3. Bijlage_uitvoeringsagenda_Circulair_raadsversie_def.pdf

Vervolgstap

1. doelen, plan van aanpak en verwacht resultaat vaststellen; 2. budget vinden; 3. acties uitvoeren.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 31

3.9

Stadsmarkten circulair

Eigenaar

Stadswerken (afdelingen Schoon en Markten)

Naam actie

Markten Circulair

Financiële dekking

Binnen huidige dekking, nl: 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: Beschikbaar vanuit Stadsdeel NW € 140.000,- moet nog georganiseerd worden. Voorstel is om € 40.000,- bij te dragen vanuit de CE-coalitiemiddelen.

Monitoring

Totaal tonnages afval, scheidingspercentages, kosten, maatschappelijke waarde (MAEX?)

Leerdoel

In deze actie wordt nieuwe manier van samenwerken aangeleerd waarbij ondernemers, Amsterdammers (bezoekers van de markt) en verschillende directies binnen de gemeente moeten samenwerken om te komen tot een circulair systeem op lokaal niveau. Mogelijk kunnen in deze actie meer dingen meegenomen worden dan alleen voedsel en organische reststromen, bijvoorbeeld verpakkingsmateriaal.

3.10 Voorzieningen in de woningbouw om de voedselketen te sluiten Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Voorzieningen in de woningbouw om de voedsel keten te sluiten

Omschrijving actie

Een aantal belangrijke randvoorwaarden om de waardeketen ‘Voedsel en organische reststromen’ meer circulair te maken, zijn afhankelijk van woningbouw, maar worden nu nauwelijks meegenomen. We willen verkennen hoe we zaken als inpandige gfe-inzameling en -opslag, bijvoorbeeld grinders, gescheiden (vacuüm)toiletten voor nutriënten en waterterugwinning en materiaal van biobased lokaal geteelde gewassen zoals lisdodde, meegenomen kunnen worden bij nieuwbouw en renovatie. Dit betekent dat we moeten zoeken naar manieren om dit onder andere terug te laten komen in: • criteria gemeentelijke tenders; • afspraken met ontwikkelaars en aannemers met duurzame ambities; • integreren in regelgeving (Bouwbesluit, Nen beïnvloeden: • afspraken Waternet; Waternet wil graag experimenteren met decentrale zuiveringen om de (toekomstige) groei van de stad op te kunnen vangen en ervaring op te doen met zuiveringen op buurtniveau.

Ambitie

Voedsel- en organische reststromen: Amsterdam maakt ruimte en creëert kansen voor reststromen. Gebouwde omgeving: circulair ontwikkelen doen we samen.

Huidige en gewenste situatie De waardeketen ‘Gebouwde Omgeving‘ richt zich nu (bijna uitsluitend) op circulaire bouwactiviteiten in relatie tot bouwmaterialen of het voorkomen daarvan. Maatregelen die overlap hebben met de waardeketen ‘Voedsel en organische reststromen’, zoals grinders of vacuümtoiletten, hebben nog weinig prioriteit En hoewel er aandacht is voor biobased bouwmaterialen, is de link met herkomst en/of lokale boeren zwak, terwijl inkopen van lokale boeren de landbouwcrisis – onder andere de stikstofcrisis – kan helpen. In de gewenste situatie zijn er veel raakvlakken tussen de ketens, bijvoorbeeld een lokale boer teelt lisdodde (natte teelt, veen-weideproblematiek) voor isolatiemateriaal (isolatieoffensief), de lisdodde wordt bemest met biobased meststoffen uit de stad. Die meststoffen worden door een verwerker gemaakt van biogrondstoffen die worden ingezameld, omdat in de bouw rekening gehouden is met het gescheiden opvangen van gfe, urine en/of feces. Motivatie

De twee kringlopen van de circulaire economie (de biocycle en de technocycle) staan niet los van elkaar. Als je holistisch naar de bouw kijkt en wat nodig is om onze maatschappij circulair te maken, dan moet de inzameling van (potentieel) waardevolle biogrondstoffen in woningen en gebouwen een essentieel onderdeel daarvan zijn. Deze actie wil de eerste stappen in die richting zetten.

Verwachte impact

Op termijn is de impact groot. De actie moet echter nog in gang gezet worden en de impact is daarom nu lastig in te schatten.

Looptijd

Looptijd: 2e helft 2023 - 2024

Verwacht resultaat

In 2026 is er, naast Buiksloterham, minimaal één gebouw of wijk waar de integratie van biogrondstoffen in de bouw in gang gezet is en waarin de link met de bioketen gelegd is.

Bijdrage aan systeemverandering

Nutriënten en organische stof zijn essentieel voor onze voedselproductie. Deze worden nu grotendeels verbrand. Fosfaat is een eindige grondstof. Het is belangrijk dat we de organische kringloop gaan sluiten. Dit betekent om te beginnen dat we het organisch materiaal goed moeten gaan inzamelen en dat dit bij woningbouw vanaf het begin meegenomen moet worden, zowel bij keukenafval als toiletsystemen.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Gecombineerd; dit gaat over de hele keten

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: team CE (R&D) Werkt mee: duurzame gebiedsadviseurs, PMB, Grond en Ontwikkeling (G&O)

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 32

3.10 Voorzieningen in de woningbouw om de voedselketen te sluiten Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Voorzieningen in de woningbouw om de voedsel keten te sluiten

Vervolgstap

Bij succesvolle implementatie in het gebouw of de wijk wordt een opschaalstrategie opgesteld om in de standaardteksten tenders mee te nemen of in 1-op-1-onderhandelingen met ontwikkelaars. Daarnaast lobbyen om landelijk deze ontwikkeling op te schalen in bijvoorbeeld regelgeving of andere instrumentarium, zoals subsidies en dergelijke.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: uren team CE (R&D)

Leerdoel

De uitkomsten zijn van belang voor GV, MV, Sport en Bos (S&B), PMB-bouwmanagement.

3.11 Humanure – meststoffen en bodemverbeteraars Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Humanure – meststoffen en bodemverbeteraars

Omschrijving actie

Initiatieven die het gebruik van humanure (biobased meststoffen en bodemverbeteraars uit urine en feces) mogelijk willen maken, ondersteunen. Nutriënten en organische stof moeten de weg terug naar de gezonde bodem vinden. Wetgeving verhindert dit nu. Daarom zijn pilots, ontheffingen en onderzoek nodig om te bewijzen dat de meststoffen veilig en van hoge waarde zijn. Het gaat hier om initiatieven die zuivere grondstof (urine, feces) gebruiken, dus niet het afvalwater van de riolering; dat ligt bij Waternet.

Ambitie

Organische reststromen worden hoogwaardig verwerkt. Amsterdam maakt ruimte en creëert kansen voor reststromen.

Huidige en gewenste situatie In Amsterdam zijn verschillende initiatieven en ondernemers actief op dit onderwerp die echter veel hindernissen (regelgeving, veiligheid, waarde) op hun weg vinden. De gemeente (team CE, Stedelijke Innovatie) faciliteert onder andere in het traject richting ontheffing en door partner te zijn in het vervolg van een subsidieaanvraag: • Semilla is een Amsterdamse ondernemer die een meststof maakt uit urine die reeds getest is op kleine schaal. Deze ondernemer is klaar om op te schalen en heeft zowel met de NDSM-werf – urine inzamelen van festivals, meststof leveren aan bomenkwekerij) als met Arena/Ajax (urine inzamelen bij AFAS-live en meststof gebruiken voor de sportvelden – afspraken over gebruik en is klaar om te starten. • Amsterdam City Mest test in drie fases mest uit poep; eerst in het lab, dan kleinschalig in de stad bij enkele moestuinen en vervolgens bij regionale boeren. Het is initiatief van Green Campus in samenwerking met de UvA en boeren. • Cinderela maakt meststof op maat uit urine van festivals (TU Delft/AMS Institute). De Nederlandse wetgeving verbiedt gebruik van deze meststoffen voor voedselproductie. Echter, in de landen om ons heen gebeurt dit wel. De Europese wetgeving laat hier meer ruimte.

