4_ - AMJS rapport Buurtbudgetten def.pdf

Na de bekendmaking van de initiatieven in Noord en Nieuw-West werd er contact gelegd met elke initiatiefnemer om de samenwerking te verkennen. Voor initiatiefnemers is het prettig als dit snel na de bekendmaking van de verdeling van de budgetten gebeurt. In NieuwWest werkte de projectleider met een checklist om het project samen op te starten. Dat gaf inzicht in welke mate de planindieners zelf

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

20 | Aanbevelingen

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

De communicatie in de uitvoerfase gaat over het bouwen aan een duurzame relatie met bewoners, die verder strekt dan de buurtbudgetprojecten. Daarom is het van groot belang om het contact met de bewoners ook na de bekendmaking van de projecten te onderhouden. Zo was een initiatiefnemer bijvoorbeeld verrast toen de dialoog na een activiteit werd ‘afgerond’, omdat de communicatiemedewerker inmiddels op een ander project zit.

“ We organiseren [eind februari] een afterparty voor bewoners na de bekendmaking van de gekozen projecten [in november].” - BETROKKEN AMBTENAAR STADSDEEL NIEUW-WEST

UITGANGSPUNTEN VOOR HET CONTACT MET BEWONERS: • Geef alle communicatie-uitingen vorm vanuit de centrale waarden en de behoeften van bewoners. Bijvoorbeeld: als inclusiviteit een kernwaarde is, kies de locatie en tijd van de berichten en de contactmomenten dan zo, dat zo veel mogelijk mensen mee kunnen doen. • Wees zo vroeg mogelijk duidelijk over de (on)mogelijkheden bij de uitvoer van de projecten om frustratie te voorkomen. Weten wat er niet kan qua financiering geeft bewoners ook grip. • Zorg voor continuïteit, indien nodig ook na de activiteiten. De meeste bewoners denken in relaties, niet in projecten. Zorg dat er ook opvolging is voor bewoners wiens plan niet geselecteerd is. • Bedenk goed wat van bewoners wordt gevraagd en welke verwachtingen dit wekt. Als er gevraagd wordt om op drie alternatieven te stemmen, dan verwachten mensen dat het

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

alternatief met de meeste stemmen het wordt. Als de favoriet het niet wordt, kan dit leiden tot teleurstelling en kritiek. • Stem de communicatie af op de behoeften in betrokkenheid. Sommigen willen graag meedenken, anderen waarderen het als ze op de hoogte gehouden worden. • Wees zorgvuldig in de woordkeuze. Woorden kunnen enthousiasmeren, maar ook verwachtingen scheppen. Bijvoorbeeld ‘winnaars’ impliceert ‘verliezers’. ‘Planindieners’ impliceert dat betrokkenheid bij de realisatie overbodig is. • Ga na of bewoners in andere buurten of wijken ook geïnformeerd willen of moeten worden. Initiatieven rondom publieke functies in de wijk, zoals een winkelcentrum of plein, zijn ook door Amsterdammers uit andere buurten en wijken in gebruik.

21 | Aanbevelingen

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

G-BUURT ZUIDOOST

K-BUURT ZUIDOOST

3.3 INVESTEER IN HET OPBOUWEN VAN EEN DUURZAAM LEREND NETWERK VAN BEWONERS EN AMBTENAREN AANBEVELING VOOR ALLE BETROKKENEN

kennis, netwerk en ervaring binnen de stadsdeelorganisatie en de continuïteit in de relatie tussen ambtenaren en bewoners.

In opdracht van de gemeente heeft AMJS onderzoek gedaan naar het proces van ‘samen leren hoe je de stad kan maken’. Het gezamenlijk leren blijkt in deze buurtbudgetpilots moeilijk tot stand te komen. Daar is een aantal redenen voor aan te wijzen. De belangen van ambtenaren en bewoners in de buurtbudgetten bleken wezenlijk van elkaar te verschillen. Ambtenaren zijn met name geïnteresseerd in nieuwe vormen van democratische ervaringen. Buurtbewoners zien de buurtbudgetten als een kans om de leefbaarheid van hun wijk te vergroten. Een ambtenaar wil leren hoe je zo veel mogelijk mensen betrekt bij het maken van (deel)keuzes, een buurtbewoner wil leren waar je rekening mee moet houden als je bijvoorbeeld ergens een bloembak wilt plaatsen. Dat maakt een gezamenlijke reflectie waar beide partijen iets nuttigs van opsteken moeilijk. Het opbouwen van relaties waarin bewoners en ambtenaren van elkaar leren wordt ook bemoeilijkt door de tijdelijkheid van de buurtbudgetpilots. Buurtbudgetten zijn in deze vorm eenmalige impulsen en geen duurzame financiering. Een groot aantal plannen is gericht op realisatie van een object in de fysieke omgeving, zoals een stadstuin, fontein of nieuw meubilair. De projecten vragen om een traject van eenmalige uitvoering, dat slechts in beperkte mate uitnodigt tot het opbouwen van een duurzame samenwerking met ambtenaren.

Daarnaast zijn de ambtenaren die de experimenten begeleiden slechts op projectbasis toegewezen, en veelal op freelancebasis werkzaam bij de gemeente. Dit belemmert de inbedding van

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

Tegelijkertijd zien we dat daar waar het buurtbudget wordt verdeeld via een buurtplatform er aan de kant van bewoners wel behoefte is om te leren. Maar in de situatie in de K-buurt ontbreekt het dan weer aan verbinding met de relevante ambtenaren, waardoor de lerende omgeving niet gecreëerd kan worden. WE HEBBEN DE VOLGENDE PRAKTISCHE AANBEVELINGEN:

MAAK TIJD EN RUIMTE BESCHIKBAAR OM MET EN VAN ELKAAR TE LEREN

Leren is de basis van een pilot. Om de buurtbudget processen steeds te verbeteren, en tot democratische vernieuwing te komen, is een lerend netwerk noodzakelijk. Wellicht niet met alleen bijeenkomsten tussen bewoners en ambtenaren (zoals in dit traject), maar ook door meer gesprekken tussen ambtenaren onderling, en/of juist tussen bewoners onderling. Zorg dat relevante ambtenaren op alle betrokken afdelingen tijd in hun taakstelling en werkzaamheden toegewezen krijgen om een actieve bijdrage te leveren, niet alleen in de praktische uitvoering, maar juist ook in het leerproces.

