Document · PDF

3. Voorstudie Ecologische Omvormingen

RAAD 19 februari 2026, gemeente AmsterdamBij agendapunt: motie 656.23 Versterk ecologische inrichting, beheer en onderhoud van openbaar groen VN2026-00064112.181 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

6.4 Rekenmodel versus uitvoering Om een inschatting te kunnen maken van de kosten van het ecologisch beheer is gebruik gemaakt van het kostenkengetallen rekenmodel van de gemeente Amsterdam. Dit betreft de theoretisch berekende kosten en deze kunnen afwijken van de praktijk. Het kostenmodel is gebaseerd op werkpakketten per beheertype die enkele jaren geleden zijn samengesteld samen met groenbeheerders van Amsterdam. In de loop van de tijd is de uitvoering op onderdelen aangepast. De werkpakketten uit het theoretisch model kunnen daardoor op onderdelen afwijken van hoe het uit te voeren werk is vastgelegd in het bestek. Dit heeft impact op bijvoorbeeld de mogelijke besparingen.

6.5 Bewoners Aan bewoners moet goed uitgelegd worden waarom deze nieuwe vorm van beheer wordt toegepast, anders ervaren zij een minder nette buitenruimte. Gemaaide gazons zullen op veel plekken plaatsmaken voor bloemrijk gazon of grasland, deze ruigere uitstraling zal niet altijd aansluiten bij de verwachtingen van bewoners en mogelijk leiden tot klachten. De wat ruigere buitenruimte kan ook leiden tot meer zwerfafval in de buitenruimte. Er wordt minder vaak gemaaid, dus ook minder vaak zwerfvuil verwijderd. Dit gebeurt namelijk voorafgaand aan het maaien. Ook dit kan leiden tot klachten van bewoners.

6.6 Uitvoering Deze voorstudie laat zien welke omvormingen in theorie mogelijk zijn. Hoe de omvormingen er precies uit komen te zien is mede afhankelijk van het Plan Biodiversiteit (Ruimte & Duurzaamheid) waarin de doelsoorten en de kwaliteiten van de Stadsnatuurgebieden en verbindingen worden vastgelegd. De gewenste ecologische omvormingen zullen een impact hebben op meerdere diensten van de gemeente. Alle betrokken partijen hebben hun eigen aandeel in deze wijzigingen. Het is wenselijk om dit op een ‘roadmap’ vast te leggen, zodat alle stakeholders inzichtelijk hebben wat er van wordt verwacht om de gewenste verandering te kunnen realiseren. Het lijkt raadzaam om een projectleider aan te stellen om de gewenste transitie bij de verschillende diensten op elkaar af te stemmen. Hier een globale samenvatting van stappen die gezet moeten worden om van plan tot realisatie te komen.

Voorstudie ecologische omvormingen



De stadsecologen van dienst Ruimte en Duurzaamheid maakt een omvormingskaart waarop duidelijk is aangegeven welke gebieden omgevormd dienen te worden, bijvoorbeeld in een periode van 5 of 10 jaar.



Dienst Stadswerken, team Groen, Flora en Fauna maakt mogelijk ook een omvormingskaart vanuit de noodzaak om te bezuinigen op beheerkosten. Het lijkt raadzaam om hier afstemming te zoeken met de stadsecologen. De omvorming van bv gazon naar ruigte levert een kostenbesparing op, de ecologen kunnen aangeven op welke plekken deze omvorming de meeste ecologische waarde heeft.



Gewenste wijzigingen in beheer worden opgenomen in de groenbestekken of Ecologische SLA. Mogelijke besparingen kunnen gerealiseerd worden door bestaand werk in het wijkgroen extensiever uit te voeren. Het ingenieursbureau is verantwoordelijk voor het bestek en de benodigde wijzigingen hierin. Het IB krijgt hiervoor input van de stadsecologen.



Het realiseren van de gedetailleerde omvormingsplannen kan door V&OR worden aangestuurd.door middel van intern opdrachtgeverschap.



