4_ - AMJS rapport Buurtbudgetten def.pdf
Tekst van het document
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
INZICHTEN EN AANBEVELINGEN UIT HET LEERPROGRAMMA
INHOUDSOPGAVE 1. INTRODUCTIE LEESWIJZER 1.1 OVER HET PROGRAMMA AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD! 1.2 ACTIVITEITEN AMJS OKTOBER 2019 - MAART 2020
2. OBSERVATIES 2.1 OVERZICHT PER WIJK 2.2 TIJDLIJNEN
3. AANBEVELINGEN 3.1 CREËER EEN STADSBREED KADER MET RUIMTE VOOR LOKAAL MAATWERK 3.2 VOER ACTIEVE REGIE IN DE BUURTBUDGETPILOT 3.3 INVESTEER IN HET OPBOUWEN VAN EEN DUURZAAM LEREND NETWERK
4. CONCLUSIE BIJLAGE 1: REFLECTIES
3 3 4 5
7 7 8
15 15 19 24
26 29
BIJLAGE 2: VERSLAGEN SESSIES PAKHUIS DE ZWIJGER 31 BIJLAGE 3: AAN DE SLAG – DRAAIBOEKEN VOOR LOKALE LEERSESSIES 36
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
1. Introductie
In het coalitieakkoord 2018-2022 ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’ geeft het College van B&W van Amsterdam aan democratisering als een van de speerpunten te zien in de huidige bestuursperiode. De doelstellingen van democratisering zijn het vergroten van het eigenaarschap en zeggenschap van bewoners en het vergroten van het vertrouwen van bewoners in de gemeente. Dit heeft geleid tot een Uitvoeringsagenda Participatief en Digitaal waarin verschillende experimenten gericht op een meer participatieve democratie een plek krijgen, waaronder ook de pilots met buurtbudgetten. Met de buurtbudgetten wil de gemeente de leefbaarheid van buurten en het eigenaarschap en de zeggenschap van buurtbewoners vergroten. De pilots met buurtbudgetten zijn in 2019 in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost van start gegaan. De stadsdelen hebben, aangevoerd door hun lokale teams Democratisering, zelf ingevuld op welke manier de budgetten verdeeld worden, waarbij onder andere rekening is gehouden met de lokale context van de buurt. Het huidige stadsbestuur heeft met haar democratiseringsagenda een stevige ambitieneergelegd en is voortvarend aan de slag gegaan met de pilots. Het plan voor de buurtbudgetten is om in enkele jaren van een budget van 1,5 miljoen euro voor drie pilots naar 12 miljoen te gaan.
Er is gestart in drie stadsdelen met als doel om in 2022 in de hele stad met buurtbudgetten te werken. Vanwege deze ambitie is het belangrijk om de participatie van bewoners niet alleen op de korte termijn vorm te geven in experimenten, maar deze nieuwe vormen van participatie - en een daarbij passende werkwijze - ook daadwerkelijk in het beleid te verankeren. Dat betekent dat er tijdens de pilots geleerd en gereflecteerd moet worden op alle niveaus: in de praktijk maar ook ambtelijk en bestuurlijk.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
In oktober 2019 zijn Waag, Kennisland en Pakhuis de Zwijger, in samenwerking met en in opdracht van de gemeente Amsterdam daarom van start gegaan met het leerprogramma Amsterdammers, Maak je Stad! (hierna AMJS).
LEESWIJZER
In deze rapportage delen wij de resultaten van dit leerprogramma, dat gericht was op het het eerste traject van de buurtbudgetpilots in Amsterdam. In paragraaf 1.1 gaan we in op de doelen en ambities van het leerprogramma AMJS en in paragraaf 1.2 geven we een overzicht van de activiteiten die wij in de periode oktober 2019 tot mei 2020 hebben uitgevoerd. In hoofdstuk 2 delen wij onze observaties over de verschillende buurtbudgetmodellen in de drie stadsdelen. In hoofdstuk 3 delen wij onze belangrijkste inzichten en aanbevelingen. In hoofdstuk 4 reflecteren we tenslotte op de methodiek van dit leerprogramma en geven we een aantal handreikingen om om te gaan met de impact van het Covid-19 virus. Bijlage 1 bevat korte verslagen van de stedelijke bijeenkomsten, die gericht waren op het uitwisselen van kennis en ervaringen tussen de stadsdelen op verschillende thema’s. In bijlage 2 staan de draaiboeken voor leersessies rond samenwerking in de buurt, waar iedereen die zich bezighoudt met het buurtbudget of democratische vernieuwing mee aan de slag kan.
3 | Introductie
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
1.1 OVER HET PROGRAMMA AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD
blijft bij eenmalige democratische experimenten en zorg je ervoor dat er daadwerkelijk systemische veranderingen doorgevoerd kunnen worden.
In het coalitieakkoord ‘Een nieuwe lente en een nieuw geluid’ gaat het college in op de ambities op het gebied van democratisering:
“ Wij streven naar een open en transparant bestuur, een naar buiten gerichte organisatie die open staat voor maatschappelijk en buurtgericht initiatief. We voelen het als onze verantwoordelijkheid om de zeggenschap van bewoners te vergroten.” De gemeente wil meer eigenaar- en zeggenschap aan bewoners en ondernemers geven vanuit de overtuiging dat dit leidt tot effectieve, creatieve en breedgedragen oplossingen voor kleine, grote en taaie Amsterdamse problemen. Daarom wil de gemeente in een gezamenlijke zoektocht met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partijen aan de slag met experimenten. Om samen te leren: hoe kun je dit het beste organiseren? Hoe gaan we om met de verschillen tussen buurten? En vooral: hoe zorgen we voor meer inclusiviteit in processen en besluitvorming, zodat ook de unusual suspects betrokken en gehoord worden? Wij zijn ervan overtuigd dat gezamenlijk leren heel belangrijk is om het zeggenschap van bewoners en de kwaliteit van de democratie van een stad te verbeteren. Leren van elkaar, met elkaar, door elkaar en voor elkaar. Op alle niveaus. In de praktijk maar ook ambtelijk en bestuurlijk.
Leren vanuit de ervaring van initiatiefnemers, het delen van praktijklessen, het reflecteren op eigen handelen en het leren van barrières die we tegenkomen (in financiering, manieren van samenwerking, sturing, verantwoording en de schuring tussen participatieve en representatieve democratie). Door expliciet aandacht te hebben voor leren op alle niveaus voorkom je dat het
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
De doelstelling van het leerprogramma AMJS is daarom drieledig: • praktijkgericht leren van de samenwerking tussen bewoners en ambtenaren binnen de buurtbudgetpilots. • van praktijk- naar institutioneel leren door het delen van de lessen met beleidsmakers en uitvoerend ambtenaren om tot andere werkwijzen en kaders te komen die nodig zijn bij een duurzame vernieuwing van de democratie. • het delen van de lessen met een breder publiek en het organiseren van een publieke dialoog rondom de buurtbudgetten en democratische vernieuwing. In deze rapportage delen wij de tussentijdse inzichten en aanbevelingen van dit leerprogramma, vanuit de overtuiging dat we nog lang niet klaar zijn. Om daadwerkelijk systemische veranderingen te realiseren is een langdurig commitment en ontwikkeltraject cruciaal. Participatieve democratie, waarin burgers en overheid met elkaar de stad vormgeven en gezamenlijk tot gedragen oplossingen komen voor de maatschappelijke uitdagingen, ontstaat niet door eenmalige trajecten. Dit is een continu proces waarin burgers en ambtenaren actief deelnemen en elkaar wederzijds stimuleren om een coöperatief innovatiemodel voor de stad te realiseren. Het uitbreken van de COVID-19-epidemie heeft ons laten zien dat juist in tijden van crisis een coöperatieve samenwerking onontbeerlijk is.
Vanuit de politiek wordt het ontwikkelen en integreren van een coöperatief innovatiemodel als essentiële doelstelling gezien om de maatschappelijke vraagstukken in de groeiende stad Amsterdam aan te pakken. Het consortium van AMJS draagt hier graag ook de komende jaren aan bij.
4 | Introductie
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
1.2 WAT HEBBEN WE IN DE EERSTE PERIODE GEDAAN? ACTIVITEITEN AMJS OKTOBER 2019 - MAART 2020 In de afgelopen periode heeft het consortium van AMJS vergelijkend onderzoek gedaan in de drie stadsdelen. Daarnaast organiseerden wij lokale leersessies met bewoners en ambtenaren in SlotermeerNoordoost (Nieuw-West) en de K-buurt (Zuidoost) en stedelijke bijeenkomsten in Pakhuis de Zwijger, gericht op het uitwisselen van kennis en ervaringen tussen de stadsdelen op verschillende thema’s.
