6. Rapportage Amsterdam Vaart! 2023.pdf

Succesfactoren

• Impact op NOX - en PM10-emissies kan worden vergroot door meer zero-emissie scheepvaart in te zetten. Veel nautisch dienstverleners beschikken over ZE materieel voor een gedeelte van hun vloot.

• Hiermee levert de maatregel een positieve bijdrage aan het CSR-beleid van ondernemers. Inkoopbeleid en vergunningen

• Het opnemen van transport over water als gunningscriteria bij de gemeentelijk projectmatige aanbesteding of het inkoopbeleid (o.a. Singelgrachtgarage) en private aanbestedingen (o.a. UvA Bibliotheek) is een belangrijke stimulans voor het gebruik.

• Bij een project kan transport over water soms als enige aan BLVC eisen voldoen. De gemeente kan verdere logistieke eisen meer opnemen in BLVC kaders en in eigen directie-inkoop en -levering van ‘Puccini’ materiaalstromen (straatstenen etc) vanaf leverancier naar hubs en direct naar bouwplaatsen. • Vergunningenketen vervoer over water is gefragmenteerd en niet transparant. Over de ‘1’ loket gedachte is onderzoek uitgevoerd door Programma Varen. Bij doorontwikkeling hiervan is het gewenst om aan te sluiten op in de staande organisatie aanwezige vergunningenloketten.

Tabel 10: Succesfactoren en barrières van transport over water

Amsterdam Vaart! | 33.

4. Ondersteuning voor nieuwe projecten voor transport over water Met dit rapport wordt het project Amsterdam Vaart! afgesloten. Echter ook in 2023 en de jaren daarna zijn er (bouw)projecten in Amsterdam voorzien die transport over water toe gaan passen, of waarvoor dat gewenst is. De ervaring vanuit Amsterdam Vaart! biedt de gemeente ondersteuning in het vervolgtraject. Daarnaast zijn de ‘lessons learned’ vanuit de verschillende use cases gebundeld in een tool die inzicht geeft in de effecten van het gebruik van transport over water voor verschillende type trajecten.

4.1 MOGELIJKE ONDERSTEUNING VANUIT DE GEMEENTE IN DE PROJECTINITIATIEFASE Door vanuit een gebiedsgerichte benadering te werken komen voor de gemeente de projecten vroegtijdig in beeld, die wellicht geschikt kunnen zijn voor transport over water. Dit kan al plaatsvinden in de vroege fase van het stedenbouwkundig ontwerp van een stadsdeel of projectontwikkeling, of daarna wanneer een bouwproject in beeld komt voor een concrete vergunningsaanvraag. De gemeente kan bij die betreffende projecten al in een vroeg stadium er op wijzen dat transport over de weg in een gebied een probleem kan vormen en dat transport over water mogelijk kansen kan bieden. Waar nodig kan de gemeente verwijzen naar ondersteunende partijen vanuit omgevingsmanagement, stadsregie, Programma Varen of Stedelijke Logistiek. De gemeente heeft de toegevoegde waarde en mogelijkheden van een laagdrempelige ‘1 loket aanpak’ voor Transport over Water (TOW) onderzocht. Aanbeveling is om te kijken naar mogelijkheden om een digitale module te ontwikkelen en die te implementeren binnen de bestaande omgevingsloketten met daarin relevante informatie over TOW. En daarnaast te verkennen of er case managers zijn aan te stellen als regisseurs voor TOW. Tenslotte wordt een Handboek Transport over Water aanbevolen met nuttige informatie voor belanghebbenden, en werkinstructies voor vergunningaanvragers en stadsdelen.

Aanvullend is het van belang dat de gemeente met een ‘hub visie’ van beschikbare permanente en tijdelijke overslaglocaties komt in de regio, haven en stad, en dat deze kennis makkelijk beschikbaar wordt gesteld aan partijen die transport over water overwegen. Port of Amsterdam heeft hiervoor reeds een kaart opgesteld waar huidige hub locaties staan vermeld. En de gemeente heeft hiertoe een Ruimtelijke Strategie Hubs opgesteld.

Amsterdam Vaart! | 35.

Informatie over de beschikbaarheid van vaarroutes en stremmingen hiervan kan de ondernemer altijd zelf vinden bij de Berichten Aan de Scheepvaart (BAS). Advies van Programma Varen hierover en over raakvlakprojecten in de omgeving kan worden betrokken bij toestemmingen (nautisch kader). Programma Bruggen en Kades en Stadsregie kunnen informatie verschaffen over planning van aanpak van bruggen en kades en stremmingen. Vaarwegbeheer kan informatie verschaffen over vaardiepte.

4.2 TOOL VOOR HET BEREKENEN VAN EFFECTEN VAN TRANSPORT OVER WATER In de communicatie over de voordelen van transport over water of bij het inrichten van de maatregel is het een randvoorwaarde om inzicht te hebben in de effecten van het gebruik van de maatregel voor een specifieke toepassing zoals inzet voor afval of bouwproject. Om de opgedane ervaring en kennis toegankelijk te maken voor toekomstige projecten is er in Amsterdam Vaart! een ‘quick scan’ tool ontwikkeld die voorafgaand aan het project inzicht geeft in de hoeveelheden en effecten van gebruik van transport over water. Het doel van deze tool is om (gemeentelijke) projectteams, inclusief bouwbedrijven, leveranciers en logistieke dienstverleners, een hulpmiddel te bieden voor het maken van keuzes rondom transport over water. Hierin kan de gebruiker verschillende scenario’s doorrekenen, waaronder: • Inzet van transport over water voor verschillende type bouwstromen (waarbij vervoer wordt afgezet tegen verschillende type wegvervoer); • Inzet van brandstoftype/aandrijving (bijvoorbeeld varen op diesel, biodiesel (HVO) of elektrisch), en • Inzet van het wel of niet gebruiken van een hub.