Het IB is de dienst die naar aanleiding van de omvormingskaart projecten in gang zet. Wat niet wordt gerealiseerd kan worden met omvormingsbeheer in de bestekken moet worden uitgezet als project. De omvormingskaart van Ruimte en Duurzaamheid is de basis voor het uitwerken van projecten in een meerjarenprogramma voor de ecologische omvorming.



Het werk voor team Groen, Flora en Fauna zal op onderdelen veranderen. De medewerkers uit de verschillende teams moeten geïnformeerd en/of opgeleid worden om de ecologische omvorming te laten plaatsvinden. Voor de uitvoeringsteams gaat het bijvoorbeeld om het ontwikkelen van ecologische kennis om het eigen werk goed te kunnen uitvoeren. De parkconciërges moeten als aanspreekpunt in de parken kunnen uitleggen wat ecologisch beheer inhoudt en waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. De toezichthouders hebben inhoudelijke kennis nodig om te kunnen beoordelen of het ecologisch beheer door de aannemers goed wordt uitgevoerd.

Voorstudie ecologische omvormingen

Beantwoording vragen

Te onderzoeken wat ecologisch beheer van zoveel mogelijk groen betekent in kosten en aansturing. In 2024 wordt circa 57% van het groen in Amsterdam ecologisch beheerd. Dat is inclusief het Amsterdamse Bos, dat al bijna volledig ecologisch wordt beheerd. Exclusief het Amsterdamse Bos ligt het aandeel ecologisch beheer op 50%. Het is mogelijk om dit percentage verder omhoog te brengen. Er zijn drie scenario’s uitgewerkt, waarbij een steeds groter deel van het groenareaal ecologisch wordt beheerd, oplopend tot 73% - 80% (zie 4.4). Dat dit zo hoog kan worden, is omdat in de scenario’s is gekozen voor de omvorming van de grootste arealen, namelijk gazon en ruw gras. In de scenario’s wordt ook de ecologische waarde van het groen steeds hoger. Bij grote ecologische omvormingen neemt ook de impact op de buitenruimte, lees de gevolgen die burgers ervaren, steeds verder toe (zie referentiebeelden in 4-1 – 4.3). Kosten In deze voorstudie wordt gebruik gemaakt van het kostenkengetallen model Groen van de gemeente om op hoofdlijnen uitspraken te kunnen doen over impact van het ecologisch beheer op de beheerkosten. De totale beheerkosten voor het openbaar groen vallen uiteen in drie onderdelen: -

Beheerkosten bomen, circa 50%. Beheerkosten beplanting en gras, circa 50% o Beheerkosten regulier, circa 30% in de huidige situatie o Beheerkosten ecologisch, circa 20% in de huidige situatie

De scenario’s betreffen de omvorming van de twee grote arealen gazon en ruw gras, die nu regulier worden beheerd, naar meer ecologische beheergroepen. Sommige beheergroepen zijn goedkoper dan gazon, andere duurder. Alle beheergroepen zijn duurder dan ruw gras, dat nu geklepeld wordt. De drie scenario’s worden aangevuld met ecologische bouwblokken (bijlage 1). De kosten van het ecologisch beheer variëren per scenario en komen naar verwachting uit tussen de 15,7 en 17,7 miljoen (exclusief omvormingskosten), waar de huidige kosten (0-scenario) worden geraamd op 16,3 miljoen. De scenario’s hebben ieder een andere mix van ecologische beheergroepen waardoor de beheerkosten variëren. Grafiek 6 in H 5.5 (p. geeft een totaaloverzicht van de kosten van de verschillende scenario’s. De totale beheerkosten voor beplanting (exclusief bomen) liggen tussen de 40 (Sober) en 50 miljoen (verzorgd). Het grootste deel van de reguliere beheerkosten komt van de arealen evenementengazon (152 ha) en heesters (161 ha), dit zijn twee grote beheergroepen. De ecologische omvormingen hebben hier geen/nauwelijks invloed op de kosten. De werkelijke beheerkosten zijn afhankelijk van het gewenste kwaliteitsniveau per beheertype en of een eventuele zonering naar kwaliteitsniveaus (Verzorgd binnen de ring en Sober in de buitenwijken). .

