3_NvU_Een_toekomstbestendig_westerpark_fase_1.pdf

4. De natuurwaarden (o.a. bomen en struiken) worden gehandhaafd en versterkt. 5. De (sociale) veiligheid wordt verbeterd. 6. Bestaande functies vormen het startpunt voor de toekomst en mogelijkheden voor nieuwe functies worden op zorgvuldige wijze onderzocht. 7. Het park wordt duurzaam ontwikkeld. 8. Kunst en cultuur hebben een belangrijke rol in het proces. 9. De waterhuishouding wordt verbeterd. 10.Het proces van planvorming en uitvoering binnen de functies wordt samen met de gebruikers uitgewerkt. 11.Het beheer van het park, inclusief de evenementen wordt integraal opgepakt.

De uitgangspunten in dit hoofdstuk zijn los van elkaar benoemd. Dat betekent niet dat deze uitgangspunten niet met elkaar verbonden zijn. Elk uitgangspunt kent overlap met één of meerdere andere uitgangspunten. Aan het einde van het hoofdstuk is van alle uitgangspunten een overzicht gemaakt (zie pag.58-59). De hoofduitgangspunten:

1. Gebiedsoverstijgende- en landschappelijke lijnen worden versterkt. 2. Het raamwerk van de openbare ruimte, inclusief de entrees naar het park, wordt uitgebreid en meer samenhangend gemaakt. 3. De historische landschappen worden gehandhaafd en waar mogelijk versterkt.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

37

De landschappelijke lijnen worden versterkt 4.1 Gebiedsoverstijgende- en landschappelijke lijnen worden versterkt Toelichting Landschappelijke en/of cultuurhistorische lijnen zijn belangrijke dragers van de identiteit van een gebied. Zij verbinden het gebied met de omgeving en kunnen benut worden voor de versterking van de ruimtelijke beleving in het gebied. Er zijn meerdere belangrijke landschappelijke lijnen in het Westerpark. De drie belangrijkste zijn de Haarlemmertrekvaart, de oude zeedijk en de oude spoordijk. Deze laatste wordt veel gebruikt als fiets- en wandelpad en heeft een mooie bomenlaan. De eerste twee lijnen hebben veel meer potentie dan nu in hun huidige staat. De Haarlemmertrekvaart is een van de oudste en meest belangrijke landschappelijke- en cultuurhistorische elementen (afb. 52). Het belang van de vaart tussen Haarlem en Amsterdam, wordt met de huidige inrichting nauwelijks benadrukt. Het is de enige continue natte verbinding in de Bretten en heeft daarmee een hoog ecologische potentie. Daarnaast biedt het mogelijkheden voor recreatie. afb. 52. Links boven, de Haarlemmertrekvaart en het IJzeren spoor

De tweede belangrijke landschappelijke lijn is de oude zeedijk is prachtig zichtbaar vanaf het noordelijke- en noordwestelijke deel van het park. De westhelling van de dijk is echter zwaar verwaarloosd. Het vormt de achterkant van de daar aanwezige gebouwen. De teen van de dijk grenst aan onaantrekkelijke, hoge hekwerken en is begroeid met brandnetels. Het verdere verloop van de dijk richting SloterdijkCentrum heeft ook weinig kwaliteit. Het lijkt niet meer dan een grasheuvel en vervult niet de waterstaatkundige functie die het van oudsher had. De oude spoordijk uit 1881 vormt de derde belangrijke landschappelijke lijn in het park, ook bekend als het huidige ‘Brettenpad’. Het is een hooggelegen, waterstaatkundige dijk met een laan van Essenbomen. Het is nu al één van de drukste regionale fietsverbindingen van

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

38

Nederland. De toegenomen aantallen fietsers en voetgangers op deze route, vraagt om meer ruimte met brede paden. Het lager gelegen, smalle voetpad biedt onvoldoende ruimte voor kleine wandelgroepen. Het creëren van meer ruimte heeft hier dan ook de hoogste prioriteit.

de vatbaarheid voor de essenziekte) onderzocht worden. Daarnaast moeten er wandelverbindingen komen tussen dit pad en het pad langs de noordzijde van de Haarlemmertrekvaart. Tegelijkertijd zal de verblijfskwaliteit (nu niet aanwezig) in de ruimte tussen de twee paden worden verhoogd.

4.1.1 De ecologische- en recreatieve potentie van de vaart tussen Amsterdam en Haarlem wordt verbeterd. Aanpak In samenwerking met belanghebbenden: twee stadsdelen, gebieden Sloterdijk-Centrum, aangrenzende sportparken, Westerpark-West en het Westerpark/WGF onderzoeken welke concrete verbeteringen gedaan kunnen worden. Een voetpad langs de noordzijde van de vaart, is daarbij een belangrijk doel. De referentie naar het oude IJzeren spoor zal bij het uitwerken van het ontwerp een thema kunnen zijn. 4.1.2 De oude zeedijk wordt als een autonoom en kenmerkend landschappelijk element in ere hersteld. Aanpak In samenspraak met projectgroep Sloterdijk I (zuidkant en zuidwesthoek) wordt de omgeving van het huidige spoordijk ontworpen. De voorgenomen opheffing van de autoverbinding Contactweg – Sloterdijkerweg, die de dijk kruist en ruimtelijk verzwakt, biedt veel mogelijkheden voor verbeteringen. Dit laatste wordt reeds onderzocht. 4.1.3 De naam “Brettenpad” wordt ter vaststelling aangeboden aan de straatnamencommissie. Het pad wordt verbreed, met behoud van de bestaande bomen, om voetgangers meer en veiliger ruimte te bieden. Aanpak: Onderzoeken hoe het pad verbreed kan worden, zonder de groeiomstandigheden voor de bomen te verslechteren. Tevens moet de gezondheid van de bomen (waaronder

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

39

afb. 53. Gewenste langzaamverkeer-routes (routes in volkstuinen indicatief)

Fietsers en/of voetgangers (tunnel)

Fietsers en/of voetgangers (tunnel)

Alleen voetgangers (brug)

Fietsers en voetgangers (brug)

afb. 54. Gewenste bruggen, tunnels en wandelpaden Bestaande onderdoorgang / brug Gewenste onderdoorgang / brug (indicatief)

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

40

Het raamwerk van de openbare ruimte wordt uitgebreid 4.2 Het raamwerk van de openbare ruimte, inclusief de entrees naar het park, wordt uitgebreid en meer samenhangend gemaakt. Toelichting De fiets- en voetpaden, groene bermen, taluds en waterstructuur vormen samen het raamwerk van het Westerpark. Dit raamwerk is nu willekeurig ingericht, daarmee wordt de openbare ruimte van het Westerpark niet optimaal benut. Door het aanbrengen van meer samenhang tussen de verschillende onderdelen van het raamwerk, kan een nog sterkere parkidentiteit worden gecreëerd. Samen met de spoordijken, beslaat het raamwerk een derde van het Westerpark. Veelal is dit raamwerk zeer extensief ingericht: het kan op veel plekken geen grote hoeveelheden bezoekers aan. Om tegemoet te komen aan de toenemende drukte in de stad, zal het raamwerk worden uitgebreid en geoptimaliseerd, zodat er meer ruimte voor verblijf ontstaat. Op deze wijze kunnen ook rustige delen van het park worden behoed voor excessieve drukte. Daarnaast ligt het park strategisch tussen het toekomstige Haven-Stad en het centrum in en kan het zeer directe-, aantrekkelijke fietsverbindingen bieden. De bestaande routes kunnen worden geoptimaliseerd en ook kunnen nieuwe parkpaden worden aangelegd (zie indicatie afb. 53).

niet als doorgaande en snelle geasfalteerde fietspaden, maar als langzame en aantrekkelijke parkpaden. De partijen staan open voor deze veranderingen, mits veiligheid van de eigendommen gewaarborgd wordt. 4.2.1 Door het park worden voor fietsers en voetgangers nieuwe en openbare verbindingen gerealiseerd. Deze verbindingen lopen over en onder de spoordijk door.

