6 Werkplan duurzaamheid Haven-Stad.pdf

Gemeente (centrale 2020-2025 stad en stadsdeel), Omgevingsdienst, Provincie, wind ontwikkelaar(s), omwonenden

Ontwikkeling zonnevelden en zonne-geluidsschermen vergroten duurzame langs infrastructuur en zon-op daken projecten bestaande energie-opwek gebouwen

Langs Rijkswegen, Gemeente (centrale 2022-2025 spoor en o.a. stad en stadsdeel), cornelis douwes Omgevingsdienst, terrein Provincie, wind ontwikkelaar(s) of cooperaties, omwonenden

Bepalen locatie uitbreiding bestaande en extra onderstation tbv Haven-Stad Zuid

robuuste energie-infrastruc- centrale zone tuur Haven-Stad

Uitbreiden capaciteit onderstation Theemsweg tbv o.a. Sloterdijk Centrum en 1 Zuid

robuuste energie-infrastruc- Westpoort (Sloter- Liander, Tennet, Getuur dijk 3) meente, Havenbedrijf

Vastleggen locatie en ontwikkelen aanvullend(e) onderstation(s) Zuidoever

robuuste energie-infrastruc- Alfadriehoek/ tuur Coen en Vlot

Aanpassen energieknooppunt Hemwegcentrale/tennet/ liander station

robuuste energie-infrastruc- Haven tuur

stimuleren innovatie middels pilots op het gebied van: technologische en maatMaximaal energiearm ontwerp (ruimtelijk ontwerp en schappelijke innovatie passieve maatregelen); Maximaliseren gebouwopwek door versnellen, inspireren bijv. geintegreerde PV technieken; Lokale smart grids en efficient energiegebruik; Opslag van energie, koppeling met smart grid, hub strategie en(P2V); Waterstofwijk; Slimme en duurzame distributie (incl. afvaltransport)

Gemeente Haven-Stad Procesgeld AKN en Haven-Stad. Eventuele onrendabele top mid- Energie opbrengsten voor heel amen AKN (proces), markt dels SDE++ subsidie. sterdam tbv stedelijke 50 MW wind en of cooperaties (ont250MW zon doelstellingen. Lokale finanwikkeling), Rijk (SDE ciele baten middels cooperatief model subsidie) ook lokaal Gemeente (proces), markt of cooperaties (ontwikkeling), Rijk (SDE subsidie)

gemeente (RenD, 2020 (gestart) Reguliere GenO, IB), liander, tenbudgetten+RvdS net, havenebdirjf 2020-2025

proceskosten vanuit RvdS&Haven-Stad

Liander, Tennet

Investeringen Liander en Tennet

Havenbedrijf, Liander, indien paralel Tennet, Gemeente aan hemweg locatie 2025, anders 20252030. Noord >2030

Tennet, Liander.

Standaard investeringen door Liander en Tennet. Plus daarop eventueel voor hoogstedelijke inpassing: nader te bepalen in samenwerking. NB: meerkosten volgen niet uit duurzaamheidseisen. Door duurzaam warmtesysteem worden ze eerder verminderd.

Havenbedrijf, Liander, 2025+ Tennet, Gemeente

Tennet, Liander

Investeringen Liander en Tennet. Procesgeld tbv goede inpassing vanuit Haven-Stad

koppelen aan Gemeente (Havenn.t.b. bouwprojecten Stad, projecten, EU die zich voordoen, subsidie bureau), of aan program- markt, ondeontwikkemering openbare laars, omwonenden en ruimtes & expo’s amsterdammers

goede ruimtelijke inpassing essentiele nutsvoorzieningen en voldoende capaciteit voor haven-stad

ntb, projectafahankelijk. Sterk projectafhanklijk. Deels proceskosten, deels dekken onren- Versnellen innovatie, duurzamer energieProceskosten en deel dabele top of risico afdekking om ontwikkeling vlot te trekken systeem, gebiedspromotie investingen door gemeente, deels (bijv EU) subsidie

tbv prognose en monitoring: op basis van energietransi- kwantitatieve basis om stre- heel Haven-Stad tie model nadere getalsmatige inschatting maken welk tegie en beleid bij te kunnen maatregelenpakket nodig is om doelstellingen te halen en sturen eenvoudig monitoringssysteem opzetten

Mondaine consortium doorlopend, en Haven-Stad, ism IB-e 2 jaarlijkse en programma AKN iteraties

nvt, Haven-Stad activiteit

proceskosten: alleen begeleidingstijd. Indien werkbaar model: dan mogelijk periodiek onderhoudskosten

