3. Bijlage_uitvoeringsagenda_Circulair_raadsversie_def.pdf

Eigenaar

Verkeer en Openbare Ruimte

Naam actie

Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte

Omschrijving actie

V&OR is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Voor die verantwoordelijkheid maakt V&OR onder meer gebruik van de diensten van het IB en Stadswerken. Op het gebied van circulariteit onderneemt V&OR een aantal belangrijke acties: • Groeifonds ‘Toekomstbestendige leefomgeving – Infra’ Dit programma is gericht op kennisontwikkeling en innovaties om de primaire materiaalvraag drastisch te verminderen. • Programma ‘Hergebruik, tenzij …’ in de openbare ruimte Dit programma is gericht op maximaal hergebruik van Amsterdamse materialen binnen Amsterdam. • Circulariteit van de Puccinimethode De Puccinimethode heeft belangrijke invloed op het materiaalgebruik binnen de stad. Dit beleid heeft daarmee aanzienlijke impact op circulaire oplossingen. • Asset Civiele Constructies In het afgelopen jaar is uitgebreid onderzoek uitgevoerd naar de milieu-impact van een groot aantal civiele constructies. Dit onderzoek wordt voortgezet om op basis van de verkregen inzichten te komen tot een meer gerichte aanpak. Dit overzicht geeft belangrijke acties van V&OR weer, maar is niet uitputtend. Voor verschillende activiteiten en assets is V&OR actief om circulaire oplossingen mogelijk te maken. Stadswerken heeft ook een belangrijke rol in de circulaire economie, bijvoorbeeld vanwege de beoordeling, opslag, beheer en logistiek van her te gebruiken materialen.

Team CE van R&D biedt voor deze activiteiten ondersteuning. Dit ondersteuningsaanbod is in algemene zin beschreven in de inleiding op deze bijlage.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 59

5.9

Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte

Eigenaar

Verkeer en Openbare Ruimte

Naam actie

Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte

Omschrijving actie

• Groeifonds ‘Toekomstbestendige leefomgeving – Infra’ Het programma ‘Toekomstbestendige Leefomgeving: Transitie naar Emissievrije, Circulaire en Klimaatbestendige Gebouwen en Infrastructuur’ realiseert blijvende samenwerkingsverbanden en innovatie-infrastructuren waarmee producten, diensten en kennis ontwikkeld worden voor het creëren van een toekomstbestendige leefomgeving, betaalbaar en bereikbaar voor alle inwoners. Binnen het plan voor Infra, waarin V&OR met het programma voor bruggen en kademuren participeert, wordt de toekomstbestendige vervanging van infrastructuur, onder meer door circulair bouwen om de primaire materiaalvraag drastisch te verminderen, onderzocht. Aandacht gaat uit naar het ontwikkelen en testen van circulaire en biobased materialen, zoals hergebruik van beton- en staalelementen en biobased asfaltinnovaties, het toevoegen van functies aan bestaande assets en circulaire vervanging ((de)montage). • Programma ‘Hergebruik, tenzij …’ in de openbare ruimte Met dit programma wordt het principe ‘Hergebruik, tenzij …’ geïmplementeerd binnen de gemeentelijke organisatie en in samenwerking met marktpartijen in concrete projecten. Onderdelen zijn onder meer het grip krijgen op de ecologische voetafdruk, ervaring opdoen met een digitale materialenbank en een fysieke materialenhub, en het ontwikkelen van een circulair businessmodel.

• Circulariteit van de Puccinimethode Consequente toepassing van de Puccinimethode draagt bij aan circulariteit. Ook moet innovatie van duurzame en circulaire materialen binnen de methode verder vorm krijgen. Eventuele uitfasering van materialen en producten moet meer beleidsmatig, los van individuele projecten, worden uitgevoerd. • Asset Civiele Constructies In het afgelopen jaar is onderzoek uitgevoerd waarin voor circa tachtig assets MKI-berekeningen zijn uitgevoerd voor bruggen, sluizen, kademuren en beschoeiingen in verschillende varianten en van verschillende materialen, zoals beton, staal en hout. Voor het vervolg wordt gedacht aan het bepalen van scenario’s voor circulaire principes als levensduurverlenging en hergebruik. De exacte inhoud moet nader bepaald worden.

Ambitie

Binnen het ‘bollenschema’ van de ‘Strategie Amsterdam Circulair 2020-2025’ worden bijna alle acties in de gebouwde omgeving geraakt, behalve die met betrekking tot gebouwen.

Huidige en gewenste situatie Binnen V&OR gebeurt al veel op het gebied van circulariteit. V&OR is betrokken in vele samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld op programma- of projectniveau en met AMS voor toegepaste wetenschap. Naast de genoemde acties voor assets als verhardingen en civiele constructies wordt ook actie ondernomen voor andere assets, zoals openbare verlichting. De uitdaging zit in het verbreden en opschalen van kennis, zowel binnen bepaalde assets als tussen de verschillende assets, om de kennis snel te institutionaliseren. • Groeifonds ‘Toekomstbestendige leefomgeving – Infra’ V&OR heeft geparticipeerd in deze landelijke aanvraag waarvoor V&OR cofinanciering inbrengt en middelen zijn toegekend. Het Groeifonds is onderverdeeld in de volgende werkpakketen: – datagedreven beheer en onderhoud; – levensduur verlengen; – toekomstbestendig vervangen; – living lableeromgeving; – Safe Space Dialogue ; – ecosystemen en normalisatie. • Programma ‘Hergebruik, tenzij …’ in de openbare ruimte Dit betreft een lopend programma waarin verschillende acties worden uitgevoerd. Zo wordt, onder begeleiding van de TU Delft, de businesscase voor ‘Hergebruik, tenzij …’ uitgewerkt, wordt ervaring opgedaan met een digitale materialenbank en wordt onderzocht hoe drempels voor circulaire toepassingen verlaagd kunnen worden.

Ook lopen de contacten voor nadere uitwerking van monitoring van de ecologische voetafdruk en materiaalpaspoorten. • Circulariteit van de Puccinimethode Voor een specifiek product binnen de Puccinimethode, betonstraatsteen, is een Beleidsacht-sessie doorlopen. Daarbij waren velen in de keten van beleid tot uitvoering betrokken. De opbrengsten van die sessie resulteren in meer begrip van de keten en concrete verbeteracties. In de komende periode wordt bekeken welke acties worden opgepakt om tot circulaire innovatie te komen en huidige, minder circulaire, producten uit te faseren. Asset Civiele Constructies In het afgelopen jaar is veel inzicht verkregen in de consequentie van renovatie en vervanging van civiele constructies op basis van circa tachtig MKI-berekeningen. Bekeken wordt hoe deze kennis in de komende jaren verder kan worden gebracht, bijvoorbeeld door scenarioanalyses en concrete praktijktoepassing. Op die manier wordt beoogd de milieu-impact te minimaliseren.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 60

5.9

Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte

Eigenaar

Verkeer en Openbare Ruimte

Naam actie

Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte

Motivatie

Door deze acties in samenhang uit te voeren, wordt bijgedragen aan een congruent programma dat verdere sturing in de openbare ruimte mogelijk maakt in concrete projecten. Het ‘Groeifonds Toekomstbestendige leefomgeving’ biedt een zeer interessante samenwerking op landelijk niveau om gestructureerd schaalbare innovaties te ontwikkelen in concrete proeftuinen. De innovaties moeten bijdragen aan de drastische vermindering van de primaire materiaalvraag en zet onder meer in op materialen met aanzienlijke milieu-impact: beton, staal en asfalt. Het programma ‘Hergebruik, tenzij …’ is een lopend programma waarin concrete stappen worden gemaakt in de samenwerking tussen de betrokken directies. Het verder aanjagen van deze beweging is belangrijk voor het verminderen van de vraag naar primaire grondstoffen. Ook wordt gekeken naar digitale en fysieke infrastructuur om hergebruik mogelijk te maken. De Puccinimethode is een belangrijk instrument om te sturen op circulariteit. Dit gebeurt onder meer door sturing vanuit circulaire principes en het faciliteren van hergebruik en innovatie. Naast verhardingen hebben civiele constructies (waaronder bruggen en kademuren) veel milieu-impact door het gebruik van beton, staal en hout. Met deze actie onderzoeken we mogelijkheden van kwantitatieve sturing.

