5. Toelichting bestemmingsplan

Bestemmingsplan Draka Terrein Hamerkwartier

Vastgesteld

Gemeente Amsterdam Ruimte en Duurzaamheid bestemmingsplan Draka Terrein Hamerkwartier

Colofon

Opdrachtgever Opdrachtnemer

Ruimte en Duurzaamheid

IMRO_idn

NL.IMRO.0363.N2102BPGST-VG01

Datum print

25 Mei 2022

Planstatus

vastgesteld

blz. 3

Inhoudsopgave Toelichting Hoofdstuk1

5 Inleiding

7

Aanleiding Doel bestemmingsplan Ligging en begrenzing plangebied Geldend planologisch kader Bevoegdheden Leeswijzer

7 8 8 11 13 13

Het plankader

15

Historie Beschrijving van het plangebied Ontwikkeling

15 16 20

Beleidskader

53

Rijksbeleid Provinciaal beleid Regionaal beleid Gemeentelijk beleid

53 56 59 63

Milieu- en omgevingsaspecten

87

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14

Milieueffectrapport (MER) Milieuzonering bedrijven Verkeer en vervoer Hoogbouweffectrapportage Geluidhinder Luchtkwaliteit Water Natuur en landschap Duurzaamheid Bodemkwaliteit Externe veiligheid Niet gesprongen explosieven Archeologie en cultuurhistorie Luchthavenindelingsbesluit

87 90 95 107 119 138 141 145 156 161 164 176 177 185

Hoofdstuk5

Juridische planbeschrijving

189

Algemeen Artikelsgewijze toelichting

189 190

Hoofdstuk6

Economische uitvoerbaarheid

195

Hoofdstuk7

Maatschappelijke uitvoerbaarheid

197

Overleg met betrokken overheden (art. 3.1.1. Bro) Participatie Zienswijzen

197 197 198

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 Hoofdstuk2 2.1 2.2 2.3 Hoofdstuk3 3.1 3.2 3.3 3.4 Hoofdstuk4

5.1 5.2

7.1 7.2 7.3

Gemeente Amsterdam

blz. 4

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 5

Toelichting

Gemeente Amsterdam

blz. 6

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 7

Hoofdstuk 1 1.1

Inleiding

Aanleiding

Het Hamerkwartier is gelijdelijk aan het veranderen van een traditioneel bedrijventerrein, naar een bedrijventerrein met verschillende soorten bedrijvigheid en verhoudingsgewijs een hoger aantal werknemers. Dit is een vruchtbare basis om het gebied verder uit te bouwen naar een stuk stad dat past bij de ontwikkeling die de Noordelijke IJ-oever als geheel doormaakt. Het Hamerkwartier staat op het punt te groeien tot een levendig stedelijk woon- en werkgebied met een grote variatie aan functies en een aantrekkelijke openbare ruimte. In de Projectnota Hamerkwartier (vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders op 2 oktober 2018) wordt geschetst wat de ambities en uitgangspunten voor de transformatie zijn en binnen welke kaders die zou moeten plaatsvinden. In vervolg op de projectnota is ook de Investeringsnota 2022 vastgesteld. Dit besluit geeft onder andere een nadere programmatische en ruimtelijke uitwerking van de projectnota. Hamerkwartier ligt in stadsdeel Noord, aan de noordoostelijke IJ-oever. De nieuwe wijk is vernoemd naar de Hamerstraat, die van noord tot zuid door het gebied loopt. Het gebied is circa 48 hectare groot, inclusief drie havenkommen.

In het westen wordt het plangebied begrensd door de Motorwal, aan de noordwestzijde door de Meeuwenlaan en aan de oostzijde door de Vogelbuurt, het Volkstuinpark Buitenzorg en het industriële complex van Albemarle Netherlands BV. De wijk is door het Oostveer, het IJpleinveer, de IJ tunnel en de metro goed verbonden met de zuidkant van het IJ. Hiermee is het centraal station en de binnenstad van Amsterdam goed bereikbaar. De beoogde oeververbinding tussen de Johan van Hasseltweg en het Azartplein versterkt de bereikbaarheid nog verder. Naast de voorzieningen die in Hamerkwartier zelf komen, zijn allerlei bestaande voorzieningen goed te bereiken. De winkelcentra Mosveld en Buikslotermeerplein liggen om de hoek en bieden alle dagelijkse benodigdheden. De wijk ligt op loopafstand van het Vliegenbos en op 10 minuten fietsen van het Waterland. Een van de deelgebieden binnen het Hamerkwartier die getransformeerd wordt, is het Draka-terrein aan de Hamerstraat 2 te Amsterdam. Op het voormalige terrein van de draad- en kabelfabriek Draka wordt een hoog stedelijk woon-werkgebied gerealiseerd. De herontwikkeling van Draka is gericht op de bouw van een gemengd gebied met circa 1.630 woningen, maakindustrie, kantoren, horeca en maatschappelijke voorzieningen in de vorm van onderwijs. Het nu geldende bestemmingsplan 'Hamerstraatgebied' uit 2013 laat de beoogde ontwikkeling niet toe.

Het voorliggende bestemmingsplan ‘Draka Terrein Hamerkwartier' maakt de nieuwe ontwikkeling juridisch-planologisch mogelijk. Het bestemmingsplan geeft aan op welke gronden welke functies zijn toegestaan zijn en hoe deze gronden bebouwd mogen worden. 1.1.1

Crisis- en herstelwet

De Crisis en herstelwet (Chw) beoogt een versnelling in de ontwikkeling en verwezenlijking van ruimtelijke projecten te bewerkstelligen ter bestrijding van de laatste economische crisis. De ontwikkeling van dit bestemmingsplan is aan te merken als een project als bedoeld in artikel 3.1 van bijlage 1 van de Chw. Dit brengt met zich mee dat bij een eventueel beroep, alle beroepsgronden in het beroepschrift moeten worden opgenomen en deze na afloop van de beroepstermijn niet meer kunnen worden aangevuld. Verder verloopt de behandeling van het beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, versneld.

Gemeente Amsterdam

blz. 8

Op 15 februari 2019 trad het Besluit tot wijziging en aanvulling van het Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet (zeventiende tranche) in werking. Hiermee werden onder meer de Koers 2025 gebieden van de gemeente Amsterdam toegevoegd door een aanvulling op artikel 7c (bredere reikwijdte bestemmingsplan; hiermee kunnen aanvullende / vernieuwende regels worden gesteld in het bestemmingsplan. Het plangebied Hamerkwartier is als één van de Koers 2025 gebieden aangewezen in de 17e tranche van de Crisis- en herstelwet.

1.2

Doel bestemmingsplan

Het opstellen van dit postzegelbestemmingsplan heeft als doel om de ruimtelijke ontwikkeling binnen het Draka-terrein Hamerkwartier juridisch-planologisch mogelijk te maken. De kaders en spelregels die in de projectnota en de Investeringsnota zijn opgenomen worden toegepast en concreet vertaald in de planregeling van het voorliggende bestemmingsplan.

1.3

Ligging en begrenzing plangebied

Dit bestemmingsplan herziet de bestemming van de gronden aan het voormalige terrein van 'draad- en kabelfabriek Draka', gelegen binnen de plangrenzen van het geldende bestemmingsplan Hamerstraatgebied. Het plangebied ligt in het stadsdeel Amsterdam Noord. Verder is het plangebied gelegen op de noorderlijke IJ-oever en maakt onderdeel uit van het Hamerstraatgebied. Het Draka-terrein wordt begrensd door: Gedempt Hamerkanaal (noordzijde), Hamer-, Ketel- en Boorstraat (westzijde), Ponthaven (oostzijde) en het IJ (zuidzijde). Figuur 1.3.1 Ligging Hamerkwartier in de stad

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 9

Figuur 1.3.2 Luchtfoto Hamerkwartier (eigen bewerking, QGIS)

Gemeente Amsterdam

blz. 10

Figuur 1.3.3 Luchtfoto plangebied en Hamerkwartier (eigen bewerking, QGIS)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 11

Overige gronden van het Hamerkwartier vallen buiten het plangebied. Hiervoor zullen afzonderlijke plannen (afwijken middels omgevingsvergunning/ bestemmings- of omgevingsplan) worden opgesteld op het moment dat herontwikkeling op die gronden aan de orde is. Voor de exacte begrenzing van het plangebied wordt verwezen naar de digitale verbeelding.

