7 SMP Bijlage 7_ Eindverslag participatie UK.pdf
Tekst van het document
In gesprek met de buurt en andere belangstellenden Verslag van de externe procesgebeleider van het participatieproces Strategisch Masterplan Universiteitskwartier | juni 2019 – maart 2021 1 maart 2021
1
Inhoudsopgave 1. 2. 3. 4. 5.
Aanleiding Doel Gevolgde werkwijze Processtappen en leeswijzer Bevindingen externe begeleider participatieproces
Bijlagen 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19.
2
Procesafspraken Thema’s en uitgangspunten Meet ups Enquête over thema’s en uitgangspunten Ondernemersgesprekken Informatiebijeenkomst tussenstand oktober 2019 Themabijeenkomsten Informatiebijeenkomst tussenstand juni 2020 Brede klankbordgroepbijeenkomst openbare ruimte Brede klankbordgroepbijeenkomst VOL BG Werksessie openbare ruimte academische gemeenschap Presentatie visie VOL BG Reactie op visie VOL BG-plan Preview concept-Strategisch Masterplan
1. Aanleiding
2. Doel
De Gemeente Amsterdam bereidt in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam een Strategisch Masterplan voor het Universiteitskwartier voor; het gebied dat loopt van Oude Turfmarkt tot Oude Hoogstraat.
Doel van het participatieproces is geweest om te vernemen wat bewoners en ondernemers in de buurt, studenten, medewerkers van de Universiteit van Amsterdam en andere belangstellenden belangrijk vinden voor de toekomst van het Universiteitskwartier. Deze inzichten hebben de Gemeente Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam betrokken bij het maken van het Strategisch Masterplan.
In dit plan worden de huidige en toekomstige kwaliteiten van dit gebied beschreven en aangegeven waar rekening gehouden mee moet worden bij onder meer de herinrichting van de openbare ruimte, de herontwikkeling en verduurzaming van de universiteitsgebouwen, de logistiek, de mobiliteit en de leefbaarheid. Bij zo’n plan horen formele inspraakmogelijkheden, maar de Gemeente Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam zijn hier voorafgaand aan al in gesprek gegaan. In 2018 hebben de Universiteit van Amsterdam en het bureau West 8 hiertoe het initiatief genomen. Vanaf juni 2019 is het participatieproces geïntensiveerd door de gemeente Amsterdam, in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam. Voor het organiseren van het participatieproces tussen juni 2019 en maart 2021 hebben de gemeente Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam een externe procesbegeleider gevraagd. In deze notitie doet deze externe procesbegeleider verslag van het doorlopen proces en zijn bevindingen.
3. Gevolgde werkwijze
• • • • •
De Gemeente Amsterdam heeft in samenspraak met de Universiteit van Amsterdam en de buurt een externe begeleider gevraagd om het participatieproces, samen met een gemeentelijk projectteam, te organiseren. Tussen juni 2019 en maart 2021 zijn de volgende stappen hiervoor gezet: •
•
• •
Verkennend gesprek met leden van VOL BG, de georganiseerde bewoners in het gebied, om de opzet van het participatieproces toe te lichten en de verwachtingen vanuit de buurt te vernemen (juni 2019). Lancering van projectpagina op www. amsterdam.nl/universiteitskwartier met uitnodigingen, verslagen, presentaties en achtergrondinformatie. Gedurende het gehele participatieproces aandacht via sociale media en huis-aan-huis brieven in de buurt. Drie meet ups met degenen die ook al in 2018 betrokken zijn geweest bij verkenningen van de Universiteit van Amsterdam en West 8 voor het Universiteitskwartier (25 juni, 2 juli en 9 juli 2019).
•
•
Drie meet ups met een bredere vertegenwoordiging vanuit de buurt (27 augustus, 17 september en 1 oktober 2019). On- en offline enquête om de uitkomsten uit voorafgaande meet ups te toetsen (september – oktober 2019). Dertien gesprekken met ondernemers in de buurt (september – november 2019). Bijeenkomst in Pakhuis de Zwijger over de eerste hoofdlijnen van het Strategisch Masterplan (8 oktober 2019). Instellen van een klankbordgroep met bewoners en ondernemers in de buurt, met als doel om de procesafspraken zoals aan het begin van het participatieproces gemaakt te volgen en bijeenkomsten te evalueren en voor te bereiden. De klankbordgroep is dertien keer bijeen geweest: op 27 augustus, 4 november en 4 december 2019, 9 januari, 24 februari, 6 juni, 25 augustus, 22 september, 20 oktober en 24 november 2o20 en 12 en 28 januari en 24 februari 2021. Voor twee bijeenkomsten is, op verzoek van de klankbordgroep, breder in de buurt uitgenodigd. Deze bijeenkomsten gingen over de openbare ruimte en over de reactie van VOL BG op de eerste ontwerpopties voor BG3, BG5 en Gasthuishof. De klankbordgroepoverleggen op 28 januari en 24 februari 2021 zijn eveneens op verzoek van VOL BG belegd om het plan vanuit de buurt, opgesteld door Space&Matter en Atelier KZNA, te presenteren.
Vijf themabijeenkomsten ter verdieping van onderwerpen die zijn aangedragen door de buurt (19 november, 26 november en 10 december 2019, 28 januari en 11 februari 2020). Online bijeenkomst waarin de voortgang van het Strategisch Masterplan gepresenteerd is, inclusief ontwerpvoorstellen voor (de omgeving
3
•
van) BG3 en BG5. Hierop volgend, op verzoek van de buurt, een extra offline bijeenkomst in de Zuiderkerk (22 juni en 3 juli 2020). Preview van het concept-Strategisch Masterplan aan de buurt (4 maart 2021).
klankbordgroep heeft meegedacht over de opzet van bijeenkomsten en is in de afrondende fase geconsulteerd over specifieke onderwerpen (openbare ruimte, beheer, langzaamverkeersstromen) en de enquêtes. Voor deze afrondende fase is de samenstelling van de klankbordgroep verbreed, zodat een ruimere inbreng vanuit de buurt gegeven kon worden. Eén van de klankbordgroepbijeenkomsten waarvoor ook de buurt genodigd is geweest, is georganiseerd door vertegenwoordigers van VOL BG (en afstemming met de externe procesbegeleider). Deze bijeenkomst stond in het teken van de ontwerpvoorstellen zoals eerder gedaan door gemeente en UvA voor (de omgeving van) BG3, BG5 en het Gasthuishof en de autoluwe grachten. Ook is een klankbordgroepbijeenkomst belegd waarin de visualisatie van de ruimtelijke visie van VOL BG is gepresenteerd. Zie paragrafen 15, 17 en 18 voor een nadere toelichting.
Parallel aan dit participatieproces heeft de Universiteit van Amsterdam activiteiten ondernomen om de academische gemeenschap te betrekken bij het concept-Strategisch Masterplan, zoals een werksessie over de openbare ruimte op 27 oktober 2020 en een informatieve bijeenkomst op 1 maart 2021.
