3. Roadmap publiek-civiele samenwerking energiegemeenschappen

21

Tijdlijn tot 2030

3

Roadmap energiegemeenschappen deel I

19 november: collegebesluit: structurele publiek-civiele samenwerking

2024

Structureel overleg APEC & gemeente

Juni: vaststellen roadmap

Activiteiten 02025

Uitwerking juridische kaders

Ontwikkeling financieel instrumentarium

Juni: collegevoordracht EDO

Praktijkpilot warmte

Voorbereiding organisatie EDO

2025 1 juli: oprichting Koepel APEC Juli: stappenplan warmte initiatieven Besluit verordening lokaal eigendom

Collegebesluit oprichting EDO

Raadsbesluit EDO Klimaatfonds Start EDO

Vaststelling commonsregister

2026

2027

Tijdlijn tot 2030

Programma Energiegemeenschappen

Legenda Categorie AmsterDOEN EDO Randvoorwaarden publiek civiele samenwerking

Doorlooptijd Kwartaal Half jaar Driekwart jaar 1 jaar 2 jaar

23

Bijlagen

II

Bijlage 1: Definities energie-initiatieven

1

Bijlagen deel II

Energie-initiatief (Burger) initiatieven gericht op opwek, besparen, delen en/of opslag van energie. Soms nog in een informele vorm of in een voorbereidende fase richting een meer formele organisatie van het initiatief (zoals een coöperatieve vorm). Belangrijk kenmerk is dat zij zich niet met een specifiek maatschappelijk doel bezighouden en daardoor (nog) niet in een van de onderstaande definities zijn te plaatsen.

Energiecoöperatie Een energiecoöperatie is een coöperatie die zich richt op het bevorderen van een toegankelijke (als lid van de coöperatie) en duurzame energievoorziening. In de coöperatie kunnen zowel burgers (huishoudens) als kleine ondernemers, publieke instellingen en andere partijen deelnemen. Er bestaan verschillende invullingen en doelstellingen, maar zij delen de coöperatieve inrichting en doelstellingen die binnen de hiervoor beschreven ambitie vallen.

Energiegemeenschap (conform EU-richtlijnen) Om burgerparticipatie in hernieuwbare energie­ projecten verder te stimuleren heeft de EU het concept ‘energiegemeenschappen’ geïntroduceerd in de energiewetgeving. Via energiegemeenschappen kunnen burgers, lokale overheden en kleine onder­ nemingen samen energie opwekken, delen en verkopen. Energiegemeenschappen zijn een vorm van samenwerking tussen burgers, al dan niet met deelname van lokale overheden, zoals gemeenten en kleine ondernemingen. De EU-richtlijnen introduceren twee vormen van energiegemeenschappen, de energie­gemeenschap van burgers en de hernieuwbare energiegemeenschappen.

Energiegemeenschappen van burgers worden geïntroduceerd in de Elektriciteitsrichtlijn (2019/944) en hernieuwbare energiegemeenschappen in de Richtlijn Hernieuwbare Energie (2018/2001). Zie ook Energiewet (in werking per 1-1-2026) Het is aan de lidstaten om te bepalen welke juridische vorm energiegemeenschappen binnen het eigen land kunnen hebben. Binnen Nederland zijn er veel energie burgerinitiatieven die als stichting of coöperatie zijn ingericht. Maar ook andere vormen (B.V.) kunnen gebruikt worden om bottom-up opwek, delen en opslag van energie mogelijk te maken. In de energie­ wet heeft Nederland ruimte gedefinieerd voor energiegemeenschappen. Welke verdere formele kaders hieraan gesteld gaan worden in lokaal beleid moet deels nog vormkrijgen. Energie-initiatieven en energiecoöperaties kunnen dus (op termijn) energiegemeenschappen zijn, maar dat is niet per definitie het geval. Bron: https://europadecentraal.nl/onderwerp/klimaat-en-milieu/ energie/energiegemeenschappen/

In Nederland wordt onderscheid gemaakt tussen energiegemeenschappen en warmtegemeenschappen. Deze vinden hun definities respectievelijk in de Energiewet (regelgevend kader met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit en gas) en de Wet Collectieve Warmte (regelgevend kader met betrekking tot een betrouw­ bare, betaalbare en broeikasgassen-vrije warmtevoorziening).