MAAK JE STAD #1: BUURTBUDGETTEN
MAAK JE STAD #2: OPEN OVER GELD
17 OKTOBER 2019
27 JANUARI 2020
LINK
Kick-off en stadsbrede uitwisseling tussen voormalige en huidige buurtbudgetexperimenten.
LINK
Op zoek naar instrumenten voor meer transparante en inzichtelijke publieke geldstromen voor meer zeggenschap en eigenaarschap van bewoners.
MAAK JE STAD #3: TOWARDS A DEMOCRATIC ECONOMY 3 MAART 2020
LINK
Van competitie naar samenwerking in het buurtbudget, om tot een duurzame vorm van democratische vernieuwing te komen.
MAAK JE STAD #4: BUURTBUDGETTEN, LUST OF LAST? 9 JUNI 2020
LINK
Wat leert de eerste editie buurtbudget-pilots ons voor toekomst?
LEERSESSIE IMPACT, ZUIDOOST
LEERSESSIE NIEUW-WEST
LEERSESSIE NIEUW-WEST (ONLINE)
10 DECEMBER 2019
27 FEBRUARI 2020
27 MEI 2020
Sessie met de kerngroep van bewonersplatform Hart voor de K-Buurt over belang en manieren van impact (meten).
Matchingsessie tussen initiatiefnemers en ambtenaren van verschillende afdelingen van het stadsdeel, om (nieuwe) samenwering verder uit te werken.
Brainstorm voor het opzetten en/of verbeteren van de samenwerking tussen de verschillende gemeentelijke afdelingen in het stadsdeel.
In de periode oktober 2019 - mei 2020 is het Maak je Stad! team meermaals met initiatiefnemers, ambtenaren, kennisinstellingen en andere betrokkenen in gesprek gegaan, om zo het verloop en de ervaringen van de pilots van dichtbij mee te maken. Zo was het team aanwezig bij de maandelijkse bijeenkomsten van Hart voor de Kbuurt (ZO), en bij besprekingen in de G-Buurt, Noord en Nieuw-West.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
5 | Introductie
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
BIJEENKOMSTEN SLOTERMEER NOORDOOST NIEUW-WEST
2. Observaties
2.1 OVERZICHT PER WIJK De pilots met buurtbudgetten zijn in 2019 in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost van start gegaan. De stadsdelen hebben aangevoerd door hun teams Democratisering zelf een methode gekozen en ingevuld op welke manier de budgetten verdeeld worden, waarbij o.a. rekening is gehouden met de samenstelling van de buurt. De buurten waar de pilots van start zijn gegaan zijn eerder door de gemeente aangemerkt als ontwikkelbuurt.
IN NIEUW-WEST is het totale budget (€ 500.000) toegekend aan
één buurt: Slotermeer Noordoost. In Nieuw-West is gekozen om het buurtbudget te verdelen door middel van een challenge. Bewoners en ondernemers van Slotermeer Noordoost werden gevraagd om plannen in te dienen voor drie gezamenlijk gekozen thema’s: Cultuur en kansen creëren, Veilige, groene en prettige buurt en Samen dingen doen. Door middel van meerdere stemrondes waarin stadsdeelcommissie, bewoners en ondernemers een stem hadden is het budget verdeeld over de uiteindelijk ‘winnende’ dertien plannen. De besluitvorming en het eigenaarschap over het proces waren in handen van het stadsdeel Nieuw-West -en meer specifiek bij het team Democratisering. Er is veel online gewerkt (website, video, Whatsapp), aangevuld met fysieke campagnes en bijeenkomsten. De communicatie vond in vier talen plaats, en bewoners vanaf twaalf jaar mochten meestemmen.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
7 | Observaties
IN NOORD is het budget toegekend aan twee buurten:
de Bloemenbuurt en de Kleine Wereld. Iedere buurt ontving €250.000. In Noord heeft het stadsdeel gekozen voor (een variant op) het Antwerps model voor besteding van het buurtbudget. Het Antwerps model kenmerkt zich door dialoog, zoveel mogelijk overeenstemming en gezamenlijke besluitvorming (ook wel ‘deliberatie’ genoemd). Het stadsdeel Noord heeft in de Kleine Wereld zelf het initiatief genomen voor inrichting van het proces. Dit bestond uit een aantal stappen/bijeenkomsten waarbij eerst thema’s zijn gekozen, vervolgens budget is toegekend aan de thema’s en daarna een keuze is gemaakt uit de ingediende plannen met toekenning van budget. Op dit moment zijn bewoners en/of stadsdeel aan de slag met de uitvoering van de plannen. In de Bloemenbuurt heeft team Democratisering het proces ingericht in samenwerking met een groep van bewoners (de zogenaamde “Hoe dan-groep”). Er is gekozen voor een vergelijkbaar proces met als verschil dat in de eerste stap eerste ideeën en plannen zijn opgehaald waarna het stadsdeel samen met een kleine groep van bewoners daaruit de belangrijkste thema’s heeft gedestilleerd. Er zijn in Noord relatief veel fysieke bijeenkomsten georganiseerd en er is in beperkte mate gebruikgemaakt van online tools.
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
IN ZUIDOOST is het budget toegekend aan twee buurten, de K-buurt en de G-buurt. Iedere buurt ontving €250.000. In Zuidoost heeft men het totale proces over de besteding van het budget overgedragen aan bewonersgroepen.
In de K-buurt was al een actief bewonersplatform: Hart voor de K-buurt. Doordat dit platform zelf de regie kon nemen, is het proces hier sterk bottom-up ingericht. Er is ten opzichte van de andere buurten relatief veel aandacht besteed aan de uitvoering (Doe-democratie) en minder aan het besluitvormingsproces (beslisdemocratie). De besluitvorming over het budget komt op organische wijze tot stand binnen het platform. Er is veel aandacht voor communicatie, zowel online (nieuwsbrief, website, sociale media) als offline (bijeenkomsten, congressen, evenementen). In de G-buurt was geen actief bewonersplatform. Na een door het stadsdeel georganiseerde bijeenkomst is een groep van bewoners opgestaan die de stichting Kerngroep G-buurt Amsterdam Zuidoost in het leven heeft geroepen. Deze stichting heeft een plan met activiteiten ontwikkeld en een structuur om de financiële zaken rond het buurtbudget te regelen. Ten opzichte van de K-buurt was het proces in het begin meer top-down en is er relatief veel ondersteuning geboden door het stadsdeel aan de bewonersgroep. Er zijn verschillende fysieke bijeenkomsten georganiseerd en daarnaast werd er gecommuniceerd over het proces via nieuwsbrieven.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
TIJDLIJNEN
In de periode oktober 2019 tot en met mei 2020 hebben wij de buurtbudgetpilots in de verschillende stadsdelen gevolgd. In Slotermeer Noordoost en de K-buurt volgden we het traject intensief en organiseerden we leerbijeenkomsten. In Noord en de G-buurt waren we bij enkele bijeenkomsten aanwezig en voerden we gesprekken met diverse betrokkenen. Op basis daarvan hebben we tijdlijnen opgesteld: chronologische uiteenzettingen van alle gemaakte keuzes en gebruikte instrumenten in de buurtbudgetpilots. In de tijdlijnen hebben we ook observaties opgenomen van dingen die goed gaan en zaken die aandacht behoeven. In hoofdstuk drie gaan we dieper in op deze aandachtspunten. Hieronder volgen de tijdlijnen van alle buurten die deelnamen aan de Pilot in 2019/2020: Slotermeer Noordoost in stadsdeel Nieuw-West, de K- en G-buurt in stadsdeel Zuidoost en De Kleine Wereld en Bloemenbuurt in stadsdeel Noord.
8 | Observaties
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
TIJDLIJN SLOTERMEER NOORDOOST NIEUW-WEST ERVARINGEN VAN AMBTENAREN EN BEWONERS MET DE BUURTBUDGETTEN
1. PROCESINRICHTING DOOR TEAM DEMOCRATISERING EN HET STADSDEEL VÓÓR JUNI 2019 STAPPEN
BUURTKEUZE
TEAM OPZETTEN
KEUZE AANPAK
KEUZE THEMA’S
KEUZE VERDELING BUDGET
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Slotermeer NoordOost wordt gekozen vanwege een sterk netwerk en lage participatiegraad. Een extra uitdaging is de hoge laaggeletterdheid in de wijk.
Het team democratisering van stadsdeel Nieuw-West is samen met het gebiedsteam Geuzenveld-Slotermeer in de regie van de organisatie van de buurtbudget pilot. Tijdens een interne kick-off in het stadsdeel, worden ongeveer 60 ambtenaren van verschillende afdelingen op de hoogte gesteld van de pilot, en uitgenodigd om deel te nemen.