4. Processtappen en leeswijzer •
•
4
Procesafspraken Belangrijk signaal vanuit de buurt was dat er duidelijkheid moet zijn over het verloop van het participatieproces, de wijze waarop omgegaan wordt met de inbreng van participanten, de mogelijkheid om zich goed voor te bereiden en inzicht in de rollen en belangen van verschillende partijen, waaronder die van de gemeente en de UvA. Aan dit signaal is gehoor gegeven door bij de start van de gesprekken zogenoemde procesafspraken te maken. Dit zijn tien, door de buurt en de gemeente onderschreven, afspraken geworden die de rolverdeling en de omgangsvormen omschrijven. Zie paragraaf 6 voor een nadere toelichting. Klankbordgroep Om te zorgen dat deze tien procesafspraken ook nageleefd worden, is een klankbordgroep samengesteld, die bestaat uit bewoners en ondernemers in de buurt. Deze
•
•
Thema’s en uitgangspunten Om inhoudelijk richting te geven aan het concept-Strategisch Masterplan zijn bij de start van het participatieproces zes thema’s geformuleerd. Per thema is vervolgens nader benoemd wat dit voor betekenis moet hebben voor de ontwikkeling van het Universiteitskwartier. Tevens zijn deze uitgangspunten getoetst aan de hand van een aantal zogenoemde testlocaties: kloppen de uitgangspunten als deze toegepast worden in het gebied zelf? Zie paragrafen 7, 8 en 11 voor een nadere toelichting. Verdieping Tijdens vijf zogenoemde themabijeenkomsten
is langer stil gestaan bij onderwerpen die voorgedragen zijn vanuit de buurt. Deze onderwerpen gingen over hoe initiatieven uit de buurt tot wasdom kunnen komen, over het verduurzamen van monumentale gebouwen (waarvan er zo’n 150 staan in het Universiteitskwartier), over de (her) inrichting van openbare ruimtes in het gebied en over bereikbaarheid en logistiek in de binnenstad en het Universiteitskwartier. Deze themabijeenkomsten trokken, door de specifieke onderwerpen, deels andere belangstellenden. Ook is een verdieping gegeven tijdens de tweede tussenstandbijeenkomst in juni en juli 2020 en twee brede klankbordgroepbijeenkomsten in september en oktober 2020. Zie paragrafen 12, 13, 14, 15, 16 en 17 voor een nadere toelichting. •
Tussentijdse toetsing Tijdens het participatieproces is een enquête uitgezet in de buurt, onder studenten en medewerkers van de Faculteit der Geesteswetenschappen en via een sociale mediacampagne om overige belangstellenden te bereiken. In de eerste enquête zijn de thema’s en uitgangspunten getoetst (september – oktober 2019). De enquête heeft een respons van 18% opgeleverd (i.c. 410 respondenten). Uit de enquête komt ondersteuning voor de gekozen uitgangspunten naar voren. Zo geeft 85% van de respondenten aan dat de universiteit met voorzieningen als een universiteitsbibliotheek, museum, theater en academische club van toegevoegde waarde is voor de historische binnenstad
en 83% van de respondenten stelt dat er prettig gewoond kan worden in een gebied met universiteitsgebouwen en bijbehorende voorzieningen. De combinatie van wonen en andere functies in het Universiteitskwartier vereist volgens de respondenten, zoals ook als uitgangspunt genomen, wel om extra afspraken: 68% is het hiermee eens, 26% oneens. 66% van de respondenten vindt het goed dat de logistiek (halen en brengen van goederen) zoveel als mogelijk via het water plaatsvindt, 13% is het hiermee oneens en een relatief hoog aandeel respondenten (21%) heeft geen mening. Ook voor het stellen van hoge eisen aan verduurzaming van gebouwen en de openbare ruimte en een actieve rol hierbij voor de gemeente is veel draagvlak: respectievelijk 68% en 83%. Dat het Universiteitskwartier groener moet worden dan nu, wordt door 86% van de respondenten ondersteund. Op de vraag of doorgaande fietsroutes in het Universiteitskwartier behouden moeten blijven, antwoordt 88% positief. Een grotere verdeeldheid roepen de uitgangspunten op over het tijdelijk afsluiten van binnenterrein, het toepassen van een autoluw/autovrij regime en het al dan niet veroorzaken van overlast door toeristen op de leefbaarheid.
Zo is 58% van de respondenten het eens met het uitgangspunt om de binnenterreinen grenzend aan de woningen op het Binnengasthuisterrein laat op de avond en ’s nachts tijdelijk af te sluiten in verband met de leefbaarheid, terwijl 24% het hiermee oneens is. Dat het Universiteitskwartier alleen bereikbaar wordt voor laden en lossen van goederen per auto en voor taxi’s, vindt bijval
bij 74% van de respondenten, maar 23% van de respondenten is het hiermee oneens. Op de vraag of op het Universiteitskwartier ook extra horeca past, lopen de meningen nog verder uiteen: 49% van de respondenten is het met deze stelling oneens, 42% eens. De meest uiteenlopende reacties roept de stelling op over toeristen en overlast. Als uitgangspunt is voorgelegd ‘Omdat het Universiteitskwartier in de binnenstad ligt, zullen er ook toeristen komen. Maar doordat het een gebied wordt met universiteitsgebouwen, universiteitsvoorzieningen en woningen zullen toeristen hier geen overlast veroorzaken’. 50% van de respondenten is het hiermee oneens, 32% eens (en 18% heeft geen mening). Zie paragrafen 9 voor een nadere toelichting. Inzet is om nog een tweede enquete te organiseren na vrijgave van het conceptStrategisch Masterplan (als onderdeel van het formele participatieproces). •
Ondernemersgesprekken Om ondernemers in de omgeving van het Universiteitskwartier te betrekken bij de planvorming, zijn zij uitgenodigd voor de participatiebijeenkomsten en zijn er nog aanvullend hierop gesprekken bij de ondernemers zelf gevoerd. Doel van deze gesprekken was om enerzijds informatie te geven, anderzijds op te halen wat ondernemers belangrijk vinden in het kader van de ontwikkeling van het Universiteitskwartier.
men bepleit meer en tijdige inbreng vanuit ondernemers en een betere afstemming over venstertijden en routings. Ook bepleit men meer fietsparkeervoorzieningen en ziet men kansen om vervoer over water te stimuleren. Verduurzaming is ook voor ondernemers een item, sommigen zijn hier al actief mee bezig. Tot slot geeft een aantal ondernemers aan dat er meer onderlinge samenwerking gewenst is ter verdere profilering van het gebied. Zie paragraaf 10 voor een andere toelichting. •
Samenvattende bevindingen van de externe begeleider van het participatieproces Van de 7 meet ups, 5 themabijeenkomsten, 2 bijeenkomsten over de tussenstand, 13 klankbordgroepbijeenkomsten, de ondernemersgesprekken, de enquête en de afrondende informatiebijeenkomst over het concept-Strategisch Masterplan is in de bijlagen 6 tot en met 18 verslag gedaan. Op basis hiervan formuleert de externe begeleider van het participatieproces een aantal bevindingen. Deze bevindingen, getrokken op weliswaar persoonlijke titel maar nadrukkelijk aansluitend bij de uitkomsten van het doorlopen participatieproces, staan in paragraaf 5 omschreven.
Uit deze gesprekken komt naar voren dat men het Universiteitskwartier van toegevoegde waarde ziet. Ook heeft men begrip voor het uitgangspunt van autovrij en autoluw, maar
5
5. Bevindingen externe begeleider participatieproces Op basis van alle bijeenkomsten en activiteiten in het kader van het participatieproces, doorlopen tussen juni 2019 en maart 2021, formuleert de externe begeleider van dit participatieproces de volgende bevindingen:
6
•
Van toegevoegde waarde In de gesprekken en uit de enquête blijkt een grote mate van overeenstemming te zijn over het profiel en de toegevoegde waarde van de beoogde ontwikkeling. Het Universiteitskwartier kan, in een steeds meer op consumptie gerichte binnenstad, het verschil maken. De stad en de buurt zullen kunnen profiteren van de keuze om als UvA in de binnenstad te blijven en fors te investeren.
•
Goede combinatie Een universiteit met voorzieningen als een universiteitsbibliotheek, museum, theater, aula, bestuursfunctie en academische club is goed te combineren met het wonen en de voorzieningen (zoals theaters en hotels) in de naaste omgeving. Dit vereist wel (pro)actief beheer, het deels afsluiten van openbaar toegankelijke ruimtes gedurende de late avond en nacht en continue aandacht voor het roosteren van activiteiten (zoals onderwijs in de avonduren en activiteiten in de overige universiteitsgebouwen). De voorwaarden die gesteld worden, kunnen in algemene zin benoemd worden in het Strategisch Masterplan, maar zullen vooral in nadere uitwerking gestalte moeten krijgen (beheerafspraken, ontwerpen voor openbare ruimte, ontwerpen voor gebouwen, wijze van logistiek en verduurzaming).
•
Leefbaarheid en veiligheid Buurtbewoners hebben aan de aanvankelijk 5 thema’s voor het Strategisch Masterplan met stip er een 6e aan toegevoegd: leefbaarheid en veiligheid. Dit 6e thema moet niet gezien worden als ‘not in my backyard’. Buurtbewoners realiseren zich terdege dat zij wonen in een binnenstad en dat hier een stedelijke dynamiek bij hoort. Studenten, werknemers van de UvA, bezoekers voor de verschillende voorzieningen (van bibliotheek tot VOX POP, van aula tot theater, van onderwijs tot bestuursfunctie), bezoekers die graag ook willen genieten van dit bijzondere deel van de binnenstad en passanten zijn welkom. Maar voor buurtbewoners hoort hier wel een bepaald gedrag bij. Zij bepleiten dan ook met klem dat de gemeente Amsterdam en de UvA continu voor ogen houden dat er een evenwicht moet zijn tussen leefbaarheid, veiligheid en reuring passend bij wat het Universiteitskwartier is en wil zijn; een gemengd en historisch gebied in de luwte van de binnenstad waar onderwijs, onderzoek en wonen hand in hand gaan. Dit is een precair evenwicht. Daar is iedereen zich terdege van bewust. Ook dat dit vraagt om zorgvuldige afwegingen in programmering, beheer en ontwerp van buitenruimte en gebouwen. Echter, een deel van de buurtbewoners is hier nog niet gerust op.