Inzicht in hoe we er voor staan ten opzichte van een 0 punt en prognose, en effectiviteit maatregelen tbv bijsturen

vervolg onderzoek/pilot duurzame hubs i.s.m programma verder verduurzamen centrale zone mobiliteit haven-stad mobiliteit en slim benutten Haven-Stad met mobiliteitsoplossingen focus op eerste deelgebieden (SDC, SD1Z, Minervahaven)

Gemeente (Havenn.t.b. Stad, projecten, CTO, VenOR), meto en tram, GVB, aanbieders deelmobiliteit, e-mobility aanbieders, liander ntb

nvt, Haven-Stad activiteit

Onderzoekskosten uit regulier budget. Eventueel investeringen in Door lokale buffer/opslagcapaciteit, pilots, zie boven minder netbelasting of minder uitbreiding netwerk nodig. Mogelijk ook lokale (parriculieren?) opbrangsten uit energiehandel

49

Financiën De kosten van duurzaamheidmaatregelen zijn vaak nog niet volledig in beeld. Dat heeft deels te maken met de snelle innovatie en kennisontwikkeling. Exacte kosten en baten moeten nog uitkristalliseren, of worden slechts voor een aantal jaren als ‘extra’ beschouwd, alvorens de nieuwe standaard te worden. Aangezien Haven-Stad op duurzaamheidgebied een voortrekker wil zijn, kan dit tijdelijk tot extra kosten leiden. Daarnaast vragen de transities naar schone mobiliteit, circulair materiaalgebruik en duurzame energie om systeemveranderingen die zich niet houden aan projectgrenzen en onze gebruikelijke financiële systematiek. Ook landen kosten en baten vaak niet bij dezelfde partij als de baten of zijn de baten pas na enkele decennia te verwachten. Daarmee is ook een transitie van ons denken over kosten en baten nodig. Toch is gepoogd om de maatregelen te groeperen naar het schaalniveau waarop nu dekking wordt georganiseerd of gezocht. In de komende jaren zullen echter ook alternatieve financieringsmodellen worden onderzocht. NB1: hieronder wordt niet of minimaal ingegaan op de maatschappelijke of planetaire baten om herhaling te voorkomen. Hiervoor wordt verwezen naar het hoofddocument en de maatregelen tabellen daarin. Stichtingskosten Onder de maatregelen zijn zaken die betrekking hebben op het gebouw of het bouwblok.

Als er aantoonbaar meerkosten zijn en de baten maatschappelijk van aard zijn of niet (volledig) terug vloeien naar de bouwende partij, dan worden ze vaak verwerkt in de stichtingskosten en leiden daarmee, meestal, tot een lagere residuele grondprijs. Aandachtspunt daarbij is dat verrekening via stichtingskosten bij sociale huur en maatschappelijke voorzieningen officieel niet kan aangezien voor deze functies vaste grondprijzen voor gelden. Hiervoor zal dan een alternatieve dekking gevonden moeten worden. In het geval van pilots of signatureprojecten kan het wenselijk zijn om dit juist met maatschappelijke functies te doen én om hier ene toonbeeld van duurzaam bouwen van

50

te maken. Maatregelen die mogelijk (tijdelijk) leiden tot andere stichtingskosten: • Energieprestatie gebouwen: meer PV(e of t) opwek op gebouwniveau en de gebouwkwaliteit (t.b.v. energiebesparing) kunnen als één post beschouwd worden omdat ze beiden bijdragen aan een betere energieprestatie (EPC, straks BENG). Energieneutraal bouwen is nu in investering nog duurder maar leidt over de totale termijn (20-30jr) tot hogere financiële baten door lagere maandlasten. Dit is echter nog niet in alle bouwklassen (soc. huur, huur, koop) even goed te verrekenen. • Als er op termijnGF-vermalers in gootstenen geplaats gaan worden zullen er extra leiding nodig zijn, en een opvang tank onderin het gebouw. Na afronding van het onderzoek door Afval en Grondstoffen eind 2020/begin 2021 zijn kosten en baten pas goed in beeld en kan worden bekeken hoe deze het beste (her)verdeeld kunnen worden via bijvoorbeeld de stichtingskosten of VVE/beheer budgetten. En hoe mogelijke besparingen elders in de afvalketen ook ten goede kunnen komen aan de gebiedsontwikkeling. • Circulair materiaalgebruik kost soms nog meer doordat ketens en processen er nog niet op ingericht zijn en planetaire kosten van niet circulair bouwen elders in de wereld landen. De meerkosten van bijvoorbeeld een constructie in houtbouw (nu ~10%) nemen af met de tijd en harde beleidsregels behalve de MPG voor circulair bouwen ontbreken.