Het zou een keuze zijn om als Amsterdam bewust een initiatief zoals bijvoorbeeld Semilla, symbolisch te steunen en een project te faciliteren en daarmee een boete en/of rechtszaak uit te lokken om hiervoor aandacht te vragen. Zuivere urine is de beste bron voor meststoffen. Deze wordt meestal gevonden op festivals waar mobiele toiletten staan. Echter, in de gewenste situatie zijn er ook andere bronnen, zoals een gebouw of woonwijk met vacuümtoiletten. Ook in de aanbesteding seizoenstoiletten (V&OR) zou opgenomen kunnen worden dat deze urine ter beschikking gesteld wordt aan initiatieven die dit gebruiken om een meststof van te maken. In de gewenste situatie zijn er in de stad meer bronnen van zuivere urine, zijn de belemmeringen in regelgeving opgelost en kan humanure een deel van de kunstmest vervangen in de landbouw. Om tot een circulair voedselsysteem te komen in 2050, is dit een essentiële stap. De Boer beschrijft de huidige en gewenste situatie als volgt: “Nutrients are imported through food and exported through human excreta and unavoidable food waste. At present, most of the phosphorus in our food system, for instance, is lost as we allow human excreta be wasted. This leaves us dependent on finite phosphate rock, which is unsustainable. Nutrient outflows from cities will need to be recycled to the hinterland to fertilise soils or feed farm animals.

Consumer cooperatives will have heavily invested in waste separation systems. By 2050, we will have recognised human excreta as a valuable resource rather than a waste, and neighbourhoods all over the country will have installed smart toilets that save water and/or separate urine and faeces. Technologies such as ammonia stripping, struvite precipitation and biological decomposition techniques will be applied to safely recover nutrients from human waste” (Re-rooting the Dutch Foodsystem, from more to better, Imke de Boer et al., p4). Motivatie

In de stad gaan nu waardevolle organische stoffen en nutriënten afkomstig van het voedsel dat wij eten, verloren via het riool. Ook urine van bijvoorbeeld festivals wordt geloosd op het riool. Enkele initiatieven zorgen voor terugwinning van onder andere fosfaat (een eindige grondstof) en zorgen ervoor dat dit weer als meststof gebruikt kan worden, waarmee ze bijdragen aan een betere sluiting van de voedselkringloop. Deze biobased meststoffen zouden op termijn kunstmest – dat goedkoop is, maar zeer energieverslindend om te produceren en bovendien fosfaat bevat afkomstig uit mijnen – kunnen vervangen.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 33

3.11 Humanure – meststoffen en bodemverbeteraars Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid

Naam actie

Humanure – meststoffen en bodemverbeteraars

Verwachte impact

Initiatieven steunen betekent bijdragen leveren aan bewijs van waarde en veiligheid. Dit moet leiden tot toestemming voor gebruik bij (stads)landbouw, waardoor deze actie verband houd met de actie Kader voor experimenteerruimte organische reststoffen. Tevens zal dit bijdragen aan de kennis over het gebruik van humanure en de ontwikkelingen op dit gebied versnellen.

Looptijd

Looptijd: start 2023

Verwacht resultaat

Op een aantal plekken in en om de stad (onder andere sportvelden Ajax, bomenkwekerij, moestuinen) worden biobased meststoffen (humanure) gebruikt. Deze locaties hebben een ontheffing gekregen en leveren bewijs van veiligheid en waarde en dragen zo bij aan de kennisopbouw over het gebruik van biobased meststoffen.

Bijdrage aan systeemverandering

Een toekomstbestendig voedselsysteem moet circulair zijn. De stad is daarin nu de ontbrekende schakel. Door nutriënten en organische stof terug te winnen uit poep en plas en deze als humanure in te zetten in de (stads) landbouw wordt bijgedragen aan het verwaarden van de organische reststroom en het terugbrengen van de waardevolle stoffen in het voedselsysteem.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Niet helemaal van toepassing. Dit gaat over het toevoegen van de ontbrekende schakel in de organische kringloop en daarmee de kringloop rond maken.

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: uren team CE (R&D)

Reuse (namelijk van nutriënten en organische stof) komt het meest in de buurt.

Werkt mee: Stedelijke Innovatie is betrokken bij Cinderela (in samenwerking met AMS en TU Delft) Waternet en team CE. Green Campus doet Amsterdam City Mest. Vervolgstap

De actie ‘Kader voor experimenteerruimte organische reststromen’ biedt initiatieven naar verwachting meer duidelijkheid richting ontheffing en biedt pilots experimenteerruimte. Aangezien er (nog) geen verdienmodel is voor humanure ten opzichte van kunstmest, kan de gemeente hierin een belangrijke rol spelen. Door initiatieven, zoals Semilla, Amsterdam City Mest en Cinderela, te faciliteren en ook financieel te steunen bij pilots en innovatief onderzoek dragen we bij aan het leveren van bewijs voor de veiligheid en waarde van humanure.

Financiële dekking

Binnen huidige dekking, nl: 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: aanvraag € 150.000,- voor drie jaar uit CE-coalitiemiddelen

Monitoring

Er vindt achteraf een procesevaluatie plaats.

Leerdoel

Hiermee dragen we bij aan de (landelijke) beweging van alle initiatieven, ondernemers en onderzoeken die bezig zijn de inzet van humanure in de landbouw mogelijk te maken.

3.12 Hergebruik effluent als bron voor industriewater Eigenaar

Waternet

Naam actie

Hergebruik effluent als bron voor industriewater

Omschrijving actie

In 2023 voert Waternet een haalbaarheidsstudie uit naar de mogelijkheden voor het gebruik van effluent (gezuiverd rioolwater) als bron voor industriewater. Hiermee voorkomen we dat onze industriewaterklanten in het Westelijk Havengebied op termijn zonder water komen te zitten. Met een toenemende watervraag en een afnemend aanbod (waterbronnen staan onder druk), staat de industrie achteraan als het schaarse water verdeeld moet worden. De schone, kwalitatief goede bronnen moeten beschikbaar blijven voor drinkwaterproductie, terwijl industriewater gebruik kan maken van alternatieve (minder hoogwaardige) bronnen. Met interne juristen wordt onderzocht hoe de gemeente en Waternet met bestaande wet- en regelgeving en beleid kunnen sturen op industriewater uit laagwaardiger bronnen, zoals effluent.

Ambitie

Bestuur, institutionele vormgeving, publiek-private samenwerking.

Huidige en gewenste situatie Op dit moment wordt water van N.V. Watertransportmaatschappij Rijn-Kennemerland (WRK) – dé bron voor drinkwater voor Amsterdam – gebruikt als industriewater voor achttien bedrijven in de Amsterdamse haven. Met de toenemende droogte, met name in de zomer, worden hoogkwalitatieve zoetwaterbronnen steeds schaarser en komen de waterbronnen voor drinkwater onder druk te staan. Tegelijkertijd neemt de watervraag toe door demografischeen economische groei. Waternet (en heel Nederland) ziet een tekort ontstaan en realiseert zich dat we water moeten besparen en hergebruiken om in de toekomst goed en veilig drinkwater te kunnen blijven leveren. Met de inzet van opgewerkt (= gezuiverd) effluent (= huishoudelijk afvalwater), kunnen we zoetwaterbronnen vrijspelen om drinkwater van te maken. Hierdoor gebruiken we een laagwaardiger bron voor het maken van industriewater en behouden we de hoogwaardige bronnen voor de belangrijkste toepassing: ons drinkwater. Zo zijn we duurzaam en circulair bezig. Motivatie

Zoetwater van goede kwaliteit wordt ook in Nederland een steeds schaarser goed. De watervraag groeit, terwijl de capaciteit van beschikbare bronnen afneemt door droogte. We moeten de grondstof water meer circulair gaan inzetten. Dit betekent dat we moeten streven naar hergebruik van water, nadat het reeds een ander doel gediend heeft.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 34

3.12 Hergebruik effluent als bron voor industriewater Eigenaar

Waternet

Naam actie

Hergebruik effluent als bron voor industriewater

Verwachte impact

Directe impact: we hergebruiken zoetwater, waardoor we gebruik van kostbare drinkwaterbronnen kunnen beperken. Hierdoor blijven er grotere volumes beschikbaar voor drinkwaterproductie, waardoor drinkwaterproductie betaalbaar en relatief eenvoudig (minder chemicaliën, minder energie) blijft.