Zij vrezen dat het belang van de UvA de overwicht krijgt (of zoals zij dit aangeven: behoudt), waarbij zij verwijzen naar de manier waarop de besluitvorming over de Universiteitsbibliotheek verlopen is
of de voormalige naamgeving van het gebied (‘Binnenstadscampus’). Dat de UvA en de buurt op onderdelen verschillende belangen hebben, is een gegeven. De externe begeleider van het participatieproces heeft echter nadrukkelijk ervaren dat ook de UvA zich bewust is van de maatschappelijke context waarin het opereert. Sterker nog, de keuze om de Faculteit der Geesteswetenschappen midden in de historische binnenstad te vestigen, is juist gebaseerd op het belang om in verbinding te staan met de omgeving en samenleving. In het afwegingsproces dat ook de UvA in de afgelopen maanden doorlopen heeft, heeft het laten zien oog te hebben voor de maatschappelijke impact, hetgeen niet altijd betekent dat dezelfde afwegingen als die van de buurt worden gemaakt. •
Terechte signalen en vragen Gaandeweg het participatieproces zijn de thema’s en uitgangspunten verder uitgewerkt naar ontwerpopties en keuzes. Dan wordt, binnen de focus van wat een strategisch masterplan kan zijn, concreter wat gemeente en UvA beogen met bijvoorbeeld BG3 en het Binnengasthuisplein, BG5 mede in relatie tot BG3, Universiteitsbibliotheek en Oudemanhuispoort, het Gasthuishof en de Oudemanhuispoort-VendelstraatKloveniersburgwal. En naarmate het concreter wordt, scherpen de vragen en standpunten van participanten aan. Belangrijke momenten hierin zijn geweest de bijeenkomsten rondom specifieke thema´s (november 2019 - februari 2020), de brandbrief van VOL BG (mei 2020),
de bijeenkomsten over openbare ruimte en ontwerpopties (juni/juli 2020, september en oktober 2020) en de presentatie van de ruimtelijke vertaling van de VOL BG-visie.
specifieke plekken in het Universiteitskwartier is invulling gegeven aan de oproep uit de buurt om actiever in contact te blijven met de plannenmakers.
Tijdens de themabijeenkomsten zijn verschillende vervolgacties en aandachtspunten naar voren gekomen, zoals het actief ondersteunen van buurt(zelf)beheer en buurtinitiatieven, het extra vergroenen van het Universiteitskwartier, het stimuleren van collectieve verduurzaming in en rondom het Universiteitskwartier (waarvan ook bewoners en mogelijk ondernemers kunnen profiteren), het organiseren van vervoer over het water, het versterken van samenwerking tussen UvA en ondernemers en meer afstemming tussen enerzijds het waarborgen van de bedrijfsvoering van ondernemers in de omgeving van het Universiteitskwartier en anderzijds de bouwlogistiek, het autoluwer maken van de binnenstad en de aanpak van bruggen en kademuren. Deze vervolgacties en aandachtspunten moeten de komende tijd actief op- en door gepakt worden.
De brandbrief van VOL BG ging echter niet alleen over het communicatieproces. In de brief en in vervolgbijeenkomsten hebben VOL BG en andere buurtbewoners zich kritisch geuit over ontwerpkeuzes. VOL BG stelt dat de voorgenomen ontwerpkeuzes voor BG3 (‘nieuwbouw iets minder op het plein’) en BG5 (‘nieuw middendeel met ruimte tussen de vleugels van het monument en een iets teruggetrokken gevel’) niet of nauwelijks voldoen aan de uitgangspunten als leefbaarheid en veiligheid, duurzaamheid en groen, historie en monumentaliteit, identiteit, bereikbaarheid en logistiek. Als belangrijkste bezwaren zijn genoemd gebrek aan overzicht, verlies aan openheid en groen, aantasting van schoonheid en licht. Gesteld wordt tevens dat de hoeveelheid functies rondom het BG-terrein niet in verhouding staat tot de draagkracht van dit deel van het Universiteitsterrein. De overwegingen van gemeente en UvA ten aanzien van cultuurhistorie en stedenbouw worden op onderdelen betwist. De antwoorden die gemeente en UvA gegeven hebben in de participatiebijeenkomsten worden deels als onvoldoende ervaren. Om deze reden heeft VOL BG ervoor gekozen om de eerder opgestelde visie ruimtelijk te laten verbeelden door Space&Matter en Atelier KZNA.
De brandbrief van VOL BG van mei 2020 ging over een radiostilte die ontstaan was tussen de laatste themabijeenkomst (februari 2020) en de presentatie van het concept-plan (voor de zomer van 2020). Dit signaal was meer dan terecht, zeker ook omdat een van de procesafspraken was om te zorgen voor een continue communicatie. Met de tweede informatiebijeenkomst over de tussenstand (juni en juli 2020), het intensiveren van de klankbordgroep en vervolgbijeenkomsten over de openbare ruimte en de ontwerpopties voor
De externe begeleider van het participatieproces constateert dat de vragen en kritiekpunten van VOL BG door zowel de
gemeente als UvA opgepakt zijn. Hierbij kwam ook naar voren dat tussen gemeente en UvA en soms zelfs binnen de gemeente (en haar adviesorganen) er verschillende overwegingen en standpunten waren. Dit proces van vragen stellen, kritiek formuleren en reflectie plegen heeft tijdens verschillende bijeenkomsten aandacht gekregen. Dit heeft op een aantal aspecten duidelijk gemaakt dat er verschillen van mening zijn, te weten: •
BG3: gemeente en UvA opteren, na afweging van verschillende varianten, voor nieuwbouw van het Theo Boschpaviljoen, in een iets groter volume dan het nu is, maar nog wel in verbinding met het monumentale deel van BG3. De nieuwbouw zal iets meer naar het BG-plein verschuiven, zodat er meer openbare ruimte ontstaat tussen BG3 en BG5. Deze grotere openbare ruimte wordt gezien als extra hof en de verwachting van UvA en gemeente is dat dit een veel gebruikte verblijfsplek voor studenten gaat worden, omdat het zo strategisch ligt tussen de onderwijsvoorzieningen. De verwachting van gemeente en UvA is dat met dit ‘nieuwe hof’ ook de belasting elders op het BG-plein – bijvoorbeeld tegenover de woningen – afneemt. In een vervolgfase zal, mogelijk aan de hand van een ontwerpwedstrijd, verder verkend worden wat de exacte positie en vorm van de nieuwbouw wordt. In de visie van VOL BG wordt het huidige Theo Bosch-paviljoen behouden, aangepast aan de eisen des tijds en los geknipt van het monumentale deel van BG.