Bouwhubs 11 7 1

3

3

8

5 6

In de tool wordt een inschatting gemaakt enerzijds op basis van input vanuit de bedrijven over de beoogde ladingstromen en anderzijds op basis van kengetallen en uitgangspunten die zijn opgedaan binnen Amsterdam Vaart! Met behulp van deze input krijgt de gebruiker inzicht in het effect op: • Het aantal transportbewegingen; • Het aantal gereden kilometers; en • Emissies van CO2, NOX en fijnstof.

4

3 2

9

10

Contactgegevens: Bouwhub

Nautisch dienstverlener

1

CTpark Amsterdam City Robert Tiemens robert.tiemens@ctp.eu 06 51 41 21 03 Ankerweg 18

5 Blom Dekschuiten

9

2

Bouwhub Amsterdam Ömer Arslan omer.arslan@bouwhub.amsterdam 06 55 87 16 73 Papierweg 8

6 Beens Groep

10 Blue Line Logistics

3

PK Waterbouw Bart Verwijen bart@pkwaterbouw.nl 06 41 78 11 26 Westerhoofd 2, naast Coenhavenweg 36 Vlothavenweg 1A (Neptunuskade) Papierweg 7

7 Rutte Groep

11 Renewi Westpoort

4

Van Keulen Gerjet Wisse gerjet.wisse@van-keulen.nl 06 22 37 72 79 TT. Vasumweg 151

Nancy Blom nancyblom@dekschuitenenpontons.nl 06 81 77 12 09 Pier Afrika 10

Karst Jan Beens kj.beens@beensgroep.nl 06 53 32 98 73 Pier Azië (Achter Coenhavenweg 10)

Cornelis Wals c.wals@ruttegroep.com 06 51 18 10 04 Kruisbaken 2 Zaandam

8

Van Gelder Remco Kok rkok@vangelder.com 06 12 96 41 48 Coenhavenweg (Achter Blom b.v.)

Rederij Kees Matthijs Vooijs m.vooijs@saan.nl 020 705 1518 Nieuwe Hemweg 42

Marylou Overmeer marylou.overmeer@tesco-shipping.com 06 51 56 60 51 Nieuwendammerdijk 526-s1

Jan Koetsier j.koetsier@renewi.com 06 30 99 45 55 Siciliëweg 38

In de tool worden de volgende stappen doorlopen: 1. De gebruiker van de tool wordt gevraagd om voor een goederenstroom, d.w.z. materiaaltype zoals beton, damwanden, bakstenen, etc. in te vullen hoe het materiaaltype gaat worden vervoerd. Eerst geeft de gebruiker o.a. informatie over materiaaltype, wat het totale volume/gewicht is en welk type ladingdrager gebruikt gaat worden in het geval niet wordt gekozen voor transport over water. 2. Vervolgens moet in de tool per materiaaltype worden aangegeven of er wel/geen hub wordt toegepast, of er transport over water plaatsvindt, welk voer-/vaartuig wordt gebruikt en met welke aandrijving, om hoeveel leveringen het gaat en welke afstanden worden afgelegd. 3. De tool maakt tenslotte, met behulp van de ingevoerde gegevens, een inschatting van de emissies als het transport zou plaatsvinden in een traditionele situatie (zonder transport over water en/of toepassing van een hub) en de potentiële impact van de logistieke maatregelen. Door de invoergegevens van het transport van een materiaaltype te wijzigen en daarin verschillende opties uit te proberen, ziet de gebruiker hoe de potentiële impact verandert wanneer andere keuzes worden gemaakt. Daarmee biedt de tool een hulpmiddel voor eindgebruikers om afgewogen keuzes te maken rondom te logistieke organisatie van een bouwproject.

De tool is beschikbaar als Excel-bestand en kan opgevraagd worden via de gemeente Amsterdam. Het voornemen is om de tool ook om te zetten naar een online omgeving.

Figuur 6: Hubkaart en contactgegevens

36. | Amsterdam Vaart!

Amsterdam Vaart! | 37.

5. Lessons Learned Transport over water in de bouw - De inzet van transport over water bij bouwprojecten in Amsterdam leidt tot een afname van (zwaar) verkeer in de stad en draagt hiermee bij aan de bereikbaarheid en leefbaarheid in de stad. Een bouwhub aan het water met kade creëert de mogelijkheid tot een verschuiving van weg naar water van het bouwproces in een stad en biedt daarmee aanzienlijke voordelen voor het verduurzamen van de leefomgeving in en rondom een stad. - Transport over water in de binnenstad is in te zetten voor verschillende type bouwprojecten (bijvoorbeeld infrastructuur- en renovatieprojecten) en bouwfases (sloop, ruwbouw, afbouw). - Transport over water draagt, door schaalvoordelen, bij aan het reduceren van de CO2-uitstoot. Dit kan nog versterkt worden door de inzet van elektrische schepen of biobrandstof. - Uitstoot van CO2 kan nog meer gereduceerd worden als transport over water wordt ingezet op het lange traject van producenten naar bouwhub of bouwplaats. Hierbij is sprake van een grote afstand met inzet van grotere schepen, wat leidt tot een grote besparing van wegkilometers. - Verschuiving van weg naar water leidt niet direct tot meerwaarde op luchtverontreinigende emissies (NOX en PM10) aangezien de ‘traditionele’ vaartuigvloot nog niet schoon is.