NEEM HET OPBOUWEN VAN VERTROUWEN EN SAMENWERKING OP ALS UITGANGSPUNT BIJ NIEUWE EXPERIMENTEN MET BUURTBUDGETTEN De relatie tussen bewoner en gemeente is niet voor alle bewoners hetzelfde. Waar sommigen zich gezien en gehoord voelen, hebben anderen weinig vertrouwen en/of contact met hun stadsdeel. De buurtbudgetpilot zet in op interactie en een relatie tussen bewoners en ambtenaren, én tussen bewoners en/of buurtorganisaties onderling. Aangezien hier ook geld mee gemoeid is, is de manier waarop deze communicatie en samenwerking plaatsvindt van grote

24 | Aanbevelingen

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

invloed op het vertrouwen en de relaties binnen het stadsdeel. Wantrouwen ten opzichte van overheid (‘wordt het geld voor de buurtbudgetten wel degelijk aan de door ons gekozen projecten uitgegeven?’) of onder bewoners onderling (‘steekt hij/zij het geld niet in eigen zak?’) kan vergroot worden bij onvolledige communicatie of onvoldoende ruimte voor dialoog. En de keuze voor een wedstrijdelement binnen het traject kan leiden tot spanningen tussen bewoners omdat deelnemers zich wel/niet erkend en/of gesteund voelen in de wijk. Ook kan het competitieelement het vertrouwen in en de afstand tot de gemeente juist vergroten, omdat het traject wordt voortgezet met de ‘winnaars’ en er onvoldoende aandacht is voor nazorg voor de ‘verliezers’ wiens plan niet gekozen is. Ook kunnen binnen dit model kansen voor samenwerking met andere initiatiefnemers of bestaande organisaties gemist worden (‘waarom wordt er eenmalig geld gegeven aan nieuwe initiatieven, terwijl bestaande projecten die extra financiële ondersteuning goed zouden kunnen gebruiken?’). Om de buurtbudgetten op de korte en lange termijn te laten werken voor de buurt, is het inzetten op vertrouwen en samenwerking cruciaal.

“ We doen al die tijd al opbouwwerk, en nu komt er een ander team een financiële impuls aan nieuwe projecten geven.” - MEDEWERKER EIGENWIJKS

DEEL HET EIGENAARSCHAP IN HET VORMGEVEN VAN HET PROCES VAN DE BUURTBUDGETPILOTS MET BEWONERS Eigenaarschap is een belangrijke pijler in de Democratiseringsagenda van B&W, maar binnen de buurtbudgetpilots bleef het in sommige buurten beperkt tot het vergroten van het zeggenschap. Zo zijn de bewoners in Nieuw-West niet betrokken geweest bij het inrichten van het proces: er kon een plan ingediend en/of gestemd

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

worden op plannen van anderen, maar men had geen invloed op de wijze waarop de pilot zelf is ingericht. Ook in de experimenten waar een bewonersplatform verantwoordelijk is voor de budgetverdeling zoals in Zuidoost, blijft het noodzakelijk om de buurtbewoners betrokken te houden bij het vormgeven van het proces zodat het eigenaarschap niet bij een klein aantal individuen ligt. Met name bewoners die minder direct samenwerken met een bewonersplatform kunnen afstand ervaren om te participeren. In De Bloemenbuurt daarentegen werd een groep bewoners betrokken om het proces van verdeling van de buurtbudgetten zelf uit te werken. Dit vergroot het gevoel van eigenaarschap. Bewoners ervaren meer vertrouwen en zijn meer bereid om te investeren in het samen leren met de gemeente (en het democratiseringsproces). Het werkt goed om te spreken met bewoners die geïnteresseerd zijn in democratische vernieuwing. Sommige bewoners willen een bloembak in hun buurt, anderen zijn op zoek om bij te dragen aan innovatie (zoals veel van de bewoners van platform Hart voor de K-buurt). Inspelen op deze diversiteit aan deelname is cruciaal. Door diverse partijen met elkaar in gesprek te brengen ontstaan vruchtbare inzichten. De draaiboeken van de bijeenkomsten uit dit traject worden gedeeld met de gemeente en kunnen gebruikt worden in andere buurten.

PROBEER MEER DELIBERATIEVE INSTRUMENTEN UIT, DIE PASSEN BIJ EEN PARTICIPATIEVE DEMOCRATIE In het Bloemenkwartier in Noord zijn bewoners betrokken om het toewijzen van buurtbudgetten vorm te geven. Bewoners zijn in de gelegenheid gesteld om op basis van goede gesprekken en argumenten keuzes te maken. Dit maakte dat ze zich verdiepten in de materie en anders gingen nadenken over hun initiële voorkeur. In de opzet van het buurtbudget in Nieuw-West lijkt weinig aandacht voor (methoden voor faciliteren van het) deliberatieve processen.

25 | Aanbevelingen

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

Mogelijk zijn door het gebrek aan een duidelijk doel en heldere onderzoeksvragen in alle buurten kansen om te experimenteren onbenut gebleven. In het bijzonder noemen wij de mogelijkheid om de buurtbudgetpilots te verbinden aan het transparant maken van de reguliere begroting van de stadsdelen en het bieden van inzicht en inspraak in de reguliere begroting (zie voor meer informatie hierover ook het verslag van het programma dat we hierover op 27 januari organiseerden in Pakhuis de Zwijger). Dit zijn kansen die in volgende experimenten meegenomen kunnen worden. Toen tijdens het buurtfestival in De Kleine Wereld het beschikbare buurtbudget werd verdeeld over de thema’s, bleek in de gespreksrondes dat informatie van aanwezige ambtenaren en bewoners over al bestaande geldstromen bepalend was voor de keuze van bewoners om een deel van het budget aan armoedebestrijding te besteden. Wanneer deze informatie niet gedeeld was, had de keuze anders uit kunnen vallen. Dit laat zien dat het inzichtelijk maken van de reguliere begroting van belang is om gefundeerde keuzes te maken.