Looptijd

Looptijd: het haalbaarheidsonderzoek loopt 12 maanden Finishlijn: oktober 2023

Verwacht resultaat

De haalbaarheidsstudie toont aan dat effluent een goede bron kan zijn voor het maken van industriewater. Elders in Nederland gebeurt dit al sinds 2007. Hiermee gaan we water circulair inzetten in Amsterdam: van drinkwater, na gebruik in het huishouden naar afvalwater, waarna we het opwaarderen tot industriewater, waarna het alsnog in het oppervlaktewater terechtkomt.

Bijdrage aan systeemverandering

We sluiten de cirkel door afvalwater weer te gebruiken als bron voor industriewater. We gaan hierdoor meer circulair opereren en spelen hoogwaardige zoetwaterbronnen vrij voor de productie van drinkwater. Hiermee vergroot Amsterdam de leveringszekerheid van drinkwater voor de stad, tegen zo laag mogelijke kosten en tegen een zo klein mogelijke milieu-impact.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Hergebruik

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving)

Organisatie

Eigenaar: Waternet Werkt mee: Port of Amsterdam & ORAM (belangenvereniging Amsterdamse bedrijven)

Vervolgstap

Waternet voert nu naar aanleiding van een bestuurlijke opdracht van de gemeente Amsterdam een haalbaarheids­ studie uit naar het hergebruik van effluent als bron voor industriewater. Deze studie wordt eind 2023 opgeleverd.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: Waternet voert haar CE-programma nu uit met (financiële) middelen van haar opdrachtgevers gemeente Amsterdam en waterschap Amstel, Gooi en Vecht. Voor de gemeente Amsterdam, komen deze bijdragen uit de reguliere begroting riolering en drinkwater. De verwachting is dat deze budgetten de komende jaren licht zullen stijgen, omdat de urgentie om te verduurzamen blijft stijgen. Dekking moet nog worden gevonden, nl:

3.13 Circulaire watercyclus Eigenaar

Waternet

Naam actie

Circulaire watercyclus

Omschrijving actie

Waternet voert namens haar opdrachtgever de gemeente Amsterdam en het waterschap Amstel, Gooi en vecht verschillende watertaken uit. Voor de gemeente Amsterdam gaat het hierbij om de rioleringstaak en de productie en distributie van drinkwater. Om de ambitie van de gemeente A’dam (50% circulair in 2030 en 100% circulair in 2050) waar te maken, heeft Waternet een Programma Circulaire Economie (Programma CE) opgezet. Dit programma heeft als doel de milieu-impact te reduceren naar MKI=0 in 2050 (milieukostenindicator). Dit geldt zowel voor de interne bedrijfsvoering – geen uitstoot van broeikasgassen en stikstof- en fosfaatemissies meer – als voor de verduurzaming en circulariteit in de watercyclus.

Ambitie

Bestuur, institutionele vormgeving, publiek-private samenwerking.

Huidige en gewenste situatie De Amsterdamse waterketen is hoofdzakelijk nog lineair ingericht. Het Programma CE wil dit verduurzamen door 1) de bedrijfsvoering circulair te maken, 2) de watercyclus circulair te maken en 3) de omgeving circulair te maken. Motivatie

Met het verduurzamen van de interne bedrijfsvoering wil Waternet haar milieu impact reduceren naar nul (o) in 2050. Dit betekent met name het verminderen van broeikasgasemissies (lachgas, methaan, CO2) en de emissies (van stikstof en fosfaat) naar het oppervlaktewater sterk reduceren. Ook het gebruik van primaire abiotische grondstoffen (beton, staal, chemicaliën) zal verder terug moeten worden gebracht. Het verduurzamen van de watercyclus en de omgeving richt zich onder andere op het terugwinnen van grondstoffen (bv middels nieuwe sanitatie), waarvoor Waternet en de gemeente Amsterdam meerdere onderzoeks- en innovatieinitiatieven hebben lopen.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 35

3.13 Circulaire watercyclus Eigenaar

Waternet

Naam actie

Circulaire watercyclus

Verwachte impact

De impact die Waternet wil behalen bestaat uit: • Gebruik effluent (gezuiverd afvalwater) als bron voor industriewater, waarmee zoetwaterbronnen worden vrijgespeeld ten behoeve van de drinkwatervoorziening. Haalbaarheidsstudie loopt nu en wordt in september 2023 afgerond. Gesprekken met industrie en Port of Amsterdam (PoA) zijn gaande om de urgentie van waterschaarste te benadrukken. • Circulair textiel: katoenen isolatiejassen in ziekenhuizen in plaats van plastic jassen. In 2021 is een consortium bestaande uit OLVG, MRA, Clean Lease en Waternet gevormd. Er wordt onderzoek gedaan naar de impact van microplastics (uit textiel) op het afval- en oppervlaktewater (2023). Het streven van dit project is om jaarlijks 5 miljoen plastic medische schorten te vervangen door enkele duizenden herwasbare textiele beschermende kleding. • Nutriënten terugwinnen uit afvalwater (struviet, organische mest, et cetera) voor de (stads)landbouw. Struviet (= fosfaat) wordt al enkele jaren met succes gewonnen uit het afvalwater van de RWZI-West in A’dam. We willen dit proces gaan optimaliseren om nog meer van dit kostbare nutriënt terug te winnen, waardoor minder fosfaat uit hoeft te worden gemijnd. • Grondstoffen terugwinnen uit de waterketen.

Calciet wordt gewonnen bij de drinkwaterbereiding en deze stof wordt ingezet bij de productie van bijvoorbeeld tapijt en scrubs (persoonlijke verzorgingsmiddelen). Groengas (= opgewerkt biogas) is een ander product dat Waternet wint uit zuiveringsslib (afvalwater). Waternet wil inzetten op maximalisatie van groengasproductie, omdat dit een schone energiebron is die bijdraagt aan de energieneutrale doelstellingen (en MKI=0) van Waternet. • Nieuwe (decentrale) sanitatie (vacuümriool, separate inzameling urine, et cetera) In 2020 is reeds gestart met het project Buiksloterham. In 2023 hebben de gemeente Amsterdam en het waterschap AGV zich opnieuw gecommitteerd aan een vierjarige verlenging. Waternet en de gemeente Amsterdam willen hiermee ervaring opdoen met 1) het decentraal en 2) gescheiden inzamelen van afval(water)stromen. We willen hiermee lokaal grondstoffen (warmte, energie, nutriënten, water) terugwinnen om bij te kunnen dragen aan een circulaire stad en om systemen te ontwikkelen die de toekomstige groei van de stad kunnen opvangen.