Het stadsdeel liet zich inspireren door het model van West Begroot (online, laagdrempelig) en het Antwerpse model (deliberatief). Uiteindelijk is gekozen voor een online platform met offline bijeenkomsten in zowel stadsdeelkantoor als de wijk.
De thema’s uit de gebiedsagenda zijn gebruikt als startpunt. In overleg met de buurt werden dit de thema’s ‘samen, cultuur en groen’. Dit sluit nauw aan op de gebiedsagenda
De beschikbare € 500.000 wordt verdeeld door bewoners, ondernemers en de stadsdeelcommissie. Het stemmen vindt plaats in meerdere rondes via de website, met de post verstuurde stempassen en tijdens een bijeenkomst in het stadsdeelkantoor.
ERVARINGEN Andere gebiedsteams hadden het buurtbudget ook graag in hun eigen gebied ingezet.
Bewoners vanaf 12 jaar oud mogen meewerken en stemmen.
2. SELECTIE PLANNEN EN VERDELING BUDGET DOOR HET STADSDEEL EN BEWONERS JUN - NOV 2019 STAPPEN
COMMUNICATIE
PLANNEN INDIENEN
TOETSING
EERSTE STEMRONDE
TWEEDE STEMRONDE
BEKENDMAKING
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Via briefpost en website, in vier talen, met gebruik van video. Gesprekken in de wijk dmv pop-up busje en spreekuren, inzet van een lokale sleutelfiguur met sterk netwerk.
Initiatiefnemers kunnen hun initiatief indienen via de website, op papier, persoonlijk en via WhatsApp (spraak)berichten.
Initiatieven met minstens 30 stemmen worden door het projectteam democratisering en ambtenaren met relevante expertise getoetst op haalbaarheid.
In een openbare sessie worden 40 plannen geselecteerd: bewoners en ondernemers kiezen 20 plannen, de stadsdeelcommissie de overige 20.
Via de website en 8.000 stempassen verdelen ondernemers en bewoners (vanaf 12 jaar) de beschikbare €500.000 over de plannen
Er wordt een feestelijke uitslagavond georganiseerd.
ERVARINGEN
Het effect van de extra communicatieinspanningen is nog niet separaat onderzocht. Dit project is het eerste project waarbij structureel in vier talen gecommuniceerd wordt. Hiervoor is toestemming van de wethouder nodig.
Er zijn 144 plannen ingediend. Bewoners maken veel gebruik van WhatsApp (spraak)berichten.
Initiatiefnemers wiens plan in eerste instantie niet goedgekeurd kan worden, kijken in overleg met de gemeente of aanpassingen gemaakt kunnen worden.
Er komen circa 400 bewoners naar de bijeenkomst. Bewuste keuze voor selectie door stadsdeelcommissie én burgers voor eerlijker speelveld.
De uitslag wordt direct na afloop naar alle planindieners gecommuniceerd. Dmv artikelen in lokale media, gemeentelijke kanalen en een brief in vier talen zijn de winnende plannen naar alle bewoners gecommuniceerd. Er is na afloop geen individueel contact tussen het stadsdeel en de planindieners wiens project niet gekozen is.
Het is voor sommige bewoners tijdens de selectieavond niet duidelijk dat de gekozen 40 plannen nog niet de definitieve plannen zijn.
3. UITVOER VAN DE PLANNEN DOOR BEWONERS VANAF JANUARI 2020 STAPPEN
ZELF STARTEN
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Het stadsdeel neemt een project- Het stadsdeel neemt een projectleider leider aan om de 13 initiatieven aan om de 13 initiatieven bij de uitvoer bij de uitvoer te begeleiden. te begeleiden.
ERVARINGEN
SAMENWERKING OPSTARTEN
In de weken na de bekendmaking gaat het projectteam bij alle gekozen initiatieven langs. Sommige initiatiefnemers vinden dat ze lang niets horen vanuit het stadsdeel horen. Sommige initiatiefnemers hebben behoefte aan afstemming met andere planindieners en gemeente. Enkele bewoners gaven aan niet te weten wie hun contactpersoon bij de gemeente is.
KENNISMAKINGSSESSIE
SAMENWERKEN
PLANNEN DETAILLEREN
UITVOER
Drie maanden na de bekendmaking organiseert het stadsdeel een avond voor ambtenaren, gekozen planindieners en bewoners om kennis en ervaringen te delen.
De initiatiefnemers worden via het team democratisering in contact gebracht met de ambtenaar/-aren waarmee ze de uitvoer van hun plannen kunnen bespreken.
Sommige initiatiefnemers kunnen zelfstandig aan de slag. Anderen werken graag samen, en weer anderen vinden het prettig als de gemeente de regie overneemt.
Er start een nieuwe projectleider, die samen met de eerder ingesprongen ambtenaar de uitvoer van de 13 projecten oppakt en/of begeleidt.
Een opkomst van circa 30 personen (7 ambtenaren, 5 gekozen planindieners en 15 bewoners). Voor sommige bewoners is het de eerste weken onduidelijk waar en bij wie de regie ligt. Na enkele weken vindt nogmaals een personele wisseling plaats, en neemt een ambtenaar van het projectteam democratisering NW de taken als projectleider waar.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
Niet alle ambtenaren blijken op de hoogte te zijn van de uitvoerstatus van de verschillende plannen. Planindieners helpen elkaar op weg met tips. !Woon wordt aangehaakt om bewoners met niet-winnende plannen te ondersteunen.
Een contactpersoon die het stadsdeel goed kent blijkt cruciaal voor goed verloop en samenwerking. Een aantal bewoners weet zelf goed de weg te vinden. Enkelen huren een bureau in dat contact houdt met de gemeente.
9 | Observaties
Gebrek aan informatie mbt financiën en verantwoording weerhoudt sommige initiatiefnemers ervan om plannen verder uit te werken. In het huidige systeem kan geld niet direct aan individuele bewoners uitgekeerd worden, wat de uitvoer van sommige projecten vertraagde. Sommige bewoners gaven aan uit eigen zak geld te moeten voorschieten.
Er is maatwerk per initiatief mbt de invulling van de regierol tijdens de uitvoer.
VERANTWOORDING VAN UITVOER Het is onduidelijk of er iets is afgesproken over de manier waarop planindieners de uitvoer van hun plannen moeten verantwoorden.
Waar nodig komt er een plan om de rest van de buurt te betrekken bij keuzes. Bewoners geven aan grote verantwoordelijkheid te voelen naar de rest van de buurt toe voor het slagen van hun project.
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
TIJDLIJN DE KLEINE WERELD NOORD ERVARINGEN VAN AMBTENAREN EN BEWONERS MET DE BUURTBUDGETTEN
1. PROCESINRICHTING DOOR TEAM DEMOCRATISERING EN HET STADSDEEL VÓÓR OKTOBER 2019 STAPPEN
BUURTKEUZE
TEAM OPZETTEN
KEUZE AANPAK
KEUZE THEMA’S
KEUZE VERDELING BUDGET
Gemaakte keuzes en gebruikte instrumenten
De Bloemenbuurt en de Kleine Wereld worden gekozen door het dagelijks bestuur in overleg met de stadsdeelcommissie. De keuze valt op deze buurten omdat hier veel (sociale) vraagstukken zijn.
De opdracht voor de buurtbudgetten komt vanuit de centrale stad, de uitvoer ligt bij het stadsdeel. Team democratisering is in de ‘lead’. Later wordt er een kernwerkgroep opgezet waarbij de gebiedsmakelaar ook aanhaakt.
In de Kleine Wereld kiest het team het (deliberatieve) Antwerpse model, omdat dit een manier biedt om met de bewoners in gesprek te gaan over wat er nodig is in de buurt.
De thema’s worden collectief door bewoners gekozen. De thema’s worden door de buurt in gesprek gekozen op basis van inhoudelijke argumenten.
De buurt krijgt € 250.000,- en het bedrag kan door bewoners verdeeld worden.
ERVARINGEN
In drie bewonersbijeenkomsten worden eerst de thema’s, vervolgens de verdeling van het budget over de thema’s, en tot slot de concrete projecten bepaald.
De gebiedsteams worden later aangehaakt. Samenwerking met deze teams is een aandachtspunt.
2. SELECTIE VAN PLANNEN EN VERDELING BUDGET DOOR BEWONERS NOV 2019 - JAN 2020 STAPPEN
ACTIVEREN BEWONERS
THEMA’S BEPALEN
BUDGET VERDELEN
PLANNEN INDIENEN
HAALBAARHEIDSTOETS
KEUZES MAKEN
BEKENDMAKING
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Er wordt vol ingezet op het activeren van bewoners.