Transport over water op grachten kan daarom het beste worden uitgevoerd door elektrische schepen (of schepen op waterstof) om bij te dragen aan schone lucht ambities. - Om slimme logistiek in de bouw mogelijk maken dient de logistieke afwikkeling, over weg en water, zoveel mogelijk al te worden meegenomen in gebiedsontwikkeling. Ook is het belangrijk om onderaannemers te betrekken bij het inrichten van maatregelen. Transport over water in andere segmenten - Verschuiving van weg naar water in de sectoren bouw, afval en horeca levert besparingen op in aantallen binnenstedelijke kilometers. - Besparing op CO2-uitstoot is er alleen als er dieselvoertuigen worden vervangen (sommige cases maken reeds gebruik van nul emissie wegvervoer in de stad). - Voor deze sectoren is dezelfde kanttekening te plaatsen bij verschuiving van weg naar water voor de impact op schone lucht ambities. Ruimtelijke inrichting en faciliteiten - Ligplaatsen zijn schaars, het verdient aanbeveling dat er meer komen, bij voorkeur niet te ver van waar projectactiviteiten plaatsvinden of worden verwacht en dit zal tegen belangen van andere functies moeten worden afgewogen. - Bouwen klaar, varen maar: de laad-/losplekken die zijn gebruikt tijdens de bouw zouden kunnen worden beoordeeld op geschiktheid voor gebruik voor de periode na de bouw en andere wensen.

- Op overslaglocaties waar ook tijdelijke opslag (op schip of kade) plaats kan vinden is idealiter ook oplaadinfrastructuur aanwezig. Rol van de gemeente - Het is nodig om het belang en rol van water voor de stadsbrede logistieke opgave in de stad expliciet te maken ten opzichte van andere belangen. - Er moet ruimte op weg en water beschikbaar zijn aan verschillende flanken van de stad om hubs en overslagpunten van weg naar water te realiseren.

Amsterdam Vaart! | 39.

- De markt is gebaat bij voortzetting van de huidige betrouwbare en bestendige beleidslijn ten aanzien van transport over water, opdat zij op de langere termijn terugverdienbare investeringen kan ondernemen. - Gemeente kan een bijdrage leveren aan efficiëntie door zowel leverings- als afvoerstromen te faciliteren. Zo is de gemeente verantwoordelijk voor de afwikkeling van huishoudelijk afval. De intentie van de gemeente is om dit ook zoveel mogelijk over het water te doen. Het meest optimale scenario is dat vaartuigen volgeladen de stad in gaan en afval meenemen vanuit de stad. Nu wordt er soms inefficiënt gevaren omdat verschillende partijen verantwoordelijk zijn voor verschillende projecten en stromen. - Bij projecten waar de gemeente een opdrachtgevende rol heeft, kan de gemeente in de aanbesteding, waar wenselijk en mogelijk, transport over water als aanbestedingscriterium meegeven of voorschrijven, bijv. in EMVI contracten emissieloos transport over water hoger waarderen dan andere transportoplossingen. - Nu moeten vergunningen nog bij veel verschillende afdelingen, programma’s, en stadsdelen aangevraagd worden. De gemeente wil bedrijven faciliteren door middel van een helder vergunningenproces voor het aanvragen en verlenen van vergunningen en ontheffingen via de ‘1 loket aanpak’ zoals bovenstaand is toegelicht.

40. | Amsterdam Vaart!

Amsterdam Vaart! | 41.

Bijlage A. Beschrijvingen van use cases In deze bijlage wordt voor de verschillende gemonitorde use cases in Amsterdam Vaart! een verdiepingsslag opgenomen. Per use case wordt een omschrijving gegeven, worden de belangrijkste praktische ervaringen beschreven en wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste resultaten van de monitoring. Bij de beschrijving van de monitoring worden net als in de resultaten van hoofdstuk 2 het referentie- en het realisatiescenario gegeven. Indien de use case nog niet is afgerond, wordt de totale potentiële besparing in kaart gebracht over de gehele geplande bouwperiode (ambitiescenario) en aangegeven wat binnen de monitoringsperiode reeds is gerealiseerd (realisatiescenario).

De rol van deze scenario’s is als volgt:

• Referentiescenario: de situatie zonder aanpassingen in het traditionele logistieke proces. In deze situatie wordt geen (of minder) gebruik gemaakt van transport over water. Samen met de betrokken partijen is op basis van de materiaalstromen, de gebruikte voertuigen en het aantal leveringen gekeken wat de meest waarschijnlijke situatie was geweest zonder de ingezette concepten. Het referentiescenario is vooraf (ex ante) vastgesteld, maar ook waar nodig aangepast met behulp van meetdata uit de praktijk (ex post), zodat deze goed en eerlijk vergelijkbaar is met de uitkomsten van de use case. • Ambitiescenario: Dit scenario is vooraf (ex ante) met de betrokken partijen opgesteld en geeft inzicht in de gewenste of verwachte logistieke uitvoering waarin er aanpassingen in het logistieke proces worden doorgevoerd. Het ambitiescenario was hiermee een leidraad voor de betrokken bouwpartijen. Het was niet mogelijk om voor elk project samen met de betrokken partijen een ambitiescenario op te stellen. • Realisatiescenario: Dit scenario bevat de resultaten van de daadwerkelijk gerealiseerde transporten die in het project gerealiseerd zijn (ex post). Deze data zijn verkregen uit de periodieke monitoring. Door dit scenario te vergelijken met de referentie kan de besparingen worden berekend.