1.4

Geldend planologisch kader

Ter plaatse van het plangebied geldt het bestemmingsplan “Hamerstraatgebied”. Dit plan is op 24 april 2013 vastgesteld door de voormalige deelraad van stadsdeel Noord en is vervolgens op 26 juni 2013 onherroepelijk geworden. Een deel van dit bestemmingsplan is herzien middels het bestemmingsplan “Hamerstraatgebied 1e herziening”. De 1e herziening is vastgesteld op 8 juli 2021 door de gemeenteraad van Amsterdam. Met deze herziening worden een deel van de regels uit het bestemmingsplan “Hamerstraatgebied” gewijzigd of verwijderd. De ongewijzigde overige regels uit het bestemmingsplan “Hamerstraatgebied” blijven van kracht. Het plangebied heeft de enkelbestemmingen 'Gemengd - 2' en 'Verkeer', met de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie'. Ter plaatse van de gronden gelden een zestal bouwvlakken, hierbinnen geldt een maximum bouwhoogte van 30 meter en een maximum floorspace-index van 2. Daarnaast is op één bouwvlak de functieaanduiding 'wonen' van kracht, binnen dit bouwvlak zijn adressen Aambeeldstraat 4 en 6 gelegen. Verder ligt het plangebied binnen de gebiedsaanduiding 'geluidszone - industrie'. Met het bestemmingsplan Hamerstraatgebied, 1e herziening is onder andere de maatbestemming waarmee een kabelbedrijf mogelijk is op het adres Hamerstraat 2 (adres van het plangebied Draka)

Gemeente Amsterdam

blz. 12

verwijderd, omdat deze bedrijfsfunctie ter plaatse reeds is beëindigd. In figuur 1.4.1 is een uitsnede van de plankaart behorende bij het bestemmingsplan "Hamerstraatgebied" opgenomen. Figuur 1.4.1 Verbeelding vigerend bestemmingsplan 'Hamerstraatgebied'

Onder meer de enkelbestemming 'Gemengd - 2' is van kracht. De voor 'Gemengd - 2' aangewezen gronden zijn bestemd voor onder meer bedrijven, kantoren, horeca en woningen ter plaatse van de aanduiding 'wonen'. Relatie tot het plangebied De voorgenomen ontwikkeling behelst de realisatie van circa 1.630 woningen (120.000 m2 BVO), circa 12.000 m2 BVO maakindustrie, circa 9.000 m2 BVO kantoren, circa 6.500 m2 BVO voorzieningen en circa 3.900 m2 school. De beoogde bebouwing bestaat uit diverse bouwhoogten variërend tussen de 21 en 70 meter. De voorgenomen ontwikkeling past niet binnen de regels van de bestemming 'Gemengd - 2', daarnaast worden de bouwvlakken en bouwhoogtes overschreden. Vanwege de strijdigheden met het bestemmingsplan "Hamerstraatgebied" is onderhavig bestemmingsplan opgesteld om de ontwikkeling juridisch-planologisch mogelijk te maken.

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 13

1.5

Bevoegdheden

Het gebied Hamerkwartier is aangewezen als grootstedelijk project/gebied en is daarmee een stedelijk project/gebied. Dit houdt in dat de voorbereiding van het bestemmingsplan stedelijk plaatsvindt en niet door het stadsdeel (Noord). Bij de vaststelling van bestemmingsplannen betrekt het stedelijk bestuur het betrokken stadsdeel.

1.6

Leeswijzer

Het bestemmingsplan bestaat uit regels, een verbeelding en een toelichting. Op de verbeelding zijn de bestemmingen in het plangebied weergegeven. Deze bestemmingen zijn gerelateerd aan de in de planregels opgenomen juridische regeling. De verbeelding en de regels vormen samen de bestemmingsplanregeling zoals deze door de gemeenteraad wordt vastgesteld. De toelichting geeft de achtergronden (relevant beleid, resultaten van uitgevoerde onderzoeken) bij de bestemmingsplanregeling weer. De toelichting van dit bestemmingsplan bestaat uit 7 hoofdstukken. Hier wordt in het kort de inhoud van deze hoofdstukken beschreven. Na dit eerste inleidende hoofdstuk volgt in hoofdstuk 2 een beschrijving van het plankader. In dit hoofdstuk wordt onder andere ingegaan op de ontstaansgeschiedenis, een beschrijving van het plangebied en op de ruimtelijke en programmatische kaders voor de nieuwe ontwikkeling. In hoofdstuk 3 volgt een beschrijving van het relevante ruimtelijk beleid afkomstig van het Rijk, de provincie, de regio en de gemeente. In hoofdstuk 4 worden diverse milieu- en omgevingsaspecten beschreven. In hoofdstuk 5 wordt uitgelegd op welke wijze de toelichting is vertaald in juridische zin. In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op de economische uitvoerbaarheid en hoofdstuk 7 behandelt de maatschappelijke uitvoerbaarheid (het overleg ex artikel 3.1.1 Bro).

Tot slot zijn de relevante rapporten als bijlage bij de toelichting gevoegd.

Gemeente Amsterdam

blz. 14

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 15

Hoofdstuk 2

Het plankader

In dit hoofdstuk wordt het ruimtelijke en programmatische plankader voor het bestemmingsplan 'Draka-terrein Hamerkwartier' omschreven: allereerst aan de hand van de historische ontwikkeling, vervolgens door middel van een beschrijving van de huidige situatie binnen het Hamerkwartier en tot slot met een beschrijving van de voorgenomen nieuwe ontwikkelingen.

2.1

Historie

Het Hamerkwartier (voorheen het Hamerstraatgebied) is onderdeel van de Nieuwendammerhampolder die halverwege de negentiende eeuw is ontgonnen. Vanaf 1903 is het ontwikkeld en bestemd voor industrie, gezien de gunstige ligging aan het IJ. De stedenbouwkundige structuur was vooral gericht op functionaliteit, met insteekhavens en kanalen om de scheepvaart te faciliteren. Naarmate deze vorm van industrie tot de jaren '70 van de twintigste eeuw afnam, werden ook de kanalen grotendeels gedempt. In het huidige stratenpatroon is deze oude kanalenstructuur nog wel herkenbaar. Aan het eind van de twintigste eeuw verloor het gebied langzaamaan kwaliteit en reuring, iets wat aan het begin van de eenentwintigste eeuw werd gekenterd door de komst van creatief productieve bedrijvigheid. In onderstaande figuur is een vergelijkingsbeeld van het Hamerkwartier door de tijd weergegeven. Te zien is hoe de structuren langzaam over tijd zijn veranderd tot de huidige situatie. Figuur 2.1.1 Hamerkwartier door de tijd

Het Hamerkwartier ligt op buitendijks, gemaakt land. Eens was dit een zeearm van de Zuiderzee. Aanvankelijk is hier voor landbouw een droogmakerij aangelegd. Later zijn op dit land de Vogelbuurt en het Vogeldorp aangelegd en is het deel dat nu het Hamerkwartier vormt opgehoogd en vergraven als Watergebonden industrieterrein, gericht op staal-, scheeps- en machinebouw. Met grootschalige kavels en bedrijven aan het IJ (o.a. Stork en Draka) en kleinschalige kavels met toeleverende bedrijven tussen het Hamerkanaal (nu gedempt Hamerkanaal) en de Meeuwenlaan. Daarnaast bevinden zich kavels en bedrijven met een middenschaal aan de zuidwest kant van het toen nog open Van Hasseltkanaal. Na het failliet van de scheepsbouw in Amsterdam vond eind jaren '80, begin jaren '90 een eerste transformatie plaats waarbij veel kanalen en insteekhavens gedempt zijn ten behoeve van een logistiek georiënteerde economie. De bedrijfsbebouwing aan beide zijden van de Van Hasseltweg, met een wisselende ruimtelijke kwaliteit, stamt uit deze periode. Begin deze eeuw volgde een spontane tweede transformatie naar een kennisintensievere en creatieve economie, als opmaat naar de nu voorliggende derde transformatie naar intensivering en grootschalige toevoeging van wonen. Figuur 2.1.2 Historischeluchtfoto Draka-terrein

Gemeente Amsterdam

blz. 16

De ruimtelijke structuur van de huidige openbare ruimte van het Hamerkwartier wordt bepaald door de kanaalprofielen en industriële functies die ooit het gebied via water bereikbaar moesten houden. Op deze manier kan de geschiedenis van het gebied nog steeds gelezen worden in de ruimtelijke structuur.