7
Hierdoor ontstaat, in de ogen van VOL BG, een veiliger openbare ruimte waarvan de doorgang ’s avonds met een hek tijdelijk afgesloten kan worden. Met behoud van het Theo Bosch-paviljoen wordt voorkomen dat de nieuwbouw meer op het plein komt, uitzicht vanuit belendende woningen en de sociale veiligheid afneemt. •
8
BG5: gemeente en UvA hebben de belangen en eisen vanuit monumentaliteit, functionaliteit en openbaarheid gecombineerd in een voorstel dat uitgaat van nieuwbouw met ruimte tussen de vleugels van het monumentale deel, een iets terug gesprongen rooilijn ten opzichte van de huidige situatie en zicht op het middenrisaliet. In de visie van VOL BG wordt een aanzienlijk bescheidener nieuwbouw voorgesteld met nieuwbouw in het atrium voor met name de collegezalen. De rooilijn ligt aanzienlijk meer terug gesprongen dan het voorstel van gemeente en UvA, waardoor er in dit deel van het Universiteitskwartier meer openbare ruimte komt. De UvA stelt dat het voorstel van VOL BG in eerdere ontwerpstudies verkend is op haalbaarheid, maar afgevallen is. Hiervoor waren twee voorname redenen. Ten eerste zou met nieuwbouw in het atrium te weinig ruimte over blijven voor de beoogde functie van het atrium, namelijk een ruimte voor eten en drinken tussen alle onderwijsvoorzieningen in. Ten tweede zou nieuwbouw in het atrium het zicht op het middenrisaliet en het zicht op de zijvleugels
van het monument ontnemen, terwijl de monumentaliteit van dit gebouw hier juist om vraagt. •
•
Fietsbereikbaarheid: de gemeente en de UvA willen het primaat van de openbare ruimte van het Universiteitskwartier leggen bij de voetganger. De fietser is er te gast. Om dit te realiseren, lopen de fietsroutes buiten het Universiteitskwartier om, met fietsparkeervoorzieningen aan de randen van het Universiteitskwartier en in gebouwen. Wel is er shared space, waardoor fietsers – als gast – welkom blijven. In de visie van VOL BG blijft er een hoofdfietsroute over het Universiteitskwartier lopen. Deze visie sluit aan bij de enquete-uitkomst, waar een overgroot deel van de respondenten dezelfde voorkeur had. Groen en biodiversiteit: met de herinrichting van het Binnengasthuisplein, het toegankelijker maken en vergroenen van het Gasthuishof, het vergroenen van de openbare ruimte tussen het nieuwe paviljoen van BG5 en de vleugels van het monument, een nieuwe hof aan de noordzijde van de Oudemanhuispoort/Slijkstraat en het vergroenen van de autoluwe grachten wordt het Universiteitskwartier groener en biodiverser. In de visie van VOL BBG en tijdens participatiebijeenkomsten reiken de ambities hoger en vindt men de voorgestelde vergroening te weinig.
•
•
Collectieve verduurzaming: uit het participatieproces komt nadrukkelijk de wens naar voren om aan te haken op de verduurzaming van de universiteitsgebouwen, de verduurzaming van ander vastgoed (in het bijzonder van De Key) en ‘Amsterdam Aardgasvrij’. Vanuit de buurt zijn hier concrete initiatieven voor genomen, zoals het leggen van verbindingen met het project Green Light District en ‘Amsterdam Aardgasvrij’. Uit de participatiebijeenkomst komt de vraag naar voren of de gemeente hierin geen actievere rol kan vervullen, bijvoorbeeld door initiatieven en investeerders met elkaar te verbinden.
Overeenstemming Over andere ontwerpkeuzes lijkt, in hoofdlijnen, bredere instemming onder participanten te zijn. Het gaat dan om de ontwerpkeuzes voor de Oudemanhuispoort met een extra openbaar toegankelijke ruimte en de opwaardering van de Vendelstraat, over de twee sferen van het Gasthuishof en over de ontwerprichting voor de autoluwe gracht. Ook hierbij zijn aandachtspunten voor de vervolgfase na het Strategisch Masterplan geformuleerd, grotendeels ook herbevestigd in het aanvullend onderzoek naar langzaamverkeersstromen van Ecorys (in opdracht van de UvA). Ook lijkt het onderzoek naar tijdelijk en definitief beheer, in samenspraak met de buurt, gedeelde resultaten op te leveren.
•
Mind the step Het participatieproces is intensief geweest, in het bijzonder voor actief betrokken buurtbewoners. Deels heeft dit tot een gedeeld resultaat geleid, deels zijn verschillen van inzicht ontstaan of gebleven. Echter, zoals in het voorgaande al herhaaldelijk opgemerkt, er volgen nog veel vervolgstappen. Waaronder ontwerpen voor gebouwen en delen van de openbaar toegankelijke ruimte, maar ook de nodige andere vervolgacties en aandachtspunten zoals hiervoor benoemd. De ervaring met soortgelijke intensieve participatieprocessen leert dat vaak een radiostilte ontstaat tijdens en na afloop van finale besluitvorming. Zo’n radiostilte dreigde al eens eerder (februari – mei 2020) en dat is ongewenst. Gemeente, UvA, bewoners en ondernemers in de buurt, maar mogelijk ook andere partijen worden opgeroepen geen gat te laten vallen in het communicatieproces en vooral op specifieke aspecten verder door te gaan.
9
10
Bijlagen
11
6. Procesafspraken De buurt en de gemeenten hebben tien procesafspraken met elkaar gemaakt voor een goed, herkenbaar en navolgbaar participatieproces. Deze tien procesafspraken zorgen ervoor dat tijdens het hele participatieproces duidelijk is hoe het proces verloopt, hoe er wordt omgegaan met de inbreng van participaten, wat de rollen van de verschillende partijen zijn en dat iedereen de mogelijkheid heeft om zich goed voor te bereiden.
#1
#2
Afspraak over ambities
Afspraak over belangen
We zorgen dat we van elkaar weten wat we met het Universiteitskwartier willen.
We onderkennen dat er verschillende belangen in het gebied spelen en spreken deze belangen open naar elkaar uit.
Bewoners, ondernemers, studenten die op het Universiteitskwartier studeren, medewerkers van de UvA die er werken, UvA, Gemeente Amsterdam en mogelijk nog anderen zullen tijdens het participatieproces duidelijk naar elkaar uitspreken wat men van het Universiteitskwartier verwacht. Door ‘kleur te bekennen’ over wat men van de huidige situatie vindt en wat men van de toekomst verwacht, kan een transparant gesprek gevoerd worden over belangen, over wat men met elkaar deelt en waar tegenstrijdigheden zijn.
Achter wat we willen met het Universiteitskwartier (zie afspraak 1), schuilen vaak belangen van partijen. Het is belangrijk om deze belangen te weten, want zo weten bewoners, ondernemers, studenten, medewerkers, UvA, gemeente en mogelijk nog anderen waarom met wat inbrengt in het gesprek. Inzet is uiteraard om belangen zo veel als mogelijk te combineren in het gebied, maar daar waar sprake is van belangentegenstellingen helpt het ook om deze open en zo snel mogelijk in het proces naar elkaar uit te spreken.
De klankbordgroep heeft erop toegezien dat de procesafspraken gedurende het hele proces zijn nageleefd.
identiteit en het gebruik zo bijzonder maakt. • Loslaten van de oeroude kloosterstructuur in het gebied door de UvA met het overkappen van de binnentuin van de nieuwe UB (dieptepunt).
#3
• Maak een plan dat de bestaande kwaliteiten onderkent en ook voor de langere termijn zorgt voor kwaliteit. Benoem hierbij duidelijk de kernwaarden en zorg dat deze bij iedereen bekend zijn.
Afspraak over tijdig gesprek
• Gemeente gaf in het verleden toestemming tot bouw 40 meter hoge UB (dieptepunt).
• Duidelijkheid over wat de kwaliteit(en) van het gebied zijn.
• Onderkenning van wat het gebied bijzonder maakt, namelijk de menging van functies zoals wonen, werken, studeren, onderwijs, cultuur, etc. (hoogtepunt).
We betrekken vóórdat er formeel ingesproken kan worden over dit plan zoveel mogelijk belanghebbenden. • Over uitgangspunten/intenties voldoende overeenstemming.
• Fantastische buurt om in te ‘mogen’ wonen (hoogtepunt). • De dreigende sloop van de woningen aan de Binnengasthuisstraat en/of de Kloveniersburgwal in de oorspronkelijke plannen van de UvA voor het terrein (dieptepunt).
Om te voorkomen dat bewoners en anderen pas kunnen reageren als het plan
• Erkenning het belang van bewoning op hethet BG-terrein al bijnavanklaar is, wordt tijdens maken van het plan het gesprek al gevoerd. door buurtbewoners / ondernemers (schriftelijke Zo kan de Gemeente Amsterdam zo tijdig mogelijk rekening houden met wat steunbetuigingen) en gemeente dat uitmondde in het besluit participanten tot behoud van de woningen (hoogtepunt). verbindt en waar mogelijk verschillende opvattingen en
belangen zijn. • Afspraken over binnenterrein worden later ontkend (dieptepunt). • Verwaarlozing binnentuin (dieptepunt).
12
Universiteitskwartier gaf duidelijk aan wat bewoners wilden (hoogtepunt). • In raadpleging van academische gemeenschap waren twee scenario’s voor de UB gepresenteerd door de UvA, waarbij de impact ervan voor de omgeving geen onderdeel van de afweging uitmaakte (dieptepunt).
#4
ook het belang van bewoners. Maar zorg ook dat er een gesprek plaatsvindt met ondernemers in de buurt (zoals de hotels en theaters), de studenten en de medewerkers van de UvA die in het gebied studeren en werken.