In een bijeenkomst bepalen bewoners zelf de thema’s waar het buurtbudget aan moet worden besteed.
In de tweede bijeenkomst verdelen bewoners het geld over de thema’s.
Bewoners en professionals kunnen ideeën en voorstellen indienen binnen de gekozen thema’s.
Bijna alle planindieners krijgen ondersteuning bij het aanscherpen en budgetteren, om ze haalbaar te maken. De gemeente toetst alle plannen op rechtmatigheid.
In de kleine wereld kunnen bewoners online het geld verdelen over hun favoriete plannen, of in gesprek met elkaar hun stem geven op een buurtfestival. Per tafel moeten bewoners tot unaniem besluit komen.
Direct na het keuzeproces worden de plannen die uitgevoerd kunnen worden bekend gemaakt.
ERVARINGEN
Het team gaat veel de buurt in om mensen te spreken. Workshops op school maken jongeren en hun ouders enthousiast
Het kost de gemeente veel tijd om planindieners te begeleiden om een goed plan op te stellen.
De opkomst in deze bijeenkomst is opvallend lager.
Door het gesprek kunnen mensen goed doordachte keuzes maken.
Er wordt niet gesproken van winnaars of verliezers. Er wordt contact opgenomen met niet gehonoreerde planindieners.
3. UITVOER DOOR BEWONERSGROEPEN VANAF FEBRUARI 2020 STAPPEN GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
DE REGIE IN DE UITVOER VERKENNEN Een deel van de plannen wordt uitgevoerd door bewoners, een deel door de gemeente en een deel door andere professionele partijen.
BUDGET BESTEDEN
UITVOEREN BINNEN GEMEENTE
De planindieners moeten een subsidievoorstel indienen om het geld te ontvangen. Ze zijn daarbij - waar nodig ondersteund door gemeente.
Er worden verschillende gemeentelijke afdelingen betrokken bij de uitvoering. Deze zijn benaderd nadat de plannen bekend werden.
UITVOEREN DOOR BEWONERS De bewoners zijn pas net gestart met uitvoering en vanwege het Coronavirus liggen een groot aantal initiatieven stil.
ERVARINGEN
Het is voor planindieners duidelijk wie wat gaat doen.
Om het geld te ontvangen moeten bewoners een subsidie aanvragen. Dit is een extra drempel voor ze.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
De betrokkenheid en commitment van andere gemeentelijke afdelingen vraagt aandacht. Niet iedereen beschouwt het opvolging geven aan de initiatieven als ‘regulier werk’.
10 | Observaties
SAMEN UITVOEREN
VERANTWOORDING
VERDUURZAMING
De meeste initiatieven hebben ondersteuning nodig. De projectleider van team democratisering onderhoudt het contact maar heeft hier relatief weinig tijd voor. Er wordt wordt samenwerking gezocht met o.a. opbouwwerk.
De verantwoording is conform de subsidieregeling Noordmakers.
De planindieners zijn ondersteund om na te denken over verduurzaming van hun initiatief. Zo is in de voorstellen budget opgenomen voor 5 jaar onderhoud, waarna de gemeente dit overneemt.
Vooraf is niet duidelijk belegd wie de begeleiding in de uitvoerfase zal bieden. Het blijkt wel essentieel dat er ondersteuning is.
Er wordt geen verantwoording richting de buurt afgelegd.
Initiatiefnemers leren meer over wat er allemaal komt kijken bij initiatief en krijgen bijvoorbeeld zicht op onderhoudskosten.
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
TIJDLIJN BLOEMENBUURT NOORD ERVARINGEN VAN AMBTENAREN EN BEWONERS MET DE BUURTBUDGETTEN
1. PROCESINRICHTING DOOR TEAM DEMOCRATISERING EN HET STADSDEEL VÓÓR OKTOBER 2019 STAPPEN
BUURTKEUZE
TEAM OPZETTEN
KEUZE AANPAK
KEUZE THEMA’S
KEUZE VERDELING BUDGET
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
De Bloemenbuurt wordt gekozen omdat er veel (sociale) vraagstukken zijn. Daarnaast is er in de Bloemenbuurt van oudsher weinig vertrouwen in de overheid. Het idee is dat het buurtbudgetproces dit vertrouwen kan vergroten.
De opdracht komt vanuit de centrale stad, de uitvoer ligt bij het stadsdeel. Het team democratisering trekt het proces. Later wordt er een kernwerkgroep opgezet, waarbij de gebiedsmakelaars ook aanhaken.
Er wordt een groep buurtbewoners aangesteld om de aanpak te bepalen.
De thema’s zijn collectief gekozen door bewoners op basis van inhoudelijke argumenten.
De buurt krijgt € 250.000,- en het bedrag kan door bewoners verdeeld worden.
ERVARINGEN
Voor projectleiders is het prettig als leidinggevenden van buurtbudgetten gebiedsteams goed samenwerken.
Regie bij bewoners leidde tot meer vertrouwen in het proces.
2. SELECTIE VAN PLANNEN EN VERDELING BUDGET DOOR BEWONERS NOV 2019 - JAN 2020 STAPPEN
ACTIVEREN BEWONERS
PROCES BEPALEN
THEMA’S BEPALEN
BUDGET VERDELEN
PLANNEN INDIENEN
HAALBAARHEIDSTOETS
BEKENDMAKING
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Er wordt vol ingezet op het activeren van bewoners.
Een werkgroep van bewoners verdiept zich in manieren om het buurtbudget proces vorm te geven. Hun keuze is een variatie op het Antwerpse model.
Eerst worden meer dan 200 ideeën opgehaald bij bewoners. Daaruit volgt de themakeuze door de werkgroep van bewoners i.s.m. gemeente.
In een bijeenkomst is het geld verdeeld over de gekozen thema’s: jeugd, ontmoeting en groen en duurzaamheid.
Bewoners en professionals kunnen ideeën en voorstellen indienen binnen de gekozen thema’s.
Bijna alle initiatiefnemers krijgen ondersteuning bij het aanscherpen en budgetteren, om de plannen haalbaar te maken. De gemeente toetst alle plannen op rechtmatigheid.
Direct na het keuzeproces worden de plannen die uitgevoerd kunnen worden bekend gemaakt.
ERVARINGEN
De groep is een goede representatie van de buurt. Het team gaat veel de buurt in om mensen te spreken.
De groep formuleert waarden, die als uitgangspunt dienen.
Extra inspanning nodig om meer verschillende bewoners te stimuleren met plannen te komen.
Een grote groep bewoners heeft mee kunnen denken over thema’s.
Ondersteuning vanuit gemeente belangrijk om tot haalbare plannen te komen.
Er wordt niet gesproken van winnaars of verliezers. Er wordt contact opgenomen met niet gehonoreerde planindieners.
3. UITVOER DOOR BEWONERSGROEPEN VANAF MAART 2020 STAPPEN GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
ERVARINGEN
DE REGIE IN DE UITVOER VERKENNEN Een deel van de plannen wordt uitgevoerd door bewoners, een deel door de gemeente en een deel door andere professionele partijen.
BUDGET BESTEDEN
UITVOEREN BINNEN GEMEENTE
Normaal gesproken kunnen bewoners niet direct geld van de gemeente ontvangen. Enkele initiatiefnemers doen mee aan een pilot. Ze openen zelf een rekening waar ze het budget op ontvangen, en via het Open Poen platform kunnen derden volgen waar het geld aan besteed wordt.
Er zijn verschillende gemeentelijke afdelingen betrokken voor de uitvoering. Deze zijn benaderd nadat de plannen bekend werden.
Bewoners kunnen direct bij het geld en het is transparant waar ze het aan besteden.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
UITVOEREN DOOR BEWONERS De bewoners zijn pas net gestart met uitvoering en vanwege het Coronavirus liggen een groot aantal initiatieven stil.
De betrokkenheid en commitment van andere gemeentelijke afdelingen vraagt aandacht. Niet iedereen beschouwt het opvolging geven aan de initiatieven als ‘regulier werk’.
11 | Observaties
SAMEN UITVOEREN
VERANTWOORDING
De meeste initiatieven hebben De verantwoording is conform de ondersteuning nodig. De subsidieregeling noordmakers. projectleider van team democratisering onderhoudt het contact maar heeft hier relatief weinig tijd voor. Er is samenwerking met o.a. welzijn en !Woon om te begeleiding te organiseren. Vooraf is niet duidelijk belegd wie de begeleiding in de uitvoerfase zal bieden. Het blijkt wel essentieel dat er ondersteuning is.
VERDUURZAMING De initiatiefnemers zijn ondersteund om na te denken over verduurzaming van hun initiatief. Zo is in de voorstellen budget opgenomen voor 5 jaar onderhoud, waarna de gemeente dit overneemt.