Aanpak De financiële- en technische haalbaarheid van vier extra verbindingen wordt onderzocht. Er wordt gekeken naar twee gecombineerde fiets- en voetgangersverbindingen. Een onder het spoor door en een over de Haarlemmertrekvaart. Daarnaast worden twee voetgangersverbindingen over het spoor onderzocht (afb. 54). De te kiezen locaties van de verbindingen hebben vanuit stedenbouwkundig, verkeerstechnisch en/ of landschappelijk oogpunt een ‘strategisch’ belang.

Ondanks de huidige vier onderdoorgangen, vormt de spoordijk een barrière tussen de verschillende gebieden van het Westerpark. Tussen de Contactweg en Overbrakerpad, evenals tussen de Transformatorweg en de Zaandijkstraat is er een deel van ruim één kilometer zonder onderdoorgangen. Dit komt de ruimtelijke samenhang en beleving van het Westerpark als geheel niet ten goede. In de toekomst zullen de volkstuinen en de begraafplaats meer deel gaan uit maken van het Westerpark. Men moet in ieder geval overdag er doorheen kunnen lopen. Te zijner tijd zou dit ook voor fietsers moeten gelden; afb. 55. Referentie verbinding door de tuinen

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

41

afb. 56. Principeschets verbinding in relatie tot aangrenzende gebieden

bestaand raamwerk

afb. 57. Principeschets verbinding door de volkstuinen

afb. 58. Het raamwerk

potentile uitbreiding raamwerk

Park-entrees afb. 59. Parkentrees en poorten Poorten, gewenst

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

42

4.2.2 De functies in het park krijgen meer in- en uitgangen en de hoofdverbindingen door het park worden voor iedereen toegankelijk. Veel van de huidige functies hebben een entree die ook als uitgang moet worden gebruikt. De mogelijkheid om door het park te slenteren en verschillende entrees te gebruiken wordt daarmee verhinderd.

Aanpak Er moet een fijnmazig netwerk komen door het gehele park (dus ook door de bestaande functies). Veelal zijn de routes nu al ten dele aanwezig, maar men loopt momenteel nog tegen een dicht hek aan. De hoeveelheid in- en uitgangen zal geleidelijk worden uitgebreid. De gemeente zal samen met de belanghebbenden op korte en lange termijn plannen maken voor een betere toegankelijkheid in de deelgebieden. •

Volkstuinvereniging Sloterdijkermeer en Tuinpark Nut en Genoegen hebben beide één hoofdingang en één neveningang. De volkstuinen zijn momenteel niet met elkaar verbonden. In de toekomst zullen er meerdere in- en uitgangen moeten zijn. Daarnaast zullen ze onderling beter verbonden worden.

•

Begraafplaats St. Barbara heeft nu één hoofdingang, maar vanuit de parkstructuur is een extra ingang wenselijk. Dit zal plaatsvinden in overleg met de eigenaar.

•

In tuincomplex Sloterdijkermeer mag nu ook gefietst worden. Toekomstige fietsroutes worden ingericht als parkpaden. Dit zijn paden die qua beeld mooi passen in de specifieke omgeving (dus geen rood asfalt). Ook zijn de paden zodanig vormgegeven met een indirecte routering, dat snelheden tot een minimum beperkt blijven (afb. 56 en 57). De gewenste hoofdverbindingen zijn schetsmatig op de kaart ‘Het raamwerk’ aangegeven (afb. 58).

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

4.2.3 De parkentrees worden mooi, herkenbaar, uitnodigend ingericht en er worden entrees toegevoegd. Een park met zoveel verschillen behoeft ook samenhang. Het maken van herkenbare entrees is een klassiek methode om de identiteit van het park te versterken. Dat is nu, zeker in het westelijke deel, niet het geval. Aanpak De entrees van het Westerpark worden met kunstzinnige ‘poorten’ gemarkeerd. Stalen kunstwerken en inrichtingselementen zijn nu beeldbepalende onderdelen van het park. In een nog op te zetten kunstproject zullen de entrees worden vormgegeven van staal en geleidelijk worden uitgevoerd (afb. 59). 4.2.4 Het raamwerk wordt meer samenhangend ingericht. Het raamwerk is nu willekeurig ingericht, daarmee wordt de openbare ruimte van het Westerpark niet optimaal benut. Door het aanbrengen van meer samenhang tussen de verschillende onderdelen worden de verblijfsplekken van het Westerpark verbeterd. Aanpak Met uitzondering van de twee hoofdfietspaden, is het raamwerk binnen het huidige park zeer extensief ingericht, met nauwelijks ruimte voor recreatie en verblijf. De uitbreiding van de ruimte voor recreatie en verblijf krijgt prioriteit. De gebruiksmogelijkheden van de twee genoemde fietspaden worden verbeterd. Dit geldt ook voor de geleidelijke uitbreiding van het raamwerk binnen de bestaande functies.

Met een duidelijke hiërarchie, samenhangende materiaalkeuze en uitgekiende details wordt er meer samenhang gecreëerd.

43

afb. 60. Aanwezige historische relicten binnen het gebied en omgeving.

afb. 61. Het dorp Sloterdijk nu

afb. 62. Een impressie van een mogelijke toekomst

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

44

De historische landschappen worden versterkt 4.3 De historische landschappen worden gehandhaafd en waar mogelijk versterkt. Toelichting De geschiedenis van het gebied is zichtbaar, en vormt een belangrijke kwaliteit van dit gebied. Er zijn verschillende aspecten die deze historische landschappen die bepalend zijn en meer aandacht verdienen (afb. 60). De structuren van de volkstuinparken volgen nagenoeg het slotenpatroon van het oorspronkelijke landschap. Deze sloten vormen daarmee een belangrijk onderdeel van de beleving. De noordwestelijke hoek, naast de begraafplaats St. Barbara, is deels het oorspronkelijke landschap. De veenweiden in dit deel van het gebied zijn eigendom van de stichting St. Barbara, de eigenaar van de begraafplaats en het Bisdom van Utrecht. Het dorp Sloterdijk bestaat uit een aantal unieke monumenten, maar is op dit moment worden deze minimaal benadrukt. Het aanzicht van het dorp verdient, ook vanuit landschappelijk oogpunt, meer aandacht. De aspecten worden onderverdeeld in de volgende subuitgangspunten.

dit het laatste stuk originele veenweidegebied is, zou dat jammer zijn. Bovendien zal de cultuurhistorische waarde van de voormalige zeedijk aangetast worden met een flinke ophoging ernaast. De gemeente zal, samen met St. Barbara, de mogelijkheden onderzoeken of het veenweidegebied kan worden gehandhaafd t.b.v. openbaar gebruik. 4.3.3 Het dorpsaanzicht Sloterdijk wordt verbeterd. Aanpak Het dorp Sloterdijk lag tot in de 19de eeuw aan zee. Nu ligt het aan een rijweg, achter de hoge dijk van de Ring A10 en Sloterdijk-Centrum (afb. 61). Het opheffen van deze rijweg biedt ruimte om de verloren romantiek van deze plek enigszins terug te brengen. Er wordt onderzocht of het mogelijk is om een nieuwe waterpartij te maken met een ruimtelijke en ecologische betekenis (zie impressie afb. 62). Uit de status van de bodem moet blijken of dit mogelijk is.