Middels ‘Duurzaam, tenzij …’ betrekken we alle medewerkers van het IB bij het realiseren van circulaire doelen door de continue verbetering van instrumenten voor ontwerpen, uitvoeren en inkopen en aanbesteden.

Verwachte impact

Als gemeente zetten we in op drie waardeketens, waarvan ‘Gebouwde omgeving’ er een is. Dit vanwege hun economische betekenis voor de stad, hun impact op milieu en klimaat en de mogelijkheden van de gemeente om invloed uit te oefenen. Ook in de laatste publicatie van de Monitor CE die de gemeente jaarlijks uitbrengt, zien we dat deze drie waardeketens het grootste aandeel hebben wat betreft milieu-impact. Het Groeifonds Toekomstbestendige leefomgeving en ‘Hergebruik, tenzij …’ zijn programma’s met verschillende doelen, zoals gevalideerde vervangingstechnieken voor bruggen, kademuren en wegen, circulaire businessmodellen, digitale en fysieke infrastructuur voor hergebruik, de ontwikkeling van medewerkers om innovaties toe te passen en kwantitatieve sturing. Ontwikkeling bij civiele constructies sluit bij een aantal van deze doelen aan. Voor de Puccinimethode wordt bekeken of op basis van impact innovaties in materiaalgebruik gestimuleerd kunnen worden. Nadruk in deze acties ligt op beton, staal en asfalt. Bekeken kan worden wat de impact van plastic is. ‘Duurzaam, tenzij …’ heeft met continue verbeterd instrumentarium voor ontwerp, inkoop en uitvoering een belangrijke doorwerking bij het grote aantal medewerkers van het IB en hun betrokkenheid in zeer veel projecten in de openbare ruimte.

Sturing op impact – het beperken van primaire grondstofstromen en CO2-emissie – kan verder verbeterd en geconcretiseerd worden door kwantitatieve monitoring, enerzijds door gebruik te maken van reeds beschikbare data en anderzijds door de monitoring verder te verfijnen met informatie die voortkomt uit de geformuleerde acties. Daarvoor moet onder meer de samenwerking worden gezocht met de Monitor CE en Green Office.

Looptijd

Het Groeifonds Toekomstbestendige leefomgeving start in augustus 2023 en heeft een looptijd van vijf jaar. Het huidige programmaplan ‘Hergebruik, tenzij …’ loopt tot en met 2023. Het betreft de eerst van drie implementatiefasen. De tweede fase wordt gepland tot en met 2025 en moet nog nader geconcretiseerd worden. De acties met betrekking tot de Puccinimethode en Civiele Constructies moeten nog nader geconcretiseerd worden. Voor ‘Duurzaam, tenzij...’ geldt dat wordt toegewerkt naar een continue doorontwikkeling en implementatie van instrumentarium.

Verwacht resultaat

Met deze acties van V&OR wordt voor de openbare ruimte op gestructureerde wijze gewerkt om te komen van innovatie (experimenteren in proeftuinen) naar opschalen en institutionaliseren voor alle assets.

Bijdrage aan systeemverandering

Gemeente Amsterdam is een belangrijke aanjager van ontwikkelingen in de samenwerking met marktpartijen. De gemeente geeft het goede voorbeeld en ondersteunt het ecosysteem met betrekking tot de openbare ruimte in de circulaire transitie.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Vanwege de focus van deze acties op beheer en onderhoud ligt de nadruk van deze acties in de R-ladder (model PBL) op: R3, reuse R4, repare and remanufacturing R5, recycling Vanwege de ontwerpwerkzaamheden spelen R1) refuse and rethink en R2) reduce ook een rol, maar in mindere mate, omdat veel in voorgaande fasen is bepaald. Innovatie in productontwerp, technologie en businessmodel spelen ook een rol.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 61

5.9

Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte

Eigenaar

Verkeer en Openbare Ruimte

Naam actie

Circulair beheer en onderhoud openbare ruimte

Beleidsinstrumentarium

1. Groeifonds ‘Toekomstbestendige leefomgeving’ 7 Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten) 2. Programma ‘Hergebruik, tenzij...’ in de openbare ruimte Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten) 3. Circulariteit van de Puccinimethode Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten) 4. Asset Civiele Constructies Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

1. Groeifonds ‘Toekomstbestendige leefomgeving’ Eigenaar: V&OR Werkt mee: nader te bepalen 2. Programma ‘Hergebruik, tenzij...’ in de openbare ruimte Eigenaar: V&OR Werkt mee: IB, Stadswerken, R&D, G&O 3. Circulariteit van de Puccinimethode Eigenaar: V&OR Werkt mee: R&D 4. Asset Civiele Constructies Eigenaar: V&OR Werkt mee: R&D

Vervolgstap

1. Groeifonds ‘Toekomstbestendige leefomgeving’ Groeifondsaanvraag is gehonoreerd. De vervolgstap is om het programma binnen gemeente Amsterdam verder invulling te geven. 2. Programma ‘Hergebruik, tenzij...’ in de openbare ruimte De vervolgstap is verdere continuering van het programma. 3. Circulariteit van de Puccinimethode Nadere uitwerking geven aan de wijze waarop circulaire innovatie binnen de methode wordt uitgewerkt en de wijze waarop uit te faseren materialen en producten worden verwerkt in de methode. 4. Asset Civiele Constructies Invulling geven aan de vervolgstappen na het afronden van het onderzoek naar de MKI van 80 assets.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: De kosten die voortvloeien uit deze acties worden gedekt vanuit de jaarplanmiddelen van V&OR.

Monitoring

Monitoring is van wezenlijk belang voor het circulaire beheer en onderhoud in de openbare ruimte en de sturing daarvan. Door het verschil in acties is nu geen eenduidig antwoord te geven op wat gemonitord moet worden. Monitoring is wel al ingebed in het programma ‘Groeifonds toekomstbestendige leefomgeving’ en het programma ‘Hergebruik, tenzij...’ Nadere afstemming kan plaatsvinden met de afdeling Onderzoek en Statistiek binnen gemeente Amsterdam.

Leerdoel

Zoals hiervoor beschreven, geven de verschillende acties allemaal invulling aan circulariteit van beheer en onderhoud in de openbare ruimte. Daarmee is veel te leren, zowel binnen als tussen de betrokken directies.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 62

5.10 Bijdrage ingenieursbureau aan Eigenaar

Ingenieursbureau Amsterdam

Naam actie

De bijdrage die het Ingenieursbureau (IB) levert en kan leveren aan een circulair openbare ruimte via haar standaard activiteiten.

Omschrijving actie

De bijdrage die IB kan leveren aan het realisatie van een circulaire openbare ruimte, via haar inkoopactiviteiten, middels • contracten te ontwikkelen en op de markt zetten die gericht zijn op samenwerking met de markt. En dan specifiek op thema’s waar de markt leading is zoals op een aantal specifieke duurzaamheidsthema’s. Recente voorbeelden: – De aanbesteding van de samenwerkingsovereenkomst (SOK) verhardingen 2.0 waar samenwerking en innoveren centraal heeft gestaan. – De aanbesteding van het bouwteamproject Asterpad plus waar we de markt uitgedaagd hebben een circulair brug ontwerp te maken op basis van deels te oogsten materialen. • Leveranciers via aanbestedingen uit te dagen op meer hergebruik van grondstoffen en meer toepassen van duurzamere materialen Recent voorbeeld: – De aanbesteding van leverantie betonnen Puccini bestratingselementen. In 2022 heeft dit er toe geleid dat Stadswerken nu cementarme bestratingselementen in haar portfolio heeft die indien gewenst aan projecten geleverd kunnen worden ipv conventionele betonnen bestratingselementen. – In Europees verband ontwikkelt IB momenteel een methodiek om CO2 beprijzing toe te passen bij de inkoop van assets en materialen voor de stad.