Er wordt geen verantwoording richting de buurt afgelegd.
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
TIJDLIJN G-BUURT ZUIDOOST
ERVARINGEN VAN AMBTENAREN EN BEWONERS MET DE BUURTBUDGETTEN 1. PROCESINRICHTING DOOR TEAM DEMOCRATISERING EN HET STADSDEEL VÓÓR NOVEMBER 2019 STAPPEN
BUURTKEUZE
TEAM OPZETTEN
KEUZE AANPAK
STRUCTUUR
KEUZE AANPAK
VERDELING VAN HET GELD
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
In september 2018 is er een bijeenkomst met 200+ bewoners geweest waar een buurtplatform uit is ontstaan. Een platform met 23 leden.
In oktober 2018 zijn er vier bewoners opgestaan uit het bewonersplatform die het Buurtplan wilden schrijven.
Er zijn 11 thema’s gedefinieerd waarbinnen het bewonersplatform te werk zal gaan. Dit staat allemaal vastgesteld in: Buurtplan G-buurt (maart 2019)
Het bewonersplatform richt in juni 2019 een stichting op. Er is een scheiding aangebracht tussen de stichting als beheerder van het buurtbudget en de kerngroep waarvan de taak het coördineren van de uitvoering van de activiteiten in het G-buurtplan is.
In juli 2019 is de voordracht voor het DB en adviesaanvraag aan stadsdeelcomissie.
Financieel beleid Kerngroep G-Buurt/Stichting Democratisering G-Buurt ZO wordt gemaakt door stichting. In november 2019 wordt de eerste tranche overgemaakt vanuit subsidiebureau aan stichting conform het algemeen geldende gemeentelijk subsidiebeleid.
ERVARINGEN
Gebiedsteam ondersteunt deze beweging Grote betrokkenheid aan de start van bewoners
Stichting Democratisering G-buurt Amsterdam Zuidoost doet op 30 oktober 2019 een subsidieaanvraag bij het gemeentelijke subsidiebureau voor een bedrag van 250.000 euro.
Stichting !Woon is aangesteld om te helpen met de financiële administratie
Aantal betrokken bewoners is snel gedaald
2. SELECTIE VAN PLANNEN EN VERDELING BUDGET DOOR BEWONERS AUGUSTUS 2019 - MEI 2020 STAPPEN
INTERACTIE MET GEMEENTE
INTERACTIE MET DE BUURT
THEMA’S
PLANNEN OPHALEN
VERDELING
PLATFORMONTWIKKELING
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Bij vrijwel alle wekelijkse kernteamvergaderingen is de programmamanager Democratisering Zuidoost en de gebiedsmakelaar G-buurt aanwezig. Daarnaast is er iemand van !Woon aanwezig en een onderzoeker van de HvA.
Er is een eigen website. Initieel is er communicatie tussen kerngroep- en platformleden. In de kerngroep ontstaat onenigheid, er worden wijzigingen doorgevoerd. Het platform is uiteindelijk geen georganiseerd verband meer, waardoor verbinding platform en kerngroep verdwijnt.
Er zijn binnen de 11 thema’s 60 activiteiten bepaald. Deze zijn in het G-Buurtplan uiteen gezet.
Door de inzet van 'Open Poen' komt er inzicht in waar en hoe het buurtbudget per subbuurt wordt uitgegeven.
In februari 2020 is er een Teambuildingsbijeenkomst onder begeleiding van !Woon om het onderling functioneren te verbeteren en tegelijkertijd te oefenen met een methodiek waarin besluitvorming en samenwerking met een grotere groep succesvol kan worden aangepakt.
De relatie met het gebiedsteam is goed
Buurtplan stond pas erg laat online
Een plan is in de maak om per subbuurt (14) gesprekken te voeren met de bewoners en ondernemers en hen te vragen wat zij belangrijk vinden, welke activiteiten uit het buurtplan er uitgevoerd moeten worden of dat er toch andere activiteiten nodig zijn, welke bestaande initiatieven gesteund moeten worden, waarbij de regie over de uitvoering bij de bewoners van de subbuurt zelf komt te liggen.
ERVARINGEN
Kerngroepleden zijn actief binnen hun eigen aandachtsgebieden uit het G-buurt plan.
Er zijn activiteiten bepaald, maar waar zijn de uitvoerders
3. UITVOER DOOR BEWONERSGROEPEN VANAF AUGUSTUS 2019 STAPPEN GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
ERVARINGEN
PLANNEN OPSTARTEN EN UITWERKEN In maart 2020 is het bewonersplatform op zoek naar mensen die de plannen gaan uitvoeren. ”We wachten op mensen om het uit te voeren”
INTERACTIE MET DE GEMEENTE
INTERACTIE MET BUURT
ACTIVITEITEN UITVOEREN
Team democratisering ZO heeft veel contact en overleg met buurtplatform. Daarnaast is er ook vanuit het gebiedsteam ondersteuning.
Tussen september 2019 en februari 2020 is een reeks bijeenkomsten georganiseerd vanuit de kerngroep om bewoners actief te krijgen rondom het Buurt-plan. Onderwerp van deze gesprekken: Hoe organiseer je de buurt en hoe deel je zeggenschap rondom een project als buurtbudgetten?
Er zijn informatieve startbijeenkomsten in buurten rondom thema’s die staan in het Buurtplan.
Het bewonersplatform heeft een groeiend netwerk in de buurt, een actieve community begint te ontstaan
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
Op veel verschillende locaties is er geprogrammeerd.
12 | Observaties
Daarnaast zijn er nieuwsbrieven gemaakt, filmpjes gemaakt en is er via social media aandacht besteed aan het Buurtplan en de toekomst.
VERANTWOORDING & VERDUURZAMING In maart 2020 overlijdt de voorzitter van de stichting en blijkt dat er overschrijvingen van voorzitter naar privérekeningen zijn gedaan. Ondanks deze gebeurtenis is er toch positieve nieuwe energie in de buurt rondom het buurtplan en het buurtbudget
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
TIJDLIJN K-BUURT ZUIDOOST
ERVARINGEN VAN AMBTENAREN EN BEWONERS MET DE BUURTBUDGETTEN 1. PROCESINRICHTING DOOR TEAM DEMOCRATISERING EN HET STADSDEEL VÓÓR OKTOBER 2019 STAPPEN
BUURTKEUZE
TEAM OPZETTEN
KEUZE AANPAK
KEUZE THEMA’S
VERDELING VAN HET GELD
VERANTWOORDING
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
De K -buurt wordt gekozen omdat er al een buurtplatform, Hart voor de K-buurt, aan het werk is.
Stadsdeel (team democratisering) is verantwoordelijk voor doelmatigheid. Rechtmatigheid ligt bij CTO. Bewoners zijn in de lead. Er wordt een maandelijks afstemmingsmoment ingepland met gemeente + kennispartners.
Het volledige budget wordt aan Hart voor de K-buurt toegekend om zo het eigenaarschap en zeggenschap zoveel mogelijk bij bewoners te beleggen.
Er worden geen thema’s gedefinieerd vanuit de gemeente. Geld moet wel relatie hebben met gebiedsplannen. Het buurtplatform heeft een aantal aandachtspunten: Fysieke inrichting, inclusieve gebiedsontwikkeling (sociaal, duurzaam), Verander de overheid van onderop, Versterking zelforganisatie en commuie in de buurt
Stichting Hart voor de K-buurt wordt opgericht in oktober 2019. Zo kunnen ze het buurtbudget op een eigen rekening ontvangen en zelfstandig over de verdeling van het budget beslissen. Een deel van het budget gaat naar activiteiten, een kleiner deel is voor de ontwikkeling / professionalisering van de organisatie.
Vanwege snelheid wordt het budget toegekend aan bewonersplatforms onder bestaande subsidiekader. Gemeente stuurt aan op ontwikkeling aanvullende nieuwe kaders tijdens experiment.
ERVARINGEN
Hart voor de K-buurt is ontstaan vanuit de haarvaten van de wijk.
Keuze toekenning wordt gemaakt door DB in samenspraak met stadsdeelcomissie. Gebiedsteam zichtbaar niet betrokken.
Stichting !Woon ondersteund de stichting met de financiële administratie.
Er worden geen voorwaarden gesteld aan besteding van budget en de wijze waarop andere bewoners bij keuzes worden betrokken.
2. SELECTIE VAN PLANNEN EN VERDELING BUDGET DOOR BEWONERS OKTOBER 2019 - HEDEN STAPPEN
INTERACTIE MET GEMEENTE
INTERACTIE MET DE BUURT
GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
Het bewonersplatform houdt goed contact met ambtenaar van team democratisering. Contact met gebiedsteam verloopt op de achtergrond.