• Laat in ieder geval iedereen die een belang heeft op en Afspraak over regierol rond het gemeente Universiteitskwartier (i.c. bewoners, ondernemers, studenten, medewerkers UvA, UvA en gemeente) meedenken en praten over het plan. En zorg dat dit geen gescheiden werelden zijn, maar organiseer onderlinge gesprekken.
De Gemeente Amsterdam heeft, als hoeder van het algemeen belang, regie over het maken van het Strategisch Masterplan en het participatieproces dat hieraan vooraf gaat. • Er heeft nooit een gedachtewisseling plaats kunnen vinden tussen studenten en medewerkers van de UvA en de bewoners van het gebied (dieptepunt).
• Voorkom dat een of meer belanghebbende partijen eenzijdig het gesprek opzegt, door vooraf duidelijk te bepalen waarover men wel/niet met elkaar spreekt en tot welk punt/moment men met elkaar spreekt.
Omdat de ontwikkeling van het Universiteitskwartier niet alleen gaat over de herontwikkeling en verduurzaming van de universiteitsgebouwen, maar ook over de herinrichting van de openbare ruimte, de logistiek en het beheer heeft de gemeente de verantwoordelijkheid te zorgen voor een samenhangende aanpak en een dialoog met de samenleving. In het participatieproces zal de Gemeente Amsterdam duidelijk aangeven wie wanneer waarover beslist en wat de rol en invloed van de Universiteit van Amsterdam is.
van bestemmingsplan (dieptepunt).
Universiteitskwartier al tijdens het opstellen van het plan kunnen meepraten en ideeën kunnen inbrengen.
#5
• Zorg dat participatie gericht is op het verhogen van draagvlak voor het plan en op het verhogen van de
kwaliteit van het gebied. Afspraak over waardering
De Gemeente Amsterdam zet zich in om initiatieven en investeringen vanuit de samenleving mogelijk te maken. Participatie gaat niet alleen over meedenken over een plan, maar kan ook gaan om het nemen van initiatieven in het gebied zelf. De Gemeente Amsterdam waardeert en ondersteunt het nemen van initiatieven waar dit het karakter en het publieke belang van het gebied versterkt.
• Ondanks kritiek en weerstand van bewoners, hebben gemeente en UvA besloten tot een ingang voor de fietsenkelder op een afstand van zo’n 5 meter van woon- en slaapkamers (dieptepunt).
#8
• Zorg dat duidelijk wordt wat er met de ideeën, zorgen en verwachtingen van bewoners wordt gedaan bij het maken van een plan en het nemen van besluiten. En laat daarbij zien welke afwegingen gemaakt zijn.
Ervaringen
Lessen
• Rol van gemeente is in afgelopen jaren op sommige belangrijke momenten onduidelijk geweest en soms is zelfs de gemeente uit beeld geweest (dieptepunt).
• Laat gemeente regierol nemen.
#6
• Waardeer de investeringsbereidheid van de UvA, maar onderken ook dat er andere belangen spelen in het gebied.
Afspraak over wat er gebeurt met ieders inbreng • Zorg voor duidelijkheid over wat wel en niet gaat
• Indruk dat UvA monopoliepositie heeft of dat gemeente en UvA aan vriendjespolitiek deden (dieptepunt).
gebeuren en laat weten wanneer er wat gebeurt.
De Gemeente Amsterdam zal duidelijk aangeven hoe de afwegingen worden gemaakt in het plan.
• Bomen gekapt voordat er een kapvergunning was (dieptepunt).
• In de loop der jaren is er veel in gang gezet met het BG-terrein, maar ook veel aangekondigd, maar niet gebeurd (dieptepunt).
Het participatieproces is erop gericht om in een vroegtijdig stadium in beeld te brengen wat bewoners en ondernemers in het Universiteitskwartier, studenten die er studeren, medewerkers van de UvA die er werken, UvA, Gemeente Amsterdam en mogelijk nog anderen willen met het gebied en waarom. Op basis van deze inbreng wordt een samenhangend plan gemaakt en daarbij worden afwegingen gemaakt. Dit moet door participanten niet ervaren worden als een ‘black box’, maar het moet voor iedereen navolgbaar zijn welke afwegingen wanneer in het plan waarom gemaakt worden.
Ervaringen • Te vaak onduidelijkheid waarop besluiten (of het uitblijven van besluiten) gebaseerd zijn (dieptepunt).
• Informeer goed, juist en op tijd.
#9
Afspraak over open en regelmatige communicatie
Afspraak over welk gebied de participatie gaat
Het is belangrijk dat er tijdens het participatieproces, maar ook daarna met regelmaat gecommuniceerd wordt – ook over tegenvallers.
Het participatieproces gaat over het Universiteitskwartier, maar wanneer ontwikkelingen en/of beleid erbuiten van invloed (kunnen) zijn op het gebied wordt de focus verbreed.
Een serieus gesprek vraagt om veel aandacht voor het communicatieproces. Dit moet in een open sfeer en regelmatig plaats vinden. Het moet ervaren worden als een wederzijds gesprek tussen gemeente en samenleving. En hierbij hoort ook een open communicatie als er vertraging plaats vindt of er onvoorziene situaties optreden. Alleen zo kunnen relaties onderhouden worden en is voor iedereen te volgen wat er waarom (nog niet) gebeurt. Een regelmatige communicatie is echter ook geen garantie op volledige overeenstemming. Het kan en moet mogelijk zijn om het met elkaar oneens te zijn.
Het plan en het participatieproces gaan over het Universiteitskwartier, maar wanneer er ontwikkelingen zijn die er buiten spelen en van invloed (kunnen) zijn op het Universiteitskwartier wordt dit duidelijk benoemd en besproken. Op een plankaart wordt duidelijk aangegeven wat de begrenzing van het plangebied Universiteitskwartier is.
Oudemanhuispoort (hoogtepunt). • Zelfbeheer van het plein aan de Binnengasthuistraat door bewoners:geveltuinen, beplanting en onderhoud van door gemeente verstrekte plantenbakken en onderhoud van de Jeu-de-boule baan (hoogtepunt).
#7
leefbaarheid, sociale cohesie, het beheer, etc. van het Universiteitskwartier. Deze waardering vormt een stimulans om door te gaan. • Respect voor belevingswereld, kennis en inzicht van
belanghebbenden. Afspraak over goede enverschillende tijdige informatie
• Bijeenkomst met bewoners op initiatief van UvA om de herinrichting van de tuin tussen de woningen en het zojuist vernieuwde pand Bijzondere Collecties te bespreken en gezamenlijk de randvoorwaarden voor verantwoord beheer en gebruik te bepalen (hoogtepunt).
Om mee te kunnen denken en praten over het plan zullen alle partijen ervoor zorgen dat er volledige, begrijpelijke en tijdige informatie is.
• Het naderhand ontkennen van voornoemde afspraken door UvA met als argument dat zij de notulen van die bijeenkomst niet meer konden vinden (dieptepunt), de geleidelijke versobering en verwaarlozing van de tuin door de UvA (dieptepunt) en de geleidelijke schending van de afspraken (dieptepunt).
Meedenken en meepraten over de toekomst van het Universiteitskwartier kan alleen als alle participanten over goede, begrijpelijke en tijdige informatie beschikken. Zo kan men zich goed voorbereiden en echt gesprekspartner zijn. Via de webpagina over het Universiteitskwartier, via tijdige uitnodigingen en achtergrondformatie hierbij en via de sociale media zal de Gemeente Amsterdam ervoor zorgen dat deze informatie beschikbaar en actueel is
Ervaringen
Lessen
• UvA en Gemeente Amsterdam hebben in 2018 verschillende bijeenkomsten georganiseerd (hoogtepunt). Maar daarna was er een ‘radiostilte’, waardoor de buurt niet wist waar men aan toe was en het gevoel kreeg niet serieus genomen te worden (dieptepunt).
• Neem bewoners en anderen op en rond het Universiteitskwartier serieus en communiceer vooral continu over wat er wel, maar mogelijk ook (nog) niet gebeurt. Communiceer ook als er nog geen besluit genomen is.
#10
Afspraak over (tijdelijk) beheer
Het participatieproces en het plan gaan niet alleen over de toekomst van het gebied, maar ook om de leefbaarheid ‘in het nu’ en het hiervoor benodigde (tijdelijk) beheer. • Er zijn diverse overleggen (hoogtepunt), maar de communicatie daarover ontbreekt (dieptepunt). Voorbeeld: bewoners spreken niet met studenten en UvA-medewerkers, terwijl zij samen de sfeer en het gebruik van het gebied bepalen. • In de afgelopen jaren zijn plannen of ideeën vaak veranderd, zonder dat dit gedeeld wordt met de buurt (dieptepunt).