Energiegemeenschappen (conform Energiewet) Volgens de Energiewet is een energiegemeenschap een juridische entiteit die voor haar leden, vennoten of aandeelhouders activiteiten verricht op de energiemarkt, die niet gericht is op het maken van winst en die als hoofddoel heeft het bieden van milieuvoordelen of economische of sociale voordelen in het lokale gebied waar ze werkzaam is of aan haar leden, vennoten of aandeelhouders. De Energiewet bepaalt verder dat een energie­ gemeenschap in haar statuten moet hebben opgenomen dat: • de participatie in de energiegemeenschap open en vrijwillig is. • de leden, vennoten, of aandeelhouders het recht hebben de energie-gemeenschap te verlaten. • de feitelijke zeggenschap over de energie­ gemeenschap is gelegen bij leden, vennoten of aandeelhouders die natuurlijk personen, micro-­ ondernemingen, kleine ondernemingen of gemeenten, waterschappen, provincies of gemeen­ schappelijke regelingen zijn (Energiewet, artikel 2.4 Voorwaarden energiegemeenschap). Een energiegemeenschap die hernieuwbare energie­ projecten ontwikkelt (bijvoorbeeld windmolens of zonneparken) kan daarnaast in haar statuten opnemen dat alleen personen, gemeenten, waterschappen, provincies of gemeenschappelijke regelingen of micro-ondernemingen, kleine ondernemingen of middelgrote ondernemingen leden vennoten of aandeelhouders van de energiegemeenschap kunnen zijn.

Ook kunnen zij in hun statuten opnemen dat

26

Bijlagen deel II

leden, vennoten of aandeelhouders in de nabijheid van het duurzame energieproject gevestigd moeten zijn. Net als energiecoöperaties, kennen de coöpera­ tieve energiegemeenschappen een democratische besluitvorming. De leden hebben het voor het zeggen en elk lid heeft een gelijke stem (ongeacht de investeringen die het lid heeft gedaan in energie­ projecten). Bron: https://www.regionale-energiestrategie.nl/participatie/ lokaal+eigendom/energiegemeenschappen/default.aspx

Warmtegemeenschap (conform concept WCW) Warmtegemeenschappen zijn net als (andere) energiegemeenschappen burgerinitiatieven die een bijdrage willen leveren aan de energietransitie. Zij richten zich op de opwek en het leveren van warmte. Anders dan bij andere vormen van energie opwek is hier binnen Nederland nog minder ervaring mee. Ook moeten de nationale beleidsmatige kaders nog verder vorm krijgen. In de concept-Wet collec­ tieve warmte (Wcw) worden de voorgestelde kaders voor warmtegemeenschappen gedefinieerd. Conform de definitie in Wcw gaat dat verder dan bewoners­ participatie, een gemeenschap die systeemintegratie realiseert of de gezamenlijke inkoop van individuele warmtepompen. Wel kunnen deze andere vormen aanvullend zijn op het warmtenet van een warmte­ gemeenschap, bijvoorbeeld tijdelijk collectief individuele warmtepompen installeren in voor­ bereiding op een warmtenet of na aanleg van het warmtenet inzetten op systeemintegratie. Indien deze vormen worden toegepast zonder dat gesproken kan worden van een warmte­ gemeenschap in de zin van de Wcw, duiden we ze aan als ‘energiegemeenschappen’.

In Artikel 1.1 staan de volgende Begripsbepalingen die relevant zijn voor warmtegemeenschappen: • warmtegemeenschap: juridische entiteit: a. die ten behoeve van haar leden, vennoten of aandeelhouders actief is als warmtebedrijf; b. als hoofddoel heeft het bieden van milieu­ voordelen of economische of sociale voordelen aan haar leden, vennoten of aandeelhouders of aan de plaatselijke gebieden waar ze werkzaam is; c. niet is gericht op het maken van winst, en d. gebruik maakt van duurzame warmtebronnen als belangrijkste warmtebron; • warmtebedrijf: onderneming of warmte­ gemeenschap die zich bezighoudt of voornemens is zich bezig te houden met het transport en de levering van warmte en de productie of inkoop van warmte ten behoeve daarvan;