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

4. CONCLUSIE De verschillende keuzes en modellen in de drie stadsdelen laten zien dat het van belang is om samen met bewoners belangrijke kaders en afspraken te maken rondom de doelstellingen, rolverdeling, samenwerking, financiering en communicatie van de buurtbudgetten. Maar ook in zo’n stadsbreed kader moet ruimte blijven bestaan voor lokaal maatwerk in de verschillende stadsdelen, omdat de behoeften van bewoners in iedere buurt verschillen. Hieronder zijn de drie modellen die in Nieuw-West, Zuidoost en Noord gebruikt zijn vormgegeven als drie mogelijke routes voor de buurtbudgetten. Ieder model zet andere doelstellingen centraal, wat leidt tot andere processen, een andere manier van samenwerken tussen bewoners en stadsdeel en andere uitkomsten en valkuilen. Voor de stadsdelen die aan de slag gaan met het buurtbudget is het belangrijk om een bewuste keuze te maken voor een model dat aansluit bij de lokale context en behoeften, omdat dit zeer bepalend is voor de opbrengst.

26 | Conclusie

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

PILOTS BUURTBUDGETTEN 2019 ROUTE 1

ROUTE 2

ROUTE 3

DOEL

ZEGGENSCHAP BEWONERS VERGROTEN

ZEGGENSCHAP + EIGENAARSCHAP BEWONERS VERGROTEN

EIGENAARSCHAP BEWONERS VERGROTEN

PROCES

BEWONER ROEPT, OVERHEID VOERT (VAAK) UIT

CO CREATIE

ZELFORGANISERENDE BEWONERS

UITKOMST

DEMOCRATISCHE ERVARING

RELATIE BUURT + STADSDEEL VERSTERKEN

SYSTEEMVERANDERING

VALKUILEN

PROJECTEN CARROUSEL COMPETITIEWERKING

CONTINUÏTEIT TEAM STADSDEEL IS CRUCIAAL

BOTSINGEN MET SYSTEEM HOE AANHAKEN BIJ STADSDEEL?

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

27 | Conclusie

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

BIJEENKOMST PAKHUIS DE ZWIJGER

BIJLAGE 1 REFLECTIES

In deze bijlage reflecteren we op de AMJS-methodiek ten opzichte van de buurtbudgettenpilots. En daarnaast gaan we in op welke impact COVID-19 heeft op het buurtbudget.

EEN TERUGBLIK OP DE AMJS-METHODIEK

De bijeenkomsten binnen dit onderzoek waren een initiatief om ambtenaren en initiatiefnemers bij elkaar te brengen om samen te leren. Ook in AMJS #1 was dit een belangrijk doel, en daar is vanaf de start duidelijk over gecommuniceerd. De deelname aan de sessies was een voorwaarde voor de financiële vergoeding van de initiatieven.

We zien ook verschillen in het type deelnemer tussen AMJS #1 en de buurtbudgetten. Zoals eerder aangegeven: sommige bewoners willen simpelweg een bloembak in hun buurt, anderen zijn echt op zoek om bij te dragen aan innovatie. In AMJS #1 hadden we te maken met maatschappelijke vernieuwers met vaak eigen innoverende sociale ondernemingen. Binnen de buurtbudgetten zagen we een variëteit voorbij komen van planindieners die verder niets met de uitvoer te maken willen hebben, tot buurtplatforms die actief werken aan nieuwe vormen van democratie. Inspelen op deze diversiteit aan deelname is cruciaal.

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

DE IMPACT VAN COVID-19 OP HET BUURTBUDGET De actuele situatie van COVID-19 heeft invloed op alles in ons dagelijks leven, zo ook op de processen van de buurtbudgetten. Een aantal handreikingen om hierop in te spelen:

De buurtbudgetten hebben een ander karakter. Een aantal ambtenaren van buiten het team Democratisering moest in hun vrije tijd deelnemen aan bijeenkomsten, waardoor het veel lastiger was om alle betrokkenen samen te brengen. Daarnaast is er naar planindieners ook niet altijd duidelijk gecommuniceerd dat dit onderzoek onderdeel is van de buurtbudgetpilot.

In het proces van AMJS #1 hebben we actief werk gemaakt van het koppelen van ambtenaren binnen het gemeentelijk apparaat aan de initiatieven om wederzijds te leren. Dit was niet altijd even makkelijk, maar heeft geleid tot een groeiend lerend netwerk. De buurtgerichte aanpak van de buurtbudgettenpilot geeft de kans hier sneller op te kunnen acteren, omdat de ambtenaren en initiatiefnemers meer buurtgebonden zijn. Maar dan moeten er, naast team Democratisering, wel meer vakinhoudelijke ambtenaren

eerder in het proces betrokken worden. Het betrekken van externe organisaties voor het trekken van een leerproces rond de buurtbudgetten kan helpen omdat er zo een gedeeld speelveld gecreëerd kan worden, waar ambtenaar en initiatiefnemer op een gelijkwaardige manier van elkaar kunnen leren.

Positioneer buurtbudgetten rondom thema’s die direct gerelateerd zijn aan (de gevolgen van) COVID-19. Door de thema’s van de buurtbudgetten de komende jaren aan te laten sluiten bij uitdagingen die het gevolg zijn van of vergroot worden door de crisis, ontstaat de kans om buurtbewoners meer zeggenschap en grip te geven over hun eigen leven en leefomgeving. Thema’s kunnen zijn: aanpak van eenzaamheid, sociale zorg in de wijk of bestrijding van armoede. Contact blijft cruciaal voor een succesvolle uitvoering van buurtbudgetten. In Nieuw-West en Noord is een breed scala aan communicatiemiddelen ingezet, die groepen buurtbewoners goed hebben bereikt. Blijf een combinatie van online en offline communicatiemiddelen inzetten, om te voorkomen dat groepen in de buurt geen toegang tot specifieke communicatiemiddelen hebben. Betrek bestaande bestaande netwerken in de buurt, en maak gebruik van het netwerk van bijvoorbeeld gebiedsmakelaars, opbouwwerkers en jongerenwerkers. Richt de communicatie zo in dat bijeenkomsten in kleine groepen plaats kunnen vinden, op locaties waar buurtbewoners vaak komen (bijv. op het plein in het winkelcentrum of naast de supermarkt, in/naast de apotheek).

30 | Bijlage 1

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

BIJLAGE 2

VERSLAGEN SESSIES PAKHUIS DE ZWIJGER Naast de leersessies in de verschillende stadsdelen vonden er ook inspiratiesessies plaats in Pakhuis de Zwijger. In deze sessies stonden stadsbrede thema’s en uitdagingen centraal, en wisselden experts én betrokkenen uit de verschillende stadsdelen waar met buurtbudgetten geëxperimenteerd wordt en/of gaat worden kennis en ervaringen uit. In deze bijlage delen we korte verslagen van deze inspiratiesessies.