Dat is in lijn met de visie van een circulair voedselsysteem in 2050, zoals beschreven door De Boer: “Households will no longer use drinking water to flush their toilets, but will use rainwater or smart water management systems that will recycle up to 95% of their shower and bathwater for toilet flushing, washing machines or gardening” (Re-rooting the Dutch Foodsystem, from more to better, Imke de Boer et al., pagina 4). • Met circulair aanbesteden is experimenteel begonnen in 2022. In 2023 start Waternet met gestructureerd aanbesteden. Waternet wil graag met de gemeente Amsterdam kennis- en ervaringen uitwisselen om van elkaar te leren. Ook zullen de watertaken die Waternet in opdracht van de gemeente Amsterdam uitvoert in lijn met de Amsterdamse inkoop- en aanbestedingsregels moeten zijn. Een samenwerking op dit onderwerp is daarom nodig. • Milieu-impact is leidend in projectkeuzes en aanbesteding. Waternet heeft een MKI-nulmeting uitgevoerd met data uit 2020. Aan de hand daarvan wordt geprioriteerd en zo worden de grootste milieuvervuilers het eerst aangepakt. Ook wordt de MKI-methodiek verder gedetailleerd en gepromoot bij andere overheden en aannemers. Dit valt onder de noemer decentrale sanitatie. • Om onze MKI-impact te verlagen, optimaliseert Waternet zijn processen om stikstof (N), fosfaat (P) en andere schadelijke emissies verder te reduceren.

Ook de broeikasgasemissies (CO2, Methaan, lachgas) zullen wij verder reduceren. Ten slotte zijn we het gebruik van chemicaliën in het zuiveringsproces verder aan het optimaliseren, zodat we minder chemicaliën hoeven te gebruiken. • Waternet stelt zich ten doel om hormonen, medicijnresten en microplastics verdergaand te onttrekken aan het afvalwater, alvorens het te lozen op het oppervlaktewater. Hiermee dragen wij bij aan een goede waterkwaliteit en een hoogwaardige ecologie in en om Amsterdam.

Looptijd

Looptijd: het programmaplan van Waternet circulair loopt van 2021 t/m 2026.

Verwacht resultaat

Waternet streeft ernaar om met het Programma CE, zijn milieu- impact te verlagen naar 0 in 2050 (50% in 2030). Dit betekent dat wij dan geen negatieve impact meer hebben op het milieu; we stoten geen broeikasgassen meer uit, brengen geen schadelijke stoffen in het milieu en gebruiken geen abiotische primaire grondstoffen meer.

Bijdrage aan systeemverandering

Duurzaamheid en circulariteit zijn in alle aspecten van ons werk doorgedrongen. Al onze aanbestedingen en inkopen zijn duurzaam en circulair

Organisatie

Eigenaar: Waternet (in opdracht van gemeente Amsterdam en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht) Werkt mee: gemeente Amsterdam, PoA, ORAM, MRA, AMS, CleanLease, Aquaminerals, Energie- & Grondstoffenfabriek

Vervolgstap

Waternet is met een programmateam van tien fte’s bezig om voor de twee opdrachtgevers gemeente Amsterdam en het waterschap Amstel, Gooi en Vecht (waterschap AGV) het ‘Programmaplan Waternet Circulair 2050’ uit te voeren. Voor de watertaken in opdracht van de gemeente Amsterdam, intensiveert Waternet de samenwerking met het team circulair van de gemeente Amsterdam.

Financiële dekking

Binnen huidige dekking, nl: 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: Waternet voert haar CE-programma nu uit met (financiële) middelen van haar opdrachtgevers gemeente Amsterdam en waterschap AGV. Voor de gemeente Amsterdam komen deze bijdragen uit de reguliere begroting riolering en drinkwater. De verwachting is dat deze budgetten de komende jaren licht zullen stijgen, omdat de urgentie om te verduurzamen blijft stijgen.

Monitoring

Waternet heeft haar eigen monitoringsysteem om de voortgang op MKI=0 te meten. Elke twee jaar doen we een uitgebreide monitoring ten opzichte van de nulmeting uit 2020. Daarnaast verschijnt jaarlijks de duurzaamheids­ rapportage van Waternet, waarin wordt gerapporteerd op circulariteit.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 36

3.13 Circulaire watercyclus Eigenaar

Waternet

Naam actie

Circulaire watercyclus

Leerdoel

Waternet kijkt op een holistische manier naar de watercyclus. En dat proberen we ook te doen met circulariteit. Voor ons is het reduceren van onze milieu-impact (MKI=0) de kern van circulariteit; in 2050 mag ons werk – de bouw, beheer en onderhoud van alle assets die nodig zijn om de watertaken goed uit te voeren – geen negatieve impact meer hebben op het milieu.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 37

4

Voorstellen Consumentengoederen

4.1

Textiel

Eigenaar

Afval en Grondstoffen/Ruimte en Duurzaamheid/Economische Zaken en Cultuur (nog te bepalen)

Naam actie

Textiel

Omschrijving actie

Faciliteren van koplopers en/of netwerken van textielbedrijven binnen het missiegedreven innovatiesysteem.

Ambitie

Textiel is een prioritair dossier van consumptiegoederen. Bovendien herbergt Amsterdam een grote hoeveelheid aan mkb-textielbedrijven.

Huidige en gewenste situatie Er zijn drie netwerken van textielbedrijven in de regio die als koplopers ondersteuning vragen van de gemeente • Markthalinitiatief (Clean Unique/UvA/WAAG); • netwerk gericht op verwerking afgedankt niet-herdraagbaar textiel (Makers Unite/Loop a Life); • MRA (ontwerpfase (circulaire esthetiek); ondernemers en kennisinstellingen waaronder HvA, Board, Waag en bestaande samenwerkingsverbanden onderzoeken het opzetten van een nieuw mode-instituut. De gewenste situatie is dat ecosystemen ontstaan die een landingsplek vormen voor startups, scale-ups en mkb-bedrijven die een transitie willen aangaan naar circulair textiel en die tevens burgers helpen om meer duurzame keuzes te maken. Motivatie

Faciliteren van koplopers die zich organiseren om een rol te spelen in het vergroten van de aandacht en bedrijvigheid en verbreden van kennis op het gebied van circulair textiel.

Verwachte impact

Impact is vooral sociaal: brede welvaart en leren en kennisdelen, zowel bij professionals als burgers.

Looptijd

Looptijd: 2023-3026

Verwacht resultaat

• versterking van innovatieve koplopers en vergroten van deze groepen (ondernemers, burgers dan wel consumenten); • reputatie van stad op het gebied van creatieve industrie en circulair textiel versterken, en dat trekt weer ondernemingen en ondernemers aan; • stimuleren samenwerkingsinfrastructuur (livinglabs) om kennis te vergroten en te distribueren.

Bijdrage aan systeemverandering

De genoemde initiatieven veranderen de perceptie van bewoners en professionals ten aanzien van wat normaal is. Zo komen we tot een positievere perceptie van circulaire oplossingen als Het Nieuwe Normaal. Daarnaast heeft textiel de potentie om sociale cohesie te bevorderen, omdat het op het grensvlak zit van economische bedrijvigheid voor nieuwe ondernemers en niet-financieel gedreven samenwerkingen. De zichtbaarheid wordt vergroot door het creëren van fysieke werkruimte, ontmoetingsplekken en programmering

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Alle treden

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: A&G/R&D/EZC (nog te bepalen)

Financiële dekking

Directe ondersteuning van sociale en commerciële ondernemers vindt plaats uit de budgetten van Samen met de Stad. Inzet van ambtelijke uren vindt plaats uit de reguliere budgetten van de betrokken directies

Monitoring

• aantallen ondernemers die betrokken worden; • economische bedrijvigheid; • gedragsverandering bij consumenten/burgers

4.2

Beschermende kleding in de zorg

Eigenaar

Waternet

Naam actie

Beschermende kleding in de zorg

Omschrijving actie

Herbruikbare isolatiejassen vervangen wegwerpjassen (fase 1) en de zorgsector past een systeem van verwaarden van de grondstoffen toe (fase 2).