27

Bijlage 2: Overzicht Amsterdamse energie-initiatieven

2

Bijlagen deel II

Pionier

Starter

1. Mahmoud 2. Windidee Zuid Oost 3. OHK 4. Aker 5. Joosbuurt 6. Buitenveldert/West 7. Diamant 8.Simone N 9.Wildeman 10. School NW-Haven 11. Gein 3 Dorp 12. Borgerbuurt 13. Reigersbos 14. De Banne 15. Starwarm (Melkweg) 16. Confucius (NW)

1.Noorderijplas 2.Oost Aaneen 3.Hilwis 4.Venserpolder 5.Van der Pek 6.Groen Platvorm Zuidoost 7.Solarpark Zuidoost/Driemond 8.West Afrikaanse Gemeenschap ZO 9.Stadion/Schinkel/Hoofddorpplein 10.FC Weesp: opslag 11.Buitenveldert Oost | R'dammerbuurt 12.Terra Nova + lagere school IJburg 13.Zeeheldbuurt 14.Republica 15.Srefidensi | Stroom 16.Buurt 10

Starter: minimaal 2 mensen die een gezamenlijk initiatief overwegen in een gebied. Mijlpaal: initiatiefgroep en gebied Initiatief:

Partners:

Pionier: initiatief heeft naam, scan afgerond. Mijlpaal: naam, concreet idee, eerste bijeenkomsten geweest met 10 of meer mensen.

Basis

1.Haven Amsterdam 2.Meer Energie 3.De Nieuwe Meent 4.De Wending 5.Flexcity-Sporenburg 6.Bespaargemeenschap Zuid 7.Geerdinkhof 8.EnergieMeent IJburg 9.Tolhuistuin 10.PRET 11.Amsterdam Wind 12.Ru Paré/SadS/Westerlicht 13.Duurzaam Slotervaart 14.Woonarken 50% besparen 15.Warme Reus 16.Regio - Wind op Zee 17.Eureka 18.Bonte Hulst 19.Florijn 20.WENS

Volwassen

1. Nautlilus 2. Pondok 3. De Warren 4. Zon op Zeeburg 5. Buiksloterham E+ 6. Schoonschip 7. De Groene Hub 8. Weesp Duurzam 9. Amsterdam Energie 10. Zuiderlicht 11. Ecostroom 12. Midwest (opwek) 13. NDSM Energie 14. Hart voor de K-Buurt 15. De Eester - Oost. Haven Gebied 16. Ketelhuis WG 17. Jungle fixbrigade 18. Energiecoöperatie Slotania +2

Basis: Rechtspersoon. Business plan. Eerste Stabiele energiegemeenschap met stevige opwek, opslag, slim gebruik en/of bespaaracties governance. Gemeenschappen zijn technisch, zijn voltooid. Of het plan is gefinancierd. Mijlpaal: organisatorisch en financieel stabiel. Mijlpaal: energie opwek, slim gebruik, opslag, bespaard ze maken impact. en/of plan gefinancierd. Solide team. 18 april 2025 - Bron: Oranje Energie. Doel is 50% besparen, 50% schone opwek, een derde lokaal eigendom in MRA in 2035 70 Totaal = 100% schoon! 1

ORANJE ENERGIE Het Kandidatennetwerk

Dit overzicht van Amsterdamse energie-initiatieven en de indeling is een momentopname en is ontwikkeld door 02025.

29

Colofon
Juli 2025 Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van de APEC en de gemeente Amsterdam gezamenlijk en geeft de ambitie van beide partijen weer.
Auteur/adviseur Wayra Kowsoleea (programmamanager) Bertus Tulleners (kwartiermaker ad-interim)
Opdrachtgevers

Gemeente Amsterdam Rozemarijn Doornewaard Marc van Gemert
Right to copy onder voorwaarde van bronvermelding.

ONT2025179

APEC Saskia Müller, Amsterdam Energie Bouwe Olij, Amsterdam Energie Sigyn Wichers, Zuiderlicht Geert Kotter, Weesp Duurzaam Theo Konijn, Ketelhuis WG