2.2

Beschrijving van het plangebied

In deze paragraaf wordt allereerst de huidige situatie van het Hamerkwartier beschreven en daarna de huidige situatie van het plangebied Draka. 2.2.1

Beschrijving Hamerkwartier

Het Hamerkwartier, dat is gelegen in Amsterdam-Noord, direct aan het IJ, wordt aan de westzijde begrensd door het Motorkanaal, in het noorden door de Meeuwenlaan, in het oosten door het tuindorp Vogeldorp, en in het zuiden door het IJ. Het invloedgebied van de transformatie van het Hamerkwartier beslaat de omliggende buurten IJpleinbuurt, Vogelbuurt en het Vogeldorp. In onderstaande afbeelding wordt de ligging op wijkniveau weergegeven. Figuur 2.2.1 Ligging Hamerkwartier op wijkniveau (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 17

Het Hamerkwartier is ongeveer 47 hectare groot, waarvan 8 hectare uit water bestaan. Momenteel heeft het Hamerkwartier een totaal programma van ongeveer 280.000 m² bvo dat vooral bestaat uit bedrijven, kantoren, horeca, detailhandel en enkele woningen. Binnen het Hamerkwartier is een duidelijke scheiding tussen de delen ten noorden en ten zuiden van het Gedempt Hamerkanaal zichtbaar. Het noordelijk deel van het Hamerkwartier bestaat momenteel vooral uit kleine en middelgrote kavels met verschillende typen bedrijvigheid. Het zuidelijk deel van het Hamerkwartier bestaat uit drie grote kavels: het voormalige Stork terrein, het Draka-terrein en het terrein van Amvest. De huidige stedenbouwkundige structuur van het Hamerkwartier wordt gekenmerkt door de zichtlijnen van het stratenpatroon dat haaks op de Meeuwenlaan ligt. De brede straten waren vroeger de insteekhavens, wat de relatie met het IJ versterkt. Tevens is het kenmerkend voor het Hamerkwartier dat het omsloten wordt door de omliggende tuindorpen en arbeiderswijken. Ook zijn er enkele panden die tot het cultuurhistorisch en industrieel erfgoed worden gerekend. Figuur 2.2.2 Overzichtsfoto Hamerkwartier

Gemeente Amsterdam

blz. 18

De gemeente Amsterdam heeft het Hamerkwartier aangewezen als locatie waar zij versneld woningen wil bouwen. Door de gunstige ligging aan het IJ, een betere bereikbaarheid door nieuwe verbindingen en het wegtrekken van grootschalige bedrijven, kan het Hamerkwartier uitgroeien tot een levendig stedelijk gebied. 2.2.2

Beschrijving plangebied Draka

Het plangebied Draka is gelegen ten zuiden van het centrum van het Hamerkwartier en betreft het voormalige terrein van de draad- en kabelfabriek Draka. Het Draka-terrein ligt op de noordoever van het IJ en wordt begrensd door het Gedempt Hamerkanaal, de Ponthaven en de Hamerstraat, Ketelstraat en Boorstraat. Hieronder zijn situatiefoto's opgenomen. Figuur 2.2.3 Situatiefoto's Draka-terrein

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 19

In 1910 werd de N.V. Hollandsche Draad- en Kabelfabriek, beter bekend als Draka, opgericht. Op de noordelijke IJ-oever verrees aan de Boorstraat een fabriekje. De verwachtingen waren hoog gespannen: elektrisch licht verdrong de gasverlichting en de behoefte aan geleidingssnoeren en -kabels groeide snel. Geleidingssnoeren en -kabels werden toen nog niet in Nederland gefabriceerd. Draka sprong in dit gat van de markt. Begin jaren dertig werd in een nieuw fabrieksgebouw de tekst gebeiteld: “Durf Dingen Doen in Donkere Dagen”. Draka was innovatief en vooruitstrevend. In 1960 werkten er 1.400 mensen in de Amsterdamse fabriek. Drie miljoen kilometer draad en kabel rolde er jaarlijks uit de fabriek, in 5.000 variëteiten. In 2016 verhuisden de productieactiviteiten en kwam er een einde aan de spuwende draak in Amsterdam. Figuur 2.2.4 Het voormalige bedrijf Draka (Draad- en Kabelfabriek)

Gemeente Amsterdam

blz. 20

Het initiatief Het voorgenomen initiatief wordt ontwikkeld door Provast/Hines. Het ontwikkelkader uit de 'Projectnota Hamerkwartier' van de gemeente Amsterdam (oktober 2018) is de basis geweest voor de uitwerking voor het Draka-terrein dat door Rijnboutt is opgesteld. Draka is één van de drie grotere zuidelijke kavels aan het IJ die stedenbouwkundig verder zijn uitgewerkt door ontwikkelaars en hun ontwerpers. Door ontwikkelaar en architect is een stedenbouwkundig plan, met daarin het ontwerp en programma uitgewerkt. Het stedenbouwkundig plan (d.d. december 2021) vormt de basis voor dit bestemmingsplan en is opgenomen in Bijlage 1 bij dit bestemmingsplan. In paragraaf 2.3.3 en paragraaf 2.3.5 wordt nader ingegaan op de voorgenomen herontwikkeling van het Draka-terrein. De ontwikkeling past binnen de kaders van de Projectnota en de Investeringsnota Hamerkwartier.

2.3

Ontwikkeling

In deze paragraaf wordt achtereenvolgens ingegaan op de Project- en Investeringsnota voor het Hamerkwartier, op de ruimtelijke en programmatische kaders die gelden vanuit het Hamerkwartier en vervolgens wordt ingezoomd op de ontwikkeling Draka zelf. 2.3.1

Projectnota en Investeringsnota Hamerkwartier

Amsterdamse ruimtelijke projecten volgen het zogenaamde 'Plaberum'. Plaberum staat voor Plan- en Besluitvormingsproces Ruimtelijke Maatregelen. Elke fase wordt afgesloten met een bestuurlijk besluit dat richting geeft aan de volgende fase. Met de Projectnota Hamerkwartier werd fase 2 (Haalbaarheid) afgerond. Met het vaststellen van de Investeringsnota (2022) is fase 3 (ontwerp) afgerond. Projectnota 2018 bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 21

De projectnota bevat belangrijke ambities en kaders voor de transformatie van het Hamerstraatgebied. Bestuurlijk zijn drie prioriteiten gekoppeld aan de opgave voor het Hamerkwartier: Tempo en volume in de woningbouwproductie; Ongedeelde wijk; Kwaliteit. Het Hamerkwartier wordt een buurt voor iedereen. Voor jong en oud, Amsterdammers en nieuwkomers, voor verschillende inkomensklassen en verschillende gezinssituaties. Een belangrijk middel om hierin te sturen is de opbouw van het woonprogramma dat circa 6.700 woningen (circa 510.000 m2) beslaat. Naast wonen vormt werken ook een belangrijk onderdeel van het Hamerkwartier. Dit geldt niet alleen voor de huidige situatie, maar ook in de toekomst. In het Hamerkwartier zijn kansen om een deel van de aanwezige bedrijvigheid, die past in het woonmilieu, te integreren in de ontwikkeling van de nieuwe wijk. Door de geleidelijke transformatie zonder gedwongen uitplaatsing van bedrijven blijft ongeveer 100.000 m² BVO bestaand bedrijfsvastgoed gehandhaafd, verspreid over het gebied. Daarnaast wordt ongeveer 130.000 m² BVO nieuw werkprogramma in kleine, middelgrote en grote units van zo'n 1.500 m² BVO toegevoegd.

Het gaat hierbij om hybride bedrijven (50% bedrijfsruimte op begane grond, 50% kantoorruimte op de bovengelegen bouwlagen), zoals moderne productiebedrijven, mode-industrie en architectenbureaus, waarbij productieprocessen steeds meer in kantoorruimtes plaatsvinden. Daarnaast is ook ruimte voor klassieke ambachten, zoals lokale voedselbewerking en technische ambachten die nu ook al in het Hamerkwartier gevestigd zijn. Conform de Kantorenstrategie Amsterdam uit 2017, wordt ingezet op een kantoorvolume van maximaal 50.000 m² na 2020. Om het werkprogramma niet te laten wegdrukken door het lucratievere woonprogramma, is in de Projectnota besloten een harde ondergrens van 270.000 m² BVO werken en voorzieningen te hanteren in de eindsituatie. Dit kan publiekrechtelijk (bestemmings- of omgevingsplan) en privaatrechtelijk (erfpacht of anterieure overeenkomsten) worden geborgd. De ontwikkeling van het Hamerkwartier is tevens een kans om te werken aan de verbetering van het woon- en werkklimaat in de omliggende buurten IJplein, Vogelbuurt en Vogeldorp. Daarom richt het projectbesluit zich ook op deze buurten, die samen het zogenaamde invloedsgebied vormen. Plangebied en invloedsgebied worden als een geheel beschouwd, zodat iedereen kan meeprofiteren van de ontwikkelingen.