4.3.1 Het slotenpatroon binnen het park intact laten en waar mogelijk versterken door toevoeging van nieuwe wateren en natuurlijke oevers. Aanpak Bij de ontwikkeling van het landschap van het park wordt het eerste uitgangspunt, tezamen met de algehele waterhuishouding, meegenomen. 4.3.2 Er wordt in overleg met St. Barbara een plan opgesteld voor het behoud van de oorspronkelijke veenweiden. Aanpak Dit betreft particulier eigendom met bestemming ‘begraafplaats’, waarbij met de uitbreiding van de begraafplaats een ophoging van drie meter grond toegestaan is. Aangezien

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

45

afb. 63. Huidige slotenpatroon binnen de volkstuinen

afb. 64. Waterloop naast de voormalige spoordijk/Brettenpad

afb. 65. Huidige padenstructuur

afb. 66. Haarlemmertrekvaart

afb. 67. Ruigte van de waternatuurtuin

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

46

De natuurwaarden worden versterkt 4.4 De natuurwaarden (o.a. bomen en struiken) worden gehandhaafd en versterkt. Toelichting In het hele park, vooral binnen de functies, staan prachtige bomen en beplanting (zie afb. 63 t/m 67). Dat willen we behouden. Om de samenhang tussen de landschappen van het raamwerk en die van de functies te bevorderen is het van belang dat er in de minder goed met groen bedeelde gebieden (vooral langs de spoordijken en fietspaden) meer bomen komen. Ecologisch is het park ook een interessant gebied. De noordoosthoek van het park is aangemerkt als gebied met een zeer hoge biodiversiteit. De thema’s natuur en groen kent bij de belanghebbenden een groot draagvlak. Met de aanwezige groen- en waterstructuur is hier een grote kans om de natuur, natuureducatie en de mens dichter bij elkaar te brengen. 4.4.1 Bestaande bomen en groen worden gehandhaafd.

De Haarlemmertrekvaart is (volgens stadsecologen) de ecologische drager van de ruime omgeving. Daarom zijn ecologische verbindingen tussen de vaart en andere ecologische delen van het park uiterst belangrijk. De mogelijkheden voor een betere onderlinge verbinding, bijvoorbeeld tussen het natuurgebied in de noordoosthoek en de waterpartij bij het dorp Sloterdijk, worden onderzocht. Daarnaast is er potentie voor natuurontwikkeling ten noorden van het spoor op de locatie van de te verwijderen Contactweg. 4.4.3 In het park wordt natuureducatie gefaciliteerd.

Aanpak Op dit moment wordt op relatief kleine schaal natuureducatie gegeven in het park. Door het creëren van de juiste faciliteiten kan dit in het vernieuwde park op grotere schaal plaatsvinden. De mogelijkheid voor een Amsterdams natuureducatiecentrum, inclusief het aangaan van samenwerkingsverbanden met andere natuurinstanties, wordt onderzocht.

Aanpak Er wordt uitsluitend gekapt waar het noodzakelijk is voor het verbeteren van de sociale veiligheid, verbetering van de toegankelijkheid voor fietsers en voetgangers en als noodzakelijke beheermaatregel. In 2019 worden, in het kader van de Kwaliteitsimpuls Groen, nieuwe bomen geplant in het Westerpark. In overleg met ProRail, de eigenaar van de spoordijken, wordt een plan gemaakt om de veelal met bramen overwoekerde en fauna arme spoordijken gebruiksvriendelijker te ‘vergroenen’. Er wordt gedacht om ‘eetbaar groen’, zoals (wilde) fruitbomen en grote struiken te planten. 4.4.2 Natuurontwikkeling wordt gestimuleerd en uitgebreid Aanpak

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

47

afb. 68. Huidige tunnel onder het spoor Amsterdam - Haarlem

afb. 69. Bestande spoortunnel Contactweg

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

48

De sociale veiligheid wordt verbeterd 4.5 De (sociale) veiligheid wordt verbeterd. Toelichting

afb. 70. Toevoeging van programma in en om tunnel

Grote delen van dit gebied zijn niet sociaal-veilig ingericht. Het is nu een onbewoond gebied met veel dode hoeken, onderdoorgangen en bosschages die dicht op looproutes staan. Dit hoeft niet per definitie voor grote problemen te zorgen voor een gebied dat in het donker niet gebruikt wordt. Maar met de komst van tienduizenden nieuwe bewoners en met belangrijke fiets- en voetgangersverbindingen tussen woon- en werkgebieden is dit niet gewenst. Tijdens de consultatie zijn incidenten gemeld die met een verbeterde inrichting in de toekomst voorkomen kunnen worden. Men kan bijvoorbeeld denken aan specifieke routes die ’s nachts extra goed verlicht worden en daardoor meer veilig aanvoelen. Het uitgangspunt is onderverdeeld in sub- uitgangspunten die nader zullen worden onderzocht. 4.5.1 Hoofdroutes (het raamwerk) worden helder en overzichtelijk ingericht met goede verlichting. 4.5.2 ‘Schuilplekken’ (te) dicht op doorgaande routes worden ontruimd/geopend.

afb. 71. Betere inrichting van tunnels

4.5.3 Onderdoorgangen worden goed verlicht, waarbij het toevoegen van avondfuncties en het betrekken van kunstenaars wordt gestimuleerd. 4.5.4 De natuurlijke-, groene uitstraling van het gebied wordt niet aangetast met bovenstaande maatregelen/ingrepen.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

49

Bestaande functies vormen de basis voor de toekomst 4.6 Bestaande functies vormen het startpunt voor de toekomst en mogelijkheden voor nieuwe functies worden op zorgvuldige wijze onderzocht.

afb. 72. Inpassing speel- en sportaanleidingen

Toelichting Het Westergasfabriekterrein is een cultuurpark met een buitengewoon succesvolle openbare ruimte. De mix van cultuur, horeca en een stedelijk park trekt miljoenen bezoekers per jaar. Grote delen van het park worden echter, hoewel ook prachtig, minder goed benut. Onder andere de volkstuinen, schoolwerktuinen, de kinderboerderij, en de begraafplaats kunnen ook meer voor de omgeving betekenen dan nu het geval is. De ca. 30 ha bestemd voor de volkstuinen, is beperkt toegankelijk voor niet-leden en het hele gebied kent een laag openbaar gebruik. Meer mensen kunnen genieten van deze rijke groengebieden wanneer de tuinen en de gemeenschappelijke ruimten toegankelijker zijn. De kwaliteiten van deze gebieden vormen wel de basis voor nieuwe ontwikkelingen en worden beschermd.

4.6.1 Het gebruik van (een deel van de) volkstuinen wordt geleidelijk geïntensiveerd ten gunste van de nieuwe gebruikers.

afb. 73. Horeca in een tuinkas

In het kader van het toegankelijker maken van de volkstuinen is het zeer positief dat de besturen van de tuinen voorstellen hebben gedaan voor een meer openbaar volkstuincomplex. Deze voorstellen zullen, samen met de gemeente en de bond verder worden uitgewerkt. Aan de hand van evaluaties kan dit leiden tot aanpassing van de regelgeving m.b.t. volkstuinen. De eerste fase van dit project kan een voorbeeld zijn voor soortgelijke opgaves in de regio Amsterdam. Aanpak: In samenwerking met de Bond van Volkstuinders en de twee tuinparkcomplexen worden meerdere strategieën gevolgd. De tuinders hebben in 2018 in overleg met de gemeente Amsterdam en de Bond van Volkstuinders een Plan van Aanpak opgesteld voor een meer

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

50

openbaar-interactief gebruik van de volkstuinen, inclusief betere toegankelijkheid. De Bond heeft ook soortgelijke ideeën voor Volkstuinen in het algemeen. Dit heeft geleid tot een pilotproject “Toegankelijke Volkstuinen” waarin vanaf april 2019, op deze twee tuinen geëxperimenteerd gaat worden met nieuwe vormen van gebruik.

•

De onbebouwde, gemeenschappelijke ruimte binnen de volkstuinen kunnen worden opgeknapt (betere drainage en ophoging) om intensiever gebruik aan te kunnen.

•

Daarnaast zijn er andere plekken in het raamwerk die voor specifieke activiteiten zullen worden ingericht.

Enkele voorbeelden: •

Het realiseren van meerdere toegangen en de openstelling van het gebied het jaarrond.

•

Het organiseren van buurtgerichte groenactiviteiten

•

De interactie stimuleren tussen de ‘groene vingers’ in de omgeving en de tuinen.

•

Tuinieren als thema voor bewoners stimuleren, d.m.v. cursussen, excursies en markten voor lokale producten.