• Betrek nadrukkelijk ook studenten en medewerkers van de UvA in het participatieproces. Niet los van de gesprekken met bewoners, maar juist samen met elkaar. • Onderken dat onvoorziene omstandigheden gaan optreden in zo’n complex en langdurig proces, en zorg dan juist dat hierover ook gecommuniceerd wordt. Houdt dit niet binnenkamers.
Het participatieproces en het plan kunnen niet alleen gaan over de (verre) toekomst, maar moeten er ook voor zorgen dat de leefbaarheid nu en tijdens de bouwactiviteiten gewaarborgd is. De Gemeente Amsterdam zet zich in om samen met de UvA, bewoners en mogelijk andere partijen de leefbaarheid van het gebied op peil te houden.
13
7. Thema’s en uitgangspunten Voor het Strategisch Masterplan zijn hoofdthema’s en uitgangspunten opgesteld. Deze zijn met de buurt besproken, aangescherpt en getest. De uitgangspunten waarborgen de huidige en toekomstige kwaliteiten van het Universiteitskwartier en vormen de grondslag voor het Strategisch Masterplan.
Leefbaarheid en veiligheid
14
Identiteit
Toegankelijkheid
In het Universiteitskwartier...
In het Universiteitskwartier...
In het Universiteitskwartier...
…staat leefbaarheid voorop.
…is een balans tussen functies.
…zijn de verbindingen met de omgeving verbeterd.
…wordt leefbaarheid actief beheerd.
…is het rustig, sereen of levendig.
…wordt drukte gemanaged.
…vinden ontmoetingen plaats.
…zorgen de entrees/poorten voor een gepast gedrag.
…is het veilig.
…komen voorzieningen die passen bij het kennis- en woonmilieu.
…is duidelijk welke openbare ruimte publiek, semipubliek en privé is.
…wordt eigenaarschap gefaciliteerd.
…wordt zelfbeheer actief ondersteund.
Historie en monumentaliteit
Bereikbaarheid en logistiek
Duurzaamheid en groen
In het Universiteitskwartier...
In het Universiteitskwartier...
In het Universiteitskwartier...
…is de hovenstructuur versterkt.
…heeft de voetganger voorrang, maar is niet dominant aanwezig.
…wordt ingezet op het collectief verduurzamen en energieneutraal maken van het gebied.
…is de samenhang tussen de gebouwen verbeterd (ensemble).
…is onderdeel van doorgaande fietsroutes onder voorwaarden.
…is de aansluiting van gebouwen op de openbare ruimte verbeterd.
…is het fietsparkeren op eigen terrein.
…zijn openbare ruimtes en gebouwen flexibel/adaptief.
…vindt de logistieke bevoorrading plaats aan de randen.
…is men circulair. …zijn gebouwen en openbare ruimte klimaatbestendig. …wordt geëxperimenteerd met nieuwe vormen van verduurzamen.
... worden waterwegen benut voor logistiek en bevoorrading.
…is meer groen.
…is de verkeersveiligheid geborgen.
…dient het groen vele doelen.
15
16
8. Meet ups
17
18
Meet Up #1 25 juni 2019
Een goed participatieproces vraagt om duidelijkheid vooraf. Immers, alleen door vooraf te weten hoe een dergelijk proces verloopt, wie erbij betrokken zijn, hoe omgegaan wordt met verschillende belangen en wat er gebeurt met de inbreng van participanten kan men bepalen of men het de moeite waarde vindt om mee te doen en kan iedereen volgen wat er met de resultaten van participatiebijeenkomsten gebeurt. Voor het Universiteitskwartier is deze duidelijkheid vooraf des te belangrijker omdat er al jaren nagedacht wordt over de toekomst van dit gebied en dit zowel positieve als negatieve ervaringen heeft opgeleverd. Meet Up #1 verzilvert deze ervaringen: wat ging er in de afgelopen jaren goed, wat ging er niet goed en wat vraagt dit aan afspraken tussen participanten enerzijds en de Gemeente Amsterdam anderzijds over het aankomend participatieproces? Resultaat van Meet Up #1 zijn tien afspraken. Deze afspraken zijn tijdens Meet Up #3 geaccordeerd, met als kanttekening dat wanneer tijdens vervolgbijeenkomsten nog voortschrijdende inzichten worden geboekt, er ruimte moet zijn om de tien afspraken aan te passen. Om tot tien afspraken te komen, is tijdens Meet Up #1 gedeeld wat voor goede, minder goede en slechte ervaringen zijn opgedaan met eerdere plannenmakerij, communicatie en participatie, welke lessen hieruit te trekken zijn voor het vervolg en tot wat voor afspraak dit leidt.
De voorlopige uitkomsten van Meet Up #1 zijn tijdens Meet Up #2 op onderdelen nog aangevuld en aangescherpt en, zoals gesteld, tijdens Meet Up #3 voor akkoord bevonden.
19
20
21
22
Meet Up #2 2 juli 2019
Tijdens Meet Up #2 heeft de Gemeente Amsterdam, op basis van verkenningen en eerdere bijeenkomsten, vijf hoofdthema’s voor het Strategisch Masterplan benoemd en deze vertaald naar uitgangspunten waarmee het Strategisch Masterplan rekening moet houden. Belangrijke grondslag voor deze hoofdthema’s is de historische analyse van het gebied. Om de eeuwenlange geschiedenis van het Universiteitskwartier als anker voor de toekomstige ontwikkelingen te laten dienen, heeft de Gemeente Amsterdam aan de hand van kaartenanalyse en aanvullende historische studies onderzocht wat het gebied voor functies heeft gehad en hoe het zich stedenbouwkundig heeft ontwikkeld. Hieruit zijn zogenoemde ‘constanten’ geformuleerd, ofwel dat wat het gebied door de eeuwen heen stedenbouwkundig kenmerkt: • • • • •
•
•
Het gebied heeft altijd meerdere grote en kleine ontsluitingen naar de omgeving gehad, die in de loop der tijd overigens op verschillende plekken waren. Het gebied is altijd gekenmerkt door veel groen en water, naast bebouwing en openbare ruimte.
Deze historische analyse en de hoofdthema’s en uitgangspunten die hieruit voortkomen voor het Strategisch Masterplan zijn verder besproken tijdens Meet Up #2. Dit leidt onder meer tot het benoemen van een extra hoofdthema – leefbaarheid en veiligheid – en het onderschrijven, aanscherpen en aanvullen van de gemeentelijke uitgangspunten. De uitkomsten van Meet Up #2 zijn onder meer verslagen in een overzichtstabel met hoofdthema’s en uitgangspunten zoals door de Gemeente Amsterdam voorgesteld, hoofdthema’s en uitgangspunten zoals door de buurt voorgesteld en de eerste conclusies hierbij.
Het gebied is altijd een combinatie van gebouwen en open ruimtes geweest. Het gebied is op te vatten als een superblok met grote gebouwen (grote korrel) en kleine parcellering (kleine korrel). Het gebied heeft altijd een binnengebied met instellingen (ziekenhuis, universiteit) en daar omheen een profane buitenring gekend. Het gebied heeft van oudsher de tegenstellingen in zich van contemplatief versus seculier en rustig versus dynamisch. In het binnengebied is altijd een dominante functie geweest: hospitaal/gasthuis/ziekenhuis, roomskatholieke kloosterenclave, onderwijs. Dit is altijd gecombineerd geweest met aanverwante diensten en wonen.
23
24
25
26
Meet Up #3 9 juli 2019
Tijdens Meet Up #3 worden de procesafspraken tussen Gemeente Amsterdam en de buurt geaccordeerd. Tevens worden de uitgangspunten waar gemeente en buurt verschillend over denken nader besproken. Door hier nog eens verder over door te spreken, blijkt dat de verschillen in belangrijke mate te overbruggen zijn of zelfs weg te nemen zijn. De uitkomsten van deze bijeenkomst zijn vastgelegd in een geactualiseerd overzicht van hoofdthema’s en uitgangspunten. Tijdens Meet Up #3 spreekt de buurt waardering uit voor de wijze waarop de Gemeente Amsterdam het participatieproces nu inzet. Ook toont men begrip voor het vrij algemene karakter van de eerste bijeenkomsten; dat hoort bij het maken van afspraken over het participatieproces en het bepalen van hoofdthema’s en uitgangspunten voor het Strategisch Masterplan. Maar de buurt geeft ook nadrukkelijk aan nu toe te zijn aan het concreet maken wat deze hoofdthema’s en uitgangspunten nu betekenen voor specifieke plekken in het Universiteitskwartier. Vraag aan de Gemeente Amsterdam is dan ook om het participatieproces na de zomer te starten met het concretiseren van de uitkomsten uit de Meet Up’s van voor de zomer.