Ambitie

70% circulaire textiel in 2030

Huidige en gewenste situatie Momenteel wordt in veel medische en zorginstituten gebruikgemaakt van wegwerpisolatiejassen of worden herbruikbare jassen gebruikt die na verloop van de economische levensduur worden afgedankt. Bij OLVG, Cordaan en Reade loopt nu een meerjarig gesubsidieerde pilot om herbruikbare isolatiejassen te testen. Bovendien worden gesprekken gevoerd met andere instituten in Amsterdam en in de regio.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 38

4.2

Beschermende kleding in de zorg

Eigenaar

Waternet

Naam actie

Beschermende kleding in de zorg

Motivatie

Er zijn verschillende redenen om hiervoor te kiezen: • voorbeeldproject voor ziekenhuizen voor overgang van wegwerp naar hernieuwbaar om te laten zien dat het kan; • opschaalbaar; • maatschappelijke kosten en baten laten zien dat het ‘goedkoper’ is om herbruikbare circulaire jassen toe te passen; echter, nog niet alle organisaties die de voordelen hiervan ondervinden, zijn bereid hiervoor te betalen (voorbeeld voor true pricing); • onderzoek naar schaal om te komen tot een business case om te laten zien dat het kan; • onderzoek naar CO2-certificaten wordt ingezet (inzicht in hoe alternatieve ‘voordelen’ ingezet kunnen worden in de business case); • potentie om een materialenbank voor isolatiejassen op te zetten (unieke ontwikkeling; inzicht in schaal).

Verwachte impact

• anders inkopen door semipublieke organisaties; • inzicht in hoe lokale activiteiten (maken, onderhoud, recyclen) bijdragen aan de sociale impact van de business cases; • brede samenwerking van organisaties volgens het triple-helix-model.

Looptijd

Looptijd: 3 jaar Finishlijn: 2025/6

Verwacht resultaat

• Vervanging van wegwerpmaterialen door herbruikbare producten staat bij ziekenhuizen en zorginstellingen op de agenda. • Samenhang tussen gezondheid van burgers en negatieve ecologische impact van wegwerpproducten op de gezondheid van burgers begint bekend te worden. Hiermee doorbreken we de zogenaamde CO2-tunnelvisie. • We worden als regio minder afhankelijk van wereldwijde ketens (leveringszekerheid).

Bijdrage aan systeemverandering

• inzicht in de schaal om business case rond te krijgen; • inzicht in de schaal voor een circulaire economie (van global naar EU naar nationaal of regionaal).

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

• verlengen van levensduur • verwaarden van grondstoffen • vervangen van materiaalgebruik

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: Waternet Werkt mee: OLVG

Financiële dekking

4.3

Reguliere budgetten van Waternet

 ubliek bereik vergroten van gemeentelijke informatie en statistiek over P circulaire economie

Eigenaar

Stedelijke Innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie

Publiek bereik vergroten van gemeentelijke informatie en statistiek over circulaire economie

Omschrijving actie

Campagnevorming met informatie van de Monitor CE gericht op specifieke doelgroepen. Concreet gaat het om het ontwikkelen van: • campagnemateriaal (posters/banners in de stad); • fysieke actie in de stad om mensen uit te lokken over circulaire economie te denken en om het gesprek aan te jagen; • gamificatie van de statistieken (wat is jouw impact als bedrijf of bewoner?).

Ambitie

Participatiestrategie (instrument: gesprek met de stad), communicatieplan (instrument: communicatie)

Huidige en gewenste situatie Met deze actie wil het programma gericht doelgroepen informeren (bewoners, bedrijven, bezoekers) over de inzichten van de gemeente. Dit project begint met het onderzoeken van focusgroepen met verschillende doelgroepen. Op basis van focusgroepgesprekken met de verschillende doelgroepen wordt achterhaald hoe een boodschap het beste aankomt bij een doelgroep van een specifieke waardeketen. Ook stelt dit onderzoek de gemeente in staat om de potentiële impact van datagedreven gedragsverandering te analyseren. Motivatie

Momenteel wordt er weinig campagnevoering gedaan op basis van de data van circulaire economie.

Verwachte impact

• leren en kennisdeling • sociale impact/brede welvaart/donut

Looptijd

Looptijd: september 2023 – januari 2023 Finishlijn: 2026

Verwacht resultaat

Meer kennis van en draagvlak voor de circulaire economie

Bijdrage aan systeemverandering

Het betrekken van mensen die in de stad wonen en werken om te kiezen voor een duurzamere toekomst (stakeholdersbetrokkenheid).

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 39

4.3

 ubliek bereik vergroten van gemeentelijke informatie en statistiek over P circulaire economie

Eigenaar

Stedelijke Innovatie, Directie Digitalisering en Innovatie

Naam actie

Publiek bereik vergroten van gemeentelijke informatie en statistiek over circulaire economie

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Overkoepelend

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: D&I Werkt mee: Onderzoek en Statistiek (O&S), R&D (onder andere Green Office, voedselstrategieteam), V&OR en de Directie Communicatie

Vervolgstap

• uitvraag naar communicatie- en/of impactbureaus; • onderzoek focusgroep (hoe benaderen van welke doelgroep?).

Financiële dekking

Voorgesteld wordt om € 150.000,- uit de circulaire middelen hiervoor te reserveren (drie jaar € 50.000,-).

Monitoring

Het bereik van de verschillende mediatoepassingen

Leerdoel

Bepalen wat de beste strategieën zijn om draagvlak te organiseren in Amsterdam.

4.4

Stadspasactie repareren apparaten en wasbare luiers

Eigenaar

Afval en Grondstoffen, Ruimte en Duurzaamheid (nog te bepalen)

Naam actie

Stadspasactie repareren apparaten en wasbare luiers

Omschrijving actie

Te vaak worden elektrische apparaten voortijdig weggegooid, omdat de kosten voor reparatie van een kapot apparaat niet opwegen tegen de aanschaf van een nieuw. Door stadspashouders korting te geven op reparatie van apparaten krijgen minder draagkrachtige inwoners een financiële stimulans om toch te kiezen voor reparatie. Wasbare luiers zijn een goed herbruikbaar alternatief voor wegwerpluiers. Omdat de initiële aanschaf van wasbare luiers hoog is, maar op de lange termijn juist geld bespaart, is een dergelijk alternatief heel geschikt voor ouders van jonge kinderen met een klein budget. Om wasbare luiers meer bekend te maken en specifiek ouders van jonge kinderen met een klein budget te ondersteunen, geven we een korting op de aanschaf van wasbare luiers voor stadspashouders.

Ambitie

De hoeveelheid weggegooide apparaten en wegwerpluiers verminderen en inwoners met een kleine portemonnee financieel steunen. In meer algemene zin is de ambitie om door een verhoogd bewustzijn minder te consumeren en meer te delen.

Huidige en gewenste situatie Gemiddeld gooit een Nederlander ongeveer 3 kg per jaar aan elektrische en elektronische apparatuur weg. De impact daarvan is (per kg) bijna het grootst van alle spullen die worden gebruikt. In 2020 zat er ongeveer 11 kg per inwoner incontinentiemateriaal in het huishoudelijk afval: ca 5% van de totale hoeveelheid afval. Daarnaast is de startinvestering van wasbare luiers hoog, terwijl deze op de lange termijn juist goedkoper zijn dan wegwerpluiers. Motivatie

Reparatie zou goedkoper moeten kunnen zijn dan nieuw kopen. Wasbare luiers zijn milieuvriendelijker dan wegwerpluiers, maar de aanschafprijs van circa € 400,- is voor sommige huishoudens een te hoge drempel. Om deze financiële drempel te verlagen voor inwoners met een klein budget, helpen we hen door een korting te geven op een pakket wasbare luiers.

Verwachte impact

Sociale impact: het voorkomen van apparaten en luiers in de restafvalstroom vermindert de hoeveelheid verbrand afval in de stad, waardoor er minder CO2 vrijkomt. Tegelijkertijd steunen we inwoners met een kleine portemonnee financieel in de verzorging van kleine kinderen.