Investeringsnota Hamerkwartier 2022 Als uitwerking van de Projectnota is er een investeringsnota opgesteld, met daarin het nader uitgewerkte ruimtelijk ontwikkelkader voor initiatieven binnen het Hamerkwartier. De Investeringsnota is voorgelegd aan het college van burgemeester en wethouders. Daarna volgde de officiële inspraak (tezamen met de terinzagelegging van het ontwerpbestemmingsplan Exclusiva en het milieueffectrapport Hamerkwartier). Exclusiva is gelegen aan de noordzijde van het Draka-terrein en doorloopt als eerste gebied binnen het Hamerkwartier de planologische procedure om de transformatie mogelijk te maken. In juni 2020 kon men reeds informeel reageren op de plannen door middel van een participatieronde. De Investeringsnota bestaat uit twee delen. In deel A van de Investeringsnota wordt uiteengezet wat de beoogde uitkomst van het transformatieproces van het Hamerkwartier zal zijn. Ook is onderbouwd wat de motieven en argumenten zijn om deze transformatie mogelijk te maken en als gemeente actief in gang te zetten. In deel B van de Investeringsnota wordt de ontwikkelruimte gepreciseerd voor zowel de ruimtelijke als de programmatische mogelijkheden. Op die punten waar de ontwikkelruimte meetbaar is en in cijfers uit te

Gemeente Amsterdam

blz. 22

drukken is dit een kwantitatief kader. Denk aan bouwhoogtes, maatvoering bouwvelden en straatprofielen. Maar ook aan de hoeveelheid en de samenstelling van het mogelijke programma en de functies, zowel in de bouwvelden en gebouwen als in de openbare ruimte. In de hiernavolgende paragraaf 'ruimtelijk ontwikkelkader Hamerkwartier' zal nader worden ingegaan op de belangrijkste onderdelen van deel B van de Investeringsnota en de betekenis voor het onderhavige bestemmingsplan. De Investeringsnota is integraal als bijlage (Investeringnota Hamerkwartier deel A en Investeringnota Hamerkwartier deel B) bij de toelichting gevoegd. 2.3.2

Ruimtelijk ontwikkelkader Hamerkwartier

In samenspraak met marktpartijen en bewoners uit de omliggende wijken is het plan uit de Projectnota verder uitgewerkt. Ook zijn verschillende aanvullende inventarisaties en onderzoeken uitgevoerd en is er met verschillende experts en adviseurs gesproken. Uiteraard zijn ook de deskundigen uit het gebied geconsulteerd, zoals vastgoedeigenaren, ondernemers en ontwikkelaars. Voor zowel de kwantitatieve als kwalitatieve kaders geldt dat ze in de eerste plaats mogelijkheden bieden, stimuleren en inspireren en beogen ontwikkelingen in gang te zetten. Primaire doelgroep en aangesproken lezers zijn dan ook met name ontwikkelaars en hun architecten en adviseurs. Daarnaast vormen de ruimtelijke en functionele kaders ook het beoordelings- en toetsingskader voor de bouwvoorstellen die deze partijen ontwikkelen. Deel B van het Investeringsnota is een kaderstellende product dat duidelijk maakt welke ruimte er door ontwikkelaars in te vullen is. 2.3.3

Ruimtelijke uitgangspunten Hamerkwartier

2.3.3.1 Stedenbouwkundig plan Het stedenbouwkundig plan voor het Hamerkwartier (zie hoofdstuk 1, Investeringsnota deel B) is geen stedenbouwkundig plan zoals de gemeente in de Amsterdamse traditie gewend is: het is een kwantitatief ruimtelijk en programmatisch ontwikkelkader waarbinnen partijen worden uitgenodigd kavels en gebouwen te transformeren en intensiveren. Niet los te zien van of toe te passen zonder, het kwalitatieve kader zoals aangeboden in het Beeldkwaliteitsplan (zie hoofdstuk 3, Investeringsnota deel B 2022). Stad rond het IJ Met de zo goed als voltooide transformatie van de zuidelijke IJ-oever (tenminste aan het oostelijke IJ), de ingezette ontwikkeling van de Sluisbuurt op het Zeeburgereiland én de lopende transformatie van de noordelijke IJ-oever ontstaat een nieuwe oriëntatie van Amsterdam op het IJ. Van stad aan de Amstel, via stad aan de scheggen, wordt gebouwd aan de stad rond het IJ. Stedelijke vraag en gefaseerde transformatie Het Hamerkwartier is geen tabula rasa, geen verweesd haventerrein. De nieuwe economie van stadsverzorgende bedrijven en creatieve maakindustrie in het kleinschaliger noordelijk deel functioneert uitstekend in de setting van historisch vastgoed, waar ook een aantal woningen onder vallen. Ook de grootschaligere industriële complexen aan het IJ kennen een succesvolle tijdelijke exploitatie.

De behoefte en noodzaak tot transformatie en intensivering wordt dan ook veroorzaakt door de stedelijke vraag naar woningen, bedrijfsvastgoed en voorzieningen. Het Hamerkwartier telt circa 80 grondeigenaren en erfpachters. Gemeente Amsterdam is daar één van en heeft slechts één uit te geven kavel in bezit. De transformatie vindt pas plaats, indien deze voor de eigenaren voldoende rendeert. Soms zijn de gebouweigenaren ook de gebruikers van vastgoed, vaker zijn de bedrijven huurder. Bedrijven die veelal ook tijdens en na de transformatie willen blijven in het Hamerkwartier. De gemeente zou ook graag

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 23

willen dat veel bedrijven blijven en zal hierin waar mogelijk faciliteren. Bestaande identiteit en structuren behouden Uitgangspunt is de bestaande ruimtelijke structuur in het gebied. Daar wordt op voort gebouwd, met de lijnen haaks op het IJ. Veelal wordt uitgegaan van bestaande kadastrale kavels als grondslag voor de herontwikkeling. Ongeveer een derde van het bestaand vastgoed blijft behouden. Het gedempte Van Hasseltkanaal en het Gedempt Hamerkanaal vormen de hoofdontsluiting voor gemotoriseerd verkeer. Voor fietsers en wandelaars is een fijnmaziger netwerk beschikbaar naar het IJ en langs het IJ. Figuur 2.3.1 Stedenbouwkundige structuur (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

Te handhaven gebouwen In enkele gevallen moet de stedenbouwkundige structuur wel worden aangepast om te kunnen voldoen aan de verdichtingsopgave. Hierbij kan de huidige bebouwing en openbare ruimte niet behouden blijven. De in het Hamerkwartier te handhaven bebouwing is weergegeven in figuur 2.3.2. Er is zowel sprake van te handhaven waardevolle gebouwen (circa. 100.000 m2) dan wel gebouwconstructies, als het conserveren van waardevolle bestemmingen (adequate gebouwen, circa 87.000 m2). Deze twee verschillende vormen van behoud komen ook gecombineerd voor. Voor het behouden van cultuurhistorisch waardevolle gebouwen en gebouwconstructies geldt dat de concrete invulling hiervan nog in een volgende fase nader zal worden uitgewerkt, in samenspraak met de dienst Monumenten en Archeologie. Figuur 2.3.2 Te handhaven bebouwing binnen het Hamerkwartier (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

Gemeente Amsterdam

blz. 24

Grootschalige interventies Grote interventies en herverkavelingen zijn beperkt en doelbewust gekozen waar noodzakelijk. De private oevers aan het IJ worden openbaar in de vorm van een 50 meter breed oeverpark over de hele lengte van het Hamerkwartier. In grote ontwikkelvelden worden straten toegevoegd om bereikbaarheid van woningen, bedrijven en voorzieningen te garanderen. Doelstelling is om de Johan van Hasseltweg in de eindsituatie te vergroenen en te transformeren tot een belangrijke schakel in het stedelijk fiets- en openbaar vervoernetwerk. Over de vergroening van de Johan van Hasseltweg wordt op termijn een besluit genomen, als er meer duidelijkheid is over een nieuwe OV-verbinding en de nieuwe oeververbinding. Het Hamerblok Voortbouwend op de bestaande structuur en als meest passende oplossing is gekozen voor een grid met langgerekte ontwikkelvelden haaks op het IJ met een gemiddelde maat van 50 x 150 meter. De blokken zijn samengesteld uit (bestaande) gebouwen en nieuw toe te voegen bedrijfsloodsen, ranke woontorens en samengestelde bouwblokken. De basis-bouwhoogte is 17 meter (ten noorden van het gedempt Hamerkanaal) respectievelijk 21 meter (ten zuiden van het gedempt Hamerkanaal). Afgewisseld door loodsen van 9 meter hoog, met vrije hoogte van 8 meter en ranke torens tot 45 resp. 60 meter, met ruimte voor extra hoogte onder voorwaarden.