• Aandacht hebben voor circulariteitskansen bij al haar aanbestedingen, en zeker bij de grotere aanbestedingen en deze indien serieus aanwezig te benutten • Behaalde circulaire successen via proefprojecten living labs, maar ook anderszins tot een standaard praktijk te maken via het opnemen van een minimum eisen in onze moedercontracten. Recent voorbeeld: – Vanaf dit jaar wordt dat gedaan voor in ieder geval asfalt, beton en emissieloos materieel. Bovendien voert IB als een van de landelijke koplopers gesprekken met CROW (verantwoordelijk is voor het actueel houden van een aantal contract systematieken) hoe hen te faciliteren hier een rol in te gaan spelen Nederland breed. haar ontwerpactiviteiten, middels • Bij haar technische ontwerpactiviteiten, niet alleen sturen op functionaliteit en kosten, maar ook op het toepassen van duurzame en circulaire materialen. Recente voorbeelden: – Afgelopen jaar is een onderzoek uitgevoerd naar de milieukosten van een 85 tal vaak toegepaste civiele constructies in Amsterdam.

De resultaten fungeren als nulmeting duurzaamheid/circulariteit voor de realisatie van toekomstige civiele constructies – Op aangeven van de assetmanagers civiele constructies zal IB vanaf dit jaar bij haar ontwerpactiviteiten voor bruggen en kademuren naast sturen op functionaliteit, en kosten ook een start maken met sturen op milieukosten • In samenwerking met de stakeholders uit de ontwerpkolom (stedenbouwkundige, ruimtelijke ontwerpers, technische ontwerpers vanuit de gemeentelijke organisatie in combinatie met marktpartijen het gesprek voeren, afspraken maken over en operationaliseren van nieuwe manieren van samenwerking die beter aansluiten bij de het realiseren van de circulaire opgaves van de stad. Recent voorbeeld: – Project “Asterpad plus” waar we samen met de markt in een bouwteam opzet een brug ontwerpen voor een deel aan de hand van geoogste materialen uit de omgeving. Dit project is het eerste bruggenproject binnen Amsterdam waarmee we ervaring opdoen in manieren van samenwerken die beter aansluiten bij de circulaire opgaves van de stad.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 63

5.10 Bijdrage ingenieursbureau aan Eigenaar

Ingenieursbureau Amsterdam

Naam actie

De bijdrage die het Ingenieursbureau (IB) levert en kan leveren aan een circulair openbare ruimte via haar standaard activiteiten.

Omschrijving actie

haar uitvoeringsactiviteiten, middels • Via haar contractmanagement, directievoering en toezicht zorgdragen dat aannemers hun beloftes, gedaan bij de inschrijving, nakomen, niet nakomen van beloftes niet zonder consequentie blijft en kernprestaties op het gebied van duurzaamheid geregistreerd worden. • Op basis van een evaluatie cyclus binnen langlopende contracten samen met aannemers continue verbetering doorvoeren op de verschillende duurzaamheidsthema’s, die onderdeel zijn van het contract en tevens vaststellen welke duurzame praktijken tot standaard verheven kunnen worden en in al onze projecten kunnen worden uitgevraagd Recent voorbeeld: – Op basis van de behaalde resultaten in de SOK verhardingen 1.0 is besloten dat werken met de lichte categorie van emissieloos materieel tot standaard praktijk kon worden verheven en vanaf begin 2023 wordt dat in al onze werken geëist. via het aanbieden van programma-management • IB kan ook programmamanagement leveren voor de realisatie van nieuwe duurzame projectpraktijken in de het fysieke domein die vanwege de inhoudelijke en organisatorische complexiteit zonder programmamanagement niet of niet snel genoeg van de grond komen. Recente voorbeeld: – Vanaf juni 2022 doet IB het programma management van “Hergebruik, tenzij” om hergebruik van vrijkomende materialen in de openbare ruimte tot een leidende praktijk te maken.

Voor de realisatie daarvan worden verschillende activiteitensporen opgetuigd: - proefprojecten uitvoeren tbv het ontwikkelen van een gevalideerde werkwijze - optuigen van praktijk ondersteunende voorzieningen als een digitale materialenbank, fysieke materialenhub, en een materialenpaspoort - het ontwikkelen van een financieel haalbare businesscase waar de maatschappelijke waarde van hergebruik ook zijn plaats krijgt - geïnformeerd houden van interne stakeholders en samen met hen zorgdragen dat de gewenste praktijk tot stand gebracht wordt en hindernissen beslecht worden. – Vanaf april 2023 doet IB het programma management van de SOK verhardingen 2.0. Dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingsopgaves met een volume van 400 miljoen euro en bestaande uit ca 1200 projecten zijn ondergebracht onder de paraplu van deze samenwerkingsovereenkomst met de markt, die tevens de mogelijkheid biedt om toe te werken naar toekomst bestendige assets ( oa klimaatbestendig, duurzaam en circulair, en schoon en emissieloos uitgevoerd) Het programmamanagement vanuit de SOK is er op gericht de afspraken op het gebied van samenwerking en innoveren op het thema duurzaamheid zoals vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst tot een leidende praktijk te brengen binnen de kaders van geld en tijd.

Ambitie

Gefaseerd en gestructureerd door te groeien naar een uitvoeringsorganisatie ( 1250 medewerkers.) die duurzaam werkt.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 64

5.10 Bijdrage ingenieursbureau aan Eigenaar

Ingenieursbureau Amsterdam

Naam actie

De bijdrage die het Ingenieursbureau (IB) levert en kan leveren aan een circulair openbare ruimte via haar standaard activiteiten.

Huidige en gewenste situatie Huidige situatie: In 2020 is de vakgroep Duurzaamheid, Circulariteit en Schone lucht opgericht om de eigen organisatie bij te staan is het meehelpen realiseren van de ambities van de stad op het gebied van circulariteit en schone lucht. Hoewel we verschillende successen hebben geboekt, is de voortgang gering. Deels ligt daarvoor de verklaring in de omvang van de opgave en de tijd die je nodig om tot een gestructureerde organisatie en aanpak te komen van de transities die we willen doorvoeren. Maar de geringe voortgang wordt ook veroorzaakt door het gebrek aan meerjarige financiering. Elk jaar moeten we namelijk relatief veel energie steken in het vinden van financiers en financiering. En waar geen financiering voor gevonden is, wordt “on hold” gezet. De huidige financiële situatie maakt dus dat we noodgedwongen fragmentarisch werken. En dit is niet meer te rijmen met de omvang en ambitieuze doorlooptijd van de duurzaamheidsopgave die bij het ingenieursbureau ligt. Een andere belangrijk oorzaak voor het gebrek aan voortgang is dat het overgrote deel van onze projectorganisatie (opdrachtgevers en projectteams) nog niet “aan” staat. Maar gelukkig lijkt dat te veranderen.

Mede door een aantal ontwikkelingen zoals de brandbrief van een aantal ambtenaren, de klimaatevenementen georganiseerd vanuit het GMT en het besluit van het MT van IB niet zomaar meer mee te willen werken aan projecten die geen duurzaamheids­ doelen geïncorporeerd hebben maar in projecten te gaan werken volgens het adagium Duurzaam Tenzij. Gewenste situatie: Gefaseerd en gestructureerd door te groeien naar een uitvoeringsorganisatie ( 1250 medewerkers) die de deskundigheid en de professionaliteit heeft, maar vooral ook de capaciteit heeft om duurzaamheid in al zijn verschijningsvormen in de projecten tot uitvoering te brengen. Waarvan de projectorganisatie doordrongen is van het belang dat projecten bijdragen aan de duurzaamheidsdoelen van de stad en dat zij de weg weten wie ze waarvoor kunnen benaderen.