De verschillende strategieën zullen geleidelijk worden ingezet, waarbij in instantie de verantwoordelijkheid bij de tuinders en de Bond ligt. Met de gemeente zullen er resultaatafspraken worden gemaakt. De eerste peildatum voor resultaten is het einde van de eerste fase van het project, begin 2020. De gemeente zal (geld beschikbaar stellen voor het kosteloos stellen van eigenaren wiens tuinen beschikbaar komen voor openbaar gebruik en daarnaast) de transformatie faciliteren. 4.6.2 Er komen nieuwe kleinschalige sport- en spelvoorzieningen en verblijfsplekken. Aanpak Er zijn momenteel kleine sport- en spelplekken buiten het cultuurpark Westerpark die goed worden benut. Ook is er is binnen het gehele Westerpark (ook binnen de volkstuinen) ruimte voor meer mogelijkheden. Hierbij kan gedacht worden aan: •

De huidige trend van semi-georganiseerde activiteiten zoals Bootcamp kunnen een plek krijgen in het park.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

4.6.3 Passende horecafaciliteiten worden op strategische plekken gesitueerd. Aanpak Passende parkhoreca is belangrijk voor bezoekers. Te denken valt aan kleine zaken zoals theetuinen en koffiekiosken, maar restaurant de Kas in Park Frankendael en de al aanwezige Buurtboerderij laten zien dat grotere zaken een aanwinst kunnen zijn. Zo ook voor het vergroten van de sociale veiligheid. Goede situering van horecafuncties is van belang zowel voor de uitbater als voor de sociale veiligheid in het park. Bereikbaarheid en nabijheid van een goede infrastructuur zijn vereisten, locaties in de nabijheid van onderdoorgangen hebben daarom de voorkeur. 4.6.4 In de stedenbouwkundige plannen worden spraakmakende functies tegen de buitengrenzen van het park aan gestimuleerd. Aanpak Een goed park heeft enkele sterke en bijzondere functies eromheen. Culturele- en gevarieerde horecafuncties op strategische plekken vormen een belangrijke symbiose tussen stad en park. In de stedenbouwkundige planontwikkeling (Sloterdijk Centrum en Sloterdijk 1), die om het park plaatsvindt, wordt dit aspect gestimuleerd. 4.6.5 Verschuiving of verplaatsing van functies wordt onderzocht. Aanpak Het kan voor het park beter zijn om verblijfsgebieden en infrastructuur te creëren op specifieke plekken.

Hiertoe, gemotiveerd en schadeloos, kunnen bestaande functies, in overleg met belanghebbenden, worden verschoven of verplaatst.

51

Het park wordt duurzaam ontwikkeld 4.7. Het park wordt duurzaam ontwikkeld. Toelichting Een groengebied, met weinig verharding is op zichzelf een duurzaam gegeven. De toevoeging van duurzaamheid betreft vooral de wijze van uitvoering (bij nieuwe aanleg) en beheer. Amsterdam heeft doelstellingen vastgesteld voor duurzame stedelijke ontwikkeling Onderstaande uitgangspunten zijn specifiek voor het Westerpark geformuleerd en hebben betrekking op de nieuwe aanleg en beheer van het Westerpark. De mogelijkheden met betrekking tot deze uitgangspunten worden onderzocht.

4.7.1 Er wordt bij de aanleg en beheer van het park gebruikt gemaakt van bestaande en reeds gebruikte materialen. 4.7.2 Er wordt zoveel mogelijk CO2-arm uitgevoerd door transport van materialen over een zo kort mogelijk afstand te houden. 4.7.3 Waar mogelijk wordt energie opgewekt en nieuwe vormen van energie gefaciliteerd zonder onherstelbare schade te veroorzaken aan het park. 4.7.4 De organische productie van het park wordt zoveel mogelijk in het park gebruikt. 4.7.5 Er worden geen giftige stoffen gebruikt. 4.7.6 Inheemse flora en fauna wordt gestimuleerd. 4.7.7 Kennisoverdracht door natuureducatie. 4.7.8 Men wordt tot bewegen gestimuleerd. 4.7.9 Er wordt een integraal plan gemaakt voor afvalbeperking, verzameling en verwerking. 4.7.10 Het maken van een duurzaam waterbeheersingssysteem inclusief meer open water.

afb. 74. Gebruik maken van Stadshout

afb. 75. Natuureducatie

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

52

Kunst en cultuur hebben een belangrijke rol 4.8 Kunst en cultuur hebben een belangrijke rol in het proces.

afb. 76. Kunstprojecten gecombineerd met verlichting

Toelichting Het park heeft nu al veel kunstwerken waarop kan worden voortgeborduurd. Daarnaast werd in de nacht van 19 juni 2017 tijdens de ‘Dag van het Park’ het concept ‘openluchthotel’, uitgevoerd. Tijdens deze activiteit van lokale kunstenaar sliepen ruim 80 mensen in de volkstuinen, gefinancierd door de gemeente en gefaciliteerd door de tuinders. Het concept had als doel meer toegankelijkheid binnen de volkstuinen een creatieve kwinkslag te geven. De creatieve cultuur binnen het park moet worden gekoesterd en in goede banen worden geleid. Het openluchthotel is vanwege het succes in 2017 weer geïnitieerd in de zomer van 2018. 4.8.1 Er wordt samen met het stadsdeel en partners een projectorganisatie voor kunst opgezet.

afb. 77. Landart - Andy Goldsworthy - Storm King Wall

Aanpak Met lokale kunstenaars, de Westergasfabriek en afgevaardigden van de gemeente wordt een cultuurteam opgezet. Dit team heeft als doel: een samenhangend kunstconcept uit te werken en de uitvoering daarvan te begeleiden en faciliteren. Een deel van dit concept behelst de eerder genoemde entrees waarvoor ook een budget beschikbaar zal worden gesteld. Voor andere initiatieven zal door de projectorganisatie aan fondsverwerving worden gewerkt.

afb. 78. Bestaande kunst

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

53

De waterhuishouding wordt verbeterd 4.9 De waterhuishouding wordt verbeterd.

afb. 79. Mogelijkheden voor nieuwe waterberging

Toelichting De grondwaterstand is in grote delen van het gebied buiten het raamwerk te hoog. In de natuurgebieden en het cultuurlandschap is dit een minder groot probleem. Voor de bestaande bomen en struiken in de volkstuinen vormt dit wel een probleem en op den duur zelfs een onhoudbare situatie. Bomen kunnen echter ook niet tegen ophoging. Dit is een dilemma omdat er veel bijzondere bomen en planten zijn die een langer leven gegund zijn. De enige manier om hier iets aan te doen, is met handwerk geleidelijk ophogen. 4.9.1 Met Waternet wordt een waterplan gemaakt voor de verduurzaming van het systeem. Aanpak De grondwaterstand is te hoog en de waterhuishouding in de sloten is niet optimaal. Dit heeft mede te maken met het matige onderhoud van de slootkanten. Meer waterberging wordt onderdeel van het plan dat is samenwerking met Waternet zal worden opgesteld. 4.9.2 De gemeente faciliteert handmatige ophoging van de tuinen door de tuinders.

afb. 80. Verbeterde natuurvriendelijke oevers

Aanpak De gemeente stelt een gronddepot beschikbaar voor tuinders die geleidelijk hun tuinen willen ophogen. Een eventueel depot zal binnen de tuinen een plek moeten krijgen.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

54

Het proces van planvorming wordt samen uitgewerkt 4.10 Het proces van planvorming en uitvoering binnen de functies wordt samen met de gebruikers uitgewerkt.

afb. 81. planvorming en timemanagement

Toelichting Het toekomstbestendig maken van het Westerpark vormt een bijzondere opgave: twee derde van het gebied wordt door particulieren gebruikt en is niet volledig openbaar. De particuliere gebruikers c.q. eigenaren staan welwillend tegenover het optimaliseren van de toegankelijkheid en hebben ook kennis van zaken met betrekking tot het gebied. Dit biedt de mogelijkheid om bijzondere- en vergaande samenwerkingen met hen aan te gaan. Deze samenwerking kan op allerlei niveaus plaatsvinden; van planvorming tot uitvoering en beheer. 4.10.1 Opgaves binnen de volkstuinen worden in eerste instantie door de volkstuinverenigingen vormgegeven.