Dit betreft de typologie het Hamerblok. Per ontwikkelveld zijn meestal twee hoogteaccenten mogelijk, altijd samen te realiseren met een bedrijfsloods met toegankelijke collectieve daktuin. Er worden geen gesloten bouwblokken gerealiseerd met omsloten binnentuinen. Met uitzondering van een informele doorsteek per blok, functionele hoven en terugliggende rooilijnen, wordt de hele footprint bebouwd met een 9 meter hoge plint. Deze plint bestaat uit 1 of 2 verdiepingen. Figuur 2.3.3 Schematische weergave Hamerblok (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 25

Autoparkeren gebeurt ondergronds. Kubieke meters bovengronds worden ingezet voor functies die een bijdrage aan het Hamerkwartier leveren: wonen, werken en voorzieningen. Op de daken van loodsen worden groene daktuinen aangelegd, toegankelijk voor bewoners van ernaast gelegen woongebouwen. Dit groen is zichtbaar vanuit het publieke domein en de bescheiden hoogte van 9 meter zorgt voor dagen zonlicht in de straten en een variatie in gevelwanden. Blokpaspoorten en beeldkwaliteitsplan geven hierover uitsluitsel. De noord- en zuidkavels zijn verschillend. De noordelijke kavels kennen meerdere eigenaren en erfpachters, vragen om onderlinge afstemming over ruimtelijke en programmatische invulling binnen het betreffende bouwveld en kennen een strakkere ruimtelijke regie vanuit gemeente. Op de zuidelijke kavels, die groter zijn en per eigenaar meerdere ontwikkelvelden beslaan, is meer ruimte voor flexibiliteit en uitwerking van het stedenbouwkundig plan, binnen gemeentelijke kaders en uitgangspunten. Elementen Hamerblok De als bijlage bij het Investeringsnota opgenomen 'Hoogbouw Effect Rapportage' beschrijft de visie, de mogelijkheden en de effecten ten aanzien van bouwhoogtes en hoogbouw. Kern is de regulering van de basishoogte van 17 respectievelijke 21 meter, het aantal, de hoogte van hoogbouwaccenten en de getrapte opbouw vanaf de tuindorpen en vanaf het IJ.

Spelregels borgen meer lokale kwaliteiten en hebben o.a. betrekking op set-backs vanaf voorgevelrooilijnen voor hoogbouw, de gemaximeerde footprint voor hoogbouw, de gerichtheid en minimale onderlinge afstanden. Op de Hamerkop, de landtong tussen GVB pontveer haven en Van Hasseltkanaal zijn drie hoogbouwaccenten van 80, 100 en 120 meter mogelijk, binnen een nader vast te stellen compositie. Figuur 2.3.4 Schematische weergave maximale bouwhoogte aan de straten (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

Gemeente Amsterdam

blz. 26

Figuur 2.3.5 Impressie Hoogbouw (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 27

Hoogbouwaccenten worden niet direct aan het IJ gesitueerd, maar liggen in de tweede lijn. Dit zorgt, samen met de setbacks, voor een getrapte opbouw van het bouwblok. Torens ten westen van de Schaafstraat staan haaks op het IJ. Aan de oostkant van de Schaafstraat zijn zij georiënteerd naar de Johan van Hasseltweg. Deze regel heeft als doel de doorzichten vrij te houden en een luchtig silhouet te garanderen. Tussen buurten en het IJ en vice versa, maar ook diagonaal. Ook wordt met de afstandsregel voldoende vrij uitzicht geborgd voor woningen in de torens. Ten slotte wordt hiermee voorkomen dat hoge torens in lijnopstelling komen te staan. Setbacks garanderen voldoende dag- en zonlicht in straten en zorgen voor een stedelijke beleving waarin de plint domineert.

Gemeente Amsterdam

blz. 28

Bij planuitwerking is afwijking van de afstandsregel mogelijk, indien aantoonbaar in voldoende mate voldaan wordt aan de te borgen kwaliteiten, dit ter beoordeling van het supervisieteam. Naast dichtslibben van doorzichten en uitzicht en voorkomen van lijnopstelling van hoge torens streeft het supervisieteam ook naar variatie in bouwhoogte rond de 60 meter. Per ontwikkeling wordt hiertoe een passende stimulus ingezet. Bovenstaande kaders zijn in deel B van de 'Investeringsnota Hamerkwartier' uitgewerkt in sturende principes, bouwveldprincipes en gebouwprincipes. 2.3.3.2 Beeldkwaliteit Sturen en verleiden, regie op ruimtelijke kwaliteit Bij de transformatie van het Hamerkwartier wordt gestreefd naar een hoge ruimtelijke kwaliteit. Met het beeldkwaliteitsplan (zie hoofdstuk 3, Investeringsnota deel B) wordt aangegeven met welke sturende principes de gemeente Amsterdam deze hoge kwaliteit wil bereiken. Daarbij is het beeldkwaliteitsplan, samen met een proactieve bouwplanbegeleiding door het supervisieteam, met name een stimulerend kader voor ontwikkelaars en architecten. Daarnaast biedt het een helder toetsingskader. Omdat de transformatie van het Hamerkwartier een langjarig proces zal zijn dat wel twee decennia zal beslaan, zorgt het beeldkwaliteitsplan met bijbehorend protocol ook voor continuïteit in het kwaliteitsniveau van bouwplannen.

De sturende principes zijn te vinden in het tweede deel van het beeldkwaliteitsplan. Ze zijn gebaseerd op en worden gemotiveerd door de kernwaarden en ambities, maar ook door de de context en condities die voor het Hamerkwartier gelden. Die zijn te vinden in het eerste deel van het beeldkwaliteitsplan en in het hoofdstuk stedenbouwkundig plan. De sturende principes staan dus in dienst van het bereiken van de kernwaarden en ambities en zijn daarmee middelen en geen doelen op zich. Sturende principes Sturende principes zijn de instrumenten om kwaliteit te bereiken. Concrete handvatten voor de ontwerper en voertuigen in het gesprek tussen architect en supervisieteam. Deze sturende principes kennen vier schaalniveaus: Het Hamerkwartier; Het bouwveld; Het gebouw; Het gebouwelement/functionaliteit. De stedenbouwkundige principes, die gelden voor het hele Hamerkwartier, staan beschreven in het SP (zie hoofdstuk 1, Investeringsnota deel B). De bouwveldprincipes, gebouwprincipes en principes voor wat betreft gebouwelementen en functionaliteiten zijn terug te vinden in hoofdstuk 3 van deel B Investeringsnota. CRK en supervisie De finale toets van bouwplannen op beeldkwaliteit is de verantwoordelijkheid en bevoegdheid van de onafhankelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit (CRK).

Zij doet dit op basis van de voor het Hamerkwartier relevante gebiedstyperingen in de welstandsnota 'De schoonheid van Amsterdam'. Tussen deze gebiedstyperingen en dit Beeldkwaliteitsplan zou geen discrepantie moeten bestaan. Daarmee is een logische continuïteit en verwachtingenopbouw in de kwalitatieve bouwplanbegeleiding gewaarborgd. Supervisor en supervisieteam begeleiden bouwplannen proactief op basis van dit Beeldkwaliteitsplan met als doel een meest passend plan binnen de opdracht van de opdrachtgever en de context van het bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 29

Hamerkwartier. De supervisor adviseert de CRK middels een onderbouwd advies. De CRK behoudt echter haar onafhankelijke verantwoordelijkheid en bevoegdheid een finaal advies op een bouwplan te formuleren. 2.3.3.3 Openbare ruimte Het Handboek Openbare Ruimte bevat uitgangspunten voor het ontwerp en de inrichting van de openbare ruimte van het Hamerkwartier. Het beschrijft de gewenste kwaliteit van de ruimtes en welke functionaliteiten daarbij horen. Locaties van de straten, pockets en inrichtingselementen zijn indicatief en worden later in het proces bepaald. De geschiedenis van Hamerkwartier is geworteld in het verleden als industrieel gebied op de grens tussen het IJ en de Vogelbuurt. De ruimtelijke structuur van de huidige openbare ruimte van het Hamerkwartier wordt bepaald door de kanaalprofielen en industriële functies die ooit het gebied via water bereikbaar moesten houden. Op deze manier kan de geschiedenis van het gebied nog steeds gelezen worden in de ruimtelijke structuur.