MAAK JE STAD #1: BUURTBUDGETTEN | 17 OKTOBER 2019 Kick-off en stadsbrede uitwisseling tussen voormalige en huidige buurtbudgetexperimenten. We startten als projectteam met het avondvullende programma ‘buurtbudgetten’, waarin de verschillende betrokkenen bij de eerste pilots met buurtbudgetten over hun ervaringen tot nu toe vertelden. Samen gingen we in gesprek over de verschillende processen, keuzes, kansen en uitdagingen, en keken we vooruit naar de activiteiten voor de komende maanden.

PROGRAMMA ‘BUURTBUDGETTEN’ IN PAKHUIS DE ZWIJGER

> Bijvangst sessie: de ervaringen in de Indische Buurt van voormalig stadsdeelwethouder Jeroen van Spijk en buurt-initiatiefnemer Firoez Azarhoosh laten zien hoe lessen uit het verleden als inspiratie kunnen dienen voor een mogelijke doorontwikkeling van de buurtbudgetten. Het ging daarbij specifiek over de stappen van zeggenschap naar eigenaarschap en van buurtbudget naar participatief begroten en budgetmonitoring.

MAAK JE STAD #2: OPEN OVER GELD | 27 JANUARI 2020 Op zoek naar tools voor meer transparante en inzichtelijke publieke geldstromen voor meer zeggenschap en eigenaarschap van bewoners.

PROGRAMMA ‘OPEN OVER GELD’ IN PAKHUIS DE ZWIJGER

FOTO: PETER B0TH / CC BY

> Aanwezige betrokkenen buurtbudgetpilots: vertegenwoordigers van Hart voor de K-buurt, Kerngroep Democratisering G-buurt, projectteams Democratisering Nieuw-West, Noord en Zuidoost, projectteam West Begroot, Stichting WOON!, het kernteam Democratisering (centrale stad) en Dagelijks Bestuursleden uit de stadsdelen Zuid, Oost, West en Noord.

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

FOTO: CHARLEY FIEDELDIJ DOP / CC BY

Tijdens de werksessie ‘Open over Geld’ gingen experts en verschillende betrokkenen van de buurtbudgetpilots met elkaar in gesprek over het belang van en manieren voor meer transparante en inzichtelijke publieke geldstromen. Zo introduceerde Jaap-Koen

32 | Bijlage 2

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

Bijma (CTO Amsterdam) de tool ‘Open Poen’ (transparant maken van de uitgaven van publiek geld), vertelden Marije van den Berg en Pieter Buisman over Geldstromen door de Wijk (inzichtelijk maken van lopende geldstromen in een wijk) en lichtte Fenneke van der Deijl de Buurttender-methode toe (een beslis-tool over de besteding van publiek geld). Tijdens de avond vonden deelnemers elkaar in de observatie dat transparantie en inzicht in de bestaande geldstromen een voorwaarde zijn voor een goed gesprek en daarmee voor een doordachte en geïnformeerde keuze. De transitie naar een samenleving waarin bewoners meer zeggenschap en eigenaarschap hebben over hun omgeving, wordt volgens de deelnemers dus bepaald door de kwaliteit van de beschikbare informatie, het inzicht in deze informatie, en de facilitatie van een goed gesprek.

uit het stadsdeel daar meer duidelijkheid over te geven (zoals lopende subsidies voor welzijnsorganisaties, of kortingsregelingen voor kunst en cultuur d.m.v. De Stadspas). Deze informatie en het gesprek hierover beïnvloedde de keuze van verschillende bewoners voor de initiatieven.

MAAK JE STAD #3: TOWARDS A DEMOCRATIC ECONOMY | 3 MAART 2020 Organiseer het buurtbudget volgens het principe van samenwerking om tot een duurzame vorm van democratische vernieuwing te komen.

PROGRAMMA ‘TOWARDS A DEMOCRATIC ECONOMY’ IN PAKHUIS DE ZWIJGER

Kijk hier de sessie terug. > Aanwezige betrokkenen buurtbudgetpilots: vertegenwoordigers van Hart voor de K-buurt, Kerngroep Democratisering G-buurt, projectteam Democratisering Nieuw-West, projectteam West Begroot, Stichting WOON! en uit het projectteam buurtbudgetten Stadsdeel Oost. > Bijvangst sessie: spreker Jaap-Koen Bijma heeft n.a.v. deze sessie afspraken gehad met de initiatiefnemers van Hart voor de K-buurt en de G-buurt, en gaat Open Poen toepassen bij een van de initiatieven in Slotermeer Noordoost en in Noord. > Voorbeeld uit buurtbudgetpilot: in stadsdeel Noord zag het AMJS-team hoe inzicht in de huidige geldstromen bepalend kan zijn voor het verloop van het kiesproces. Tijdens het buurtfestival in De Kleine Wereld (op 18 januari) werd het beschikbare buurtbudget definitief verdeeld over de projecten. Dat gebeurde aan de hand van gesprekken tussen bewoners en ambtenaren uit het stadsdeel. Waar sommige bewoners geen of minder inzicht hadden in de bestaande geldstromen van sommige ingediende projecten, wisten ambtenaren

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

FOTO: PETER B0TH / CC BY

Met het gedachtegoed van twee befaamde internationale sprekers, Michel Bauwens (Peer to Peer Foundation) en Christian Felber (Towards a Common Good Economy) werd tijdens deze sessie de beoogde doelstelling van de buurtbudgetten ter discussie gesteld. Als we de buurtbudgetten inzetten als een middel voor het gemeenschappelijk welzijn (in de woorden van Felber: common good) van de buurt, en de buurt hierover laten besluiten en/of

33 | Bijlage 2

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

beschikken (Bauwens: commoning), dan moet dit plaatsvinden door middel van democratisch overleg en samenwerking omdat dat leidt tot duurzame motivatie en vertrouwen, en niet de vorm aannemen van een competitie met ‘winnaars’ en ‘verliezers’ omdat dat leidt tot concurrentie en wantrouwen. Daarnaast deelden sprekers Heidi Leenaarts (United Economy) en Charlot Schans (Stadmakersfonds) manieren waarop de gecreëerde relaties én waarde van een buurtbudget op een meer duurzame manier ingericht kunnen worden.