afb. 82. Werkzaamheden

Aanpak De opgaves worden gezamenlijk (met de gemeente) vastgesteld aan de hand van de voorgaande uitgangspunten en een gezamenlijk op te stellen ambitiedocument. Vervolgens worden binnen zakelijke afspraken (tijd, geld en resultaat) voorstellen voorbereid. Waar nodig faciliteert de gemeente de voorbereiding en voert de maatregelen uit. Het bestuur van de twee verenigingen is voortvarend gestart met het uitwerken van ideeën voor meer toegankelijkheid en vraagt de gemeente om haar medewerking. Als deze ideeën gerealiseerd worden, vergt dit een verruiming van de regelgeving van wat wel en wat niet mag binnen de volkstuinen. De gemeente zal dit samen met de Bond van volkstuinders oppakken. Dit is experimenteel. Specifiek beleid voor deze volkstuinen zou als voorbeeld kunnen dienen voor de vernieuwing van beleid rondom volkstuinen in Amsterdam en de regio. 4.10.2 Opgaves voor verbetering van de toegankelijkheid binnen de andere functies (en eigendommen) zullen door deze partijen worden uitgewerkt. De gemeente zal waar nodig kaders stellen en faciliteren.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

55

Het beheer wordt integraal opgepakt 4.11 Het beheer van het park, inclusief de evenementen, wordt integraal opgepakt.

afb. 83. Beheer in uitvoering

Toelichting Tijdens de stakeholderbijeenkomsten werd eens te meer benadrukt dat het Westerpark een uniek en zeer gevarieerd park is. Het beheer ervan is geen eenvoudige opgave. Zo ziet de omgeving veel problemen die onvoldoende aandacht krijgen. De wens is om meer integraliteit en helderheid in zaken en verantwoordelijkheden te creëren. Men heeft het vooral over de overlast die door evenementen en de grote aantallen bezoekers wordt veroorzaakt. Het betreft o.a. ernstige vervuiling door het achterlaten van afval, het niet naleven van de gebruiksregels, geluidsoverlast en ongepast gedrag. 4.11.1 Er wordt integraal beheer en open communicatie door een aanspreekpunt voorgesteld. Het Westerpark is een openbaar park met verschillende verblijfsfuncties. Naast een groen- en recreatiegedeelte, is er een evenemententerrein waarvoor een locatieprofiel is opgesteld voor de regulering van evenementen. Het is een stadspark, een buurtpark en met de bijbehorende evenementen heeft het ook een regionale, of zelfs nationale functie. Daarin is het uniek en succesvol. Deze schaalniveaus kunnen echter ook een probleem vormen. Tijdens de bewonersavonden gaven omwonenden aan overlast te ondervinden op het gebied van geluid, afval, verkeer, parkeren en drukte. Daarnaast gaven zij aan dat het aantal afzettingen in het park leidt tot soms slechte toegankelijkheid.

Tijdens de buurtconsultatie zijn onderstaande aandachtspunten naar voren gekomen:

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

•

Begrenzing van de hoeveelheid bezoekers waardoor de veiligheid gewaarborgd kan worden.

•

Mobiliteitsplannen waarbij parkeerplaatsen voor de bezoekers van evenementen gereserveerd worden buiten de woonwijken,

56

en een betere (tijdelijke) bewegwijzering voor voetgangers, fietsers en auto’s wordt aangebracht.

4.11.2 Er moet een (betere) balans worden gevonden tussen de evenementen en de openbare parkfunctie.

•

Tijdens evenementen verscherpte handhaving in de omliggende wijken, binnen een radius van 500 meter buiten het park.

•

Integraal beleid voor het inzamelen en gescheiden verwerken van afval in het park.

•

Bepalen welk type evenementen (thematisch en qua omvang) het park aan kan.

Aanpak Het aantal en type evenementen dient zich te verhouden tot wat het park en de nabije omgeving aan kunnen, voor wat betreft de bezoekersaantallen, geluid en verkeersdrukte. In september 2018 is door het stadsdeel West de startnotitie ‘Westerpark in balans’ geschreven. Een onderdeel daarvan is de evaluatie van het locatieprofiel, waarin het soorten aantal evenementen is opgenomen.

•

Bekijken of evenementen die te omvangrijk zijn of te veel overlast veroorzaken, elders georganiseerd kunnen worden op een speciaal voor dit doeleinde gemaakt terrein.

Aanpak Het stadsdeel is al begonnen met het ambtelijk Westerpark overleg waardoor zij de vele activiteiten en gebeurtenissen in het gebied (beheer, initiatieven, evenementen etc.) beter bespreekbaar maken. De projectorganisatie wordt nu ook op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen. Men wil verder gaan in samenwerking met gebruikers en omwonenden. Het vierseizoenen overleg, waar gemeente en belanghebbenden met elkaar de aanstaande seizoensgebonden maatregelen bespreken, is al ingezet. Bij deze overleggen kunnen omwonenden en ondernemers voorafgaand onderwerpen aandragen waarover zij in gesprek willen gaan. Een voorstel voor een ‘parkmanager’ is in de maak.

In de onlangs ingestelde ‘Programmaraad Westerpark’, spelen bewoners, ondernemers en culturele instellingen uit de buurt een rol. Ook is hierin de Westergasfabriek BV vertegenwoordigd. Doel van dit overleg is de ontwikkeling van gezamenlijke adviezen voor de evenementen in het park. Onderwerpen van discussie zijn: •

Profielschetsen van de gewenste evenementen.

•

De fysieke randvoorwaarden voor evenementen (terrein, ruimtegebruik, verkeer, parkeren afval).

•

Benodigde maatregelen met betrekking tot de aanpak van overlast in de omliggende buurten ten tijde van evenementen.

4.11.3 Het ontwerp van de herinrichting leidt niet tot verhoging van de beheerkosten.

Gezien de specifieke situatie in dit park, met openbare en private voorzieningen, evenementen en zeer intensief gebruik, kan op de lange termijn een publiek – private samenwerking met een integraal budget (naar het voorbeeld van Bryant Park in New York) een goede oplossing zijn.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

57

Overzicht uitgangspunten 4.12 Overzicht uitgangspunten In dit overzicht zijn de hoofd en subuitgangspunten weergegeven die in de voorgaande paragrafen van het hoofdstuk nader zijn toegelicht.

1. Gebiedsoverstijgende- en landschappelijke lijnen worden versterkt - De ecologische- en recreatieve potentie van de vaart tussen Amsterdam en Haarlem wordt verbeterd. - De oude zeedijk wordt als een autonoom en kenmerkend landschappelijk element in ere hersteld. - De naam “Brettenpad” wordt ter vaststelling aangeboden aan de straatnamencommissie. Het pad wordt verbreed, met behoud van de bestaande bomen, om voetgangers meer en veiliger ruimte te bieden

2. Het raamwerk van de openbare ruimte, inclusief de entrees naar het park, wordt uitgebreid en meer samenhangend gemaakt. - Door het park worden voor fietsers en voetgangers nieuwe en openbare verbindingen gerealiseerd. Deze verbindingen lopen over en onder de spoordijk door. - De functies in het park krijgen meer in- en uitgangen en de hoofdverbindingen door het park worden voor iedereen toegankelijk. - De parkentrees worden mooi, herkenbaar, uitnodigend ingericht en er worden entrees toegevoegd. Het raamwerk wordt meer samenhangend ingericht.

3. De historische landschappen worden gehandhaafd en waar mogelijk versterkt. - Het slotenpatroon binnen het park intact laten en waar mogelijk versterken door toevoeging van nieuwe wateren en natuurlijke oevers.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

- Er wordt in overleg met St. Barbara een plan opgesteld voor het behoud van de oorspronkelijke veenweiden. - Het dorpsaanzicht Sloterdijk wordt verbeterd.

4. De natuurwaarden (o.a. bomen en struiken) worden gehandhaafd en versterkt. - Bestaande bomen en groen worden gehandhaafd. - Natuurontwikkeling wordt gestimuleerd en uitgebreid - In het park wordt natuureducatie gefaciliteerd.

