee: • er een duidelijk beeld is van de totale CO2-reductieopgave van gemeentelijk vastgoed, • duidelijk is welke maatregelen tegen de minste kosten de meeste CO2 reduceren, • een gestructureerde methodiek om de portefeuille mee te verduurzamen is ontstaan en • tijdswinst vanwege een vergemakkelijkte rapportage wordt behaald.
Toegekend bedrag
€100.000
Prognose declaratie 2022
€100.000
Prognose totale uitgaven
€100.000
XXX Advies op basis van CO2-besparing van de maatregelen
In 2020 zijn de verschillende behoeften van de stakeholders (Sport en Bos, Metro en Tram en Gemeentelijk Vastgoed, team energie) ten aanzien van energiemonitoring in kaart gebracht. Hierop is er in 2021 een pilot gestart om te zien of de tool in al deze behoeften kon voorzien. De conclusie was dat er een te groot verschil was tussen de type assets van de betrokken directies om dit met een type tool te kunnen oplossen. Er is toen besloten het hoofdeigenaarschap voor de monitor bij Gemeentelijk Vastgoed te leggen. Begin 2022 is de tool geïmplementeerd.
Vliegwielmiddelen | 2022
62
Facilitair Bureau/Green Office Werk
Geleerde lessen In dit project leerden wij om eigenaarschap beter te beleggen, om digitale expertise eerder te betrekken en dat een gestructureerde begeleiding van Informatie Voorziening (IV) essentieel is.
Duidelijker eigenaarschap van betrokken directies In eerste instantie leek Green Office (dus Facilitair Bureau, FB) de juiste partij om dit project te trekken vanwege de gemeen schappelijke behoeften aan monitoring binnen de drie asset beherende directies. Echter bleek later dat er te veel verschil zat tussen de assets, met als gevolg dat de tool hoofdzakelijk voor Gemeentelijk Vastgoed (waar ook het beheer en onderhoud van de gebouwen van Sport en Bos onderdeel van zijn) geschikt bleek. Hiermee kwam het eigenaarschap bij Gemeentelijk Vastgoed te liggen en was de rol van de projectleider van Green Office (dus FB) minder vanzelfsprekend. Overdracht heeft geleid tot vertraging en herhaling van eerder genomen zetten.
Eerder betrekken van digitale expertise binnen de organisatie Er is veel digitale expertise aanwezig in de organisatie en die is te laat bij het project betrokken. De projectarchitect en ook eigenaren van de bestaande SaaS oplossing, zoals BRES van vastgoed, met kennis van zaken en veel ervaring die nuttig bleek in het aanscherpen van de vraag, hadden eerder kunnen worden betrokken. •
XXX Tijdswinst vanwege een vergemakkelijkte rapportage wordt behaald
Vliegwielmiddelen | 2022
63
Xxxxx
Inkomen Werk GGD
17 | GGD Werkgroep klimaat oprichten
Doel
Uitvoering
Expertise binnen de GGD bij elkaar brengen om effectiviteit te vergroten.
Klimaatverandering wordt gezien als een van de grote bedreigingen voor de volksgezondheid. Ook zal gezondheid één van de belangen zijn die een rol spelen rond de uitwerking van maatregelen voor de overgang naar duurzame energie. In de gemeente Amsterdam is de GGD expert in volksgezondheid. Uit de verkenning van de raakvlakken tussen de werkzaamheden van de GGD en klimaat blijkt dat de impact van klimaatverandering groot kan worden. Goed bereikbare kennis over klimaatverandering en gezondheid inclusief het netwerk van interne en externe expertisecentra kan een bijdrage leveren aan de randvoorwaarden voor een geslaagde energietransitie. Zoals door het creëren van draagvlak (bijvoorbeeld door risico’s inzichtelijk te maken) of door klimaat rechtvaardigheid (bijvoorbeeld kennis over risicogroepen van klimaatrisico’s en energie armoede). Door de impuls van de vliegwiel middelen kan de impact nu sneller in kaart gebracht worden, zodat er strategischer en efficiënter mee kan worden omgegaan.
Toegekend bedrag
€10.500
Prognose declaratie 2022
€10.500
Prognose totale uitgaven
€10.500
XXX Concreet heeft de directie van de GGD besloten een GGD-brede werkgroep klimaat op te richten waarvoor een bijdrage uit de vliegwielmiddelen wordt ingezet. Deze groep bestaat uit experts van alle afdelingen van de GGD. Hierdoor wordt de vindbaarheid van kennis en expertise van de GGD vergroot en wordt interne en externe coördinatie bevorderd doordat experts elkaar sneller weten te vinden op overkoepelende thema’s. Daarmee verhoogt de werkgroep de mogelijkheid tot planvorming en pro-activiteit. De werkgroep is op dit moment bezig een visie uit te werken met doelen en met beoogde resultaten met betrekking tot de energietransitie en volksgezondheid.
De impact van klimaatverandering kan groot worden
Vliegwielmiddelen | 2022
64
Xxxxx
Resultaten
Vervolg
• Er is een uitwerking gemaakt van de raak-
Bij het inplannen van afspraken met de werk groep in oprichting bleek dat de beschikbaar heid van experts in de verschillende afdelingen laag was. De mogelijkheid aanspraak te maken op budget maakte hierin nauwelijks verschil doordat de experts hun tijd al hadden vastgelegd in lopende werkzaamheden, waaronder projecten.
vlakken tussen het onderwerp klimaat en de missie en visie van de GGD Amsterdam. Deze uitwerking dient als uitgangspunt voor een volgende brainstorm. • Er is een leidraad geschreven over de rol van volksgezondheidszorg in klimaatverandering. In deze leidraad worden kernbegrippen rondom klimaatverandering uitgelegd. Ook wordt de relatie met volksgezondheid beschreven. Tenslotte staan er concrete tips in over hoe experts in hun dagelijks werk met klimaatverandering aan de slag kunnen gaan. • Er is verbinding gelegd met de coördinator van het traject Duurzame GGD. Zij neemt nu deel aan de GGD-brede werkgroep klimaat. Zij vormt ook de verbinding met de Green Office van de gemeente Amsterdam.
Inkomen Werk GGD
Er wordt een GGDXXX brede werkgroep klimaat opgericht
Om de beschikbaarheid van experts te vergroten is via het GGD MT nogmaals het belang van de werkgroep benadrukt. Zo wordt voldoende bezetting nagestreefd. De werkgroep informeert het management over de voortgang en betrekt het MT om vervolgstappen te concretiseren. Het plan Duurzame GGD Amsterdam zet in op het verkleinen van de klimaatimpact van de bedrijfsvoering. In afstemming met de GGD-brede werkgroep klimaat kunnen koppel kansen worden onderzocht. Bijvoorbeeld door medewerkers die via de werkgroep enthousiast zijn geworden over het inhoudelijke thema klimaatverandering zelf aan de slag te laten gaan en op het werk hun eigen impact te laten verkleinen. Ook kan de klimaatimpact van de gehele zorg worden aangepakt door bijvoorbeeld een gezamenlijke beweging in gang te zetten richting demedicalisering en leefstijlgeneeskunde. •
Vliegwielmiddelen | 2022
65
Vliegwielmiddelen Rapportage 2022 Samengesteld uit bijdragen van alle betrokken directies april 2022
Ontwerp Ontwerpwerk
ONT2022010
Colofon