Meerkosten zullen tot die tijd waarschijnlijk via de stichtingskosten moeten worden verrekend. • Het kan lokaal zinvol zijn om gebouweigenaren te vragen meer water te bufferen of meer hittevoorkomende maatregelen te treffen dan de minimale norm, en zo de openbare ruimte te ontzien. Het omgekeerde kan ook het geval zijn. Verrekenen in de grondexploitatie en stichtingskosten lijkt daarom een logische plek, mits rekening wordt gehouden met baten die aan de gebouweigenaar ten goede komen (zoals langere levensduur van groenblauwe daken en lagere koellast

binnen). Grondexploitatie (Grex) Kosten en baten van maatregelen die genomen moeten worden ten bate van datzelfde gebied maar niet toe te wijzen zijn aan de te ontwikkelen opstallen, landen voorzover de regelgeving (Besluit Begroting Verantwoording) het toestaat in de Grex. Daarin vallen ook alle projectgebonden proceskosten. De Grex als meest logische dekkingsbron voor maatregelen geldt voor: • Indien nader onderzoek uitwijst dat het bouwpeil verhoogd moet worden in volgende gebieden (orde grootte decimeters). • Indien nader onderzoek uitwijst dat de openbare ruimte nog sterker vergroend en onthard moet worden in verband met klimaatadaptatie (kan meer- én minder kosten betekenen) • Het vooraf inventariseren van de aanwezige materialen in ten minste de openbare ruimte, en eventueel ook de gebouwen als dit niet bij de markt of ontwikkelaars te beleggen is. Dit zijn relatief beperkte extra proceskosten. • Er zijn 2 in het werkplan genoemde maatregelen die in een projectgebied landen maar niet of niet volledig ten laste van het gebied moeten of kunnen komen: • Indien de gewenste extreem hoge dichtheid en claims op de openbare ruimte (zoals halte Metro, pleinen) maken dat lokaal regulier inzamelen van afval niet mogelijk is en een OAT nodig is (bijvoorbeeld rond de hemknoop), is dit waarschijnlijk een dermate grote kostenpost dat dit niet binnen de Grex kan worden opgevangen.

De argumentatie om met een OAT systeem te werken ontstaat overigens niet vanwege duurzaamheidsprestaties maar vanuit kwaliteit van de openbare ruimte en plinten en hoogstedelijkheid. • Indien aanvullend op de al bestaande bouwhubs in de omgeving lokaal (tijdelijk) extra ruimte benodigd is, komen de baten daarvan ten goede aan meerdere grex-gebieden en bouwende partijen. Kosten zitten in grondhuur, beheer en exploitatie van een locatie en

kennen mogelijk een onrendabele top. Bovenplanse Investeringen (BPI’s) Watergangen en wegen zijn standaard onderdeel van de bovenplanse investeringen. De dekking van deze investeringen dient nog georganiseerd te worden. Mogelijke bronnen zijn het mobiliteitsfonds (V&OR), de Vervoersregio en het vereveningsfonds. Bij het ramen van deze kosten wordt standaard al rekening gehouden met kosten voor bijvoorbeeld meer circulair materiaalgebruik en de robuustheid t.a.v. klimaatverandering. Afhankelijk van het ambitieniveau en de scope (bijv klimaatverandering voltrekt zich sneller of langzamer, horizon >2050 of >2100) waarop voorinvesteringen gedaan worden moeten deze aangepast worden. Vanuit het MRA platform ruimte loopt er nu een studie naar het financieren van klimaatadaptatiemaatregelen, waaronder in de casus Haven-Stad/hemknoop. Voor de warmte- en koude voorziening gaat de voorkeur uit naar een centraal energiesysteem voor Haven-Stad. Dat betekent dat binnenplanse investeringen (onderdeel van stichtingskosten en Grex) verbonden zijn met enkele bovenplanse investeringen in infrastructuur die het mogelijk maakt om verder weg gelegen bronnen zoals oppervlaktewater en datacenters hier te benutten. Omvang van deze bovenplanse investeringen en proceskosten voor het uitvoeren van een dergelijk systeem worden in 2020/2021 in beeld gebracht.