Hoe de omvormingen er precies uit komen te zien is mede afhankelijk van de invulling hiervan in het Plan Biodiversiteit van de dienst Ruimte en Duurzaamheid, dat in 2025 wordt verwacht, waarin de doelsoorten en de kwaliteiten van de Stadsnatuur gebieden en verbindingen worden vastgelegd. Aansturing De impact van de omvormingen is afhankelijk van het gekozen scenario. De scenario’s betreffen vooral een wijziging in het maaibeheer van gazon en ruw gras (scenario 1), de toevoeging van ruigte (scenario 2) en de toevoeging van houtachtige beplanting in de vorm van bosplantsoen en struweel (scenario 3). Dit betreft vooral werk dat wordt uitbesteed aan groenaannemers. Team Groen, Flora en Fauna voert hierop toezicht uit. Het is wenselijk dat de ecologische kennis bij de medewerkers hiervoor op het benodigde niveau wordt gebracht.

Voorstudie ecologische omvormingen

De overige ecologische bouwblokken betreffen maatregelen die door Team Groen, Flora en Fauna in de uitvoering opgepakt moeten worden of in bestek wijkgroen aangepast moeten worden. Het gaat om kleinere maatregelen met een minder grote impact in m2 en kosten. Dat te doen in langjarig perspectief, zelfonderhoudende ecosystemen meenemen. Om te zorgen voor een maar natuurlijke omgeving worden in de scenario’s Levendige zomen en Urban Jungles overgangsgebieden ontwikkeld, bijvoorbeeld de rand tussen bosplantsoen en gazon of tussen gazon en water. Dit soort plekken zijn zeer soortenrijk en divers, want de soorten uit het grasland en uit het bos komen hier samen. Mantel-zoomvegetaties staan vol met hoge bloeiende kruiden en besdragende struiken en liggen beschut tegen weer en wind. Hierdoor zijn ze aantrekkelijk voor veel dieren. Vlinders warmen hier op in de zon, vogels eten bessen, bijen verzamelen stuifmeel op de bloeiende struiken en putters eten de zaden uit de kruiden in de winter. In de werkpakketten is het langjarig perspectief meegenomen door geen vervanging meer op te nemen in de ecologische beheergroepen als ruigte, rietvegetatie, moerasvegetatie, bosplantsoen, struweel en bos. Vervanging vindt plaats door natuurlijke ontwikkeling.

In de werkpakketten voor Bos en Bosplantsoen zijn enkele maatregelen opgenomen voor het natuurtechnisch beheer van bomen, zoals omtrekken van bomen, ringen, breeksnoei etc. Bij de ecologische beheertypen vindt geen vervanging meer plaats maar laten we de beheergroepen zich natuurlijk ontwikkelen. In principe kunnen via natuurlijke successie alle omvormingen zonder extra kosten worden gerealiseerd, maar om sneller tot het gewenste beeld te komen kunnen extra maatregelen genomen worden. In de scenario’s is voor dit laatste gekozen. Een deel van de omvormingen kan verlopen via omvormingsbeheer gedurende enkele jaren. Voor andere omvormingen zijn eenmalige maatregelen nodig. Zoals bijvoorbeeld afplaggen van een toplaag om de grond te verschralen, of het aanleggen van bosplantsoen. De nieuwe (hogere of lagere) beheerkosten zijn pas van toepassing als de omvorming is doorgevoerd.