MAAK JE STAD #4: BUURTBUDGETTEN, LUST OF LAST? | 9 JUNI 2020 Wat leert de eerste editie buurtbudget pilots ons voor de volgende stap naar meer eigenaarschap, zeggenschap en co-creatie in de stad?

PROGRAMMA ‘BUURTBUDGETTEN: LUST OF LAST?’ IN PAKHUIS DE ZWIJGER

Kijk hier de sessie terug. > Aanwezige betrokkenen buurtbudgetpilots: vertegenwoordiger projectteam Democratisering Nieuw-West, projectteam West Begroot, Stichting WOON!, Dagelijks Bestuursleden uit stadsdelen Zuid en Centrum, het kernteam Democratisering (centrale stad), en wethouder Rutger Groot Wassink. Daarnaast vertegenwoordigers van De 99 van Amsterdam en Burgerbegrotingen.eu. > Bijvangst sessie: het projectteam Democratisering uit Zuidoost heeft om een vervolggesprek met Heidi Leenaarts (United Economy) gevraagd. > Voorbeeld uit buurtbudgetpilot: het AMJS-team herkent een element van competitie terug in bijvoorbeeld het model zoals gekozen in Nieuw-West. Door de keuze voor een (online) platform waar bewoners kunnen stemmen op hun favoriete plannen, te spreken van ‘winnende’ plannen, en een gelimiteerde capaciteit voor nazorg onder afgevallen initiatiefnemers rijst de vraag of de verworven betrokkenheid van de buurt voldoende duurzaam gemaakt kan worden.

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

In het eerste deel van deze sessie deelde het Maak je Stad! team de resultaten van het onderzoek naar de eerste ronde buurtbudgetten in Nieuw-West, Zuidoost en Noord. Hieruit blijkt o.a. dat zowel bewoners als ambtenaren met heel veel enthousiasme aan de pilots zijn begonnen, maar dat het proces ook veel frustratie heeft opgeleverd: belangrijke kaders rondom doelstellingen, rolverdeling, samenwerking, financiering en communicatie ontbraken. Aan de hand van verhalen van actieve bewoners, lokale projectleiders democratisering en stadsdeelbestuurders worden deze thema’s geïllustreerd en besproken. Er werd een oproep gedaan voor duurzame samenwerking tussen bewoners en ambtenaren, niet te vroeg afrekenen op resultaten, en het gezamenlijk creëren van heldere doelstellingen en kaders.

34 | Bijlage 2

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

In het tweede deel van de uitzending keken wethouder Rutger Groot Wassink, Jacqueline van Loon (directeur !Woon) en de Dagelijks Bestuursleden uit Zuidoost, Nieuw-West en Noord vooruit op het vervolg van de buurtbudgetten. Welke lessen nemen we mee, en hoe willen we met de buurtbudgetten bijdragen aan duurzame democratische vernieuwing in de stad? Rutger Groot Wassink gaf aan dat het stadsbestuur de pilots juist gestart heeft om te leren en daarbij bewust niet teveel kaders heeft geboden: “Ik heb mensen niet bewust frustratie willen geven, maar het is wel fijn dat we nu zien waar we tegen aanlopen als gemeentelijke organisatie.” De inzichten uit het onderzoek en leerprogramma Amsterdammers, Maak je stad! worden door de gemeente meegenomen in het opstellen van een stedelijk kader eind 2020. Kijk hier de sessie terug. > Aanwezige betrokkenen buurtbudgetpilots: (actieve) bewoners uit de drie stadsdelen, vertegenwoordigers van de projectteams Democratisering in Nieuw-West en Noord, Stichting WOON!, dagelijks Bestuursleden uit stadsdelen Nieuw-West, Zuidoost en Noord, het kernteam Democratisering (centrale stad), en wethouder Rutger Groot Wassink.

> Bijvangst sessie: Bewonersplatform Hart voor de Kbuurt uit Zuidoost heeft een oproep gedaan voor een nieuw buurtrecht, het buurtplatformrecht, en daarmee voor meer zelforganisatie van onderop, met een participerende overheid (ipv participerende bewoners) die ondersteunt met budget en netwerk. > Voorbeelden uit buurtbudgetpilots: Zowel Jacqueline van Loon als Rutger Groot Wassink pleiten tijdens de bijeenkomst voor meer eigenaarschap en zeggenschap bij verschillende groepen bewoners over het proces van het buurtbudget: dus niet alleen over de inhoudelijke budget, maar zeker ook over de manier waarop het buurtbudgetproces is ingericht. Dit is ook een van de aanbevelingen uit de rapportage van AMJS.

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

35 | Bijlage 2

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

BIJLAGE 3

AAN DE SLAG – DRAAIBOEKEN VOOR LEERSESSIES ROND SAMENWERKING IN DE BUURT

Als onderdeel van het programma Amsterdammers, Maak je Stad! kwamen ambtenaren en bewoners samen in lokale leersessies. Hier leerden deelnemers met elkaar over de uitvoering van projecten binnen de pilots met buurtbudgetten in Amsterdam-Noord, NieuwWest en Zuidoost. De sessies droegen bij aan het uitwisselen van ervaringen, het leggen van contacten en het opbouwen van relaties die verder kunnen strekken dan de lengte van de huidige projecten. Tegelijkertijd leverden ze inzichten op over de dynamiek, uitdagingen en kansen in (nieuwe vormen van) samenwerking tussen bewoners en ambtenaren. In deze bijlage beschrijven we eerst de algemene aanpak van de binnen AMJS georganiseerde leersessies, en daarna de draaiboeken van drie individuele sessies.

DEEL 1: ALGEMENE AANPAK De sessie van AMJS zijn georganiseerd tijdens de uitvoeringsfase van de buurtbudget-initiatieven. Zowel de projecten als de uitvoering stonden centraal tijdens de sessies, om als concrete, herkenbare voorbeelden te dienen voor het leren in de praktijk. Afhankelijk van de sessie waren ambtenaren en/of bewoners de belangrijkste deelnemers, aanwezig in wisselende samenstelling. De gekozen werkvormen zijn bedoeld om ruimte te geven aan de expertise van de deelnemers en de verschillende ervaringen die zij met de buurtprojecten hebben. Deelnemers bespreken gezamenlijk de ontwikkeling en voortgang van de projecten, en ontdekken zo hoe ze elkaars activiteiten kunnen versterken of hoe ze kunnen samenwerken. De leersessies dienen daarmee twee doelen. Ten eerste om de samenwerking tussen bewoners en ambtenaren rondom buurtprojecten te versterken en te verbeteren. Dit moet leiden tot een succesvolle uitvoering van de projecten en het opbouwen van

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

blijvende onderlinge relaties. Ten tweede om inzicht te krijgen in terugkerende thema’s en bijbehorende leervragen van deelnemers. De sessies zijn daarmee een manier om onderzoek te doen én de samenwerkingsprocessen in de praktijk te evalueren.