Dat er sprake is van een genormaliseerde duurzaam tenzij projectenpraktijk, die vastgelegd is in helder werkprocessen en protocollen Met een vakgroep, die de capaciteit heeft om: • de kennis, veelal ontwikkeld binnen de vele landelijke en Europese werkgroepen waar ze soms ook deel van uitmaakt, in de volle breedte te volgen, bij te houden en op maat te maken voor toepassing in de eigen organisatie; • alle projectteams te ondersteunen en te adviseren; • regelmatig te evalueren ter verbetering van de ontwikkelde handelingskaders en de toepassing daarvan; • buurtgemeentes die in het peloton zitten van duurzaamheidstransities te informeren, inspireren en te ondersteunen als zij duurzaamheidsstappen willen zetten zodat we massa gaan maken. • het bovenstaande te realiseren op een gestructureerde wijze, die voor alle betrokkenen helder en overzichtelijk is. NB: Bovendien is de vakgroep ook in staat om programmamanagers te leveren voor de realisatie van gewenste nieuwe praktijken in de het fysieke domein die zonder een programmatische aanpak vanwege inhoudelijke en organische complexiteit niet van de grond komen. Motivatie

Als ingenieursbureau van Amsterdam zijn we ons bewust dat we een significante bijdrage kunnen leveren aan de realisatie van een circulaire openbare ruimte door de rol die we spelen en de activiteiten die we ondernemen bij de instandhouding van de Amsterdamse openbare ruimte en de aanleg daarvan in ontwikkelingsgebieden en transitiegebieden zoals IJburg, Havenstad, Houthavens, Overamstel, de Nieuwe Kern.

Verwachte impact

In 2019 heeft de gemeentelijke organisatie 7 miljard kg aan materialen ingekocht, waar van slechts 0, 3 procent circulair was. In het fysieke domein gaat verreweg het meeste materiaal om en is de circulaire opgave en de mogelijke impact van maatregelen dus het grootst. Looptijd

Van 2023 tot en met 2026.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 65

5.10 Bijdrage ingenieursbureau aan Eigenaar

Ingenieursbureau Amsterdam

Naam actie

De bijdrage die het Ingenieursbureau (IB) levert en kan leveren aan een circulair openbare ruimte via haar standaard activiteiten.

Verwacht resultaat

Totstandkoming van een uitvoeringsorganisatie ( 1250 medewerkers, die jaarlijks voor een bedrag van 765 miljoen euro inkoopt, en zo’n 700 projecten in uitvoering heeft) die de deskundigheid en de professionaliteit heeft, maar vooral ook de capaciteit heeft om circulariteit in al zijn verschijningsvormen in haar projecten tot uitvoering te brengen en zo betekenisvol bij te dragen aan het realiseren van een duurzame en toekomstbestendige openbare ruimte

Bijdrage aan systeemverandering

Het meer circulair maken van de openbare ruimte daagt ons allen uit na te denken over een reeks aan technologische, organisatorische en normatieve vraagstukken. Ook voor de activiteiten ontwerpen, inkopen en uitvoering, waar IB in de basis voor aan de lat staat. Zo zoeken we meer de samenwerking met de markt en kiezen we bij aanbestedingen vaker voor samenwerkingsovereenkomsten en werken in bouwteams. Hergebruik van materialen, wat we als leidend principe willen uitrollen over de stad, vraagt om ruimte voor opslag in de stad. Waar gaan we die realiseren? Om antwoord te vinden op dit soort vragen, zullen we ook intern meer de samenwerking moet zoeken en ook slagkracht ontwikkelen op deze nieuwe thema’s. Dus ja we zitten midden in een systeem verandering….

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Alle strategieën kunnen in principe gepraktiseerd worden bij het meer circulair maken van de openbare ruimte. IB heeft hier een adviserende rol in de richting van opdrachtgevers en beleidsorganisatie.

Beleidsinstrumen-tarium

Het gaat hier om een van de eigen uitvoeringsorganisatie van de gemeente Amsterdam in haar kracht te zetten om bij te dragen aan een circulaire openbare ruimte via haar activiteiten inkopen, ontwerpen en uitvoeren van projecten

Organisatie

Eigenaar: Het ingenieursbureau van Amsterdam Werkt mee: beleidsorganisatie R&D; Team CE, Team Uitstootvrije mobiliteit

Vervolgstap

Elk jaar maken we als vakgroep een jaarprogramma. Dat is ook gedaan voor 2023. Deze gaan we dus uitvoeren.

Financiële dekking

Dekking moet nog worden gevonden. De vakgroep vraagt om een jaarlijks budget van 1.165.000 euro in totaal (is gelijk aan 5 fte senior medewerkers en 2, 5 fte medior medewerkers) voor een periode van 4 jaar opdat IB doorgroeit naar een uitvoeringsorganisatie die duurzaam werkt op de vakgroepsthema’s Circulariteit & Schone Lucht. Zeven tiende van dit budget verwachten we nodig te hebben voor het vakgroepsthema Circulariteit en drie tiende voor het vakgroepsthema Schone lucht, wat als thema minder alomvattend is. Omdat IB een uitvoeringsorganisatie is, die altijd werkt in opdracht van, ontbreekt het haar aan financiële middelen om dit soort langlopende en grootse ontwikkel- en implementatieopgaves binnen haar eigen organisatie te bekostigen. Het lijkt logisch dat de verlegging van de focus op beleid naar de focus op uitvoering waartoe onlangs besloten is ook leidt tot mogelijkheden om beleidsgelden her te bestemmen en deels te gebruiken om de opgave van het IB te financieren.

Monitoring

De vakgroep werkt op basis van jaarprogramma’s waar de projecten van de vakgroep in zijn opgesomd en op hoofdlijnen zijn uitgewerkt. Elk project heeft een projectleider die verantwoordelijk is voor de voortgang en over de voortgang rapporteert in termen van behaalde mijlpalen en producten. Een keer in de zes weken wordt er een projectleidersoverleg georganiseerd waarin de projectleiders elkaar op de hoogte brengen over de voortgang binnen de verschillende vakgroepsprojecten. De programmamanager van de vakgroep organiseert deze overleggen.

Leerdoel

Cluster R&E brede leerdoelen: • Waar samenwerken om resultaten te boeken en versnelling te realiseren? • Hoe geven we vorm aan opgave gericht werken?

5.11 Scale-up toekomstbestendige kunstgrasvelden Eigenaar

Sport en Bos

Naam actie

Scale-up toekomstbestendige kunstgrasvelden

Omschrijving actie

Amsterdam is op zoek naar circulaire kunstgrassportvelden, die klimaatadaptief zijn en energie opwekken. Amsterdam en Haarlem organiseren een innovatief aanbestedingstraject: de scale-up kunstgrasvelden. De markt krijgt de gelegenheid om te experimenteren en door te ontwikkelen naar de meest duurzame kunstgrasvelden. Succesvolle innovaties worden direct opgeschaald en ingekocht.