Diverse vormen van ecologisch beheer meenemen en bestaande reguliere beheer meer ecologisch uitvoeren, hierover ook bij de uitvoering de kennis te vergroten. Met het projectteam hebben we de bestaande ecologische werkpakketten besproken en waar nodig aangepast en uitgebreid met het specifieke doel de biodiversiteit te bevorderen. Daarna zijn de reguliere werkpakketten van de overige beheergroepen bekeken. Welke mogelijkheden er zijn om deze meer ecologisch te maken. Er zijn voor de doorrekening aanpassingen gemaakt in de werkpakketten van: bomen (boomspiegels), heesters, hagen en vaste planten. Overige mogelijke aanpassingen zijn verwerkt in ‘bouwstenen’ per beheertype. Dit zijn specifieke uitwerkingen die opgenomen kunnen worden in beheerplannen en bestekken. Tot slot is in de scenario’s ook opgenomen dat het aantal fauna-objecten toeneemt. Op welke locaties dat het beste kan plaatsvinden is aan de stadsecologen. Overleg en interviews met relevante stakeholders zijn gebruikt om een inschatting te maken van de impact op de organisatie voor wat betreft de gewenste kennis en impact op de aansturing. Het advies is om de omvorming te laten verlopen via een meerjarig omvormingsprogramma, waarin stapsgewijs kan worden toegewerkt naar een hoger aandeel van ecologisch beheer.

Voorstudie ecologische omvormingen

Bronnen Bij de uitvoering van deze voorstudie is gebruik gemaakt van de volgende bronnen -

Groenvisie Groenvisie 2020 – 2050, Een leefbare stad voor mens en dier. Vastgesteld dec 2020). Beleidskader Puccinimethode, De standaard voor het Amsterdamse straatbeeld (actualisatie 2024) Kostenmodel Groen gemeente Amsterdam, update 2025, 80% (sept 2024) IHP Groen Amsterdam 2025 - 80% versie (sept 2024) IHP Amsterdamse Bos 2025 - 80% versie (sept 2024) Ecologische kaart Amsterdam Noord Planbureau voor de leefbaarheid: ecosysteemdiensten https://www.pbl.nl/ecosysteemdiensten BIJ12, Standaardkostprijs directe werkzaamheden natuur- en landschapsbeheer 2023 (beheerjaar 2024)

Voorstudie ecologische omvormingen

Bijlagen Bouwblokken ecologische omvorming Kansrijke locaties voor omvormingen – voorbeeld Nieuw West

Bouwblokken GRAS

0. Bestaande situatie

Bloemrijke wijken

Levendige zomen

Urban Jungle

GAZON

Ca 688 ha

50% van gazon omvormen naar ecologisch beheerd gazon (6- 8 x maaien)

50% van gazon omvormen

70% van gazon omvormen.

25% van gazon naar ecologisch beheerd gazon, 12,5% naar bloemrijk grasland, 12,5% naar ruigte.

17,5 % van gazon naar ecologisch beheerd gazon, 17,5% naar bloemrijk grasland, 17,5% naar ruigte en 17.5% naar struweel

Aanpassen naar

Aanpassen

4x maaien en zuigen

naar 4x maaien en zuigen

Huidig beheer: 24 x maaien Gazon – kleine vlakken

ca 16.000 m2

(< 200 m2) Randen: gazon - bosplantsoen

ca 46.0001

50% ontwikkelen zoom – mantel

100% ontwikkelen zoom mantel

Randen: gazon - water

ca 79.000m1

40% van het kansrijke areaal

80% van het kansrijke areaal

naar natuurlijke oever

5% inzaaien

5% klepelen, 15% maaien - zuigen

40% naar bloemrijks grasland

22% naar bloemrijks grasland

40% naar ruigte

15% ruigte - 22% struweel –

RUW GRAS

ca 223 ha Huidig beheer: 100% klepelen

5% klepelen, 15% maaien zuigen 80% naar bloemrijks grasland

22% bosplantsoen Ruw gras – smalle stukken

Ca 46,8 ha

(< 2 meter>

Aanpassen naar

4x maaien en zuigen

4x maaien en opzuigen

4x maaien en zuigen

Randen: ruw gras - bosplantsoen

ca 10.000 m1

50% van het kansrijk areaal ontwikkelen zoom – mantel

100% van het kansrijk areaal ontwikkelen zoom mantel

Randen: ruw gras - water

ca 56.000 m1

50% van het kansrijke areaal

100% van het kansrijke areaal

naar natuurlijke oever - 5% inzaaien

Aanpassen naar

4x maaien en zuigen

Toevoegen struweel, boomstronken, bomen waar mogelijk.