DE AANPAK

Binnen AMJS zijn alle sessies georganiseerd op basis van de vragen die op dat moment actueel waren voor de betrokkenen. De inhoud van de gesprekken verschilde, maar de volgende drie aspecten kwamen in elke sessie terug. Deze aspecten vormen de kern van de aanpak. Zorgvuldige selectie van deelnemers De uitdaging is om tot zinvolle gesprekken te komen, waardevol voor alle deelnemers. Een zorgvuldige samenstelling van de gesprekstafels is hierbij cruciaal, waarbij deelnemers elkaar goed aanvullen in hun verschillende achtergrond, kennis en netwerken. Daarom is het belangrijk om voor de bijeenkomst voldoende tijd en aandacht te besteden aan het selecteren, uitnodigen en motiveren van de deelnemers. Het doel en de noodzaak moeten daarbij goed duidelijk zijn. Gesprekken om van elkaar te leren Een ambtenaar krijgt bijvoorbeeld inzicht in de redenen van de keuze van een bewoner voor een bepaald scenario. Een bewoner krijgt inzicht in werkprocessen van het beheer in de publieke ruimte. Het expliciteren van de context en regels, waarbinnen deelnemers werken in hun project, stimuleert wederzijds inzicht en begrip. Het draagt bij aan het opbouwen van een wederkerige relatie en maakt het mogelijk om duidelijke, redelijke afspraken in werkzaamheden te maken.

37 | Bijlage 3

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

Zo krijgt een ambtenaar bijvoorbeeld inzicht in waarom een bewoner een bepaald scenario verkiest, en een bewoner krijgt inzicht in wat er komt kijken bij werken in en aan de publieke ruimte. Door te helpen de context en regels waarbinnen deelnemers werken expliciet te maken, leveren gesprekken uitwisseling van kennis en begrip op. Dat draagt eraan bij een relatie op te kunnen bouwen en duidelijke en redelijke afspraken voor de volgende stap(pen) in het proces te kunnen maken. Opgedane inzichten bepalen de invulling van het vervolg De gespreksleider besteedt tijdens de sessies aandacht aan de behoeften van de deelnemers. Waar lopen ze tegenaan? Waarom is dat een uitdaging voor hen? Wat willen ze leren of anders doen? Dit levert, naast praktische inzichten rond de uitvoering van de specifieke projecten, bredere, meer algemene inzichten op die in vervolgsessies geadresseerd kunnen worden. Deze aanpak biedt ruimte om doorlopend en gezamenlijk te bepalen welke onderwerpen besproken Door de deelnemersgroep zorgvuldig samen te stellen, in projectgerichte gesprekken van elkaar te leren en de volgende sessies in te richten op basis van door deelnemers zelf geformuleerde overkoepelende thema’s is het mogelijk om in te spelen op actuele vragen en behoeften. Tegelijkertijd draagt de aanpak op deze manieren bij aan de verduurzaming van onderlinge relaties en samenwerking.

DEEL 2: DRAAIBOEKEN De draaiboeken zijn bedoeld als hulpmiddel voor ambtenaren/ projectleiders die gesprekken over de uitvoering van en samenwerking in buurtprojecten willen organiseren.

Er zijn drie draaiboeken voor sessies voor verschillende groepen en met verschillende doelen: • Een sessie voor ambtenaren om de ondersteuning van initiatieven vanuit de gemeente te kunnen organiseren; • Een sessie voor bewoners om gezamenlijke inspanningen richting te geven en te leren hoe je welke resultaten toont; • Een sessie voor bewoners en ambtenaren om onderlinge uitwisseling, samenwerking en relaties op te bouwen en/of te versterken. De draaiboeken zijn geformuleerd in de context van de buurtbudgetpilots en dus inhoudelijk aan te passen of direct te gebruiken in zowel online als offline vorm. De sessies kunnen naar eigen inzicht in een logische volgorde worden geplaatst of los worden gebruikt. Elk draaiboek bestaat uit: • de doelgroep; • het doel; • wat er nodig is aan voorbereiding; • het tijdschema in blokken; • de verschillende werkvormen en hoe de onderdelen gefaciliteerd kunnen worden.

1. LEERSESSIE VOOR AMBTENAREN Deelnemers (doelgroep) Vier tot acht afgevaardigden van alle afdelingen binnen de gemeente die mogelijk bij de uitvoering en beslissingen rondom de buurtprojecten betrokken zullen worden. Doel Het doel van deze sessie is om ondersteuning vanuit de gemeente bij de uitvoering van de buurtprojecten te organiseren. Centraal hierbij

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

38 | Bijlage 3

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

staat de samenwerking tussen ambtenaren en buurtbewoners om tot een succesvolle projectrealisatie te komen. Naast specifieke lessen helpt deze sessie ook algemene lessen voor andere projecten of buurten te trekken.

één à twee minuten de tijd om na te denken. Als deelnemers klaar zijn, worden alle post-its gegroepeerd op een gezamenlijk (online) bord. We vragen deelnemers om een korte toelichting te geven op hun woord.

Voorbereiding De stappen om van plan tot resultaat te komen voor de verschillende initiatieven zijn vooraf in kaart gebracht en worden getoond op het scherm tijdens de sessie. Het helpt als diverse initiatieven die stappen dus al (al dan niet gezamenlijk) hebben uitgewerkt. Ook is er al een inventarisatie van het uitvoerende werk gemaakt door – in dit geval – team Democratisering.

Deze oefening geeft ruimte aan aanwezige gevoelens, en nodigt uit tot betrokkenheid.

Tijdschema programma

Instructie: Bespreek voor elk project de expertise van de initiatiefnemer zelf. Noem de processtappen en bespreek voor elke stap of de initiatiefnemer de activiteiten zelf kan oppakken, of dat de regie bij de gemeente ligt. Als er onduidelijkheid is, maak dan ruimte voor reflectie en discussie.