Ambitie

Integraal project dat meerdere duurzaamheidsambities een plek geeft. In de aanbesteding proberen we de markt vanuit diverse ambities en doelstellingen uit te vragen: ambities op gebied van circulair, transitie naar circulaire economie, reductie primaire abiotische grondstoffen, circulair inkopen, stimulering innovaties. Het gaat ook om de ambitie klimaatadaptatie door het tegengaan van hittestress, om slim omgaan met regenwater, om de ambities voor schone lucht en geluid door slimmer en schoner transport, en om de aanleg van kunstgrasvelden. En tot slot speelt de ambitie Amsterdam klimaatneutraal door sportvelden te benutten voor het opwekken van duurzame energie.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 66

5.11 Scale-up toekomstbestendige kunstgrasvelden Eigenaar

Sport en Bos

Naam actie

Scale-up toekomstbestendige kunstgrasvelden

Huidige en gewenste situatie Huidige situatie: De huidige kunstgrasvelden hebben een grote negatieve milieu-impact: ze creëren microplastics in de omgeving. Ze zijn gemaakt van primair abiotisch materiaal en creëren een enorme afvalberg, en worden nog nauwelijks gerecycled. Ze worden heet in de zomer (70 graden of meer) en dragen niet bij aan slim omgaan met regenwater. Gewenste situatie: Sportvelden die geschikt zijn om altijd en veel op te sporten, maar die geen negatieve impact hebben op de sporter en de omgeving. Het meest relevante beleid wordt gevormd door de Kunstgrasnota (2020) en de ‘Uitvoeringsagenda Circulair 2023-2026’. Motivatie

Op deze manier geven we richting en schaal aan de innovaties die nodig zijn vanuit de markt voor schonere kunstgrasvelden.

Verwachte impact

Als gemeente zetten we in op drie waardeketens, waarvan ‘Gebouwde omgeving’ er een is. Dit vanwege hun economische betekenis voor de stad, hun impact op milieu en klimaat en de mogelijkheden van de gemeente om invloed uit te oefenen. Ook in de laatste publicatie van de Monitor CE die de gemeente jaarlijks uitbrengt, zien we dat deze drie waardeketens het grootste aandeel hebben wat betreft milieu-impact. Het gaat om directe impact. Deze projectaanpak creëert direct en zichtbaar resultaat door de andere output met schonere kunstgrasvelden en een andere samenwerking met de markt. Deze impact maken we inzichtelijk via diverse prestatieindicatoren die we rapporteren aan de EU: deze indicatoren variëren van CO2 tot microplastics, tot LCA en PEF. Een indirecte impact kan de aanscherping van de regelgeving zijn bij onder andere de EU en via vraagharmonisatie bij andere gemeenten. Leren en kennisdeling doen we veel vanuit de LIFE. Zo moeten we gedurende hele doorlooptijd evaluatiesessies houden, zowel intern als met de markt, maar moeten we ook zorgen voor replicatie en overdracht van de geleerde lessen in- en extern. Daartoe werken we samen met Drift.

Looptijd

Looptijd: september 2022-2027 Finishlijn: half 2027 einde project en daarna loopt het contract door tot tien jaar daarna.

Verwacht resultaat

Kunstgrasvelden worden circulair ingekocht. De kunstgrasvelden in Amsterdam zijn uiteindelijk gemaakt van biobased materialen die koeler zijn, doordat ze warmte opwekken voor de stad en die in de afvalfase volledig gerecycled of op delen hergebruikt kunnen worden. Ook water wordt slim geborgen voor hergebruik.

Bijdrage aan systeemverandering

Bestaande lineaire economie voor bijvoorbeeld de instrooikorrels of granulaat (de zogeheten infill) van kunstgras wordt uitgefaseerd. Opkomende circulaire initiatieven worden opgeschaald. Het is ook een nieuwe manier van samenwerken met de markt en vraagt een andere rol van de overheid. Het gaat om een lerende organisatie. Cruciale stakeholders intern en extern zijn al betrokken.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Onder meer refuse (infill), vermindering van materialen, hergebruik van onderdelen, zoals het zandpakket en de sporttechnische laag), het verwaarden van grondstoffen voor groot deel van het kunstgrassysteem en biobased maken van onderdelen.

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) Stimuleren (zachte instrumenten) Met name circulair bevorderen door anders in te kopen, maar we stimuleren de markt ook anders te denken door de ambitie voor de toekomst te communiceren. We doen zelfs een en ander aan normeren door samen met de bonden te kijken of de sporttechnische eisen niet conflicteren met duurzaamheidsambities. Ook borgen we de op handen zijnde wetgeving vanuit EU in ons project (PEF voor kunstgras).

Organisatie

Eigenaar: Sport & BOS Werkt mee: R&D (circulair), IB, Stedelijk innovatieteam, Concern Inkoop, Communicatie Extern: Haarlem, Pianoo, EU (LIFE), sportbranches en sportplatforms

Vervolgstap

Inkoopstrategie laten vaststellen in B&W, tender publiceren.

Financiële dekking

Binnen huidige dekking, nl: 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl Er is een Europese subsidie gehonoreerd op het project (LIFE). Dit is echter niet genoeg voor alle projectvoor­bereidings­ kosten. Er is vrij veel inhuur van de juiste expertise nodig vanwege het innovatieve karakter van het project. Voor komend jaar is daarvoor een aanvraag gedaan in de voorjaarsnota (€ 2, 5 miljoen voor 2024 en 2025). Jaarlijks mist er nog circa € 250.000,- naast de LIFE-subsidie. Deze kosten moeten worden gemaakt om het interne leerproces te borgen en de juiste inkoop- en contractexpertise in te huren. S&B zoekt daarvoor naar mogelijkheden om de lasten te verminderen en naar mogelijkheden voor extra financiële middelen. Een bijdrage vanuit de CE-middelen om specifiek de geleerde lessen van de inkoopmethodiek te borgen in de rest van de organisatie en om de te bewerk­stelligen circulaire transitie te begeleiden (door DRIFT), zou zeer welkom zijn. Dit zijn immers zaken die niet per se horen bij de kerntaken van S&B, maar wel zeer relevant zijn voor de rest van de organisatie. Indien er geen CE-coalitiemiddelen beschikbaar zijn, komt dit onder druk te staan en is er sprake van een financieel knelpunt. De uiteindelijke aanbesteding (raamcontract voor tien jaar) zal uitkomen op een contractwaarde van meer dan € 100 miljoen.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 67

5.11 Scale-up toekomstbestendige kunstgrasvelden Eigenaar

Sport en Bos

Naam actie

Scale-up toekomstbestendige kunstgrasvelden

Monitoring

Diversen: zowel milieu-indicatoren (LCA, MKI, CO2, temp, KWh) als procesindicatoren (samenwerking, leerproces).

Leerdoel

Hoe breng je transitie te weeg in de branche en markt met behulp van innovatieve aanbestedingen? Binnen de LIFE-subsidie moeten we ook werken aan replicatie en overdracht. Geleerde lessen moeten we actief borgen in de eigen organisatie en daarbuiten. Daartoe werken we al samen met Concern Inkoop en het IB.

5.12 Doorbraakproject van land tot pand Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Doorbraakproject van land tot pand

Omschrijving actie

Organiseren van een project om een korte keten te maken van agrarische producten en reststromen voor isolatiemateriaal door: • Marktcondities te verkennen en de afzetmarkt inzichtelijk te maken. Hoeveel m3 isolatiemateriaal is nodig in de stad, op welke termijn en tegen welke condities? • Onderzoek te doen naar de toepasbaarheid, kwaliteiten en effecten op de constructie van gebouwen van de materialen in isolatie, bijvoorbeeld samen met de HvA die al onderzoek heeft gedaan naar toepassing van lisdodde en mycelium; • De spelers in de keten met elkaar kennis te laten maken en gezamenlijke doelen te formuleren.