Een werkgroep van bewoners verdiept zich in manieren om het buurtbudget proces vorm te geven. Hun keuze is een variatie op het Antwerpse model.
ERVARINGEN
De relatie met het stadsdeel is warm en koud. Er is bijvoorbeeld discussie met gebiedsteam over wijze van samenwerking en wie in de lead is. Gevolg: er wordt naast elkaar gewerkt ipv met elkaar.
Hart voor de K-buurt heeft een sterk netwerk en groot bereik in de buurt. Goede informatievoorziening aan buurt. Er wordt door de gemeente online niet gecommuniceerd over buurtbudget.
KEUZE PLANNEN EN ACTIVITEITEN Het bestuur maakt keuzes voor activiteiten binnen benoemde thema’s en bepaalt de agenda. Deels gebeurt dit ad hoc op basis van wat er op dat moment leeft of nodig lijkt.
BEOORDELING
BEKENDMAKING
SPELREGELS
Bestuur in the lead. Er vindt geen toets plaats door bewoners of stadsdeel.
Bestuur in the lead. Er vindt geen toets plaats door bewoners of stadsdeel.
Het stadsdeel verstrekt subsidie onder bestaande subsidiekader met toegevoegde punten uit DB besluit en Stadsdeelcommissie besluit.
Bewoners die niet actief zijn binnen het platform, hebben geen duidelijke rol bij het maken van keuzes.
Binnen Buurtplatformbestuur wordt ‘agile’ gewerkt. De gemaakte keuzes worden offline gepresenteerd (bijvoorbeeld op posters).
Er wordt door de gemeente online niet gecommuniceerd over buurtbudget.
Bewonersplatform is heel zichtbaar en vindbaar, staat open voor nieuwe inbreng en gaat ook actief het gesprek aan over de waarde van dit experiment.
Platform HvdK heeft intern heldere besluitvorming, maar communiceert niet actief over proces dat ze doorlopen.
3. UITVOER DOOR BEWONERSGROEPEN OKTOBER 2019 - HEDEN STAPPEN GEMAAKTE KEUZES EN GEBRUIKTE INSTRUMENTEN
ERVARINGEN
PLANNEN OPSTARTEN EN UITWERKEN Het platform hanteert binnen de gekozen thema’s een organische / ‘agile’ manier van werken, waarbij per stap steeds de vervolgstap wordt bepaald. Bewoners zijn direct betrokken bij het opstarten van de plannen en fungeren als trekker/ambassadeur bij uitvoering.
INTERACTIE MET DE GEMEENTE
INTERACTIE MET K-BUURT
ACTIVITEITEN UITVOEREN
VERANTWOORDING
VERDUURZAMING
Team democratisering heeft doorlopend contact met buurtplatform en maandelijks een afstemmingsoverleg. Hierin worden ook afspraken gemaakt over toetsing van rechtmatigheid en doelmatigheid en ontwikkeling van de nieuwe kaders.
De buurt wordt op de hoogte gehouden op verschillende wijzen. Dit gebeurt door bijeenkomsten, zoals overleggen en festivals. Maar ook online via de website en TV wordt gecommuniceerd.
De bewoners zijn pas net gestart met uitvoering en vanwege het Coronavirus ligt een groot aantal initiatieven stil.
Vanuit de Hart voor de K-buurt wordt gewerkt aan een verantwoordingskader naar de gemeente toe en de gemeente.
De wens is om een duurzaam platform van en voor de buurt te zijn. Dit vraagt om duurzame financiering. Volgens de gemeente kan dit niet met het huidige buurtbudget. Er wordt samen gezocht naar alternatieve financieringsvormen voor de lange termijn.
Stichting !Woon helpt bewonersintitiatieven met de boekhouding.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
Jongeren hebben een actieve rol in het platform, o.a. met een radiostation voor de buurt.
13 | Observaties
Veel vertrouwen vanuit SD-bestuur, maar ook weinig sturing. Dit leidt tot onvoldoende helderheid over verwachtingen.
Voor verduurzaming zijn snelle en bestuurlijke keuzes nodig
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
DE KLEINE WERELD NOORD
3. Aanbevelingen De inzichten uit alle observaties, interviews, sessies en leerbijeenkomsten in de stadsdelen Zuidoost, Nieuw-West en Noord zijn vertaald naar drie belangrijke aanbevelingen:
3.3: INVESTEER IN HET OPBOUWEN VAN EEN DUURZAAM LEREND NETWERK VAN BEWONERS EN AMBTENAREN
3.1: CREËER EEN STADSBREED KADER MET RUIMTE VOOR LOKAAL MAATWERK • Formuleer doelen, onderzoeksvragen en beoordelingscriteria om goed te kunnen leren van de pilots met de buurtbudgetten; • Communiceer heldere en passende kaders om verwarring over de procedures te voorkomen; • Scherp de kaders na elke pilot per buurt aan op basis van opgedane inzichten en ervaringen; • Definieer de rol en de bevoegdheden van de teams Democratisering op stadsdeelniveau.
3.2: VOER ACTIEVE REGIE IN DE BUURTBUDGETPILOT, VAN IDEE TOT EN MET UITVOERING BUURTINITIATIEF • Betrek ambtenaren van andere afdelingen en andere relevante organisaties tijdig bij de invulling en realisatie van het buurtbudgettraject; • Zorg per initiatief voor heldere afspraken over de rolverdeling en samenwerking tussen bewoners en het stadsdeel; • Zet in op passende communicatie met bewoners, voor alle stappen van het proces
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
• Maak tijd en ruimte beschikbaar om met en van elkaar te leren; • Neem het opbouwen van vertrouwen en samenwerking op als kernwaarde bij nieuwe experimenten met buurtbudgetten; • Deel het eigenaarschap in het vormgeven van het proces van de buurtbudget-pilots met bewoners; • Probeer meer deliberatieve instrumenten uit, die passen bij een participatieve democratie. In de volgende paragrafen worden deze aanbevelingen nader toegelicht aan de hand van praktische voorbeelden en inzichten uit het leerprogramma. De aanbevelingen zijn gericht op beleidsmakers die betrokken zijn bij de democratiseringsagenda vanuit de centrale stad (3.1), de teams Democratisering die binnen de verschillende stadsdelen actief zijn (3.2) en iedereen die wil werken aan een lerend netwerk gericht op democratische vernieuwing (3.3).
15 | Aanbevelingen
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
3.1: CREËER EEN STADSBREED KADER MET RUIMTE VOOR LOKAAL MAATWERK AANBEVELING VOOR BELEIDSMAKERS CENTRALE STAD
We hebben de volgende praktische aanbevelingen:
FORMULEER DOELEN, ONDERZOEKSVRAGEN EN BEOORDELINGSCRITERIA OM GOED TE KUNNEN LEREN VAN DE PILOTS MET DE BUURTBUDGETTEN
Met de buurtbudgetpilots wil de gemeente Amsterdammers meer eigenaarschap en zeggenschap geven. De mate waarin bewoners eigenaarschap en zeggenschap krijgen wordt bepaald door drie zaken: 1. De keuze voor het model: Wie bepaalt hoe het proces rond het buurtbudget wordt ingericht en wat zijn de belangrijkste doelen hierbij? Wie kunnen er met plannen en voorstellen komen? Hoe komt besluitvorming tot stand? Wie voert de projecten uit? 2. De instrumenten die worden ingezet: Worden er bijeenkomsten georganiseerd of vindt het contact veelal online plaats? Hoe wordt er gebruikgemaakt van instrumenten zoals een buurtbus, WhatsApp of gesprekstafels? 3. De praktische uitvoering: Wie zijn er betrokken vanuit bewoners en stadsdeel? Hoe wordt er gecommuniceerd en waarover? Hoe is de financiering georganiseerd? Hoe worden ervaren drempels weggenomen? De gemeente Amsterdam heeft bij de start van de pilots met buurtbudgetten veel vrijheid gegeven aan de stadsdelen in de keuze voor het model, de instrumenten en de uitvoering. Dit heeft als voordeel dat er maximaal maatwerk geleverd kon worden en met de buurtbudgetpilots aangesloten kon worden op de lokale context in de buurt.