5 min 15 min 10 min 20 min 10 min 30 min 20 min

A B C D

5 min

G

E F

Inleiding + toelichting op programma Check-in Vaststellen van regie (aan de hand van proces) Inventarisatie van expertise Pauze Communicatie en samenwerking Inzichten (voor betreffende stadsdeel en ander stadsdelen) Afsluiting

D) Inventarisatie van expertise Deelnemers gaan in groepen uiteen om te inventariseren welke soorten expertise vanuit de gemeente noodzakelijk zijn om te ondersteunen bij de uitvoering van de projecten, en op welk moment. De facilitator maakt een overzicht per stap, per initiatief, inclusief van wie de expertise komt.

A) Inleiding Een van de facilitatoren geeft een inleidende presentatie met slides. In deze presentatie wordt uitgelegd wat het doel is, wie wij zijn, wat het doel is van deze workshop en wat er praktisch gaat gebeuren. De gespreksleider deelt ook een link naar een online ‘werkmuur’. B) Check-in, bijvoorbeeld met ‘one word’ Instructie: Vraag aan de deelnemers om hun gevoel ten aanzien van het huidige proces in één woord op te schrijven. Deelnemers hebben

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

C) Vaststellen van de regie Een tijdlijn van de projecten en hun uitvoeringsprocessen wordt geïntroduceerd. De stappen van plan tot resultaat worden getoond als startpunt voor de gesprekken.

Instructie: Vraag de deelnemers om aan te geven welke expertise per stap nodig is. Hierbij geven de deelnemers aan of deze expertise vanuit de gemeente zou moeten komen. E) Communicatie en samenwerking In dezelfde groepen bespreken de deelnemers hoe de samenwerking tussen ambtenaren onderling het beste georganiseerd kan worden en wat daarvoor nodig is.

39 | Bijlage 3

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

Instructie: Inventariseer bij welke stap er meerdere ambtenaren betrokken moeten zijn en wanneer onderlinge afstemming belangrijk is. Bespreek bij lopende projecten hoe dat op dit moment gaat en waar het eventueel beter kan. Bespreek bij projecten in een vroeger stadium hoe de communicatie verloopt en wie het overzicht bewaakt. Vraag deelnemers aan te geven waar zij uitdagingen zien, en waarom. Deelnemers geven ook aan waar er nog geen verbindingen zijn, en bespreken hoe die wel vormgegeven kunnen worden. F) Inzichten Dit is een afsluitende werkvorm, waarin de deelnemers reflecteren op de inzichten die ze hebben opgedaan in de sessie. Instructie: Vraag deelnemers om één of meerdere inzichten op te schrijven. Dit kan een eye-opener zijn waar ze zich nog niet eerder van bewust waren, maar ook een suggestie. Na enkele minuten worden de gedeelde inzichten door de facilitator overzichtelijk gemaakt. Het stellen van een toekomstgerichte vraag kan helpen. ‘Stel, de Buurtbudgetten zijn een structureel instrument geworden om bewoners eigenaarschap en zeggenschap te geven. Wat is er nodig om dit goed te organiseren?’

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

G) Afsluiting Deelnemers worden bedankt voor hun bijdragen en geïnformeerd over het vervolg.

2. LEERSESSIE VOOR BEWONERS

Deelnemers (doelgroep) Bewoners die actief betrokken zijn bij (in dit geval) de verdeling van lokaal buurtbudget en de uitvoering van de daarmee bekostigde projecten. Doel Het doel van deze sessie is om overzicht te krijgen van de activiteiten en het proces van besteding van buurtbudget in een specifieke buurt. Daarnaast helpt de sessie te identificeren wat de randvoorwaarden voor verantwoording en vastlegging van de uiteindelijke impact van de door de het buurtbudget bekostigde projecten zijn. Als laatste worden er meer algemene knelpunten en kansen met betrekking tot de interactie tussen initiatiefnemers en ambtenaren geïdentificeerd. Voorbereiding De organisatoren nemen vooraf contact met bewoners/ initiatiefnemers op. Zij inventariseren naar de beoogde activiteiten en gewenste uitkomsten. Daarnaast zorgen de organisatoren voor een brede vertegenwoordiging van buurtbewoners.

40 | Bijlage 3

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

Tijdschema programma 5 min 15 min 30 min

A B C

10 min 60 min

D

5 min

F

andere betrokkenen op de hoogte te brengen. De deelnemers werken in groepen van vier tot zes personen die vooraf zijn ingedeeld. Ieder groepje heeft een gespreksleider die de uitwisseling over de te organiseren activiteiten ondersteunt.

Inleiding + toelichting op programma One word Activiteiten in de buurt C.1 Succesfactoren (10 min) C.2 Proces in kaart brengen (10 min) C.3 Rollen en verantwoordelijkheden (10 min) Pauze Impact tonen D.1 Impact per activiteit (30 min) D.2 Plenaire terugkoppeling (20 min) D.3 Betrekken van buurt (10 min) Afsluiting

Instructie: Inventariseer in hoeverre iedereen op de hoogte is van de activiteiten en instrueer deelnemers om iedereen en alle onderwerpen aan bod te laten komen. Overweeg als het nodig is om de gesprekken op te nemen (audio, met toestemming).

A) Inleiding Een van de facilitatoren geeft een inleidende presentatie met slides. In deze presentatie wordt uitgelegd wat het doel is, wie wij zijn, wat het doel is van deze workshop en wat er praktisch gaat gebeuren. B) Check-in, bijvoorbeeld met ‘one word’ Instructie: Vraag aan de deelnemers om hun gevoel ten aanzien van het huidige proces in één woord op te schrijven. Deelnemers hebben één à twee minuten de tijd om na te denken. Als de deelnemers klaar zijn, worden alle post-its gegroepeerd op een gezamenlijk (online) bord. We vragen deelnemers om een korte toelichting te geven op hun woord. Deze oefening geeft ruimte aan aanwezige gevoelens, en nodigt uit tot betrokkenheid. C) Activiteiten in de buurt Met deze opdracht wordt een overzicht gemaakt van alle activiteiten die uitgevoerd gaan worden om niet alleen het kernteam maar ook