Looptijd

Looptijd: 2024-2025 Finishlijn: implementatie uiterlijk eind 2025. Daarna doorlopend onderdeel van de Stadspas

Verwacht resultaat

Verminderen van de hoeveelheid afval. Ongeveer 5% van het restafval bestaat uit luiers. Er worden minder wegwerpluiers gebruikt. Inwoners met een klein budget worden financieel ondersteund in de verzorging van kleine kinderen (0 tot 3 jaar).

Bijdrage aan systeemverandering

De actie vermindert de hoeveelheid materiaal dat in de economie omgaat. Daarnaast maakt het de circulaire transitie toegankelijker voor mensen met een klein budget. Het maakt hen en mogelijk hun omgeving bewust van circulaire alternatieven voor de nieuwe apparaten en/of huidige wegwerpluiers. Dergelijke subsidies zijn al uitgeprobeerd in andere gemeenten (Barneveld, Deurne, Rhenen en Aalten).

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

We voorkomen dat apparaten en luiers worden weggegooid door ze te repareren of vervangen door een herbruikbaar alternatief. Hierdoor verminderen we grondstofverbruik.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 40

4.4

Stadspasactie repareren apparaten en wasbare luiers

Eigenaar

Afval en Grondstoffen, Ruimte en Duurzaamheid (nog te bepalen)

Naam actie

Stadspasactie repareren apparaten en wasbare luiers

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: A&G/R&D (nog te bepalen) Werkt mee: Sociaal WPI

Vervolgstap

A&G/R&D moet met WPI samen zorgen dat deze actie wordt opgepakt door team Stadspas, zodat de Stadspas er voor 2025, of zoveel eerder als mogelijk, is.

Financiële dekking

Binnen huidige dekking, nl: Afvalstoffenheffing 7 Dekking moet nog worden gevonden, nl: uit circulaire middelen of uit Begroting 2025

Monitoring

Onderzocht moet nog worden hoe Stadspas of aangesloten winkeliers en/of bedrijven het aantal transacties kunnen monitoren. Onderzocht moet ook worden hoe mensen met een laag inkomen die een kind krijgen in beeld gebracht kunnen worden om gericht een aanbod te doen. Dit is ook nodig om misbruik van de regeling te voorkomen

Leerdoel

4.5

Deze actie verbindt de circulaire doelstellingen met de sociale kant van de transitie.

Amsterdam repareert

Eigenaar

Afval en Grondstoffen

Naam actie

Amsterdam repareert

Omschrijving actie

Samen met repareerinitiatieven maken we een wegwijzer voor Amsterdammers hoe ze kapotte elektrische apparaten kunnen (laten) repareren. In deze wegwijzer staan doe-het-zelfreparatietips en locaties van lokale reparateurs.

Ambitie

Bedrijven helpen Amsterdammers hun spullen te waarderen.

Huidige en gewenste situatie Op dit moment worden elektrische apparaten vaak afgedankt wanneer ze kapotgaan, omdat de aanschaf van een nieuw apparaat goedkoper en gemakkelijker is dan de kapotte laten repareren. Om Amsterdammers te stimuleren hun apparaten te repareren in plaats van weg te gooien, maken we samen met repareerinitiatieven een wegwijzer voor reparaties. Op deze manier willen we reparatie gemakkelijker maken en de levensduur van deze apparaten verlengen. Motivatie

Door meer apparaten te (laten) repareren wanneer ze kapotgaan, verlengen we hun levensduur, waarmee we de aanschaf van nieuwe apparaten verminderen, en dus van grondstofgebruik, en verkleinen we de afvalberg.

Verwachte impact

Indirecte impact: door reparatie(kennis) toegankelijker te maken voor de Amsterdammers willen we hen helpen hun eigen spullen te repareren wanneer deze kapot zijn. Hiermee verlengen we de gebruiks- en levensduur van producten

Looptijd

Q2 2024- Q4 2025

Verwacht resultaat

Een reparateursopleiding waarvan het volbrengen van de opleiding gelinkt is aan de mogelijkheid tot certificering als reparateur.

Bijdrage aan systeemverandering

Amsterdammers gaan repareren van elektrische apparaten als normaal zien.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Verlengen

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: A&G Samenwerking met Repair Café en Techniek NL

Vervolgstap

Samenstellen van de meest voorkomende gebreken en hoe deze te repareren in elektrische apparaten. In kaart brengen van vrijwillige en professionele reparatiediensten in de stad.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: Afvalstoffenheffing Dekking moet nog worden gevonden, nl:

Monitoring

• aantal Amsterdammers dat de reparatiewegwijzer raadpleegt; • aantal elektrische apparaten in het afval.

Leerdoel

Door Amsterdammers te stimuleren hun kapotte apparaten te repareren, leren we hoe we hen kunnen motiveren circulair gedrag te laten vertonen

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 41

4.6

Meer hergebruik en reparatie

Eigenaar

Ruimte en Duurzaamheid, Economische Zaken en Cultuur

Naam actie

Meer hergebruik en reparatie

Omschrijving actie

Samen met andere gemeenten en kennisinstellingen kijken we hoe we Amsterdammers kunnen stimuleren de levens- en gebruiksduur van elektrische apparaten te verlengen.

Ambitie

Bedrijven helpen Amsterdammers hun spullen te waarderen.

Huidige en gewenste situatie Op dit moment zijn er rond de 33 repaircafés en 85 kringloopwinkels in Amsterdam. Voor deze initiatieven is het lastig hun plek in de stad te behouden, omdat de huurprijzen hoog liggen en omdat kringloopwinkels bijvoorbeeld vaak ook veel oppervlakte nodig hebben voor de sortering van aangeleverde goederen. Als stad willen dit soort initiatieven in de stad zoveel mogelijk behouden en de ruimte geven, omdat het belangrijke onderdelen van een circulaire economie zijn. Daarom zoeken we actief naar mogelijkheden deze initiatieven in de stad te behouden, zodat deze bereikbaar blijven voor Amsterdammers. Motivatie

Kringloopwinkels en repaircafés zorgen voor een verlengde gebruiks- en levensduur van producten, waaronder kleding, elektrische apparaten en meubilair.

Verwachte impact

Indirecte impact: door ondernemers die reparatiediensten en hergebruik faciliteren te helpen hun plek in de stad te behouden, zorgen we ervoor dat deze faciliteiten bereikbaar blijven voor Amsterdammers.

Looptijd

Q2 20–3 - Q4 2025

Verwacht resultaat

Bestaande kringloopwinkels en reparateursdiensten behouden zoveel mogelijk hun plek in de stad en er komen nieuwe kringloopwinkels en reparatiediensten bij.

Bijdrage aan systeemverandering

Door meer ruimte te maken voor circulaire diensten verminderen we de huidige oneerlijke concurrentie tussen lineaire ondernemers en circulaire ondernemers om de ruimte in de stad.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Verlengen

Beleidsinstrumentarium

Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: R&D/EZC

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl Dekking moet nog worden gevonden, nl:

Monitoring

• loopafstand naar kringloopwinkel of reparateur; • aantal reparatiediensten en kringloopwinkels in de stad.

Leerdoel

Deze actie weerspiegelt de huidige ‘transitiepijn’ waarbij circulaire initiatieven maar moeilijk voet aan de grond krijgen of houden, omdat de spelregels van de economie nog steeds lineair zijn. Door deze circulaire initiatieven op andere manieren te helpen, leren we hoe we desondanks ruimte kunnen maken voor activiteiten en diensten die passen bij de circulaire stad die we willen zijn.

4.7

Professionalisering van Amsterdamse reparateurs

Eigenaar

Afval en Grondstoffen

Naam actie

Professionalisering van het reparateursvak

Omschrijving actie

We werken samen met Stichting Repair Café en Techniek NL aan de professionalisering van het reparateursvak. Hiervoor verkennen we samen wat er nodig is om een reparateursopleiding te laten starten en om reparateurs een certificaat te laten behalen, zodat zij in aanmerking voor het nationaal reparateursregister.