De vergelijking tussen de referentie en de realisatie geeft weer wat het effect is van transport over water ten opzichte van de “klassieke” situatie. De vergelijking tussen de ambitie en de realisatie geeft weer in welke mate de resultaten van het project gerealiseerd zijn.

Amsterdam Vaart! | 43.

Houthavens Eiland 6 Naam: use case Houtbavens Eiland 6 Omschrijving Op houthavens Eiland 6 worden 116 nieuwe woningen met parkeergarage gebouwd. De ontwikkelaar is BPD en de uitvoerder van dit bouwproject is De Nijs. In 2014 is in de oude houthavens nieuw land aangemaakt ten behoeve van woningbouw. Voor de aanleg van de parkeergarage moet zand ontgraven worden en afgevoerd naar een locatie waar het zand wordt hergebruikt: Sluisbuurt op Zeeburgereiland. Het gaat om in totaal 25.000 m3 grond, waarvoor 50 vaarbewegingen over water nodig zijn, vergelijkbaar met 1.400 vrachtwagen ritten bij vervoer over de weg.

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water Bouwproject in het kort - Looptijd grondafvoer: jan. 2021 – feb. 2021 - Ontwikkelaar: BPD Bouwfonds gebiedsontwikkeling - Aannemer: M.J. de Nijs en Zonen B.V. - Type: gebiedsontwikkeling, woningbouw inclusief parkeergarage

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER De afvoer van het zand over water naar een nieuwe locatie voor hergebruik is een goede keuze gezien de locatie aan het IJ. • Ook de locatie voor hergebruik is bereikbaar over water (Sluisbuurt Zuider IJdijk). • Voor het transport over het IJ zijn drie beunbakken ingezet met twee slepers: Mikky-May (Caterpillar 730 pk) en de Dicky Jr. Deze slepers gebruiken reguliere diesel brandstof. • Door de korte afstand over water ten opzichte van de referentiesituatie over de weg is er veel besparing gerealiseerd op alle typen emissies (CO2, NOX en PM10). • Er is een filmpje van de werkwijze beschikbaar van gemeente Amsterdam: www.linkedin.com/posts/ gemeente-amsterdam_duurzame-afvoer-zand-houthaven • Er is veel besparing behaald in aantal ritten over de weg en emissies door het grote verschil in afstand af te leggen over water ten opzichte van over de weg (omrijden via de ring). • De besparingen zijn volledig gerealiseerd in de aangegeven periode (eerste kwartaal 2021).

Referentie

Aantal vaarten (water) Bron: De Nijs.

Aantal ritten (weg)

Figuur 7: Duurzame grondafvoer over water.

Afstand water [km] Afstand weg [km]

44. | Amsterdam Vaart!

Realisatie

Besparingen

Absoluut

Percentueel

1.039

100%

30.448

100%

43 1.039 449 30.448

CO2 [ton]

34,1

1,7

32,5

95%

NOX [kg]

118

28

90

76%

PM10 [kg]

3,4

0,8

2,6

77%

Amsterdam Vaart! | 45.

Singelgrachtgarage Naam: use case Singelgrachtgarage - Marnix Omschrijving Mobilis bouwt een parkeergarage onder de Singelgracht in Amsterdam. In totaal is in de garage straks ruimte voor 800 parkeerplaatsen. De realisatie van de ondergrondse SingelgrachtgarageMarnix draagt bij aan de ambitie van de gemeente Amsterdam om in de nabije toekomst de binnenstad zoveel mogelijk autovrij te maken. Het verplaatsen van de bovengrondse parkeerplaatsen in de buurt naar de parkeergarage onder de stadsgracht zorgt voor meer ruimte op straat. De aan- en afvoer van bouwmaterialen en grondwerk gebeurt zo veel als mogelijk over het water vanaf een multimodale hub aan de Coenhaven. Bij de hub in de Coenhaven vindt overslag van bouwmaterialen plaats van weg naar water. De afvoer van grond vanaf de bouwplaats vindt plaats met kleine beunbakken en een duwboot door de Singelgracht naar een overslaglocatie nabij het Johan van Hasseltkanaal. Vandaar wordt het met een grote beunbak naar de Markerwadden gebracht.

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water - Multimodale bouwhub - Elektrisch transport over water - 100%HVO biobrandstof Bouwproject in het kort - Looptijd: eind 2020 – begin 2024 - Opdrachtgever: Gemeente Amsterdam - Aannemer: Mobilis - Nautisch dienstverlener: Rutte Groep - Type: ondergrondse parkeergarage

• Het is een bijzonder lastig bereikbare locatie, zowel over de weg als over het water. • Voor het transport over water zijn twee trajecten gebruikt gezien de beperkte capaciteit op de Singelgracht. • Daar waar mogelijk (Ankerstaven van Voorbij) is direct vanaf de leverancier over water naar de bouwplaats getransporteerd. • De afvoer van grond is in twee etappes gedaan: met kleine beunbakken door de Singelgracht en overslag op grote beunbakken nabij het Johan van Hasseltkanaal en vandaar naar de Markerwadden. • Het transport over water is door Rutte Groep verzorgd deels met elektrische duwboten (67%) en deels met brandstof aangedreven duwboten met 100%HVO-brandstof (33%). • De hier getoonde resultaten betreffen de beoogde impact van de verschuiving van weg naar water voor een deel van de bouwwerkzaamheden (ambitie) voor de uitvoeringsperiode van oktober 2020 tot en met eind 2022. Dit deel is volledig gerealiseerd.