Ambitie

Gebouwde omgeving: circulair ontwikkelen doen we samen. Dat betekent dat vanaf 2030 50% van de renovaties circulair wordt uitgevoerd en van de MRA-houtbouw 20% door: • kennisdeling • financiële instrumenten • stimuleren van innovatie mkb

Huidige en gewenste situatie De kamerbrief van Hugo de Jonge over de ‘Beleidsagenda normeren en stimuleren circulair bouwen’ laat zien dat er ruimte moet komen om biobased isoleren te stimuleren vanuit de kant vanuit de regionale markt. Denk hierbij aan koppeling van agrarische activiteit aan verwerkers en producenten van isolatiemateriaal en vervolgens aan de markt (isolatieopgave). Woningcorporaties geven aan interesse te hebben in lokale producten en initiatieven in en rondom de stad laten zien dat er ook kansen zijn voor de agrarische sector en andere reststromen van vezels (zoals bermgras): • Vanuit de gemeente Amsterdam wordt gekeken naar de kansen, de business case en de ketenopbouw voor lisdodde uit gebied in en rondom de stad. • In de Beemster is de vraag naar afzet van boekweitdoppen voor isolatiemateriaal. • Bermgras is volop voorradig. • Olifantsgras groeit volop rondom Schiphol en is een perfect gewas voor wisselteelt voor boeren en kan dus een verdiengewas worden. Een inspirerend voorbeeld: in Noord Brabant hebben bestuurders van dertien woningcorporaties een intentieverklaring getekend die de groei van biobased isolatievezels tussen 2023-2027 bevordert. Motivatie

• ‘Building Balance’ ­– een programma vanuit de ministeries van LNV, EZ en BZK – is op zoek naar 13 keer 1000 ha van land tot land waar agro, industrie en bouw aan elkaar gekoppeld worden. De kennis is beschikbaar en kan worden ingezet voor een actie in Amsterdam. • Informele gesprekken met de woningcorporaties laten zien dat er interesse is om kennis te maken met de hele keten. • Vezelverwerkers en producenten doen graag mee.

Verwachte impact

Als gemeente zetten we in op drie waardeketens, waarvan ‘Gebouwde omgeving’ er een is. Dit vanwege hun economische betekenis voor de stad, hun impact op milieu en klimaat en de mogelijkheden van de gemeente om invloed uit te oefenen. Ook in de laatste publicatie van de Monitor CE die de gemeente jaarlijks uitbrengt, zien we dat deze drie waardeketens het grootste aandeel hebben wat betreft milieu-impact.

Looptijd

Looptijd: 2024 Finishlijn: 2025

Verwacht resultaat

Biobased isolatiematerialen op de markt van 1.000 hectare uit Amsterdam en omgeving (provincie Noord-Holland) Een intentieverklaring van afnemers van isolatiemateriaal om biobased isolatiematerialen af te nemen.

Bijdrage aan systeemverandering

Het organiseren van een korte keten van de agrarische sector naar de bouw.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Vervangen

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: team CE (R&D) Werkt mee: Wonen, Afdeling Strategie R&D Stedelijk innovatieteam, CRK, woningcorporaties, Versnellingshuis, HvA

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 68

5.12 Doorbraakproject van land tot pand Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Doorbraakproject van land tot pand

Vervolgstap

Na het stellen van gezamenlijke doelen zal er een vervolgplan en monitoring worden opgezet.

Financiële dekking

Binnen huidige dekking, nl: 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: 100k

Monitoring

De voortgang wordt gemonitord op: • verkenning marktcondities; • inzicht in afzetmarkt; • groeiend aantal ketenpartners; • intentieverklaring ondertekend door afnemers zoals vastgoedeigenaren, gemeente A’dam en woningcorporaties.; • doelen in intentieverklaring in kpi’s.

Leerdoel

Het samenbrengen van partijen die ogenschijnlijk geen gemeenschappelijk doel hebben, maar elkaar kunnen helpen aan onconventionele oplossingen.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 69

6

Dwarsdoorsnijdende thema’s en randvoorwaarden

6.1

 oncretiseren doelen en monitoring voedselverspilling en organische C reststromen

Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Concretiseren doelen en monitoring voedselverspilling en organische reststromen

Omschrijving actie

We maken de doelen van de waardeketen ‘Voedselverspilling en organische reststromen’ concreet. De doelstelling op voedselverspilling is helder: 50% minder in 2030 ten opzichte van 2015, overeenkomstig de Sustainable Development Goals (SDG’s) van de VN. De VN schrijft hierover onder doel 12: “By 2030, halve per capita global food waste at the retail and consumer levels and reduce food losses along production and supply chains, including post-harvest losses” (VN, #Envision2030, z.d.). Nog niet duidelijk is echter of we dit goed kunnen meten. Voor de verwerking van organische reststromen moet een doel gesteld worden. Hiervoor is een nulmeting nodig. Daarnaast moet een regelmatige monitoring opgezet worden om de voortgang te meten. We maken een stroomdiagram (Sankey) dat visueel inzicht geeft in de belangrijkste stromen en hoeveelheden(onder andere van huishoudens, horeca, supermarkten, dagmarkten, distributiecentra in Amsterdam.

Ambitie

Voedsel en organische reststromen: overstijgend

Huidige en gewenste situatie Momenteel zijn de doelen wel duidelijk als het gaat om het tegengaan van voedselverspilling: namelijk 50% minder in 2030 ten opzichte van 2015 (overeenkomstig de SDG van de VN). Niet helder is wat dit precies betekent in cijfers, omdat er onvoldoende data zijn. Daarnaast is er nog geen regelmatige monitoring ingesteld. Er is geen nulmeting gedaan in 2015. In de gewenste situatie gaat de Monitor CE werken aan het verkrijgen van meer inzicht en data over deze stromen. Dat betekent dat een regelmatige, periodieke monitoring ingesteld moet worden. De nulmeting moet ten eerste gedaan worden door bestaande informatie te gebruiken en daarmee de huidige situatie te schetsen. Dat geldt zowel voor voedselverspilling als voor de hoeveelheid organische reststromen en zowel bij huishoudens als bij bedrijven. Zo kan een beter beeld gevormd worden van de data die we hebben en die ontbreken. Om data te vergaren, staan een afvalsorteeranalyse van huishoudelijk afval (A&G) en een enquête als vervolg op eerdere enquête vanuit de Monitor CE gepland. Deze acties kunnen aan het begin en aan het einde van de agendaperiode gedaan worden. Motivatie

Deze actie draagt bij aan de plan-do–check–act–cyclus en laat zien hoe we ervoor staan op deze thema’s en waarop onze focus moet liggen, bijvoorbeeld grootste stromen of meeste impact.

Verwachte impact

Hiermee kan Amsterdam bijsturen met gerichte acties met een zo hoog mogelijke impact. Dat verhoogt de kans op het behalen van de doelen.

Looptijd

Looptijd: september 2023 tot en met december 2026 In Q3 en Q4 2023 wordt de enquête uitgezet en de stroomdiagram gemaakt. Op basis van uitkomsten kijken we in overleg hoe we inzichten kunnen verdiepen. Finishlijn: Doorlopend De nulmeting moet afgerond worden in 2023. Daarna moet aan het eind van de periode een nieuwe meting gedaan worden. In de tussentijd kan jaarlijks gemonitord worden met bij A&G bestaande informatie. Dit zal iets minder gedetailleerd zijn dan de nulmeting en de extra analyses. Om ook inzicht te krijgen in de organische stromen bij bedrijven, kan bijvoorbeeld een gesprek met partijen als Renewi interessant zijn.

Verwacht resultaat

De doelen zijn dan concreet en gekwantificeerd en daarmee meetbaar. De eerste data zijn verwerkt en worden gevisualiseerd in een stroomdiagram. Zo geven ze inzicht in de belangrijkste stromen en daarmee richting aan de focus van het beleid en de acties. De monitoring is ingericht en geeft ten minste antwoord op het behalen van de doelen. In een later stadium kan de monitoring op meer detailniveau ingericht worden.

Bijdrage aan systeemverandering

Deze actie draagt bij aan inzicht in en grip op het tegengaan van voedselverspilling en het verwerken van organische reststromen. De Monitor CE wordt bij het opstellen van deze actie al meegenomen. Het uitvoeren van de actie wordt gedaan door de Monitor CE in samenwerking met het team CE (R&D) en de Voedselstrategie.

Organisatie

Eigenaar: Monitor CE in opdracht van team CE (R&D), waardeketen ‘Voedsel en organische reststromen Werkt mee: A&G, Voedselstrategie

Vervolgstap

• Uitzoeken wat de huidige stand op gebied van voedselverspilling en organische reststromen-verwerking is. Dit verwerken in een stroomdiagram (Sankey). Een enquête als vervolg op de enquête in 2020 uitzetten. • Bepalen nulpuntmeting en eventueel extra analyses. • Bepalen wat het doel in 2030 is (OR). • Herhalen analyses (2026).