5. De (sociale) veiligheid wordt verbeterd. - Hoofdroutes (het raamwerk) worden helder en overzichtelijk ingericht met goede verlichting. - ‘Schuilplekken’ (te) dicht op doorgaande routes worden ontruimd/geopend. - Onderdoorgangen worden goed verlicht, waarbij het toevoegen van avondfuncties en het betrekken van kunstenaars wordt gestimuleerd. - De natuurlijke-, groene uitstraling van het gebied wordt niet aangetast met bovenstaande maatregelen/ingrepen.

6. Bestaande functies vormen het startpunt voor de toekomst en mogelijkheden voor nieuwe functies worden op zorgvuldige wijze onderzocht. - Het gebruik van (een deel van de) volkstuinen wordt geleidelijk geïntensiveerd ten gunste van de nieuwe gebruikers. - Er komen nieuwe kleinschalige sport- en spelvoorzieningen en verblijfsplekken. - Passende horecafaciliteiten worden op strategische plekken gesitueerd.

58

4 - In de stedenbouwkundige plannen worden spraakmakende functies tegen de buitengrenzen van het park aan gestimuleerd. - Verschuiving of verplaatsing van functies wordt onderzocht.

7. Het park wordt duurzaam ontwikkeld. - Er wordt bij de aanleg en beheer van het

park gebruikt gemaakt van bestaande en reeds gebruikte materialen. - Er wordt zoveel mogelijk CO2-arm uitgevoerd door transport van materialen over een zo kort mogelijk afstand te houden. - Waar mogelijk wordt energie opgewekt en nieuwe vormen van energie gefaciliteerd zonder onherstelbare schade te veroorzaken aan het park. - De organische productie van het park wordt zoveel mogelijk in het park gebruikt. - Er worden geen giftige stoffen gebruikt. - Inheemse flora en fauna wordt gestimuleerd. - Kennisoverdracht door natuureducatie wordt bevorderd. - Men wordt tot bewegen gestimuleerd.

9. De waterhuishouding wordt verbeterd. - Met Waternet wordt een waterplan gemaakt voor de verduurzaming van het systeem. - De gemeente faciliteert handmatige ophoging van de tuinen door de tuinders.

10. Het proces van planvorming en uitvoering binnen de functies wordt samen met de gebruikers uitgewerkt. - Opgaves binnen de volkstuinen worden in

eerste instantie door de volkstuinverenigingen vormgegeven. - Opgaves voor verbetering van de toegankelijkheid binnen de andere functies (en eigendommen) zullen door deze partijen worden uitgewerkt. De gemeente zal waar nodig kaders stellen en faciliteren.

11. Het beheer van het park, inclusief de evenementen, wordt integraal opgepakt. - Er wordt integraal beheer en open communicatie door een aanspreekpunt voorgesteld. - Er moet een (betere) balans worden gevonden tussen de evenementen en de openbare parkfunctie. - Het ontwerp van de herinrichting leidt niet tot

verhoging van de beheerkosten.

- Er wordt een integraal plan gemaakt voor afvalbeperking, verzameling en verwerking. - Het maken van een duurzaam waterbeheersingssysteem inclusief meer open water.

8. Kunst en cultuur hebben een belangrijke rol in het proces. - Er wordt samen met het stadsdeel en partners een projectorganisatie voor kunst opgezet.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

59

5. Financiën & Planning

afb. 84. Projecten, gebieden en maatregelen

Inleiding In december 2017 is de Ontwikkelstrategie Haven-Stad bestuurlijk vastgesteld door de gemeenteraad, met als onderdeel het GrootWesterpark. Dit bestaande groengebied is in de huidige situatie bezet met vele private of semiopenbare functies. De opgave is om het hele groengebied inclusief de volkstuinparken toegankelijker te maken als openbare groenvoorziening. Een Toekomstig Westerpak - in het perspectief van Haven-Stad, fase 1 Nota van Uitgangspunten - is geen blauwdruk met een vast te stellen ontwerp voor het park. Het formuleert uitgangspunten waarbinnen, in samenwerking met direct belanghebbenden, ontwerpoplossingen binnen deelgebieden worden uitgewerkt. Na het vaststellen van deze nota van uitgangspunten zullen in fase 2 per onderdeel projecten worden uitgewerkt waarover besluitvorming kan starten. afb. 85. Aanplant van de eerste boom door portefeuillehouder Ruimtelijke Ordening (Gerolf Bouwmeester) als ‘kick-off’ van het project tijdens de Dag van het Westerpark (18 juni 2017)

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

60

Proceskosten 2018 en 2019 Het Westerpark, met een veelzijdigheid aan functies en een proces dat de transformatie van het gebied van stadsrand naar stadspark moet leiden, heeft behoefte aan integraal parkmanagement. Dit is een beheertaak met de verantwoordelijkheid bij het stadsdeel. Het stadsdeel gaat hiervoor een parkmanager aanstellen. De parkmanager kan een start maken met de al in gang gezette initiatieven, bijvoorbeeld het begeleiden van de pilot ´Verbetering toegankelijkheid volkstuinen voor omwonenden”. Kwaliteitsimpuls Groen Het college heeft op 28 maart 2017 besloten tot het vrijmaken van geld uit het vereveningsfonds om extra te investeren in een kwaliteitsimpuls voor enkele Amsterdamse parken. Ten aanzien van het Westerpark is besloten een bedrag van 1 miljoen euro te reserveren die ingezet wordt voor kleine projecten; voor verbetering van de openbaar toegankelijkheid van volkstuinen (zie nr. 4 en a op afb. 84), voor nieuwe beplanting, verblijfsplekken in het openbare raamwerk, de herinrichting van de spoorzone en de noordoever van de Haarlemmertrekvaart (zie nr. 1 t/m 3 op afb. 84) en enkele nieuwe poorten (incl. voorbereidingskosten). De projecten zullen in samenwerking met stakeholders worden voorbereid en geraamd in 2019 en ter besluitvorming worden voorgelegd aan de gemeenteraad in de 4de kwartaal. De uitvoering van deze eerste fase, zal in 2020 starten.

Raamwerk infrastructuur Haven-Stad Vanuit het programmateam Haven Stad wordt een raamwerk ontworpen voor de infrastructurele ingrepen die horen bij de ontwikkelstrategie Haven Stad om de transformatie naar een werk/ woongebied mogelijk te maken. Een aantal ingrepen raken het ontwerp voor het Westerpark, zoals de fietsverbindingen door het Westerpark. De verbindingen die nodig zijn ten behoeve van de eerste bewoning van Haven-Stad (nr a, b, c, d, h op afb. 84) zijn gepland aan te leggen voor 2024.

Het deel dat nodig is voor de verdere ontwikkeling van Haven-Stad (nr. e, f, g op afb 84) daarna. Het opheffen van de verkeersroute Sloterdijkerweg/Contactweg (zie nr. 6 op afb. 84), en herinrichting spoorzone Noord (zie nr. 5 op afb. 84), zijn al voorzien in de periode 2018-2022. Deze projecten zullen apart worden voorbereid en hierover zal aparte besluitvorming plaatsvinden. Definitief ontwerp Westerpark Evenals het raamwerk voor de infrastructuur zal er een definitief ontwerp worden gemaakt voor het Westerpark. Hierbij wordt rekening gehouden met het infrastructurele raamwerk, passend binnen de visie zoals in document beschreven. Dit ontwerp is noodzakelijk ten behoeve van ramingen en het voorbereiden van financiële dekking. Er wordt pas gestart met het opstellen van het ontwerp, wanneer er zekerheid is over de noodzaak ervoor. Dat wil zeggen, de snelheid waarmee Haven-Stad groeit en wanneer een kritische massa van nieuwe woningbouw de schaalsprong naar grotere maatregelen noodzakelijk maakt. Van enkele maatregelen is de verwachting is dat ze voor 2024 worden uitgevoerd, namelijk de herinrichting van het nieuwe entreegebied Transformatorweg (nr. 7 op afb. 84), de herstructurering cq verplaatsing van enkele functies, de herinrichting van het centrale en noordelijke deel (nr. 8, 9, 10 op afb. 84) en herinrichting gemeenschappelijke delen volkstuinen t.b.v.

openbaar gebruik (nr. 4 op afb. 84). De resterende maatregelen zullen op langere termijn worden uitgevoerd bij de verdere ontwikkeling van Haven-Stad.