Referentie

Aantal vaarten (water) Aantal ritten (weg)

Besparingen

Absoluut

Percentueel

8.240

3.276

4.964

60%

23.730 356.076

128.922

227.154

64%

CO2 [ton]

340

118

222

65%

NOX [kg]

1.424

1.082

342

24%

PM10 [kg]

40,6

30,4

10,2

25%

Afstand weg [km]

Figuur 8: Bouw van Singelgrachtgarage met veel vervoer over water.

Realisatie

2.944

Afstand water [km]

Bron: buitensingel-amsterdam.nl/fotos-door-omwonenden-van-desingelgracht.

46. | Amsterdam Vaart!

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER

Amsterdam Vaart! | 47.

Binnengasthuisterrein UvA Naam: use case Binnengasthuisterrein UvA Omschrijving De laatste fase van de bouw van de nieuwe Universiteitsbibliotheek op het Binnengasthuisterrein, het zogeheten ‘kavel III’, bestaat uit de realisatie van de bovenbouw van de Universiteitsbibliotheek. BINX Smartility uit Groenlo is de uitvoerder voor deze bouw. Het werk bestaat in hoofdlijnen uit het restaureren van alle onderdelen van het pand die boven het grondniveau zichtbaar zijn en de nieuwbouw aan de Binnengasthuisstraat en het bouwen van de atriumoverkapping. Bouwmaterialen worden vanaf verschillende leveranciers via weg getransporteerd naar de hublocatie van BMN Bouwmaterialen aan de Vlothavenweg. Vanaf hier wordt het materiaal gebundeld en via water vervoerd naar de bouwplaats via de Oudezijds Voorburgwal. Afvoer van afval wordt meegenomen op de terugvaart en bij Renewi gelost. Sommige ritten lopen niet over de hub en het water en gaan rechtstreeks van de leverancier naar de bouwplaats over de weg.

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water - Multimodale bouwhub - Elektrisch transport over water - 100%HVO biobrandstof Bouwproject in het kort - Looptijd: 2021 –2023 - Opdrachtgever: Universiteit van Amsterdam - Aannemer: Binx Smartility - Nautisch dienstverlener: Zoev City - Type: combinatie van restauratie en nieuwbouw

• De locatie is bijzonder moeilijk bereikbaar via de weg, zodat veel van het transport van bouwmaterialen over het water gaat. • Het bouwafval wordt op de retourvaart meegenomen en gelost bij Renewi aan de Nieuwe Hemweg in de Mercuriushaven. • Op de kade aan de Grimburgwal bij de bouwlocatie is een vaste kraan geplaatst, na de kadeversterking, voor de overslag van bouwmaterialen vanaf het water naar de bouwplaats. • De in kaart gebrachte besparingen betreffen slechts een deel van de bouwactiviteiten en is een weergave van de geplande besparingen (ambitie). Er is nog geen inzicht in de daadwerkelijke realisatie. • De nautisch dienstverlener is PK Waterbouw en de ingezette duwboten zijn deels elektrisch (75%) en deels diesel aangedreven op 100%HVO brandstof (25%). • Er is een impact behaald op besparing van ritten en CO2-emissies. Echter op NOX en PM10 (fijnstof) emissies zijn de resultaten minder positief. Dit komt doordat een deel van het transport is uitgevoerd met een diesel aangedreven duwboot, weliswaar met 100%HVO brandstof, maar dat levert voor NOX en PM10 uitstoot geen verbetering.

Referentie

Aantal vaarten (water) Aantal ritten (weg)

Figuur 9: Overslag van bouwmaterialen vanaf beunbakken met vaste kraan op kade bij de bouwplaats.

Realisatie

Besparingen

Absoluut

Percentueel

410

34%

483 1.210

Afstand water [km] Bron: Zoev City.

48. | Amsterdam Vaart!

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER

800 6.453

188.937

99.232

89.705

47%

CO2 [ton]

167,6

81,2

86,4

52%

NOX [kg]

635

405

230

36%

PM10 [kg]

19

12,5

6,5

34%

Afstand weg [km]

Amsterdam Vaart! | 49.

Amstelstroombrug Naam: use case Amstelstroombrug Omschrijving De combinatie Mobilis - Van Gelder heeft in opdracht van de gemeente Amsterdam de Amstelstroombrug gebouwd, ook wel de brug over de Duivendrechtsevaart genoemd. Deze brug verbindt het Amstelkwartier met de Joan Muyskenweg voor voetgangers, fietsers en het autoverkeer én de nieuwe stadswijk met de natuur in de Amstelscheg aan de overkant van de Duivendrechtsevaart. Combinatie Mobilis - Van Gelder startte in november 2020 met de bouw en in mei 2022 is de brug in gebruik genomen. Bij de bouw van de Amstelstroombrug zijn 34 meter lange betonnen liggers vanaf de productielocatie in Friesland per binnenvaartschip getransporteerd naar een hub in de Amsterdamse haven en vanaf daar in batches van twee met een kleiner vrachtschip over de Amstel vervoerd naar de bouwlocatie.