Ambitie

Bedrijven helpen Amsterdammers hun spullen te waarderen.

Huidige en gewenste situatie Op dit moment zijn er rond de 33 repaircafés in Amsterdam waarin veel vrijwilligers als reparateur werken. Zij hebben op dit moment nog weinig toetsbare kennis, omdat er nog geen officiële opleiding voor reparateurs bestaat. Omdat er onder de EU-richtlijn ‘recht op reparatie’ een reparateursregister wordt opgesteld, willen we ervoor zorgen dat deze reparateurs de status krijgen die ze verdienen, maar ook om hen in staat te stellen de reparaties beter uit te voeren door hen toegang te geven tot reserveonderdelen en reparatiehandleidingen. Motivatie

In de aankomende reparatierichtlijn van de EU is opgenomen dat er een reparateursregister komt waarin consumenten gecertificeerde reparateurs in de buurt kunnen vinden. Deze reparateurs krijgen ook toegang tot reserveonderdelen en reparatiehandleidingen van de producenten.

Verwachte impact

Indirecte impact: reparateurs van repaircafés hebben de mogelijkheid om een reparateursopleiding te volgen en zich op deze manier te laten certificeren. Deze reparateurs worden opgenomen in het landelijk reparateursregister en krijgen daarmee toegang tot reserveonderdelen en reparatiehandleidingen van producenten.

Looptijd

Q2 2024- Q4 2025

Verwacht resultaat

Een reparateursopleiding waarvan het volbrengen van de opleiding gelinkt is aan de mogelijkheid tot certificering als reparateur.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 42

4.7

Professionalisering van Amsterdamse reparateurs

Eigenaar

Afval en Grondstoffen

Naam actie

Professionalisering van het reparateursvak

Bijdrage aan systeemverandering

Op deze manier professionaliseren en normaliseren we de reparatie van kapotte producten in de stad.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Verlengen

Beleidsinstrumentarium

7 Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: A&G Samenwerking met Stichting Repair Café en Techniek NL

Vervolgstap

Gesprek met Stichting Repair Café en Techniek NL voeren om de strategie te bepalen hoe deze ambitie te bereiken.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: Afvalstoffenheffing Dekking moet nog worden gevonden, nl:

Monitoring

Aantal gecertificeerde reparateurs werkzaam in Amsterdam.

Leerdoel

In deze actie werken we actief aan het stabiliseren en institutionaliseren van circulaire activiteiten die nog in de opbouwfase zitten. We leren wat hiervoor nodig is en welke obstakels er zijn.

4.8

Minder matrassen op straat

Eigenaar

Afval en Grondstoffen

Naam actie

Minder matrassen op straat

Omschrijving actie

Samen met de branche maatregelen ontwikkelen die uiterlijk in 2025 van kracht zijn om ervoor te zorgen dat het aantal op straat aangeboden matrassen zoveel mogelijk wordt gereduceerd. Natte en vieze matrassen zijn slecht te recyclen. De bedoeling is dat de matrassen in plaats daarvan droog en schoon worden ingezameld, zodat deze gerecycled kunnen worden. Grote matrasverkopers zoals IKEA en BeterBed vragen een vergoeding variërend van € 19,- tot € 35,- voor het terugnemen van een oude matras bij aanschaf van een nieuwe. Dit werpt een financiële barrière op voor consumenten die hun oude matras willen inleveren voor recycling. Door een terugnamegarantie binnen de bestaande uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) te brengen, maken we het voor Amsterdammers makkelijker hun afgedankte matras weer in te leveren bij een verkoper, omdat deze UPV verkopers verplicht oude matrassen gratis terug te nemen bij aanschaf van een nieuwe.

Ambitie

Bedrijven helpen Amsterdammers hun spullen te waarderen.

Huidige en gewenste situatie In 2020 werden er circa 100.000 matrassen op straat aangeboden. Als de matrassen nat zijn geworden, zijn ze niet meer te recyclen. Daarnaast geldt sinds 2022 een UPV voor matrassen. Dit betekent dat producenten deels verantwoordelijk zijn voor de afvalfase van het product, waarbij zij zichzelf bepaalde recycledoelstellingen hebben opgelegd. Motivatie

Matrassen vormen een relatief grote fractie van het grof huishoudelijk afval en zijn relatief duur om te verwerken (meer dan € 200,- per ton). Ook zijn natte matrassen brandgevaarlijk, omdat zij gaan broeien.

Verwachte impact

Indirecte impact: we gaan in gesprek met de organisatie die gaat over de producentenverantwoordelijkheid Matras Recycling Nederland (MRN) om zijn inzet om matrassen schoon en droog in te zamelen, uit te breiden met een terugnamegarantie. Hiermee voorkomen we dat matrassen in de ongescheiden grofafvalstroom terechtkomen en verminderen we de hoeveelheid verbrand afval in de stad. Hierdoor behouden we grondstoffen, komt minder CO2 vrij en vergroot de hoeveelheid gerecycled materiaal.

Looptijd

Looptijd: 1 januari 2022 Finishlijn: 31 december 2026 (de looptijd van de avv is 5 jaar)

Verwacht resultaat

In 2024 zijn er 20% minder matrassen op straat. Met de branche samen gescheiden matrassen inzamelen, verkleint de hoeveelheid verbrand afval en vergroot het recyclingpercentage van de stad

Bijdrage aan systeemverandering

Er geldt een UPV op matrassen. Hierin zijn producenten financieel voor de inzameling en financieel en organisatorisch verantwoordelijk voor de verwerking van afgedankte matrassen. Door invoering van een terugnamegarantie worden producenten/verkopers ook organisatorisch verantwoordelijk voor de inzameling van matrassen.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Recycling: we zorgen ervoor dat matrassen minder op straat belanden door ze schoon en droog in te zamelen, zodat ze gerecycled kunnen worden.

Beleidsinstrumentarium

7 Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 43

4.8

Minder matrassen op straat

Eigenaar

Afval en Grondstoffen

Naam actie

Minder matrassen op straat

Organisatie

Eigenaar: A&G Werkt mee: MRN/NVRD In deze actie is er nauwe samenwerking met MRN. Aangezien deze organisatie financieel verantwoordelijk is voor de inzameling en verwerking van afgedankte matrassen en zichzelf hiervoor recycledoelstellingen heeft gesteld, is dit een cruciale stakeholder die vanaf het begin betrokken is.

Vervolgstap

Gesprekken met MRN hierover zijn gaande. MRN moet een evaluatie uitvoeren over de behaalde recycling­ percentages in 2022.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: Afvalstoffenheffing Dekking moet nog worden gevonden, nl:

Monitoring

• aantal gescheiden ingezamelde matrassen; • aandeel matrassen in het grof afval.

Leerdoel

In deze actie proberen we de verantwoordelijkheid van producenten binnen de producentenverantwoordelijkheid verder uit te breiden en hen te wijzen op een inspanningsverplichting voor het behalen van de recyclingdoelstellingen.

4.9

Minder karton op straat

Eigenaar

Afval en Grondstoffen

Naam actie

Minder karton op straat

Omschrijving actie

De kartonaanpak richt zich op: 1) we zetten in op preventie, 2) we zorgen ervoor dat inwoners hun kartonafval op de juiste manier kunnen aanbieden, en 3) we zamelen karton zo effectief en efficiënt mogelijk in. We hebben dit uitgewerkt in tien maatregelen, waaronder aanpassingen aan het binnenwerk van de ondergrondse papiercontainer, zodat deze minder vaak verstopt raakt. Ook faciliteren we Amsterdammers, zodat zij hun karton op de juiste manier kunnen aanbieden en onderzoeken we of het mogelijk is herbruikbare verzendverpakkingen te gebruiken in plaats van de eenmalige verzenddoos.

Ambitie

Amsterdam maakt het meeste van afgedankte producten.