Randen langs wegen en fietspaden

Ca 64.000 m2 (2% areaal) Nu: klepelen.

Verbeteren kwaliteit smalle verbindingen

xxxx m2

Voorstudie ecologische omvormingen

Bouwblokken BOS / BOMEN

0. Bestaande situatie

Bloemrijke wijken

Levendige zomen

Urban Jungle

BOSPLANTSOEN

417,2 ha

Huidig beheer

Inzaaien 5% randlengte inzaaien met schaduwmengsel

Inzaaien 10% randlengte inzaaien met schaduwmengsel

(4 m breed)

Bomen niet vervangen.

ZIE GAZON / RUW GRAS

Eco: gefaseerd laten aftakelen.

In bloemrijk gras geen bomen planten en bodemverbetering toepassen.

Beheer: ecologisch Bomen in bosplantsoen

Huidig beleid?

Bomen niet vervangen.

Randen: bosplantsoen gazon / ruw gras BOMEN Vrij uitgroeiende bomen

Vrij uitgroeiende bomen #

Eco: gefaseerd laten aftakelen.

Bomen in bloemrijk gras

In bloemrijk gras geen bomen planten en bodemverbetering toepassen.

Wilgen

Wilgen om en om snoeien

10% Adoptie

20% schoffelen

90 % plukken

10% adoptie

70 % inzaaien, maaien en afvoeren

Niet bijmaaien onder boomkroonprojectie -> ruigte.

Niet bijmaaien onder boomkroonprojectie -> ruigte

Niet bijmaaien onder boomkroonprojectie > ruigte.

1x per jaar maaien

1x per jaar maaien.

Boomspiegels (verharding)

Bomen in gras

Bomen in verharding

Huidig: bijmaaien 8x

Voorstudie ecologische omvormingen

Bouwblokken HEESTERS en VP

0. Bestaande situatie

Bloemrijke wijken

Levendige zomen

Urban Jungle

Bodembedekkers

Eco neutraal

Huidig beheer behouden

30% van de haagvoeten kunnen uitgemaaid worden na het knippen

30% van de haagvoeten kunnen uitgemaaid worden na het knippen.

Waar mogelijk kunnen hagen omgevormd worden naar landschappelijke hagen.

Exoot verklaard. Bij vervanging andere beheergroep toepassen

Geen ecobeheer mogelijk.

5% slechte vakken omvormen naar ecologisch beheerd gazon.

Ecobeheer in werkpakket:

Eco beheer in werkpakket:

niet schoffelen maar uitmaaien met bosmaaier en opruimen.

Snoeiafval op takkenrillen..

Snoeiafval op takkenrillen.

25% van het areaal

50% van het areaal

Geen ecobeheer mogelijk. 10% slechte vakken -> overgaan op maaibeheer.

Bij renovatie deels over naar Lageschaar of Griffioen.

25% van de te vervangen vakken

50% van de te vervangen vakken

Schuilplaats fauna Hagen

344.387 m1

2x knippen en haagvoet schoffelen

Botanische rozen

13.873 m2

Sierheesters

Grove heesters

Exoot verklaard. Bij vervanging andere beheergroep toepassen

Vaste planten

334.775 m2

(NEN inspectie -> vervanging vaste planten)

Traditioneel WP met schoffelen en 1x per 3 jaar scheuren.

Kansrijke overgangen - voorbeeld Nieuw West 1. Kaarten gehele stad als PFD opgeleverd aan projectteam

Voorstudie ecologische omvormingen

Kansrijke overgangen - voorbeeld Nieuw West 2. Kaarten gehele stad als PFD opgeleverd aan projectteam.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/16619649/1