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water Bouwproject in het kort - Looptijd: nov 2020 – mei 2022 - Opdrachtgever: Gemeente Amsterdam - Aannemer: Combinatie Mobilis – Van Gelder - Producent brugliggers: Haitsma Beton - Type: kunstwerk (brug)

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER • De lengte en het gewicht van de individuele betonnen brugliggers maakt het transport hiervan over water een betere optie dan over de weg. • Transport over de weg is mogelijk, maar vereist speciaal vervoer met begeleidend voertuig. • De omvang en het gewicht van de individuele bouwelementen (betonnen liggers van rond 118 ton per stuk) zorgen ervoor dat bij de impact berekeningen voor de referentiesituatie moet worden uitgegaan van speciaal zwaar transport met eveneens ongunstige emissiekenmerken. • In de referentiesituatie leidt dit tot 34 ritten over de weg van een speciaal transportvoertuig (trekkeroplegger met zware dieplader) met begeleidend voertuig. De emissiekenmerken van het speciaal voertuig ten opzichte van de emissiekenmerken van het binnenvaartschip in combinatie met het relatief beperkt aantal ritten over de weg zorgen ervoor dat het verschil tussen referentie en realisatie op CO2-uitstoot gering is en voor NOX en PM10 zelfs negatief. • De bouwlocatie van de Amstelstroombrug ligt buiten de ring van Amsterdam, dus er is geen impact gerealiseerd in de binnenstad. • De besparingen zijn volledig gerealiseerd in de aangegeven periode (nov 2020 – mei 2022).

Referentie

Aantal vaarten (water) Aantal ritten (weg)

Besparingen

Absoluut

Percentueel

68

100%

21.760

100%

19 68

Afstand water [km] Afstand weg [km]

Realisatie

1.210 21.760

CO2 [ton]

27,5

26,4

1,1

4%

NOX [kg]

61,5

274,8

- 213,3

- 347%

PM10 [kg]

1,8

8,9

- 7,1

- 394%

Bron: Haitsma

Figuur 10: Transport van betonnen liggers vanaf productielocatie naar Amsterdam.

50. | Amsterdam Vaart!

Amsterdam Vaart! | 51.

CTPark Amsterdam City Naam: use case CTPark Amsterdam City Omschrijving CTPark Amsterdam City (CTP) is Nederlands eerste XXL logistieke stadshub met meerdere verdiepingen. De locatie beschikt over 220.000 m² aan logistieke totaaloplossingen en is ontworpen om de last mile van en naar de stad te verkorten. Strategisch gelegen in de haven van Amsterdam, biedt CTP gebruikers direct toegang tot de ringweg A10 (3 min.) en de stad Amsterdam via het Noordzeekanaal (7 min.). De bouw van het CTP duurt ongeveer 1,5 jaar en wordt naar verwachting afgerond in het eerste kwartaal van 2023. De aannemer is bouwbedrijf Vrolijk. Bij de bouw van het CTP is een deel van de bouwmaterialen over water aangevoerd vanuit Hattersheim Duitsland. Dit betreft grote zware stalen elementen: kolommen, balken en liggers. Het transport over water heeft plaatsgevonden in de periode juni 2021 tot en met juni 2022.

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water Bouwproject in het kort - Looptijd: 2021 – eerste kwartaal 2023 - Opdrachtgever: CTPark Amsterdam City - Aannemer: BB Vrolijk - Type: nieuwbouw logistiek distributiecentrum

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER • Het gaat hier om grote hoeveelheden zware bouwmaterialen die over een grote afstand via transport over water worden vervoerd vanuit Hattersheim Duitsland. • De last-mile wordt over de weg vervoerd met een ontkoppelpunt op TMA in de Alaskahaven. • Er wordt op de grote afstand op het traject tussen de leverancier en het ontkoppelpunt veel bespaard in aantal ritten over de weg en daaraan gekoppeld CO2-uitstoot door het transport over water • Echter, op de ‘last-mile’ van de hub naar de bouwlocatie maakt het geen verschil in aantal ritten over de weg. • De bouwlocatie ligt buiten de ring van Amsterdam, dus er is geen impact gerealiseerd in de binnenstad. • Door de emissiekenmerken van de typen binnenvaartschepen welke zijn ingezet, is wel impact behaald op totaal aantal kilometers over de weg en CO2-uitstoot, maar op NOX en PM10 uitstoot heeft dit een negatief effect. • De huidige binnenvaartschepen hebben dermate slechte emissiekenmerken op NOX en PM10 data dit niet opweegt tegen gerealiseerde besparingen in aantal kilometers over de weg van zware dieselvrachtwagens. Deze zijn vaak al wel Euro6 met verbeterde emissiekenmerken op NOX en PM10. • Kortom, impact behaald op globale emissies (CO2), maar niet op lokale emissies (NOX en PM10).

• De besparingen zijn volledig gerealiseerd in de aangegeven periode (juli 2021 – juni 2022).

Referentie

Besparingen

Absoluut

Bron: www.stedenbouw.nl.

Figuur 11: Bouw van CTPark Amsterdam City.

Aantal vaarten (water) Aantal ritten (weg)

Percentueel

17 1.372

Afstand water [km]

0%

1.372 17.782

1.234.800

32.928

1.201.782

97%

CO2 [ton]

1.006

664,5

341,5

34%

NOX [kg]

3.051

7.655

- 4.604

- 151%

PM10 [kg]

102

259,5

- 157,5

- 154%

Afstand weg [km]

52. | Amsterdam Vaart!

Realisatie

Amsterdam Vaart! | 53.