1Bron: Commissievergadering 19 april 2017, Het collegebesluit van 28 maart 2017 tot het vrijmaken van € 16 miljoen uit het Vereveningsfonds om extra te investeren in de kwaliteitsimpuls groen fase 1 voor Noorderpark, Sloterpark, Rembrandtpark, Westerpark, Gaasperpark en Martin Luther Kingpark.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

61

Bestaande functies (Glas)

Het raamwerk (Lood)

Het Westerpark als geheel

afb. 86. Functies en raamwerk vormen het geheel

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

62

6. Beeldkwaliteitsplan Inleiding De belangrijkste opgave voor de beeldkwaliteit is hoe een zeer gefragmenteerd groengebied in samenhang wordt ontwikkeld, zodat het uiteindelijk als één park wordt ervaren. Omdat de gebieden qua functie en karakter verschillen kan de samenhang vooral in het raamwerk worden gevonden. Dit betreft de paden en de randen daarvan, de grens van het park en de entrees naar het park toe. Met specifiek en kenmerkend gebruik van materialen en beplanting wordt het raamwerk het bindende element waarbinnen de verschillende functies kunnen floreren. De thema’s voor de beeldkwaliteit zijn:

Algemeen - Meubilair - Verlichting - Beplanting - Verharding

• Een moderne- en industriële inrichting met o.a. beton, hout, metaal en natuursteen.

Deel II: De gebieden met functies Het tweede deel van dit hoofdstuk wordt behandeld op basis van de verschillende onderverdeling van gebieden met functies. De gebieden zijn te onderscheiden in een zestal park typologieën.

• Een botanische, tuin- en parkachtige groeninrichting, een zeer nat natuurgebied. • Een gebied dat wordt gekenmerkt door een geschiedenis van treinsporen. De gebieden met functies zijn zeer verscheiden. De meeste gebieden hebben een eigen, vanzelfsprekende karakter dat bij toekomstige ingrepen versterkt kan worden. De enige uitzonderingen zijn de locaties van de twee dierenverenigingen. Deze zijn niet zorgvuldig ingepast in het landschap en hebben geen parkachtige basis.

Landschappelijke lijnen - Haarlemmertrekvaart - De oude zeedijk Verbindingen en Verblijf - Primaire verbindingen - Secundaire verbindingen - Entree gebieden - Infrastructurele kunstwerken

- 19de-eeuws stadspark - Cultuurpark - Botanisch park - Natuur- en educatiepark - Begraafplaats - De weilanden

Het beeldkwaliteitsplan vormt, samen met de uitgangspunten (zie hoofdstuk 4), het kader voor de uitvoering van deelprojecten. Deel I: Beeldkwaliteit raamwerk Eerst wordt het openbare raamwerk behandeld. Het raamwerk omvat fiets- en voetpaden, groene bermen met beplanting, taluds en waterstructuur binnen het gebied. Het eerste deel van dit hoofdstuk is onderverdeeld in:

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

63

afb. 88. Spoorweg geïnspireerd houten zitelementen

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 89. Prullenbakken hout gecombineerd met metaal

64

6.1 Het Raamwerk 1. Algemeen Het Raamwerk bestaat uit de fiets- en voetpaden, groene bermen met beplanting, taluds en waterstructuur van het gehele Westerpark (afb. 87). Om eenheid te creëren in het park zijn er voor het raamwerk de volgende ingrediënten gekozen; meubilair, verlichting, beplanting en verharding.

Meubilair Het meubilair zoals zitelementen, fietsbeugels, prullenbakken en bewegwijzering krijgt een eenduidige en zelfde uitstraling. Met een verwijzing naar het karakter van het huidige Westerpark/WGF en het spoorverleden wordt het meubilair van natuurlijke en robuuste materialen zoals hout en staal, gebruikt. Naast het noodzakelijke standaardmeubilair, wordt gezocht naar een bijzondere, voor het park unieke elementen, zoals een uitkijktoren (kraaiennest), die op strategische plekken gebruikt kan worden om het karakter te versterken. afb. 87. Kaart raamwerk

Verlichting Voor het totale park wordt één verlichtingslijn gebruikt. Deze armaturen worden geleidelijk geplaatst.

afb. 90 & 91. Standaard verlichting gecombineerd met specials

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 92. Scheiding tussen verschillende type materiaal

65

afb. 94. Bollen langs de verschillende routes (Willemsplein Arnhem)

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 95. Toepassen van meerstammig fruitbomen

66

Verharding De materialisatie van het raamwerk is eenduidig. Net zoals bijvoorbeeld in het Vondelpark, wordt parkverharding (met grind gestrooid en ingewalste asfalt) gebruikt. De scheiding tussen fiets en voetganger is een specifieke en karakteristieke detail. Binnen de gebieden met functies wordt de materiaal van voetpaden afgestemd op de identiteit en uitstraling van de desbetreffende functie. Bijvoorbeeld door het toepassen van knuppelpaden binnen de waternatuurtuinen. Beplanting De nieuw aan te brengen beplanting zal specifiek worden gekozen om de samenhang binnen het park te versterken. De beplanting bestaat uit: meerstammige, bloeiende en (grotendeels) fruit/nootdragende bomen, grote heesters, vaste planten en voorjaarsbloeiers zoals bollen en stinzenplanten. Het behouden van zicht op ooghoogte is vanuit ruimtelijk en veiligheidsperspectief een uitgangspunt afb. 93. Toepassing van meerstammige bomen binnen het raamwerk

afb. 96. Voorjaarsbeeld ten tijden van de bloesemperiode (Japan)

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 97. Toepassing van vruchtdragende beplanting “plukroutes”

67

afb. 98. Haarlemmertrekvaart

afb. 99. Verbeteren van het contact met de Haarlemmertrekvaart

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

68

Landschappelijk

2. Landschappelijke lijnen De 2 belangrijkste gebiedsoverstijgende landschappelijke lijnen zijn de Haarlemmertrekvaart en de relicten van de oude zeedijk. Beide zijn van hoge cultuurhistorische waarde. Dit dient gewaarborgd te worden en waar mogelijk versterkt middels materialisatie en beplanting. Haarlemmertrekvaart Het wateroppervlak wordt fysiek en visueel niet verkleind. Indien mogelijk worden dammen vervangen door bruggen. Een doorlopend voetpad langs de noordzijde van de vaart, gekoppeld aan verblijfsplekken is een belangrijk doel. Daarbij is bij herinrichting de referentie aan het oude IJzeren spoor een thema.

afb. 100. Varen in de Haarlemmertrekvaart

afb. 101. Verbeteren van het contact met het water

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

69

afb. 102. Voormalige zeedijken

afb. 103. Sloterdijk: Water als relatie met de voormalige haven van Sloterdijk

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

70

Landschappelijk

De oude zeedijk

afb. 104. Huidige situatie

De oude zeedijk, waarvan nog een deel binnen het plangebied aanwezig is, wordt waar nodig duidelijker zichtbaar gemaakt. De (nu soms onzichtbare) voet en kroon van de dijk en de hoogte, worden benadrukt. De landschappelijke beeldkwaliteit wordt gewaarborgd door gebruik van bijvoorbeeld oude gebakken materialen.

afb. 105. Benadrukken van de aanwezige hoogteverschillen

afb. 106. Huidige situatie Oude zeedijk

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 107. Zicht over de weilanden ten westen van begraafplaats St.Barbara

71

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

72

Primair

3. Verbinding en verblijf Primaire verbindingen De huidige en toekomstige primaire verbindingen worden voor dit uniek park uitgevoerd in zwart of af-gestrooid asfalt. Als extra kenmerk wordt ontworpen op een detail van de kantopsluiting van het asfalt. Dit heeft zowel een esthetische als functionele waarde. Bijvoorbeeld in relatie tot de afwatering van regenwater of verlichting, wat een bijdrage kan leveren aan de sociale veiligheid.

afb. 108. Voorbeeld kenmerkende details

afb. 109. De primaire verbindingen waarbij er gekeken wordt naar een specifiek detail qua opsluiting van het materiaal.