Daarnaast zijn er vragen gesteld over de verhouding tussen gemeente en Universiteit van Amsterdam, over het verduidelijken van wat het Strategisch Masterplan is en wat wel of niet meegenomen wordt uit eerdere verkenningen, waaronder die van West 8. Deze vragen worden verwerkt in een Vraag&Antwoord, die op de projectpagina zal worden geplaatst.
27
28
29
30
Meet Up #4 27 augustus 2019
De bijeenkomsten na de zomer zijn gestart met het, opnieuw, verspreiden van een brief in de buurt. In deze brief is het participatieproces in herinnering gebracht en is een vooruitzicht gegeven op de nieuwe bijeenkomsten. Tevens is verwezen naar de projectpagina waarop de voorgaande bijeenkomsten verslagen zijn en waarop de enquête te vinden is. Tijdens Meet Up #4 zijn de uitgangspunten voor het Strategisch Masterplan ‘getest’ aan de hand van twee locaties. De deelnemers van de bijeenkomst hebben zelf twee locaties gekozen: de binnenterreinen achter het Allard Pierson Museum en de omgeving van de Oudemanhuispoort-Slijkstraat. Door concreet in te zoomen op twee locaties is verkend of de geformuleerde uitgangspunten voldoende richting geven. Voor een groot aantal uitgangspunten is dit het geval, maar het ‘testen’ geeft ook aanleiding om bepaalde uitgangspunten aan te scherpen of te herformuleren. Tevens blijken enkele uitgangspunten in deze fase van het participatieproces – zonder kaarten of eerste concepten van het Strategisch Masterplan – nog lastig te ‘testen’. Mede daarom wordt tijdens Meet Up #4 toegezegd om tijdens de volgende bijeenkomst de eerste concept-openbare ruimtekaarten voor te leggen. Hiermee kan het gesprek concreter worden.
31
32
33
34
Meet Up #5
17 september 2019 Tijdens deze bijeenkomst zijn de eerste conceptopenbare ruimtekaarten gepresenteerd. De eerste kaart betreft een functiekaart; hierop is te zien waar welke voorziening verwacht wordt. De tweede kaart betreft een sferenkaart; hierop zijn de openbare ruimtes van het Universiteitskwartier onderscheiden naar verwachtte dynamiek en groen. De derde set aan kaarten laat zien hoe de openbare ruimtes gedurende de dag, avond en nacht publiek toegankelijk blijven of tijdelijk afgesloten worden. De vierde kaart betreft de logistiek; hierop is te zien waar plekken voorzien zijn voor het organiseren van afval en materalen. De concept-openbare ruimtekaarten worden toegelicht door de gemeente en de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast wordt de eerste respons op de enquête gepresenteerd en wordt toegelicht wat uit de gesprekken met de ondernemers in de buurt gekomen is. Tot slot wordt aangegeven hoe de uitgangspunten verder aangescherpt zijn aan de hand van de uitkomsten van Meet Up #4. Na deze toelichtingen is er ruimte om verder in gesprek te gaan over de concept-openbare ruimtekaarten. Dit levert al verschillende reacties op.
Echter, omdat de deelnemers tijdens Meet Up #5 niet in de gelegenheid waren om zich voor te bereiden op de gepresenteerde concept-openbare ruimtekaarten wordt aan het eind van de bijeenkomst de vraag gesteld of men behoefte heeft aan een extra Meet Up. Deze belangstelling is er bij een aantal buurtbewoners. Men geeft aan in de tussentijd de aangescherpte uitgangspunten nog eens naast de eerste conceptopenbare ruimtekaarten te leggen.
35
36
37
38
Meet Up #6 1 oktober 2019
Tijdens deze extra bijeenkomst zijn de eerste conceptopenbare ruimtekaarten verder besproken. Tussentijds is er door de gemeente wel verder gewerkt aan de kaarten en stedenbouwkundige Veronika Meijer ligt de belangrijkste aanpassingen aan de kaarten daarom eerst toe. Naast de functiekaart, sferenkaart, dag/ avond/nacht ritme kaarten en de logistieke kaart zijn er nog twee kaarten gemaakt, namelijk een fietsroutekaart en een autoluwkaart. Op de fietsroute kaart staan de belangrijkste fietsroutes door en rond het gebied en de (ondergrondse) fietsparkeerplekken aangegeven. De autoluwkaart geeft aan welke delen in het gebied afgesloten worden voor autoverkeer (autovrij) en welke delen slechts gedeeltelijk toegankelijk zijn voor autoverkeer (autoluw). Ook West 8 is op deze bijeenkomst aanwezig. Penne Hangelbroek geeft namens West 8 inzicht in welke locaties nader onderzocht worden, welke inzichten hierbij opgedaan worden en hoe de uitgangspunten die uit het participatieproces zijn voortgekomen hierin worden meegenomen. Benadrukt wordt dat het gaat om ontwerpende onderzoeken, waarover nog verder overleg nodig is. In zijn presentatie stond hij stil bij: Oudemanhuispoort en omgeving, Gasthuishof en Binnengasthuisgebied.
Tot slot wordt een vooruitblik gegeven op het programma van 8 oktober 2019; de bijeenkomst in Pakhuis de Zwijger waar de uitkomsten van het participatieproces tot nu toe centraal staan. Op de volgende pagina’s zijn de concept-openbare ruimtekaarten met daarop ook alle gemaakte opmerkingen weergegeven.
39
Legenda
Bibliotheek
Bebouwing Bestaande Bomen
Onderwijs omgeving
Water Gemeente bezit (openbaar toegankelijk) Gemeente bezit (’S avonds afgesloten)
Luwe buitenruimte Plek met verblijfskwaliteit
Universiteits Bibliotheek Studieplek / ‘overkapte buitenruimte’
Gemeente bezit (Onderhouden door bewoners) Eigenaar de Key (prive tuinen) Eigenaar de Key (Openbaar toegankelijk) Eigenaar de Key (Niet toegankelijk) Eigenaar UVA (’S avonds afgesloten) Eigenaar UVA (Openbaar toegankelijk) Eigenaar UVA (Niet toegankelijk)
Aula
Prive (Niet toegankelijk) Gesloten poorten
Studieplek
Museum
Zoekgebied bebouwing nog nader te bepalen Entree Universiteitskwartier Ingang
K
D
?
C
G
Kerk gebouw (eigendom UVA)
J
I F
Ingang ÿetsenkelder
Gewenste verbindingen Bestaande verbindingen
Functies in de plint op de begane grond Ko°e
Hotels Horeca
Theater
H
Eten
Wonen Kantoren Theater
E
Metro halte
Gewenste brug
Galerie Winkel Pleziervaart
?
B
Museum
A
Kerkgebouw
Vind ik goed B. F.
Het ronde gebouw weg. Brug kan goed uitwerken.
Dit kan beter A. C. D. E. G. H. I. J. K.
1:2000 (A2)
Plankaart openbare ruimte
Universiteitskwartier
Dit wordt ook een drukpunt, fietsenkelder. Fiets/looppad. De ingang via de creche gaat over eigen grond van DeKey. Concept Dat kan niet versie zomaar Op deze plek zou waterberging die het huidige plein omvat de beste oplossing zijn . 30-09-2019 In plaats van Theo Bos tussen BG3 en BG5 --> Aula ipv op mensenaplek. Kan hier geen goroen hof komen ipv aula? Wateropvang voor groen? Hoe zit het met studentenstroom vanaf huidige OMHP + UB? Dit wordt ook een drukpunt: Logistiek, fietsen aula. Autoluw? Noord Hoofd laad en los ruimte ingang kloveniersburgwal om UB te voorzien lijkt me niet gunstig.
Legenda Drukke buitenruimte Luwe buitenruimte Drukke groene buitenruimte Luwe groene buitenruimte
Vind ik goed B. I. J. K.
Goed plan om het plein te vergroenen. Goed dat hier een doorgang komt. Zeker in combinatie met nieuwe straat West 8. Compliment. Idee West8 deze ‘steeg’ gaat toeloop absorberen. Deze rustplek.