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl jaarplanmiddelen R&D en O&S.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 70

6.1

 oncretiseren doelen en monitoring voedselverspilling en organische C reststromen

Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Concretiseren doelen en monitoring voedselverspilling en organische reststromen

Monitoring

• De hoeveelheid voedselverspilling bij huishoudens in kg per huishouden. • Meer detailniveau is een analyse op type voedsel dat verspild wordt (vermijdbaar – niet vermijdbaar). Kg per categorie per huishouden • Inschatting stromen bedrijven: horeca, retail, distributiecentra, markten in kg. Extrapoleren van bestaande data bijvoorbeeld in gemiddelde hoeveelheid gfe van restaurants x aantal restaurants in de stad op basis van info van afvalinzamelaars.

Leerdoel

De cyclus van monitoren (plan-do-check-act) is voor alle programma’s relevant, maar wordt nog niet vaak toegepast.

6.2

Monitor materiaalgebruik eigen organisatie

Eigenaar

Green Office

Naam actie

Monitor materiaalgebruik eigen organisatie

Omschrijving actie

We zorgen ervoor dat directies (de effecten van) hun materiaalgebruik gaan monitoren, zodat de voortgang van de transitie naar een circulaire organisatie gevolgd kan worden. Daarnaast moet de monitor inzicht bieden voor de andere klimaatdoelen van de gemeentelijke organisatie (CO2- en energiereductie, klimaatadaptatie en duurzaam denken en doen).

Ambitie

Vóór 2030 vermindert de gemeente haar consumptie met 20% en koopt de gemeente alleen nog circulair in. We beginnen met verbruiksmaterialen en de inrichting van onze eigen panden in overeenstemming met ‘Amsterdam Circulair, Strategie 2020-2025’. We hebben in 2030 een volledig circulaire bedrijfsvoering conform ‘Naar een Duurzame Organisatie, Uitvoeringsagenda 2020-2030’.

Huidige en gewenste situatie Er is nu alleen een nulmeting geweest van de inkoop van materiaal (materiaalstroomanalyse) en die is methodologisch nog niet goed genoeg om voortgang mee te volgen. Motivatie

De gemeentelijke organisatie heeft een voorbeeldrol in de circulaire transitie. Op het moment is niet goed genoeg te kwantificeren hoe het ervoor staat. Deze actie maakt dat wel inzichtelijk.

Verwachte impact

Indirecte impact door te laten zien waar die impact zit, zodat er gericht acties kunnen worden ondernomen door de betreffende directies.

Looptijd

Looptijd: start 2023 Finishlijn: 2026

Verwacht resultaat

In 2026 hebben de directies die samen verantwoordelijk zijn voor 95% van het materiaalgebruik en milieu-impact van de organisatie een directie- en mogelijk programmaspecifieke nulmeting uitgevoerd, een plan opgesteld om de monitoring structureel in te richten én concrete doelen geformuleerd.

Bijdrage aan systeemverandering

Meten = weten en als je het weet kun je er iets aan doen. In deze actie nemen we vanaf het begin collega’s uit de directies mee om samen deze actie vorm te geven.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Overkoepelend

Organisatie

Eigenaar: Green Office Werkt mee: Onderzoek en Statistiek, alle betrokken directies (tot zover in ieder geval IB, Facilitair, ICT)

Vervolgstap

Jaarlijks rapporteren over de voortgang en directies verantwoordelijk houden voor hun resultaten.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: Dit jaar is nog te financieren uit middelen van Green Office 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: Op termijn moeten directies zelf hun monitoring financieren.

Monitoring

Meten: welke indicatoren voor welke directies beschikbaar zijn

Leerdoel

We kunnen hiervan leren waar welke informatie beschikbaar is en hoe moeilijk het is om structureel materiaalgebruik en impact te monitoren. Deze lessen kunnen we binnen deze actie weer toepassen om met volgende directies het traject sneller te kunnen doorlopen.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 71

6.3

Monitor Circulaire Economie in de stad

Eigenaar

Onderzoek en Statistiek, Cluster Digitalisering, Innovatie en Informatie

Naam actie

Monitor Circulaire Economie (Monitor CE) in de stad

Omschrijving actie

We zorgen voor inzicht in de circulaire economie en de circulaire transitie in Amsterdam, zodat beleidskeuzes beter onderbouwd kunnen worden en andere stakeholders in de stad van informatie worden voorzien.

Ambitie

Overkoepelend

Huidige en gewenste situatie Op dit moment is alleen bij benadering bekend hoeveel materiaal we gebruiken, waaruit dat bestaat en wat daarvan de impact is. Over de circulaire economie zelf – bijvoorbeeld de R-ladder – weten we nog maar weinig op stadsniveau. De gewenste situatie is om wel inzicht te hebben in de verschillende onderdelen van de circulaire economie, zodat beleidsmakers en andere stakeholders beter geïnformeerd kunnen worden. Motivatie

Door nieuwe datasets en methodes te ontwikkelen, dragen we bij aan het beter in kaart brengen van de circulaire economie in de stad.

Verwachte impact

Indirecte impact door te laten zien waar die impact zit, zodat gericht acties kunnen worden ondernomen.

Looptijd

Looptijd: continue Finishlijn: 2026

Verwacht resultaat

In 2026 volgen we structureel de verschillende R-strategieën in de stad en hebben we meer inzicht in de staat van de circulaire transitie in Amsterdam.

Bijdrage aan systeemverandering

Deze actie lost geen knelpunten op, maar probeert ze wel te identificeren en inzichtelijk te maken.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Overkoepelend

Organisatie

Eigenaar: O&S Werkt mee: SI, CBS, geoFluxus, et cetera.

Financiële dekking

Deels vanuit en beschikbare jaarplanmiddelen O&S en R&D, deels moeten nog middelen gevonden worden uit subsidies en samenwerkingen, zoals onder andere met Interreg.

Monitoring

Het is wat meta, maar voor het succes van deze actie dient te worden bijgehouden a) of inzicht wordt geboden in bovengenoemde, b) wat de kwaliteit van het inzicht is, en c) of partijen wat hieraan hebben gehad.

Leerdoel

We kunnen hiervan leren wat er als gemeente wel en niet ‘te weten’ is over de circulaire economie in de stad.

6.4

Identificeer materialen voor hergebruik: materialenpaspoort Openbare Ruimte

Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid, team CE (zoeken naar eigenaarschap)

Naam actie

Identificeer materialen voor hergebruik: materialenpaspoort Openbare Ruimte

Omschrijving actie

De assets in de openbare ruimte krijgen een digitaal materialenpaspoort. Zo wordt de stad een materialendepot. Dit doen we op natuurlijke momenten, dat wil zeggen bij oplevering, grootschalige renovatie en sloop. Financiering wordt geregeld voor medewerkers die de data van de paspoorten beheren en regisseren. Afspraken worden gemaakt over eenduidig taalgebruik en over de inrichting van het digitale opslagsysteem. Er wordt een opdrachtgever gezocht die sturing geeft aan deze acties.

Ambitie

Waardeketen ‘Gebouwde omgeving’: de gemeente geeft het goede voorbeeld en gebruikt circulaire criteria; actierichting G2.4 Gemeentelijke eigendommen: benoem hun waarde.

Huidige en gewenste situatie Op dit moment zijn er individuele koplopers die materialenpaspoorten laten opstellen. Het softwaregebruik en het databeheer wordt aan de initiatiefnemer overgelaten. In de gewenste situatie laten bouw- en/of projectmanagers standaard een digitaal materialenpaspoort opstellen bij de oplevering. Datamanagers beheren de data van de paspoorten met op stedelijk niveau gestandaardiseerde software en paspoorten. Motivatie

• Door informatie over de objecten te registeren, ondersteunen paspoorten de drie pijlers van circulaire bouw: het beschermen van materiaalvoorraden, het beschermen van het milieu en het beschermen van waarde. • Het paspoort maakt inzichtelijk welke producten/onderdelen/materialen bij het einde van de levensduur van het object vrijkomen, zodat deze (hoogwaardig) hergebruikt kunnen worden door ze bijvoorbeeld aan te bieden op een materialenplatform.