Ambitie openbare ruimte Het Hamerkwartier kent de volgende ambities voor de openbare ruimte: Gezond: divers groen dichtbij, focus op fietser en voetganger, voorzieningen in de buurt, aanleiding geven tot bewegen (sport en spelen); Klimaatadaptief: rainproof, veel bomen voor schaduw, inheemse beplanting en ecologie; Circulair: hergebruik bestaande materialen, bestaande objecten integreren in het ontwerp; Verbonden: veilige looproutes naar omliggende buurten; sport en speelprogramma wordt complementair aan het aanbod in de omgeving; Flexibel: dubbelgebruik van de ruimtes door bewoners en bedrijven; minimaliseren vaste objecten in de straten; minimale hoogteverschillen tussen rijweg en trottoir; Divers: zichtbare geschiedenis, gevarieerd aanbod van voorzieningen, diverse openbare ruimtes; ruimte voor eigen invulling. Figuur 2.3.6 Ruimtelijke structuur Hamerkwartier (bron: Investeringsnota Hamerskwartier deel b)

Gemeente Amsterdam

blz. 30

Figuur 2.3.7 Plankaart openbare ruimte Hamerkwartier (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

Fasering en tijdelijke inrichting De openbare ruimte wordt in fases aangepakt. In de tussentijd wordt een tijdelijke openbare ruimte

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 31

ingericht die leefbaar, veilig en bereikbaar is. Er wordt een BLVC (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie) kader opgesteld. Kabels en leidingen worden vervangen in het Gedempt Hamerkanaal en in de Schaafstraat – dit wordt ook wel de backbone genoemd. De rotonde bij de Meeuwenlaan en Johan van Hasseltweg wordt omgevormd tot kruispunt. Woon- en werkstraten Uit de Investeringsnota volgt dat werk- en woonstraten autoluw moeten worden ingericht. Verblijfskwaliteit en veiligheid staat centraal. Deze straten worden toegankelijk voor verkeer tot 7.5 ton en niet langer dan 10 meter. Door de lage verkeersintensiteit van de woonwerkstraten en het alleen faciliteren van laden en lossen (geen auto parkeren), ontstaat na werktijden ruimte voor bewoners om de straat te gebruiken. De laad en losstrook kan samen met het trottoir als brede stoep gebruikt worden. Lage banden helpen om de hele breedte van de straat als een geheel te benutten. Tussenruimte Op de kavels wordt een extra verlengstuk van de bedrijfsvloer mogelijk gemaakt, een zogenoemde tussenruimte. Bedrijven kunnen tijdelijk in deze ruimte hun goederen stallen, werk uitvoeren, etc. Deze tussenruimte zal functioneren als een voortuin van bedrijven. De tussenruimte is te allen tijde openbaar toegankelijk.

Mobiliteit- autoluwe wijk Vanuit mobiliteit geldt voor Hamerkwartier het uitgangspunt voor een autoluwe wijk conform het Mobiliteitsplan Hamerkwartier en het Addendum Mobiliteitsplan Hamerkwartier (2021) (zie bijlage investeringsnota). Hierbij gelden de volgende voorwaarden. Voetgangers, fietsers en OV staan in Hamerkwartier centraal. Autoverkeer wordt zo veel mogelijk opgevangen in parkeergarages aan de randen van het gebied. Wie bij zijn voordeur moet zijn met de auto, kan er bij (AOV, mindervalide bewoners, etc.). Er komen bredere stoepen, met ruimte om te verblijven en elkaar te ontmoeten. Fijnmazige loopnetwerk en een hoge verblijfskwaliteit nodigt uit tot bewegen. Logische en directe routes naar dagelijkse voorzieningen, brede stoepen en goede oversteekplaatsen, ook van en naar omliggende buurten. Meer ruimte voor laden en lossen, parkeren van fietsen, scooters, kleine elektrische voertuigen. Deelmobiliteit volop beschikbaar, als alternatief voor (auto)bezit. Bedrijvenlogistiek Voor laden en lossen wordt een extra brede bezoekers parkeerstrook (gemaakt op de maat van een 7,5 ton vrachtwagen). Gedempt Hamerkanaal is toegankelijk voor al het verkeer, woon-/werkstraten faciliteren vrachtwagens tot 7.5 ton en maximaal 10m lang. Oeverpark en plinten van Meeuwenlaan kan tijdens venstertijden bevoorraad worden. Verhuizers, nood-en hulpdiensten kunnen elk gebied bereiken.

Figuur 2.3.8 VerkeersstructuurHamerkwartier (bron: Investeringsnota Hamerkwartier)

Gemeente Amsterdam

blz. 32

Bezoekersparkeren Aan de rand van het Hamerkwartier zal een parkeerhub gerealiseerd worden (boven- en ondergronds). De parkeerhub vangt het grootste deel van het bezoekersparkeren op. In openbare ruimte komen plekken voor laden en lossen. Hierbij geldt: Gedempt Hamerkanaal is voorzien van laden en lossen plekken, kort parkeren buiten werktijden is hier toegestaan. Laad en losplekken in de woon-/werkstraten zijn na werktijden voor het verblijven van bewoners, parkeren is hier niet mogelijk. Mindervalide parkeerplaatsen zijn mogelijk in alle auto toegankelijke delen. Deelauto's in de parkeerhubs. Fietsparkeren Voor het Hamerkwartier geldt fiets- en scooterparkeernormen zoals omschreven in de 'Nota Parkeernormen Fiets en Scooter'. Benodigde parkeerplaatsen voor wonen en niet-wonen worden gerealiseerd op eigen kavel. Bezoekersparkeren voor woningen worden gerealiseerd in de openbare ruimte en bedraagt minimaal 0,5 fietsparkeerplaats per woning en 0,13 parkeerplaats voor scooters. Bezoekers kunnen parkeren in daarvoor aangewezen vakken. Maaiveldhoogtes en rainproof Gemiddelde maaiveldhoogte is NAP +1.0 m. Kans voor ophogen is minimaal door aanwezigheid van bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 33

bestaande gebouwen die behouden blijven. Openbare ruimte moet minimaal 60 millimeter neerslag per uur kunnen afvoeren. Actief infiltreren in Hamerkwartier is niet mogelijk. In Meeuwenlaan komt een wadi om overtollig water van noordelijke straten naar het Motorkanaal te geleiden. De perceeleigenaar is zelf verantwoordelijk voor de verwerking van hemelwater op eigen terrein (60 mm). Materialen Hamerkwartier is een industrieel gebied, waar diverse relicten en materialen vertellen over het verleden. Het gebied is ruw, rauw en functioneel. Het is van belang voor het behoud van dit industriële karakter om historische materialen een plek te geven in de openbare ruimte. Deze materialen zijn betonplaten en gebakken klinkers. Stelconplaten worden hergebruikt voor laden en lossen en parkeerplekken. Hergebruikte gebakken klinkers worden toegepast in het trottoir. Om zo veel mogelijk hergebruikt materiaal toe te passen is een onderzoek nodig om te bepalen welk formaat gebakken klinkers het meest beschikbaar is en past in het gebied. Er wordt nu uitgegaan van linge- of dikformaat. De openbare ruimte wordt een verlengstuk van de bedrijfsvloer, er komen laad-en-losplekken om logistiek te faciliteren. In de woon-/werkstraten worden lage trottoirbanden toegepast voor comfortabel in- en uitrijden van vrachtverkeer.