Om de impact in de buurt te vergroten en om van de pilots te leren voor de toekomst, is het echter belangrijk om stadsbreed heldere doelen, onderzoeksvragen, randvoorwaarden en criteria voor de buurtbudgetpilots op te stellen en dit ook goed te communiceren met alle belanghebbenden.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
Bij de start van de drie pilots in Zuidoost, Nieuw-West en Noord was niet voor alle betrokkenen duidelijk wat de doelen van de pilots waren en wat er uit de pilots geleerd kon worden. De ambtenaren in de stadsdelen hebben daardoor vanuit verschillende verwachtingen hun pilot ingericht. Zo was het belangrijkste doel voor team Democratisering Noord in de Bloemenbuurt “het vergroten van het vertrouwen in de overheid”. Het team Democratisering in Zuidoost benadrukt juist het belang van “zoveel mogelijk eigenaarschap bij bewoners”. Een keuze voor een van deze twee hoofddoelstellingen leidt logischerwijs ook tot een andere modelkeuze en een andere samenwerking tussen gemeente en bewoners. Daarmee worden andere doelstellingen in mindere mate bereikt. Dit hoeft geen probleem te zijn, maar dan is het wel belangrijk om met elkaar overeenstemming te hebben over de ‘scope’ van het buurtbudget en gezamenlijk te definiëren wanneer de pilots succesvol zijn. Om maximaal te leren van de experimenten is het belangrijk om heldere doelen te stellen, onderzoeksvragen te formuleren en eenduidige beoordelingscriteria op te stellen. Door transparante parameters te gebruiken wordt het makkelijker om inzichtelijk te maken wat de verschillende keuzes opgeleverd hebben en wat de sterktes en zwaktes van de verschillende buurtbudgetmodellen zijn.
Dit voorkomt ook dat in een politieke context waarin er voor- en tegenstanders van het buurtbudget zijn, partijen het buurtbudget eenzijdig als een succes of een mislukking kunnen claimen door te wijzen op een ander aspect of doelstelling.
16 | Aanbevelingen
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
Daarnaast is het belangrijk om transparant te zijn over de doelstellingen van de pilots richting bewoners. Zo hebben de bewoners van het bewonersplatform Hart voor de K-buurt in Zuidoost het buurtbudget aangegrepen om te bouwen aan een duurzaam platform dat een structurele positie inneemt in de buurt met als doelstellingen ‘het versterken van de zelforganisatie van en met de buurt’, ‘verander de overheid van onderop’ en een ‘inclusieve, sociale en duurzame inrichting van de buurt’. Zij hadden daarbij vanaf het begin de verwachting dat zij duurzame financiering van de gemeente kunnen ontvangen om dit platform op en uit te bouwen. Vanuit het stadsdeel is het buurtbudget echter een experiment waarvoor maar een jaar budget beschikbaar is gesteld aan het platform. Dit heeft geleid tot veel onduidelijkheid en discussies over waartoe het buurtbudget nu dient en wat bewoners en stadsdeel van elkaar kunnen verwachten. Op dit moment is het platform Hart voor de K-buurt aan het onderzoeken hoe zij toch duurzame financiering voor hun platform kunnen realiseren zodat zij structureel kunnen voortbestaan. De gesprekken met het stadsdeel daarover lopen moeizaam, waardoor de zorgen van de bewoners van het bewonersplatform worden vergroot en er relatief veel tijd gaat zitten in het claimen van bestaansrecht in plaats van in het realiseren van activiteiten voor de buurt.
In Nieuw-West hebben veel bewoners het buurtbudget aangegrepen als een kans om actief bij te dragen aan het verbeteren van de buurt. Voor veel ambtenaren leek de pilot echter vooral een manier om bewoners een ‘democratische ervaring’ te geven. Er is daardoor relatief veel focus gelegd op de besluitvormingsprocedure en de verdeling van het geld door middel van het opzetten van de challenge. De concrete uitvoering van de projecten laat om allerlei redenen (onduidelijkheid over rollen en procedures, wisselingen in personeel, samenhang met al lopende projecten vanuit het stadsdeel) lang op zich wachten. Het ontbreken van een duidelijk doel en heldere communicatie daarover kan leiden tot verwarring en teleurstelling bij bewoners; met het risico dat het vertrouwen van bewoners in de overheid door het experiment juist afneemt in plaats van toeneemt.
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
COMMUNICEER HELDERE EN PASSENDE KADERS OM VERWARRING OVER DE PROCEDURES TE VOORKOMEN In de drie stadsdelen liepen de teams aan tegen een gebrek aan regels en richtlijnen voor de activiteiten die binnen de buurtbudgetten plaatsvinden. Het is noodzakelijk om de kaders vooraf te definiëren en te communiceren, om verwarring en frustratie te voorkomen. Soms moesten instrumenten, processen en middelen tijdens de uitvoerfase van de projecten nog gedefinieerd worden, omdat het ‘oude’ systeem niet op deze nieuwe manier van werken bleek ingericht. Voorbeelden van zaken die in deze reeks buurtbudgetten opkwamen, en in de volgende serie buurtbudgetten richtlijnen en nieuwe instrumenten behoeven, zijn: DE FINANCIERING VAN DE PROJECTEN Dit was in alle stadsdelen ingewikkeld omdat bewoners niet direct geld kunnen ontvangen van de gemeente. De ‘oplossingen’ om hier mee om te gaan varieerden van het zelf voorschieten van geld tot het oprichten van een stichting om het geld te kunnen ontvangen. Binnen CTO wordt een tool ontwikkeld (Open Poen), die deze uitdagingen kan adresseren en die nu getest wordt in Nieuw-West, Noord en Zuidoost. DE RICHTLIJNEN VOOR DE PLANNEN Ook inhoudelijke zaken waren nog niet belegd in randvoorwaarden, wat pas tijdens de uitvoering van de pilots naar voren kwam.
Een voorbeeld hiervan is dat in Noord niet vooraf was bepaald hoeveel plannen er per bewoner ingediend en uitgevoerd kunnen worden. Buurtbewoners hebben meerdere plannen ingediend omdat ze veel zaken in hun buurt willen aanpakken en hoopten dat ze in elk geval één plan zouden kunnen uitvoeren. Sommige bewoners kregen meerdere plannen gehonoreerd en moesten hun tijd voor de uitvoering verdelen over (te) veel projecten. Tegelijkertijd waren
17 | Aanbevelingen
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
andere bewoners teleurgesteld dat zij niet aan de slag konden met hun plan voor de buurt. Heldere voorwaarden voor het indienen van plannen schept duidelijkheid en kan frustratie en teleurstelling voorkomen. Daarnaast biedt dit de mogelijkheid om kaders te scheppen die zo veel mogelijk bewoners een gelijkwaardige kans biedt om mee te doen. DE WIJZE VAN VERANTWOORDEN In alle buurten was onduidelijkheid over de manier waarop bewoners financiële en inhoudelijke verantwoording afleggen aan de gemeente en medebewoners. In de Kleine Wereld in Noord hebben de bewoners van de verkozen plannen uiteindelijk subsidie moeten aanvragen. Voor de verantwoording geldt daarbij het toetsingskader van een maatschappelijk initiatief. In de stadsdelen Zuidoost en Nieuw-West is de wijze waarop initiatieven hun project moeten verantwoorden nog altijd niet duidelijk voor bewoners. Op hoofdlijnen wordt uitgegaan van verantwoording over de rechtmatigheid (is het geld op een ordentelijke wijze besteed?) en doelmatigheid (zijn de activiteiten uitgevoerd en heeft dit bijgedragen aan de doelstellingen voor de buurt?). Er zijn aan de voorkant echter geen specifieke criteria meegegeven over hoe dit precies getoetst moet worden en wie er toetst.
In de G-buurt is in maart 2020 aan het licht gekomen dat de voorzitter van de stichting Democratisering G-Buurt kort voor haar overlijden bijna een ton van het subsidiegeld heeft ontvreemd. Natuurlijk is hier in eerste instantie sprake van een exces door onrechtmatig handelen van een individu. Door alle betrokken vanuit de stichting, stadsdeel en gemeente is met ontzetting gereageerd op deze ontvreemding en er wordt hard gewerkt om het vertrouwen te herwinnen. Uit dit voorval blijkt echter ook dat er in de wijze van financiering en de wijze waarop bestuursleden van de stichting verantwoording dienen af te leggen over uitgaven onvoldoende checks and balances zijn ingericht. Heldere afspraken over financiering en verantwoording, inrichting van controlemechanismen
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
en een tool die maximaal transparantie geeft over de bestedingen (zoals het eerder genoemde instrument Open Poen) zijn hard nodig om dit soort excessen in de toekomst te voorkomen. In de K-buurt heeft niet de gemeente, maar het bewonersplatform het initiatief genomen om kaders op te stellen. Het platform Hart voor de K-buurt heeft in overleg met team Democratisering Zuidoost zelf het initiatief genomen voor het opstellen van richtlijnen en indicatoren voor de verantwoording, waarbij veel aandacht is voor de maatschappelijke meerwaarde van het platform. Dit kader biedt interessante aanknopingspunten voor stadsdeel en gemeente (centrale stad). Het zou interessant zijn om hier een vervolg aan te geven door in een intensievere samenwerking tussen gemeente en bewoners bij het buurtbudget passende richtlijnen voor verantwoording op te stellen.