Huidige en gewenste situatie Op dit moment worden regelmatig kartonnen dozen naast de ondergrondse afvalcontainers geplaatst. Deze kartonnen dozen die niet in de container worden gegooid, worden meestal niet gerecycled. Motivatie

Met de verschillende acties willen we kartonafval zoveel mogelijk voorkomen en het kartonafval dat alsnog ontstaat meer gescheiden inzamelen. Op deze manier kan het hergebruikt worden en blijven de grondstoffen behouden.

Verwachte impact

Directe impact: door verbeteringen in de kartoninzameling zamelen we meer karton gescheiden in. Dit draagt bij aan een grotere hoeveelheid oud papier en karton dat hergebruikt kan worden in plaats van verbrand.

Looptijd

Looptijd:2022 Finishlijn: 2026

Verwacht resultaat

Met deze aanpak zorgen we ervoor dat er minder karton op straat terechtkomt door het gescheiden in te zamelen.

Bijdrage aan systeemverandering

Wanneer we de inzameling van karton via de oud-papier- en kartonroute weten te verbeteren, leidt dit tot structureel hogere scheidingspercentages in de oud papier en karton.

Strategie (voorkomen, verlengen, verwaarden, vervangen)

Reuse en recycle: de preventiemaatregelen leiden mogelijk tot een herbruikbaar alternatief voor de kartonnen verzenddoos. De overige maatregelen richten zich op de optimalisatie van de inzameling van karton en leiden tot een hoger aandeel hergebruikt karton ten opzichte van het totale oud-papier- en kartonaanbod.

Beleidsinstrumentarium

7 Normeren (wet- en regelgeving) Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Organisatie

Eigenaar: A&G

Vervolgstap

De gemeente leert van twee pilots voor herbruikbare verzendverpakkingen. Daarnaast testen we een aantal verbeteringen aan de ondergrondse containers die onder andere de doorstroming van kartonnen dozen kunnen verbeteren.

Financiële dekking

7 Binnen huidige dekking, nl: Afvalstoffenheffing Dekking moet nog worden gevonden, nl:

Monitoring

• aandeel gescheiden oude papier en karton totale hoeveelheid oud papier en karton; • aantal volle en gestremde containers; • totale hoeveelheid oud papier en karton.

Leerdoel

De lessen die we leren over doorstroming van karton uit de aanpassingen aan de container, kunnen in de toekomst worden gebruikt om een nieuw ontwerp voor de ondergrondse oud-papier- en kartoncontainer te laten maken.

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 44

4.10 Stimuleren van true pricing Eigenaar

Economische Zaken en Cultuur

Naam actie

Stimuleren van true pricing door bedrijven en consumenten

Omschrijving actie

We zetten de samenwerking met True Price en Stichting DOEN voort, bouwen die uit en betrekken andere partners om: • bedrijven in staat te stellen de true price van producten en diensten te berekenen; • bedrijven in staat stellen true price aan te bieden; • consumenten te stimuleren om true price te betalen (bewustwording); • True Price Coalitie te versterken en uit te bouwen; • kennisdeling over true pricing te versterken • een quickscan naar de rol van true pricing bij Amsterdamse inkoop uit te voeren; • true pricing steviger op landelijke en Europese agenda’s te zetten en de positie van Amsterdam als voorloper te versterken.

Ambitie

True pricing draagt bij aan de transitie naar een circulaire economie, doordat het de werkelijke kosten van grondstoffengebruik inzichtelijk maakt en gedragsverandering en aanpassing van businessmodellen stimuleert.

Huidige en gewenste situatie Huidige situatie: True pricing is een instrument dat essentieel is om de transitie te maken naar een eerlijkere samenleving, inclusief circulaire economie dus. Rondom true pricing zit een coalitie van True Price, diverse bedrijven en netwerken die lokaal, nationaal en internationaal true pricing op de agenda zetten en dit in de economie concreet maken. Amsterdam is hierin voorloper en de gemeente Amsterdam ondersteunt dit sinds 2019 in het kader van het programma Amsterdam Impact. Amsterdam is actieve cocreator om true pricing verder te brengen. Bij true pricing worden de verborgen kosten in producten en diensten berekend en gemitigeerd, zoals kosten van CO2-emissies, watergebruik, aantasting van de bodem, verandering van het gebruik van grond, onderbetaling en schending van arbeids- en mensenrechten. Wet- en regelgeving op nationaal en Europees niveau om dit te bevorderen, staat nog in de kinderschoenen. In het kader van de City Deal Impact Ondernemen wordt hierover het gesprek gevoerd. Los van regelgeving is het echter nu al mogelijk om true pricing van producten en diensten te berekenen en toepassing daarvan door bedrijven te stimuleren waarbij ook consumenten de true price van producten en diensten kunnen betalen.

In de afgelopen periode is er een aantal grote doorbraken geweest die een basis vormen waarop wij voortbouwen: • Diverse ondernemers hebben true prices berekend voor producten en die in de praktijk toegepast, waaronder grote spelers als Albert Heijn. • Consumenten kunnen daadwerkelijk eerlijke prijzen betalen en er zijn mitigatiepartnerschappen gesloten. • De techniek van true pricing is doorontwikkeld (platform). • Open Source Guidelines zijn ontwikkeld. We streven ernaar dat: • meer bedrijven de true price van producten en diensten berekenen; • meer bedrijven true price aanbieden; • meer consumenten de true price van producten betalen en diensten en de bewustwording wordt vergroot; • de True Price Coalitie wordt versterkt en uitgebouwd (toename aantal partners); • kennisdeling over true pricing versterkt; • de quickscan over de rol true pricing bij Amsterdamse inkoop wordt uitgevoerd met een advies aan het college; • true pricing steviger op landelijke en Europese agenda’s komt te staan en de positie van Amsterdam als voorloper wordt versterkt. Motivatie

Eerlijke prijzen zijn essentieel voor de transitie van de economie waarin brede welvaart centraal staat. Voor ieder product moet idealiter de true price betaald worden. De positie van bedrijven die met true pricing werken, moet versterkt worden.

Verwachte impact

De impact is een combinatie van: • directe impact door bijvoorbeeld anders in te kopen; • indirecte impact, bijvoorbeeld door regelgeving aan te scherpen; • sociale impact/brede welvaart/donut; • leren en kennisdeling.

Looptijd

Looptijd: lopend Finishlijn: voortdurend; naar verwachting is blijvende inzet noodzakelijk en zinvol gezien de transformatie die met true pricing gerealiseerd moet worden

Verwacht resultaat

• Meer bedrijven berekenen de true price van producten en diensten. • Meer bedrijven bieden true pricing aan. • Meer consumenten betalen de true price van producten en diensten en bewustwording wordt vergroot. • De True Price Coalitie is versterkt en uitgebouwd (toename aantal partners) • De kennisdeling over true pricing is versterkt. • De quickscan over rol true price bij Amsterdamse inkoop is uitgevoerd en uitgemond in een advies aan het college. • True pricing is steviger op landelijke en Europese agenda’s komen te staan en de positie van Amsterdam als voorloper is versterkt.

Bijdrage aan systeemverandering

Cruciale stakeholders zijn vanaf het begin betrokken. Het proces en de producten zijn in cocreatie vormgegeven.

Beleidsinstrumentarium

7 Normeren (wet- en regelgeving) 7 Beprijzen (financiële instrumenten) 7 Stimuleren (zachte instrumenten)

Bijlage bij de Uitvoeringsagenda circulair 2023-2026 | 45

4.10 Stimuleren van true pricing Eigenaar

Economische Zaken en Cultuur

Naam actie

Stimuleren van true pricing door bedrijven en consumenten

Organisatie

Eigenaar: Amsterdam Impact (EZC) in samenwerking met relevante onderdelen van de gemeente en met aandacht voor kansrijke sectoren als hotels Werkt mee: True Price, Stichting DOEN, ABN AMRO Sustainable Impact Fund