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

73

afb. 110. Voormalige spoordijk

afb. 111. Huidige situatie

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 112 & 113. textuur asfalt: als mogelijk detail voetpad

74

Primair

Voormalige spoordijk

Fiets + voetpad

afb. 114. Huidige situatie, fiets- en voetpaden gecombineerd

Voetpad

Fietspad

De voormalige spoordijk wordt in de toekomst verbreed ten opzichte van het huidige profiel. Daarnaast worden er aan weerszijde van de huidige bomenlaan nieuwe paden gerealiseerd om zo de huidige conflicten tussen de fietsers en de (hard)lopers te verminderen. Het profiel wordt geoptimaliseerd voor het huidig en toekomstig gebruik.

Voetpad

afb. 115. Scheiding tussen fiets en voetpaden

afb. 116. Toevoeging van verlichting t.b.v. oriëntatie en routing

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 117. Waar oude spoorelementen gebruikt zijn

75

a l te ro h M e t to r w e g a I sol

Tra

rm n s fo

a to r

weg

Westerpark

afb. 118. Voorstel verbindingen tussen centrum en metrohalte Isolatorweg

afb. 119. Huidige situatie

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 120. Talud als sport en speelaanleiding

76

Primair

Nieuwe routes en verblijfsplekken langs het spoor

afb. 121. Huidige situatie

De toekomstige primaire verbindingen van het bestaande stadspark richting de Transformatorweg zorgen ervoor dat de toekomstig, te ontwikkelen gebieden beter aan de stad en het park worden gekoppeld. Vanwege het aanwezige spoortalud aan de oostzijde biedt dit mogelijkheden tot het creëren van speel en verblijfsplekken. Het reeds aanwezige volwassen groen en het hoogteverschil wat uitzicht biedt, bepaalt in belangrijke mate de recreatieve kwaliteiten van het spoortalud.

afb. 122. Inzet spoortalud en realisatie toekomstige verbinding

afb. 123. Verblijfsplekken met uitizicht over het park

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 124. Gebruik van de hoogte verschillen

77

Oude zeedijk

Westergasfabriek

afb. 125. Kennis en educatie-as

voormalige spoordijk

afb. 127. Huidige situatie

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 128. Referentie boerenlandmarkt

78

Primair

Route oude zeedijk - Westergasfabriek Het kenmerkende aan deze primaire verbinding is het beleefbare hoogteverschil. Daarnaast zijn er langs deze verbinding verschillende recreatieve, natuureducatie voorzieningen. In het toekomstige beeld is het van belang dat deze functies een herkenbaar adres krijgen langs deze verbinding. De thema’s natuureducatie en natuurrecreatie vormen de basis voor de ontwikkeling.

afb. 129. Bestaande gesloten karakter langs de route

afb. 130. Toekomstig open karakter langs de route

voormalige zeedijk

afb. 126. De kenmerkende topografie in het langsprofiel tussen de voormalige spoordijk en zeedijk

afb. 131. Koppeling van de bestaande functies langs de natuur, kennis/ educatie-as

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 132. Kleinschalig moestuinieren

79

afb. 133. Voormalige zeedijken

afb. 134. Huidige situatie

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 135. Relatie met materialen Molenwerf

80

Primair

Overgang dorp Sloterdijk - Volkstuinen

afb. 136. Huidige situatie, gesloten karakter

Tussen het dorp Sloterdijk en de volkstuinen ligt een met populieren beplante dijk. Dit markeert het einde van de volkstuinen in westelijke richting. Vanwege de slechte gesteldheid van de populieren kan het zijn dat deze in de toekomst gekapt gaan worden. Maar dit dient nader onderzocht te worden. Daarnaast wordt een fietsroute achterlangs het dorp Sloterdijk gerealiseerd (waar momenteel het voetpad ligt). Deze gaat vervolgens onder het spoor door richting Sloterdijk 1. De fietsroute zal geen hoofdroute zijn maar zal deel uit maken van de Groennet. Dit betekent een verbreding van het profiel op de dijk en het planten van nieuwe laan bomen. De intieme sfeer aan beide zijde wordt gehandhaafd door de juiste beplantingskeuze.

afb. 137. Toekomstige situatie, open karakter in contact met de volkstuinen en dorp Sloterdijk

afb. 138. Sfeerbeelden schaduwrijke onderbeplanting

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 139. Sfeerbeelden overgang volkstuinen en het dorp Sloterdijk

81

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

82

Secundair

Secundaire verbindingen De secundaire verbindingen worden uitgevoerd in parkachtige materialen, bijvoorbeeld verschillende typen halfverharding of grindpave. Dit vermindert de snelheid (van fietsers) en draagt bij aan een betere oriëntatie binnen het Westerpark. Op deze manier wordt duidelijk onderscheid gemaakt tussen de primair en secundair routes. Aan de secundaire verbindingen worden verblijfsplekken ontwikkeld.

afb. 140 & 141. Materialisatie secundaire verbindingen, halfverharding of verharding met textuur

afb. 142. Duidelijke materialisatie qua typologie van de paden

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

83

afb. 143. Indicatie secundaire verbindingen door de volkstuinen

afb. 144. Huidige situatie

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 145. Referentie van natuurlijke barrières voor scheiding tussen verbinding en volkstuin , bv. water

84

Secundair

Tussen trekvaart en spoordijk Tussen de Haarlemmertrekvaart en de huidige spoordijk ( Amsterdam - Haarlem) worden in de toekomst secundaire verbindingen gerealiseerd die zorgen voor een betere relatie tussen HavenStad en het huidige centrum van Amsterdam. Binnen de volkstuinen ontstaat dus een hiërarchie van routes, waardoor de veiligheid van de tuinen beter kan worden gewaarborgd. De in de kaart aangeven lijnen zijn indicatief De materialisatie van deze verbinding en de te ontwikkelen plekken langs deze routes zal aansluiten bij het karakter van de huidige volkstuinen. Groen karakter, lommerrijk, rust en mogelijkheden tot ontdekking.

afb. 146. Koppeling programma volkstuinen en kleinschallige horeca

afb. 147. Principeschets inpassing verbinding (nader onderzoek in afstemming met belanghebbenden)

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 148. Toevoeging van nieuw programma

85

afb. 149. Spoorzijde zuid

afb. 150. Huidige situatie

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 151. Verblijfsplekken op het spoortalud

86

Secundair

“1 kilometer voor sport en speelaanleidingen + kansen voor verblijfsplekken op het spoortalud”

Spoorzijde zuid Het huidige gebied tussen de volkstuinen en spoortalud is momenteel een restruimte en verdient ten aanzien van de toekomstige ontwikkelingen een kwaliteitsimpuls. Hierbij worden er meerdere verblijfsplekken

afb. 152. Principeschets impuls spoorzijde zuid

gerealiseerd op het talud en een verbeterde routing. Gekoppeld aan deze verbindingen en het verblijf worden er sport- en speelaanleidingen gerealiseerd. De materialisatie zal voornamelijk uit natuurlijke elementen bestaan, met een robuust karakter.

afb. 153. Principeschets impuls spoorzijde zuid

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

87

afb. 154. Spoorzijde noord

afb. 155. Primaire structuur

Een toekomstbestendig Westerpark - Fase 1 - Nota van Uitgangspunten

afb. 156. Faciliteren van sport

88

Spoorzijde noord De noordzijde van het spoor is een belangrijke groenstructuur. Deze groenstructuur naast het spoor (aan de parkentree) is geschikt als een levendig buurtoverstijgend parkgebied met uitnodigende openbare sport- en beweegaanleidingen. Nieuwe (sport)voorzieningen daar waar de nieuwe stad zich vormt (Sloterdijk I), daar waar aaneengeschakelde openbare ruimte is én daar waar het park en stad samen komen. Ook met sportplekken met een maatje meer (openbare tennisvelden/tennispark, running track). afb. 157. Uitzichtpunten