Verwachte impact

Als gemeente zetten we in op drie waardeketens, waarvan ‘Gebouwde omgeving’ er een is. Dit vanwege hun economische betekenis voor de stad, hun impact op milieu en klimaat en de mogelijkheden van de gemeente om invloed uit te oefenen. Ook in de laatste publicatie van de Monitor CE die de gemeente jaarlijks uitbrengt, zien we dat deze drie waardeketens het grootste aandeel hebben wat betreft milieu-impact.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 72

6.4

Identificeer materialen voor hergebruik: materialenpaspoort Openbare Ruimte

Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid, team CE (zoeken naar eigenaarschap)

Naam actie

Identificeer materialen voor hergebruik: materialenpaspoort Openbare Ruimte

Looptijd

Looptijd: 2024 Finishlijn: 2026

Verwacht resultaat

De assets van de gemeente in de openbare ruimte worden digitaal vastgelegd. Op natuurlijke momenten worden materialenpaspoorten ingevoerd of geactualiseerd.

Bijdrage aan systeemverandering

Met het borgen van het opstellen van materialenpaspoorten in standaardprocessen wordt het systeem blijvend veranderd.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Verlengen

Beleidsinstrumentarium

7 Normeren (wet- en regelgeving) (standaardiseren van informatie) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: team CE (R&D) Beoogd opdrachtgever in de toekomst is V&OR Werkt mee: IB, Stadswerken, PBK en O&S

Vervolgstap

Het opstellen van een digitaal materialenpaspoort onderdeel maken van standaardprocedure. De kosten per paspoort kunnen betaald worden uit de individuele projecten. Er wordt besloten hoe en waar de data wordt bewaard. De paspoorten worden waar mogelijk geïntegreerd met BIM.

Financiële dekking

Binnen huidige dekking, nl: 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: Uiteindelijk moeten softwareabonnementen en het nieuwe personeel uit de jaarlijkse begroting van V&OR betaald worden.

Monitoring

• aantal assets per jaar dat een materialenpaspoort krijgt; • totaal aantal assets met een materialenpaspoort.

Leerdoel

Leren over de stelling: “Amsterdam is en blijft eigenaar van alle vrijkomende herbruikbare materialen in de openbare ruimte en moet dan ook opslag en diensten organiseren óf alle vrijkomende materialen worden afgenomen door de markt”. Daarbij is onderscheid te maken in schaalniveau: hergebruik binnen projecten (project) en hergebruik tussen projecten (Amsterdam) en type instrumenten.

6.5

Geef materialen een identiteit

Eigenaar

Gemeentelijk Vastgoed

Naam actie

Geef materialen een identiteit

Omschrijving actie

Gemeentelijk Vastgoed beheert zo’n 700 panden in eigendom van de gemeente. In de gemeentelijke panden zitten veel materialen ‘opgeslagen’ die we bij sloop of onderhoud niet verloren willen laten gaan. Om van de gemeentelijke vastgoedportefeuille als het ware een materialendepot te maken, is inzicht in de aanwezige materialen nodig. Het opstellen van digitale materialenpaspoorten is daarvoor een noodzakelijk middel. Gemeentelijk Vastgoed wil bijdragen aan de opschaling van het materiaalpaspoort voor gebouwen binnen de gemeente. Dat vraagt om aanpassingen in de werkwijzen van Gemeentelijk Vastgoed waaronder het vastleggen van gebouwinformatie in 3d-modellen ofwel BIM, wat een voorwaarde is voor het digitaal materialenpaspoort. Dat is een omschakeling die we geleidelijk en overleg met Digitalisering en FB inzetten. Gemeentelijk Vastgoed gaat (onder voorbehoud van de voldoende financiële middelen) aan de slag met de inrichting van het tekeningenbeheer met als uiteindelijke doel al het vastgoed zodanig te digitaliseren dat we op momenten van oplevering renovatie, sloop en groot onderhoud materialenpaspoorten kunnen opstellen.

Ambitie

Waardeketen ‘Gebouwde omgeving’: de gemeente geeft het goede voorbeeld en gebruikt circulaire criteria; Actierichting G2.4 Gemeentelijke eigendommen: benoem hun waarde.

Huidige en gewenste situatie Op dit moment zijn er individuele koplopers binnen Gemeentelijk Vastgoed die materialenpaspoorten als onderdeel van hun projecten laten opstellen. Er is nog geen vaste digitale omgeving en software waarin de materialenpaspoorten worden beheerd. Voor het overgrote deel van de gemeentelijke vastgoedportefeuille is dus niet inzichtelijk welke materialen in welke volumes zijn gebruikt. Zonder kennis over de materialen, zoals het hergebruikpotentieel en de financiële waarde, is het lastig circulair werken. In de gewenste situatie laten bouw- en/of projectmanagers standaard een digitaal materialenpaspoort opstellen tijdens nieuwbouw, renovatie, sloop en groot onderhoud, waardoor het inzicht in de gebruikte en op termijn beschikbare materialen zich geleidelijk opbouwt. De informatie in de paspoorten brengt de (financiële) waarde en de potentie tot hergebruik van materialen in kaart. Op deze manier kunnen materialen opnieuw gebruikt worden.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 73

6.5

Geef materialen een identiteit

Eigenaar

Gemeentelijk Vastgoed

Naam actie

Geef materialen een identiteit

Motivatie

• Inzicht in gebruikte materialen is cruciaal voor hergebruik en het sluiten van de kringloop. • Door materialen te identificeren, identificeer je ook waarde en voorkom je dat deze verloren gaat en dat de materialen afval worden. Bijvangst: • Door met 3D-modellen te werken die nodig zijn voor materialenpaspoorten, dalen de faalkosten. Ook draagt het bij aan efficiënter gebouwbeheer.

Verwachte impact

De impact van structurele implementatie van het materialenpaspoort voor gebouwen is nog lastig in te schatten. Het is een aanzet tot hergebruik en draagt bij aan de bewustwording bij inkoop van materialen voor bouw, onderhoud en renovatie van gebouwen. Daarnaast geeft de gemeente zo het goede voorbeeld aan andere vastgoedeigenaren en kan het een impuls geven aan de bredere inzet van materiaalpaspoorten voor andere gemeentelijk assets, zoals in de openbare ruimte. Ondernemers die paspoorten opstellen of daarvoor software schrijven, krijgen de mogelijkheid om te groeien. Er wordt een bijdrage geleverd aan het verankeren van opslag en beschikbaarheid materiaalgegevens in het gemeentelijk beleid, wat weer de basis kan zijn voor het verplichtstellen van materiaalpaspoorten aan derden.

Looptijd

Start eerste voorbereidingen in 2023 met als doel conform beleid uiterlijk in 2026 klaar te zijn om circulair te werken. Hierna wordt de feitelijke digitalisering van de gemeentelijke vastgoedportefeuille gestart.

Verwacht resultaat

De inrichting digitalisering is uiterlijk in 2026 gereed om materialenpaspoorten te maken en dus circulair te werken, waaronder: • Functionele eisen software zijn bepaald. • Data-uitwisselstandaarden zijn vastgesteld. • Mensen zijn opgeleid. • Processen en afspraken met betrekking tot functioneel én tekeningenbeheer van de software zijn duidelijk. • Inkooptraject software 3D-viewer is afgerond. Vanaf 2026 worden materialenpaspoorten op logische momenten opgesteld, zoals bij groot onderhoud, sloop of nieuwbouw, een materialenpaspoort.