Dit kan beter
J I H
A. C. D. E. F. G. H.
Beste invulling: Bijen/vlindertuin met wilde bloemen ipv gras in luwe deel. Check bij West8 of deze plek bij hen ook groen is ipv rood. Houdt rekening met lichtinval voor bewoners in geval van nieuwbouw Theo Bos. Hier groen plek maken waar studenten koffie kunnen dringen in de zon (mensa). Piramide afbreken en groen hof maken. Hoe zit het met de doorstroom op het pleintje tussen OMHP en UB? Logistiek, fiets autou? Wat gebeurt er met de gevels op Kloof?
F D
K
E
G
C B A
Sferen kaart openbare ruimte
Universiteitskwartier Concept versie 30-09-2019
Noord
1:2000 (A2)
Legenda
Toegankelijke buitenruimte Niet toegankelijke buitenruimtes
Overige bebouwing Gebouwen UVA open
Open verbindingen / doorgangen (tijdens openingstijden gebouwen) Gewenste verbindingen / doorgangen (tijdens openingstijden gebouwen)
Gesloten poorten
Vind ik goed A.
Gebouw ontsloten aan Turfdraagsterspad. Graag met twee ingangen.
Dit kan beter B. C. D. E.
?
A
B ?
C D
De ingang via de huidige ingan van de creche is geen goed plan. Overlast voor bewoners. Toegang via huidige deur van creche geeft teveel overlast. (hele dag ipv 2 korte spitsuren) Hoe is het rimte open/dicht in het weekend? Openingstijden in weekend zouden anders moeten zijn ivm zondagsrust/uitslapen bijvoorbeeld vanaf 10.00u.
E
08:30 - 18:00 Overdag openbaar toegankelijk
Universiteitskwartier Concept versie 30-09-2019
Noord
1:2000 (A2)
Legenda
Toegankelijke buitenruimte Niet Toegankelijke buitenruimte
Gesloten gebouwen van de UVA
Overige bebouwing Gebouwen UVA open UVA College Zalen tussen
18:00 en 21:00 uur open
Niet toegankelijke buitenruimte vanaf
H
22:00
Open verbindingen / doorgangen (tijdens openingstijden gebouwen)
Gewenste verbindingen / doorgangen (tijdens openingstijden gebouwen)
I
Vind ik goed D. E. F.
Goed plan voor de toegang. Minimale overlast voor bewoners Scheiding met poortjes goed. Ja goed dat deze doorgang bij bij speeltuintje om 22.00uur wordt afgesloten.
Dit kan beter
D
C
F
E ?
A. B. C. G. H. I.
’s avonds eerder afsluiten 18.00u ipv 22.00u. In lijn met luwte karakter. Eerder sluiten. Tweede ingang extra interactie met Turfdraagsterpad. 18.00 tot 00.oo is te ruim. Tot 23.00uur zou beter zijn ivm nachtrust van bewoners. Zorg dat Beveiliging ook besef heeft over waarom een plek dicht gaat. Huidige praktijk is dat beveiliging soms eigen openingstijden gaan hanteren omdat dit makkelijker is in hun shifts. Bijvoorbeeld 5.00uur open ipv 7.30uur.
B
18:00 - 00:00 G ‘s Avonds openbaar toegankelijk
Universiteitskwartier A
Concept versie 30-09-2019
Noord
1:2000 (A2)
Legenda
Toegankelijke buitenruimte Niet toegankelijke buitenruimtes
Gesloten gebouwen van de UVA
D
Overige bebouwing
C K
A B
Vind ik goed A. C. E. G.
Dit kan beter B. D. F.
G
Hof erbij goed idee. Breekt de Slijkstraat Ja goed dat dit wordt afgesloten Zeker goed dat het afgesloten is. En graag t/m 8.30uur, zoals hier aangegeven. Goed dat het binnenhof ‘s nachts is afgesloten. Ben ik het mee eens.
Raar plekje nog eens goed naar kijken Formaliseren dat dit wordt afgesloten savonds. Bewoners hebben nu zelf een hek geplaatst hier dat savond dicht gaat. Hele gebouw zou weg mogen.
F
E
00:00 - 08:30 ‘s Nachts openbaar toegankelijk
Universiteitskwartier Concept versie 30-09-2019
Noord
44
1:2000 (A2)
Legenda Logistieke routes
Naar de Dam
- Principe; zo snel mogelijk de stad uit
Rij-richting Logistieke routes in venstertijden (07:00-11:00)
Naar de Geldersekade
Vind ik goed
D
A. B. C.
C
Logistieke routes via buitenrand van het terrein Mogen taxi’s ook op venstertijden? Optisch wel een goed idee die brug hier. Voert veel mensen af
Dit kan beter D.
Liever geen brug voor die paar keer per jaar dat men naar Agnietenkapel moet. Optisch ook jammer van de gracht.
B
Logistieke routes
Universiteitskwartier A
Concept versie 30-09-2019
Noord
1:2000 (A2)
Legenda Autovrij Autoluw
Vind ik goed -
Dit kan beter
A
A. B. C.
D. E.
Wordt de Kloveniersburgwal dan een verkeersader? Nu te veel taxies overdag. Maar ook ‘s avonds en in de nacht op de Kloveniersburgwal. Ontwikkel een praktisch model voor laden/lossen t.b.v. bewoners. Bijvoorbeeld een sleutelpunt. Bewoners met auto wil ook bij zijn huis kunnen!! Graag permanente ontheffing. Huidige situatie functioneel uitstekend behoudt dit i.p.v. autovrij.
E D C
B Autoluw en Autovrij
Universiteitskwartier Concept versie 30-09-2019
Noord
1:2000 (A2)
Vind ik goed -
Dit kan beter A. B.
B A
Als er een voetgangspadkomt ga ik er wel fietsen. Wens meeste bewoners. Huidige fietsroutes (secundair) moeten behouden blijven in verband met veiligheid (sociaal) + functie meniging (andere bezoekers dan UvA).
48
49
9. Enquête over thema’s en uitgangspunten
50
Respondenten De enquête is in gevuld door 410 personen, hen is ook gevraagd of zij wonen, werken en/of studeren in het Universiteitskwartier. Deze infographic geeft de verdeling weer. Het grootste deel van de respondenten (31%) woont alleen in het gebied. Twee procent van de respondenten woont, werkt en studeert in het gebied. De 26% die in de categorie overige valt zijn mensen die noch wonen, noch werken, noch studeren in het Universiteitskwartier maar voor wie de ontwikkelingen wel van invloed zijn, bijvoorbeeld omdat zij in de nabij gelegen straten wonen.
51
Enquête en gesprekken in de buurt Om zoveel mogelijk belanghebbenden en belangstellenden in de gelegenheid te stellen om in deze fase van de planvorming hun ideeën over de ontwikkeling van het Universiteitskwartier te delen, zijn parallel aan de Meet Up’s aanvullende acties verricht. Er is een digitale enquête opgesteld waarin de hoofdthema’s en uitgangspunten, zoals voortgekomen uit de bijeenkomsten voor de zomer, zijn gepeild. De vragen in deze enquête zijn vooraf voorgelegd en voor een deel ook aangescherpt door de Universiteit van Amsterdam en een vertegenwoordiging vanuit VOL BG. Zoals gesteld is deze enquête kenbaar gemaakt via een huis-aan-huis flyer in de buurt, sociale media en de communicatie van de UvA. Aanvullend op de digitale enquête, zijn tijdens twee avonden bezoeken gebracht aan zo’n 60 bewoners. Het projectteam is langs de deuren gegaan en heeft ook zo nog bewoners kunnen informeren en hun ideeën over de uitgangspunten kunnen peilen. Het beeld dat uit deze gesprekken aan de deur komt, is vrijwel identiek aan de digitale respons. Alleen op de vraag of er extra afspraken nodig zijn over het managen van mogelijke drukte in een omgeving waar ook gewoond wordt, komt een ander beeld naar voren.
De stelling ‘omdat er ook gewoond wordt, vraag de drukte van studenten om extra afspraken, zoals sluiting laat in de avond en ’s nachts van universiteitsbibliotheek en andere voorzieningen’ wordt door 71% van de digitale respondenten ondersteund, terwijl dit maar 47% van de respondenten is via de huisgesprekken. Belangrijkste reden voor deze lagere ondersteuning is dat bewoners via de huisgesprekken aangeven dat er nu ook al studenten wonen en dat dit prima gaat.