SCHERP DE KADERS NA ELKE PILOT PER BUURT AAN OP BASIS VAN OPGEDANE INZICHTEN EN ERVARINGEN In alle drie de stadsdelen was er op momenten verwarring door gebrek aan kaders. Tegelijkertijd was er ook een grote bereidheid om direct oplossingen te creëren. Dat leverde dan vertraging op, maar ook inzichten en ideeën voor de toekomst. Leren door te doen hoort bij een experiment. De dingen die moeilijk gaan of ‘niet kunnen’ zijn ook kansen om dingen te verbeteren voor de toekomst. Blijf dus ruimte maken om dingen uit te proberen en daarvan te leren, en zorg dat de goede oplossingen worden meegenomen in de volgende buurtbudgetrondes.
DEFINIEER DE ROL VAN TEAM DEMOCRATISERING Het team Democratisering heeft een afzonderlijke agenda, terwijl de uitvoer plaatsvindt in de verschillende gemeentelijke domeinen. Binnen verschillende gemeentelijke domeinen was onduidelijk hoe ver de verantwoordelijkheid van het team Democratisering
18 | Aanbevelingen
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
reikt. Soms pakte dat voor bewoners goed uit, als de ambtenaar zich verantwoordelijk voelde om de verkozen projecten ook zelf te begeleiden. Het kwam ook voor dat de begeleiding van de uitvoer niet direct opgepakt werd, maar ook niet duidelijk belegd werd bij een andere partij of gemeentelijke afdeling. Het is belangrijk om hier goede afspraken over te maken om vertraging in de uitvoering te voorkomen.
3.2 VOER ACTIEVE REGIE IN DE BUURTBUDGETPILOT, VAN IDEE TOT EN MET UITVOERING BUURTINITIATIEF AANBEVELING VOOR TEAMS DEMOCRATISERING IN DE STADSDELEN
“ Ik houd de hele buurt op de hoogte van de vorderingen via Instagram. Als de tuin niet lukt, dan kan ik me niet meer in mijn straat vertonen en moet ik verhuizen.”
Het stond de drie lokale teams Democratisering vrij om een eigen invulling te geven aan ‘het vergroten van eigenaarschap en zeggenschap’ en ‘het betrekken van bewoners in de pilots’ in hun stadsdeel. Zo werden bewoners in de Bloemenbuurt al vanaf de inrichting van het proces betrokken, waardoor ze direct eigenaarschap en zeggenschap binnen de pilot konden ervaren. In Zuidoost is gewerkt met het inzetten van buurtplatforms: Hart voor de K-buurt en Kerngroep G-buurt Amsterdam Zuidoost. Het toevoegen van deze nieuwe tussenlaag gaf elk buurtbudgetproject een eigen dynamiek, met nieuwe kansen en uitdagingen. In de experimenten die ingezet zijn in de buurten Slotermeer Noordoost en De Kleine Wereld lag de inspanning van de ambtenaren met name op het zo laagdrempelig mogelijk maken van de pilot, om zoveel mogelijk bewoners te betrekken bij het indienen en kiezen van plannen. In alle stadsdelen liggen kansen om bewoners meer eigenaarschap en zeggenschap te geven in de uitvoerfase van de plannen. Voor planindieners en bewoners is het realiseren van de projecten het belangrijkste aspect
BUURTBUDGETTEN 2019-2020
van de buurtbudgetten: voor sommigen is het van grote betekenis voor hun positie in de buurt. De manier waarop ze tot die resultaten komen is voor enkelen heel interessant, maar de meeste bewoners vinden dit minder belangrijk. Om met het buurtbudget echt bij te dragen aan het vergroten van eigenaarschap en zeggenschap, ligt de uitdaging voor ieder team Democratisering bij het betrekken en ondersteunen van bewoners gedurende het gehele traject, van start tot en met de uitvoer. Daarvoor is het nodig de regie te nemen over het hele traject, om de buurtbudgetten tot een succes voor en met de bewoners te maken.
- INITIATIEFNEMER BUURTBUDGET STADSDEEL NIEUW-WEST We hebben hierbij de volgende praktische aanbevelingen:
BETREK AMBTENAREN VAN ANDERE AFDELINGEN EN OVERIGE RELEVANTE ORGANISATIES TIJDIG BIJ DE INVULLING EN REALISATIE VAN HET BUURTBUDGETTRAJECT Gebiedsmakelaars en welzijnsorganisaties hebben veel kennis over de wijk en netwerken van bewoners die van pas komen bij de invulling van het buurtbudgettraject. Terugkijkend was het in een aantal gevallen verstandig geweest om de gebiedsteams en organisaties die in de buurt actief zijn, zoals Eigenwijks in Nieuw-West, eerder te betrekken bij de keuze voor de buurten, het model en de communicatie en samenwerking met bewoners. Ook in Zuidoost zagen we dat het gebiedsteam in een van de buurten niet goed aanhaakte bij het proces van de buurtbudgetten. Voor de uitvoer van het proces heeft dit tot gevolg dat partijen meer naast dan mét elkaar werken, en soms zelfs met elkaar concurreren in hun bijdrage voor de buurt. In de uitvoerfase kwam de begeleiding van de projecten traag op gang omdat de gemeente onvoldoende voorbereid was. In Nieuw-West
19 | Aanbevelingen
AMSTERDAMMERS, MAAK JE STAD!
moest het stadsdeel na de selectie nog nieuwe projectteamleden aannemen en gaven planindieners aan soms onvoldoende geïnformeerd te worden. Het moment dat plannen of voorstellen van bewoners worden getoetst op haalbaarheid is een goed moment om vooruit te kijken naar de juiste ambtelijke aansluiting voor ieder plan, of er raakvlakken met bestaande projecten binnen de gemeente zijn, en/of welke uitdagingen er eventueel bij komen kijken (vergunningen etc.). Door eerder vooruit te kijken, kan het stadsdeel zich proactief opstellen in de uitvoerfase en direct uit de startblokken gaan na de selectieprocedure.
“ De haalbaarheidstoets moest onder hoge tijdsdruk gebeuren. Ik had niet de tijd om op een professionele manier naar de plannen te kijken. Ik zou graag uitzoeken of een plan al dan niet aansluit bij lopende plannen van het stadsdeel.” - AMBTENAAR STADSDEEL NIEUW-WEST
ZORG PER INITIATIEF VOOR HELDERE AFSPRAKEN OVER DE ROLVERDELING EN SAMENWERKING TUSSEN BEWONERS EN HET STADSDEEL; We zagen dat binnen het buurtplatform Hart voor de K-buurt veel gesprekken zich richtten op de financiering en de rolverdeling tussen bewoners en stadsdeel. Het gebrek aan inzicht en/of afspraken over de samenwerking, zorgt voor vertraging en frustratie binnen het proces.
betrokken wilden zijn bij de uitvoer. Ook bracht het structuur aan in de soms nog niet ver uitgewerkte plannen. Voor elk project is de rolverdeling tussen stadsdeel en initiatiefnemer anders en het is goed om dat helder te krijgen. Bewoners brengen vaak waardevolle kennis en ervaring in. Daarnaast is er meestal specifieke expertise (bijv. op gebied van ruimtelijke ordening en groen) vanuit het stadsdeel nodig om een plan van een bewoner goed uit te voeren. Dit betekent geenszins dat het uitgangspunt ‘bewoners weten wat het beste is voor hun buurt’ moet worden losgelaten, maar wel dat bewoners soms beter geïnformeerd en ondersteund kunnen worden.
ZET IN OP PASSENDE COMMUNICATIE MET BEWONERS, VOOR ALLE STAPPEN VAN HET PROCES De inrichting van de communicatie tijdens het proces is cruciaal. De taal/talen, het gebruik van online en/of offline kanalen, en de frequentie van communicatie vormen de basis voor het activeren van en de samenwerking met een brede en diverse groep bewoners. In gesprekken met ambtenaren in de drie stadsdelen kwamen eigenaarschap, zeggenschap en inclusiviteit steeds naar voren als de belangrijkste waarden voor het buurtbudget. Deze kernwaarden kwamen ook tot uiting in de communicatie gedurende de selectiefase in de buurten, zoals de keuze voor meertalige communicatie in Slotermeer Noordoost. In de fasen na de bekendmaking van de gekozen plannen, werd de communicatie vanuit het stadsdeel en tussen stadsdeel en bewoners minder zorgvuldig en minder frequent.