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

• Succesfactoren: laat deelnemers de algemene activiteiten benoemen en vraag ze wat uiteindelijk maakt dat ze succesvol zijn. Kijk samen vooruit: wat is belangrijk als het gaat om bijvoorbeeld onderhoud, gebruik en continuïteit? • Proces in kaart: welke stappen of acties zijn er op hoofdlijnen nodig om het gewenste resultaat te bereiken? Denk hierbij ook aan financiële stappen zoals budget aanvragen, besluitvorming en toekenning. De stappen worden daarna op volgorde geplaatst en waar nodig geclusterd (bijvoorbeeld door ze op post-its te schrijven). • Rollen en verantwoordelijkheden: Wie doet wat als het gaat om de zojuist in kaart gebrachte stappen? Welke expertise is er nodig en wie heeft die? Waar kan samengewerkt worden, en waar kunnen taken gedeeld worden? D) Impact tonen 1. Op een nieuw blad wordt in de groepjes per activiteit aangegeven wat praktische, haalbare manieren zijn om de impact te laten zien – schriftelijk, in beeld of anders. 2. Ieder groepje presenteert plenair de inzichten van activiteiten C en D1. Zorg dat er genoeg tijd is om op elkaar te kunnen reageren (voorkom lange monologen). 3. Bespreek of buurtbewoners voldoende betrokken kunnen worden: hoe worden ze bereikt en kan dat nog beter? Kunnen ze makkelijk meedoen en zelf iets inbrengen? Zijn alle groepen

41 | Bijlage 3

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

vertegenwoordigd? Wat is hun rol in de besluitvorming en hoe zien ze die zelf? E) Afsluiting Deelnemers worden bedankt voor hun bijdragen en geïnformeerd over het vervolg.

3. LEERSESSIE MET BEWONERS EN AMBTENAREN Deelnemers (doelgroep) Bewoners die actief betrokken zijn bij het proces van buurtbudget en de uitvoering van de daarmee bekostigde projecten en ambtenaren die vanuit hun expertise een rol spelen bij de opstart en uitvoering van initiatieven. Doel Het doel van deze bijeenkomst is het onderling ontdekken van mogelijkheden voor samenwerking, bewustwording over elkaars rollen en hoe die elkaar aanvullen, en het inventariseren van de knelpunten en kansen als het gaat om de interactie tussen bewoners en ambtenaren. Voorbereiding Bewoners die actief betrokken zijn bij het proces van buurtbudget en de uitvoering van de daarmee bekostigde projecten en ambtenaren die vanuit hun expertise een rol spelen bij de opstart en uitvoering van initiatieven.

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

Tijdschema programma 5 min A Inleiding + toelichting op programma 10 min B 1-op-1-gesprek tussen 1 buurtproject en 1 ambtenaar 40 min C Rondetafelgesprekken C.1 Succes invullen (5 min) C.2 Proces in kaart brengen (10 min) C.3 Rollen en verantwoordelijkheden in kaart brengen (15 min) C.4 Uitdagingen in de samenwerking / interactie (5 min) C.5 Het dreamteam! (5 min) 3 min D Pauze A) Inleiding Een van de facilitatoren geeft een inleidende presentatie met slides. In deze presentatie wordt uitgelegd wat het doel is, wie wij zijn, wat het doel is van deze workshop en wat er praktisch gaat gebeuren. B) 1-op-1-gesprekken Deze activiteit is bedoeld om de deelnemers kennis met elkaar te laten maken. Deelnemers gaan 1-op-1 met elkaar in gesprek aan de hand van de vooraf opgestelde matches. Zij krijgen kaartjes met vragen gericht op wat succes voor hen is, die kunnen worden besproken om het ijs te brengen. Deelnemers schrijven vervolgens kort op het kaartje wat ze hebben besproken. C) Rondetafelgesprekken Deelnemers wisselen in kleine groepjes met elkaar van gedachten over de buurtprojecten. De facilitator stelt een aantal spelregels op: we laten elkaar uitpraten, houden de tijd in de gaten en zorgen ervoor dat iedereen aan bod komt. De facilitator zorgt ervoor dat alle onderwerpen besproken worden. Daardoor zullen soms onderwerpen - ondanks het belang - afgebroken worden.

Deelnemers kunnen hun gesprek na afloop van het formele deel van de sessie verder voeren.

42 | Bijlage 3

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!

1. Succesfactoren: Deelnemers delen in de groepjes wat zij uit hun 1-op-1-gesprekken over succes meenemen. Kaartjes met steekwoorden kunnen op tafel worden gelegd. Is er eenzelfde beeld of verschillen mensen van inzicht? 2. Proces in kaart: Deelnemers gaan op hoofdlijnen na welke handelingen, stappen of acties nodig zijn om een succesvol resultaat voor het buurtproject te behalen. Iedere deelnemer schrijft de stappen individueel op afzonderlijke post-its op. Ambtenaren vullen de stappen vanuit het gemeentelijke proces in. Het gaat hierbij om een globale fasering; geen uitputtend overzicht van handelingen. 3. Rollen en verantwoordelijkheden: Met verschillende kleuren stickers geven deelnemers aan wie er bij welke stap verantwoordelijk is. De bedoeling is om onderlinge afstemming te vinden en elkaar waar logisch op te zoeken: waar kan samenwerking plaatsvinden? Wie is vanuit bestaande conventies verantwoordelijk, en wie zou dat kunnen zijn los van die conventies? 4. Uitdagingen in samenwerking en interactie: De facilitator vraagt deelnemers waar ze uitdagingen zien in de samenwerking tussen bewoners en ambtenaren. De facilitator schrijft mee op post-its en plakt ze waar nodig bij de stappen terwijl de deelnemers discussiëren. Externe uitdagingen (zoals gedoe met een slechte aannemer) worden voor nu buiten beschouwing gelaten. 5.

Het dreamteam!: De groepjes worden aangemoedigd om te bepalen hoe ze de komende tijd gaan samenwerken. Wie kan er tijd en energie bijdragen? Doet iedereen in gelijke mate mee, of is er een duidelijke aanvoerder? En wie (hier niet aanwezig) zou je nog willen toevoegen aan dit dreamteam? D) Afsluiting Deelnemers worden bedankt voor hun bijdragen, kunnen indien gewensd onderling vervolgafspraken maken en worden geïnformeerd over het vervolg.

BUURTBUDGETTEN 2019-2020

43 | Bijlage 3

AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!