Renewi Westpoort B.V. Naam: use case Paro Logistiek segment: Afval Omschrijving Naast een verschuiving van het transport van bouwmaterialen over de weg naar het water op de last-mile van en naar een bouwplaats, wordt ook een verschuiving van weg naar water nagestreefd op het traject tussen een productielocatie en een bouwhub als ontkoppelpunt. Of, zoals in dit geval, het transport van afval van en naar een afvalverwerker in de regio Amsterdam (PARO / Renewi Westpoort B.V.). Het afgelopen jaar is vanuit Paro onder stimulans van Amsterdam Vaart! ook gestuurd op verschuiving van weg naar water daar waar mogelijk. Dit heeft voor sommige afvaltransporten geleidt tot toepassingen over water, daar waar voorheen sprake was van transport over de weg. Het gaat daarbij om inkomend en uitgaand transport van bouw- en sloopafval dan/wel herbruikbare bouwmaterialen. Niet alle vervoersstromen van afval van en naar PARO gaan normaliter over water. Er is nadrukkelijk gekeken naar welke afvalstromen voorheen over de weg werden vervoerd en waar dus sprake is van een verschuiving van weg naar water.

54. | Amsterdam Vaart!

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water Bouwproject in het kort - Looptijd: jan 2022 – jun 2022 - Opdrachtgever: PARO - Uitvoerders: diverse binnenvaartschepen - Type: vervoer van diverse afvalstromen van en naar afvalverwerker PARO / Renewi Westpoort B.V.

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER • Aangezien PARO aan een haven gelegen is met kade is het verschuiven van afvaltransport van weg naar water een geschikte oplossing van het verminderen van transport over de weg. Voorwaarde is dat de herkomst/bestemming van het transport van afval ook bereikbaar is vanaf het water. • Voor de transporten waarvoor een verschuiving van weg naar water heeft plaatsgevonden zijn binnenvaartschepen ingezet. Deze hebben ten opzichte van transport over de weg (vrachtwagens Euro6) slechte emissiekenmerken op NOX en PM10. Dit is te zien in de verslechterde presentaties op deze emissies. • ARO ligt buiten de ring van Amsterdam, dus er is geen impact gerealiseerd in de binnenstad. • De besparingen zijn volledig gerealiseerd in de aangegeven periode (jan 2022 – juni 2022).

Referentie

Aantal vaarten (water) Aantal ritten (weg)

Figuur 12: Transport van afval met afvalcontainers op duwbakken.

Afstand weg [km]

Besparingen

Absoluut

Percentueel

567

100%

136.698

100%

22 567

Afstand water [km] Bron: Paro

Realisatie

2.080 136.698

CO2 [ton]

116

58

58

50%

NOX [kg]

369

689

- 320

- 87%

PM10 [kg]

12

23,7

- 11,7

- 98%

Amsterdam Vaart! | 55.

Afval Wallengebied Naam: use case Afval Wallengebied Logistiek segment: Afval Omschrijving Amsterdam kampt met de problemen van achterstallig onderhoud aan de kademuren en bruggen. Het dagelijks zware vrachtverkeer over de grachten draagt niet bij voor het behoud ervan. De Gemeente Amsterdam is een pilot gestart om met een combinatie van minikraakpers voertuigen, lichte elektrische wagens en elektrische bakfietsen, op een duurzame wijze, huishoudelijk afval in het Wallengebied op te halen en deze over water af te voeren naar de afvalverwerker in het havengebied. Geen grote zware vuilniswagens met dieselmotoren maar kleinere lichtere, deels elektrische, voertuigen die korte rijbewegingen maken. Vanaf twee overslaglocaties in en nabij het Wallengebied (Kloveniersburgwal en Nemo Oosterdok) wordt tweemaal per week met elektrische duwboten van Waternet het afval naar de afvalverwerker Renewi Westpoort B.V. vervoerd en vandaar over de weg naar AEB.

56. | Amsterdam Vaart!

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water - Lichte elektrische wagens (2x) - Elektrische bakfietsen (3x) - Minikraakpers (2x) - Elektrisch transport over water - 100% HVO biobrandstof Bouwproject in het kort - Looptijd: feb 2021 – dec 2022 - Opdrachtgever: Gemeente Amsterdam - Nautisch dienstverlener: Waternet - Type: vervoer van huishoudelijk afval naar afvalverwerker Renewi Westpoort B.V. locatie Kajuitweg.

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER • Minder belasting van de kades en bruggen door de inzet van kleine lichte elektrische wagens en bakfietsen voor het ophalen van huisvuil en bedrijfsafval. • Dit resulteert weliswaar tot meer ritten, maar dit zijn ritten met kleine, lichte en schone vervoersmiddelen (bakfietsen en elektrische wagens). • Het transport over water vindt deels elektrisch plaats (op de grachten) en deels met biobrandstof (op het IJ). Dit resulteert in besparingen op globale emissies (CO2), maar niet op lokale emissies (NOX en PM10). Aangezien de uitstoot van deze lokale emissies op het IJ plaatsvindt, dus buiten de binnenstad, is dit minder belastend voor de luchtkwaliteit in de binnenstad.

Referentie

Aantal vaarten (water)

594

Aantal ritten (weg) kleine/lichte voertuigen

3.489

Aantal ritten (weg) zware voertuigen

Bron: Gemeente Amsterdam.

Figuur 13: Collectie en transport van huishoudelijk afval met lichte elektrische wagens. .

Realisatie

396

Afstand water [km]

4.712

Afstand weg [km] kleine/lichte voertuigen

4.053

Afstand weg [km] zware voertuigen

19.800

Besparingen

Absoluut

Percentueel

- 3.489

- 100%

396

100%

- 4.053

- 100%

19.800

100%

CO2 [ton]

22

1,2

20,8

95%

NOX [kg]

121

307

- 186

- 154%

PM10 [kg]

0,4

8,8

- 8,4

- 2100%

Amsterdam Vaart! | 57.