Ter bescherming van de bomen wordt voorgesteld om een vierkante (beton) boomkrans te onderzoeken en deze zo te ontwerpen dat regenwater wordt doorgelaten. Voor bijzondere plekken is de materialisering nader te bepalen. Ondergronds, kabels en leidingen Straatprofielen In de Investeringsnota is een aantal uitgangspunten benoemd voor de ondergrond; Gedempt Hamerkanaal als het hoofdtracé voor kabels en leidingen. Regeneratieleiding in Gedempt Hamerkanaal, WKO leidingen op de kavels. Trafo's worden inpandig opgelost. In de 15m straten is voldoende ruimte voor een rij bomen. Advies Oeververbinding De Commissie Oeververbindingen onder leiding van D’Hooghe stelt twee bruggen voor om de binnenring van Amsterdam te voltooien. Een brug aan de westkant en een aan de oostkant van de stad. Deze bruggen zijn bestemd voor voetgangers, fietsers en wordt gebruikt door een tram/bus om het Amsterdam Noord beter te verbinden met de stad. De verbinding aan de Oostkant wordt voorgesteld vanuit Azartplein naar de huidige pontaanlanding bij het Hamerkwartier. Dit heeft vergaande consequenties voor de ontwikkellocaties gelegen bij deze aanlanding. In de Investeringsnota Hamerkwartier wordt de balans gezocht tussen reserveringen, die zorgen dat de oeververbinding mogelijk gemaakt kan worden, en een doorkijk naar mogelijke inpassingen.

De inpassing van de Oostbrug is verder uitgewerkt in de Actualisatie van Uitgangspunten Sprong over het IJ. Figuur 2.3.9 Uitsnede adviesrapport Oeververbindingen Sluiten van de binnenring via twee bruggen (bron: Investeringsnota Hamerkwartier)

Gemeente Amsterdam

blz. 34

Figuur 2.3.10 Eerste ideeën voor oostelijke oeververbinding, takt aan op de Johan van Hasseltweg (bron: Investeringsnota Hamerkwartier)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 35

Fasering De openbare ruimte wordt in fases aangepakt. Als eerste wordt de rotonde Meeuwenlaan/Johan van Hasseltweg omgevormd naar een kruispunt. Kabels en leidingen worden vervangen in het Gedempt Hamerkanaal en de Schaafstraat - de backbone. In de tussentijd komt er een tijdelijke openbare ruimte die leefbaar, veilig en bereikbaar is. Er wordt een BLVC-kader (Bereikbaarheid, Leefbaarheid, Veiligheid en Communicatie) opgesteld. Regie op de openbare ruimte, door BLVC-kader en Impactanalyse BLVC-kader, faseringsdraaiboek en impactanalyse Om regie te voeren op de openbare ruimte en alle uitvoeringswerkzaamheden in het Hamerkwartier op elkaar af te stemmen, wordt gebruik gemaakt van een aantal producten. Allereerst het BLVC-kader. Hierin zijn de generieke uitvoeringseisen opgenomen die de gemeente stelt aan werkzaamheden in (en/of met invloed op) de openbare ruimte. Daarnaast wordt het faseringsdraaiboek gehanteerd voor het gehele gebied en de impactanalyse. Tot slot de impactanalyse. Bouwen in een gebied in transitie

Gemeente Amsterdam

blz. 36

vereist continu analyseren, faciliteren, faseren, coördineren en handhaven van afspraken. Hoe zijn de verschillende verkeersstromen in het gebied geborgd en welke projecten zijn wanneer in uitvoering? Hoeveel (bouw)ruimte kan er eigenlijk per project onttrokken worden aan de openbare ruimte? Dit wordt in de impactanalyse door de BLVC-adviseur (samen met het technisch team Hamerkwartier) proactief verkend. Zo worden potentiële knelpunten gevonden tussen geplande werkzaamheden en de activiteiten van de huidige gebruikers en kunnen deze zo mogelijk preventief worden aangepakt. Naast organisatorische en communicatieve maatregelen, kunnen dat tijdelijke maatregelen in de openbare ruimte of aan de infrastructuur zijn. Indien de impactanalyse hiertoe aanleiding geeft, worden ook eventuele "nadere uitvoeringseisen" vastgesteld. Proces Elk project krijgt altijd het vastgestelde BLVC-kader Hamerkwartier mee (generieke uitvoeringseisen), plus eventuele aanvullende project specifieke eisen (voortkomend uit de impactanalyse). Op basis hiervan stelt de ontwikkelaar (of doorgecontracteerde bouwaannemer) of de maaiveld/infra-aannemer van een project een BLVC-uitvoeringsplan op. 2.3.3.4 Blokpaspoort Hoofdstuk 5 van deel B Investeringsnota Hamerkwartier bestaat uit een precisering van de ontwikkelruimte, voor zowel de ruimtelijke als programmatische mogelijkheden.

Dit hoofdstuk 5 'Blokpaspoorten', wijst het plangebied Draka aan als 'bouwveld A', zie onderstaande overzichtskaart van de blokpaspoorten. De gronden aan de westzijde van het Draka-terrein zijn eveneens aangewezen als bouwveld A. Echter behoren alleen bouwveld A6 t/m A13 bij het Draka-terrein. Figuur 2.3.11 Blokpaspoort bouwvelden (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

Blokpaspoort bouwveld A6 t/m A13 Voor het Draka-terrein, op bouwveld A6 t/m A13 is het onderstaande blokpaspoort opgesteld (zie blokkaart met legenda en blokinformatie in figuur 2.3.12). Dit blokpaspoort vormt het kader voor de

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 37

ontwikkelingen op dit kavel en is verwerkt in het onderhavige bestemmingsplan. Figuur 2.3.12 Concept blokpaspoort locatie Draka (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

Blokinformatie A6 t/m A13 De bouwvelden A6-A13 liggen ingesloten tussen het IJ, de Pontveerhaven en het Gedempt Hamerkanaal. Het bloktype betreft een samengesteld bouwblok met een generieke plint van 21 meter, meerdere hoogteaccenten tussen de 45 en 60 meter gekoppeld aan een loods van 9 meter met dakterras. Een deel van de huidige bebouwing blijft behouden (het labgebouw). Hieronder zijn de oppervlakten van de diverse bouwvelden opgenomen: A6 heeft een oppervlak van 2.183 m2; A7 heeft een oppervlak van 4.217 m2; A8 heeft een oppervlak van 1.729 m2; A9 heeft een oppervlak van 5.726 m2; A10 heeft een oppervlak van 2.174 m2; A11 heeft een oppervlak van 1.562 m2; A12 heeft een oppervlak van 4.053 m2; A13 heeft een oppervlak van 4.774 m2. Het maximale bouwoppervlak bedraagt 151.400 m2 bvo. In de bouwvelden is sprake van: niet woonfuncties: alles-in-één school, productieve/creatieve bedrijvigheid, kantoor, leisure en horeca; Gemeente Amsterdam

blz. 38

te behouden opstallen: het labgebouw; pocketparks: er dienen pocketparks gerealiseerd te worden; een schoolplein: deze heeft een totaal oppervlak van 1.600 m2, waarvan een deel in het pocketpark kan worden opgelost. 2.3.4

Programmatische uitgangspunten Hamerkwartier

In de 'Investeringsnota Hamerkwartier' is een uitwerking van het programma voor het Hamerkwartier opgenomen voor zowel de woonfunctie als de werkfuncties en voorzieningen. Programmadifferentiatie in een hoogstedelijke setting karakteriseert het Hamerkwartier. Conform de Projectnota (2018) omvat het woonprogramma circa 6.700 woningen (circa 520.000 m2). Naast wonen vormt werken ook een belangrijk onderdeel van het Hamerkwartier. Er wordt gestreefd naar maximale functiemenging. Door de geleidelijke transformatie zonder gedwongen uitplaatsing van bedrijven blijft in het plan ongeveer 100.000 m2 bvo bestaand bedrijfsvastgoed gehandhaafd. Daarnaast wordt ongeveer 130.000 m2 bvo nieuw werkprogramma in kleine, middelgrote en grote units van zo'n 1.500 m2 bvo toegevoegd. Het gaat hierbij om hybride bedrijven, zoals moderne productiebedrijven, mode-industrie en architectenbureaus. Daarnaast is ook ruimte voor klassieke ambachten, zoals lokale voedselbewerking en technische ambachten die nu ook al in het Hamerkwartier gevestigd zijn. Conform de Kantorenstrategie Amsterdam uit 2017, wordt ingezet op een kantoorvolume van 50.000 m2 na 2020. Om het werkprogramma niet te laten wegdrukken door het lucratievere woonprogramma, is in de Projectnota besloten een harde ondergrens van 270.000 m2 bvo werken en voorzieningen te hanteren in de eindsituatie.