Investeringen andere partijen & voorzieningen (deels) ten behoeve van de stad als geheel Ten behoeve van een duurzaam HavenStad (of Amsterdam) doen andere partijen investeringen in het gebied. Door de beoogde dichtheid of het ambitieniveau van Haven-Stad kan het zijn dat die investeringen hoger zijn dan elders in de regio. Dat kan leiden tot de vraag om een extra financiële bijdrage vanuit Haven-Stad of vanuit de gemeente Amsterdam als het een voorziening betreft die niet voor Haven-Stad alleen nodig is. Denk daarbij aan: • Hoog ambitie niveau van eerste Amsterdamse Recyclepunt (investeringen bij Afval Grondstoffen) dat onderdeel wordt van een gemengde stadswijk. Baten bij

51

HAVEN-STAD

How to achieve adaptive capacity and flexibility

ONDER EN RECHTS Voorbeeld van hoe om te gaan met onzekerheden tav klimaatverandering, in ruimte en manier van investeren. Ontwerpend onderzoek van Team ONE in opdracht van de MRA (2020) naar een gebied in HavenStad waarin ruimte voor klimaatadaptatie zou kunnen D worden ‘ingebouwd’ in zowel openbare ruimte als in uw Zuid Development de bebouwing. Zodat op latere momenten in de tijd op basis van de laatste inzichten t.a.v. klimaatverandering nieuwe investeringsbesluiten kunnen worden genomen. • Can we re-calibrate a highly technical deck to support high-density development, along with

the intended water system?

• Can we reduce the cost of climate adaptation measures, and increase the adaptive capacity

and flexibility?

• Can we maximize the ‘koppelkansen’?

• Can we make a business-case for ‘adaptive capacity’?

• Can we propose longer-term development contracts, perhaps focused through ‘service level

agreements’?

Source: Arcadis bankability analysis for RBD MRA. Refer to Appendix for further analysis.

t points to a set of sal begins with placing ck to accommodate the s through the area. This further benefits can come ck? Can it be modeled York, or can create a new water system? Can this educed climate adaptation aptive capacity and the ? Can the development alled “koppelkansen,” systems together, and h making work with evelopment make a adaptive capacity, his hold for the future of

8

As a result, the way forward relies on creating much more flexibility in the planning process and determine that certain aspects will plan for longer lifespans while other much shorter than average. These measures embed flexibility in the system. These combined measures offer an approach to area-wide adaptation.

110

Source: Arcadis bankability analysis for RBD MRA. Refer to Appendix for further analysis.

Resilient Team

Resilience by Design MRA

Resilient Team

111

Resilience by Design MRA 109

Resilience by Design MRA 105

HAVEN-STAD

Opportunities within deck and open space to address climate

The development proposal creates a new urban space that is fully linked with its water strategy. With the station underneath, the deck becomes an important and central green space comprised of modular parts.

•

Section perspective of Haven-Stad fully built out

• Resilient Team

110

Haven-Stad én Amsterdam Het goed inpassen van benodigde nieuwe onderstations (investeringen bij Liander en Tennet) in een hoogstedelijke context is duurder dan in het buitengebied. Het plaatsen van windturbines en grootschaliger zonnevelden langs infrastructuur bij bijvoorbeeld de Noorder IJ Plas. Investeringen liggen bij de windexploitant(en), aangevuld door het rijk (SDE++ subsidie). Aan de proceskosten wordt bijgedragen vanuit de gemeente (Amsterdam Klimaat Neutraal en HavenStad)

Onderzoeken Haven-Stad biedt met haar locatie, omvang en gefaseerde ontwikkeling een kans om bij te dragen aan nieuwe kennis over hoe de stad duurzaam te ontwikkelen. Daarom staan er Source: Arcadis bankability analysis for RBD MRA. R Appendix for further analysis. de komende periode meerdere onderzoeken op het programma zoals hoe het bovenplanse centrale energiesysteem uit te voeren, hoe Resilience by Des de eerste bouwblokken het microklimaat beïnvloeden, hoe de morfologie van de centrale zone in Haven-Stad kan bijdragen aan de klimaatrobuustheid van dit deel van de stad en hoe we het effect van genomen maatregelen kunnen monitoren.

Pilots en placemaking Haven-Stad heeft een hoge duurzaamheidsambitie. Daar waar placemaking-of signature projecten worden gestart kan het dan ook niet anders dan dat deze innoveren of excelleren op een of meerdere duurzaamheidsthema’s. Denk aan circulaire sportvoorzieningen, houtbouw of (deel)mobiliteitshubs i.c.m. smart grids. Dekking voor eventuele extra kosten is erg project specifiek en kan (deels) worden gezocht in subsidies. 116

52

Resilient Team

Resilience by Design MRA

117

53