Afval De 9 Straatjes Naam: use case Afval De 9 Straatjes Logistiek segment: Afval Omschrijving Net als in het Wallengebied wordt in het gebeid rond De 9 Straatjes middels een pilot op een duurzame wijze, huishoudelijk afval opgehaald met elektrische bakfietsen en elektrische bestelwagens en over water afgevoerd naar de afvalverwerker in het havengebied. Vanaf een overslaglocatie aan de Singelgracht (Singel 446) wordt vanaf juni 2022 tweemaal per week met elektrische duwboten van Waternet het afval naar de afvalverwerker Prezero in het havengebied vervoerd. Vanaf september is het aantal transporten geleidelijk opgevoerd naar uiteindelijk 5 maal per week in december 2022.

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water - Lichte elektrische wagens (2x) - Elektrische bakfietsen (4x) - Elektrisch transport over water - 100% HVO biobrandstof Bouwproject in het kort - Looptijd: jun 2022 – dec 2022 - Opdrachtgever: Gemeente Amsterdam - Nautisch dienstverlener: Waternet - Type: vervoer van huishoudelijk afval naar afvalverwerker Prezero locatie Aziëhavenweg.

PRAKTISCHE ERVARINGEN MET TRANSPORT OVER WATER • Minder belasting van de kades en bruggen door de inzet van kleine lichte elektrische wagens en bakfietsen voor het ophalen van huisvuil en bedrijfsafval. • De eerste ervaringen vanuit de deelnemers (bewoners en bedrijven) zijn positief: minder vuil op straat, betere afvalscheiding en over het algemeen goede ervaringen met het maken van ophaalafspraak met een app. • Dit resulteert weliswaar tot meer ritten, maar dit zijn ritten met kleine, lichte en schone vervoersmiddelen (bakfietsen en elektrische wagens). • Het transport over water vindt deels elektrisch plaats (op de grachten) en deels met biobrandstof (op het IJ). Dit resulteert in besparingen op globale emissies (CO2), maar niet op lokale emissies (NOX en PM10). Aangezien de uitstoot van deze lokale emissies op het IJ plaatsvindt, dus buiten de binnenstad, is dit minder belastend voor de luchtkwaliteit in de binnenstad.

Referentie

Aantal vaarten (water)

138

Aantal ritten (weg) kleine/lichte voertuigen

510

Aantal ritten (weg) zware voertuigen

Bron: Gemeente Amsterdam.

Figuur 14: Collectie en transport van huishoudelijk afval met lichte elektrische wagens.

58. | Amsterdam Vaart!

Realisatie

120

Afstand water [km]

2.136

Afstand weg [km] kleine/lichte voertuigen

10.200

Afstand weg [km] zware voertuigen

6.000

Besparingen

Absoluut

Percentueel

- 510

- 100%

120

100%

- 10.200

- 100%

6.000

100%

CO2 [ton]

6,7

0

6,7

100%

NOX [kg]

37

85

- 48

- 130%

PM10 [kg]

0,1

2,4

- 2,3

- 2300%

Amsterdam Vaart! | 59.

Horeca Nieuwmarkt Naam: use case Horeca Nieuwmarkt Logistiek segment: Horeca Omschrijving Vanaf oktober 2022 bevoorraden 20 horecazaken in het Wallengebied zich per elektrische vrachtboot. Het is een pilot, waarmee gekeken wordt of het kan en wat er verbeterd kan worden. De wallenkant in het stadshart houdt het zware verkeer niet vol. Daarom is gemeente Amsterdam deze pilot gestart in samenwerking met ZOEV City, Bidfood en Sligro. Er is daardoor niet alleen minder drukte op straat, maar er is ook minder druk op kades en bruggen. De boot en elektrische vrachtvoertuigen zijn bovendien volledig uitstootvrij. De vrachtboot meert dagelijks rond 08.30 uur aan bij aan de noordkant van de Nieuwmarkt. De vracht wordt daarna met 2 kleine elektrische voertuigen afgeleverd bij de deelnemende horeca. Het bevoorraden duurt tot in de middag.

Bouwlogistieke oplossingen - Transport over water - Mulitmodale hub - Lichte elektrische bakwagen - Elektrisch transport over water - 100% HVO biobrandstof Bouwproject in het kort - Looptijd: okt 2022 – dec 2022 - Opdrachtgever: Gemeente Amsterdam - Nautisch dienstverlener: ZOEV - Type: vervoer van horeca goederen vanaf DC via multimodale hub over water naar Nieuwmarkt en met elektrisch vervoer naar horeca in Wallengebied.

Referentie

Realisatie

Aantal vaarten (water)

28

Aantal ritten (weg) kleine/lichte voertuigen

179

Aantal ritten (weg) zware voertuigen

Besparingen

Absoluut

Percentueel

-179

- 100% 100%

56

Afstand water [km]

672

Afstand weg [km] kleine/lichte voertuigen

270

-270

- 100%

1,058

756

302

29%

CO2 [ton]

0,7

0,7

0

0%

NOX [kg]

3

3

0

0%

PM10 [kg]

0,1

0,1

0

0%

Afstand weg [km] zware voertuigen

Bron: Bewonersraad Nieuwmarkt.

Figuur 15: Vervoer van horecagoederen naar het Wallengebied met elektrische vrachtboot.

60. | Amsterdam Vaart!

Amsterdam Vaart! | 61.

62. | Amsterdam Vaart!

Amsterdam Vaart! | 63.