Hierbij is ook nadrukkelijk aandacht voor sport, maatschappelijke en culturele voorzieningen. Binnen dit programma is enige flexibiliteit mogelijk: de genoemde aantallen vormen het uitgangspunt, maar na volledige transformatie kan dit werkelijk aantal uiteraard enigszins afwijken. Van belang is daarbij dat er door de ambitie om een hoogstedelijk woon-werkgebied te creëren, er geen belangrijke negatieve effecten op de fysieke leefomgeving optreden. Tweederde van het totaalprogramma zal wonen zijn, éénderde voorzieningen en werken. Tabel 2.1 geeft een nadere duiding van de onderverdeling binnen deze twee categorieën. Voor wonen geldt naast een differentiatie naar financieringscategorie een kaderstelling naar woninggroottes. Van gedetailleerd voor sociaal tot globaal voor vrije sector, met middelduur daar tussenin. Voor maatschappelijke voorzieningen is een borging door een precieze aanwijzing van functies, locaties en grootte opgenomen. Voor commerciële voorzieningen zijn, gezoneerd, metrages gemotiveerd en gemaximeerd. Voor werkfuncties gelden maxima (kantoren) en minima (bedrijven). Tabel 2.1 Totaal programma Hamerkwartier (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 39

Werkprogramma Hamerkwartier richt zich op de productieve en creatieve bedrijvigheid. Dit is onder te verdelen in drie typen: reguliere bedrijfsvloeren, kantoren en de hybride bedrijfsvormen waar productieve bedrijvigheid gemengd is met kantoorruimte. Naast nieuw in te passen bedrijvigheid blijft ook ca. 80.000 m2 werkprogramma behouden in het gebied. 50% van het bouwveldoppervlak wordt gevuld met bedrijvigheid, de overige meters worden op de verdieping opgelost. Hierdoor ontstaat een wisselende verschijningsvorm in de straat met een combinatie van wonen en werken. In de Investeringsnota is een opsomming opgenomen van de fysieke randvoorwaarden en gebruiksspecificaties voor de verschillende bedrijfstypes. Deze randvoorwaarden zijn onderdeel van de studie Hamerkwartier Werkt! (zie bijlage Investeringsnota). Resumerend gelden de volgende uitgangspunten, zie tabel 2.2. Tabel 2.2 Uitgangspunten gemengd Hamerkwartier (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

Gemeente Amsterdam

blz. 40

Maatschappelijke voorzieningen Bij de ontwikkeling van het Hamerkwartier worden diverse maatschappelijke voorzieningen gerealiseerd. In figuur 2.3.13 zijn de maatschappelijke voorzieningen die nodig zijn in het nieuwe Hamerkwartier opgenomen (bron: Investeringsnota). De invulling van maatschappelijke voorzieningen geschiedt in samenwerking met de gemeente waarbij de volgende uitgangspunten gelden: Voor een aantal voorzieningen geldt een zoekgebied, dit is aangegeven met een stippellijn in de kleur van de voorziening. De voorziening moet op een van de kavels binnen dit zoekgebied gerealiseerd worden. Sommige voorzieningen zijn gedurende de ontwikkeling al nodig. Dit zal in overleg met de gemeente georganiseerd worden. Figuur 2.3.13 Zoekgebied maatschappelijke voorzieningen (bron: Investeringsnota Hamerkwartier deel b)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 41

Een nieuw stuk stad wordt niet alleen gemaakt door woningen en bedrijfsruimten te bouwen. Een belangrijke randvoorwaarde voor een leefbare, complete en vitale stad is een divers en hoogwaardig voorzieningenniveau. Voor de nieuwe bewoners van het Hamerkwartier zijn maatschappelijke voorzieningen nodig op gebied van onderwijs, jeugd, zorg, basisvoorzieningen, kunst en cultuur, groen, spelen en sport. De nieuwe voorzieningen zijn ook voor de omliggende wijken bestemd en voor Noord als geheel. Een aantal voorzieningen zal aantrekkingskracht hebben op heel Amsterdam. Het benodigde voorzieningenprogramma is tot stand gekomen op basis van het 'Amsterdamse referentiemodel maatschappelijke voorzieningen, sport, groen en spelen'. Dit programma is afgewogen tegen (de behoefte aan) voorzieningen in de aangrenzende IJplein- Vogelbuurt en de voorzieningenstructuur op groter schaalniveau. Er is behoefte aan circa drie alles-in-één-scholen voor basisonderwijs. Een alles-in-één school is een school met voorschool, kinderopvang en een gymzaal. In het Hamerkwartier is voor drie scholen ruimte gereserveerd. De schoolpleinen worden grotendeels openbaar en fungeren zo als speelplekken voor de jeugd. De scholen zullen afhankelijk van het tempo van de woningbouw ontwikkeld worden, waarbij het uitgangspunt geldt dat de eerste school tegelijk wordt opgeleverd met de eerste woningen.

Daarnaast komt in het gebied een school voor Voortgezet Onderwijs. Momenteel wordt met

Gemeente Amsterdam

blz. 42

verschillende partners ingezet op de inpassing van voortgezet techniekonderwijs. Dit wordt een opleidingsfaciliteit voor de hele stad die goed aansluit bij de bestaande en toekomstige bedrijvigheid in Hamerkwartier. In de buurt van de school komt een sporthal die in de avonduren en weekenden beschikbaar is voor externe verenigingen en buurtsportactiviteiten. In een vitale en gezonde wijk maken zorg- en welzijnsvoorzieningen deel uit van het programma. Omdat de faciliteiten niet alleen belangrijk zijn voor het Hamerkwartier, wordt voorzien in een cluster van zorg en welzijn op de grens van de Vogelbuurt en Hamerkwartier, dichtbij het Motorplein. Het Huis van de Wijk De Meeuw fungeert als goed lopende welzijnsvoorziening aan de westzijde van het plein. Het nieuwe cluster moet straks ruimte bieden aan het sociale buurtteam (wijkteam), een gezondheidscentrum voor eerstelijnszorg met ruimte voor huisartsen en andere zorgaanbieders, een apotheek en eventueel extra ruimte voor gezondheid gerelateerde activiteiten. Naast dit grotere cluster komen er op andere plekken in het Hamerkwartier kleinere eerstelijnszorg voorzieningen. Hiervoor zijn al geschikte locaties aangewezen. Wanneer en in welke vorm deze er komen hangt af van de ontwikkeling van de woningbouw en van de vraag naar ruimte bij aanbieders van zorg en welzijn.

Omdat de ontwikkeling gefaseerd plaatsvindt, zal de behoefte aan voorzieningen ook groeien. In het Hamerkwartier zelf komt ruimte voor dagbesteding voor ouderen. Daarnaast komen er twee tot drie buurtkamers om ontmoetingen op buurtniveau te faciliteren. Eén van deze kamers wordt bij voorkeur professioneel beheerd, met activiteiten voor de buurt en met ruimte voor eigen buurtinitiatieven. Een combinatie van een buurtkamer met (ouderen)woningen of dagbesteding is goed denkbaar. Tot slot moet er in het gebied een woning worden gerealiseerd waar kleinschalig begeleid wonen voor ongeveer vier jongeren plaatsvindt. In tabel 2.3 zijn de maatschappelijke en collectieve voorzieningen weergegeven. Tabel 2.3 Maatschappelijke en collectieve voorzieningen (bron: Investeringsnota)

bestemmingsplan_Draka Terrein Hamerkwartier (vastgesteld)

blz. 43

Commerciële voorzieningen, horeca en leisure Bij de ontwikkeling van het Hamerkwartier worden tevens commerciële voorzieningen gerealiseerd. In figuur 2.3.14 zijn de gebieden aangegeven die geschikt zijn voor een of meerdere type commerciële voorzieningen. De invulling van commerciële voorzieningen geschied in samenwerking met de gemeente waarbij de volgende uitgangspunten gelden: Het zoekgebied voor de supermarkten en de detailhandel is kavel A1/A2 aan het Gedempt Hamerkanaal, E1 aan de Motorkade en de noordzijde van kavel E2 aan de Meeuwenlaan. Ook voor 250 m² ondersteunende horeca is het zoekgebied op deze kavels. Voor overige horeca en leisure voorzieningen ligt het zoekgebied aan de stadsstraten (Meeuwenlaan, Johan van Hasseltweg), het Gedempt Hamerkanaal en het Oeverpark (zie kaart Gemeente Amsterdam